# رفض (ر-ف-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ف - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والراء والفاء معهما
ض ف ر، ر ض ف، ف ر ض، ر ف ض مستعملات
ضفر:
الضَّفْرُ: حِقْفٌ من الرَّمْلِ طويلٌ عريضٌ، وقد يُثَقَّل، قال العجّاج: عَوانِكٌ من ضَفَرٍ مأطُورِ والضَّفْرُ: نَسْجُكَ الشَّعْرَ بعضه في بعضٍ.
والضَّفير: خُصْلةٌ من الشَّعْر منسُوجَةٌ على حِدُتِها، وضَفيرةٌ بالهاء.
رضف:
الرضْفُ: حِجارةٌ على وجهِ الأرض قد حَمِيَت.
وشِواءٌ مَرْضُوفٌ: يُشْوَى على تلك الحِجارة.
وحَمَلٌ مرضُوفٌ: تُلقَى تلك الحجارةُ المُسَخَّنة في جَوْفِه حتى ينشَوِيَ.
والرَّضْفَةُ: سِمَةٌ تُكْوَى برَضْفةٍ من حجارةٍ حيثُما كانت.
والرَّضْفُ، مجزوم، عِظامٌ في الرُّكْبَةِ، كالأصَابعِ المضمُومةِ قد أخَذَ بعضُها في بعض، الواحدة بالهاء، ومنهم من يُثَقِّل فيقول: رضفة.
فرض:
الفَرْضُ: جُنْدٌ يفترضون، ويُجمَعُ فُرُوضاً.
والفَرْضُ: ما أعطَيْتَ من غير قَرْض، قال:
ألا ليسَ فتَى الـفِـتْـيا		نِ بالرَّحْضِ ولا البَضِّ
ولكن مُبْتَنَى الـعُـرْفِ		بفَرْضٍ كانَ أو قَرْضِ
والفَرْضُ: التُّرْسُ.
والفَرْضُ: الإيجابُ، تَفرِضُ على نفسِكَ فَرْضاً، والفَريضةُ الاسمُ.
والفَرْضُ: الحَزُّ للفُرْضَة في سِيَةِ القَوْسِ والخَشبَة.
والفارِضُ في قوله تعالى: لا فارِضٌ ولا بِكْرٌ أي لا مُسِنَّة.
ولِحْيَةٌ فارضةٌ أي ضَخْمةٌ.
وفَرائضُ اللهِ: حدوده.
والفُرْضةُ: ما يشرب الماء من النَّهْر. ومَرْفَأ السفينة حيثُ يُرْكب، ويُجْمَع على فُرَضٍ وفِراضٍ.
رفض:
الرَّفْضُ: تَرْكُكَ الشيءَ والرَّفَضُ: الشيء المُتَحرِّك المُتَفَرِّقَ، ويجمع على أرفاضٍ كأرفاضِ القَوم في السَّفَر.
وارفاضُ الشيء حيث يجمعُه الرِّيحُ في مواضِعَ وتُفَرِّقُه.
وارْفَضَّ الدَّمْعُ: سالَ ارفِضاضاً.
والرَّوافِضُ: جُنْدٌ تَرَكوا قائدهم وانصَرَفوا، كُلُّ طائفةٍ منها رافِضة، وهم قوم أيضاً لهم رَأْيٌ وجِدال يُسَمَّوْنَ الرَّوافِضَ، والنِّسبة إِليهم رافضِيٌّ.
وتَرَفَّضَ في معنى ارفَضَّ. قال: حتى تَرَفَّضَ بالأكُفِّ خِطامُها ورَفَّضْتُه تَرفيضاً ومَرافِضُ الأرضِ: مَساقِطُها من نَواحي الجبال، واحدها مَرْفَض.
والرِّفاض: الطُّرُقُ المُتَفَرَّقةُ أخاديدُها، قال: بالعِيسِ فوقَ الشَّرَكِ الرِّفاض

##### Türkçe

باب **الضاد** و**الراء** و**الفاء** معهما
**ض ف ر**، **ر ض ف**، **ف ر ض**، **ر ف ض** مستعملات

**ضفر**:
**الضَّفْرُ**: kumdan uzun geniş bir kum sırtıdır; ve ağırlaştırılabilir. el-Acّâc dedi: عَوانِكٌ من **ضَفَرٍ** مأطُورِ
ve **الضَّفْرُ**: saçın bir kısmını bir kısmının içine örmendir.
ve **الضَّفير**: saçtan, kendi başına örülmüş bir tutamdır; ve **ضَفيرةٌ** **الهاء** ile.

**رضف**:
**الرضْفُ**: yeryüzü üzerinde ısınmış taşlardır.
ve **شِواءٌ مَرْضُوفٌ**: o taşlar üzerinde kızartılır.
ve **وحَمَلٌ مرضُوفٌ**: o ısıtılmış taşlar, kızarıncaya kadar onun karnının içine atılır.
ve **والرَّضْفَةُ**: nerede olursa olsun, taşlardan bir **رَضْفةٍ** ile dağlanan bir damgadır.
ve **والرَّضْفُ** (cezmli): dizdeki kemiklerdir; bitiştirilmiş parmaklar gibi, bir kısmı bir kısmının içine girmiştir; teki **الهاء** iledir. Onlardan kimi de ağırlaştırır da “**رضفة**” der.

**فرض**:
**الفَرْضُ**: farz kılan bir askerdir; ve **فُرُوضاً** olarak çoğul yapılır.
ve **الفَرْضُ**: borç olmaksızın verdiğin şeydir. Dedi ki:
ألا ليسَ فتَى الـفِـتْـيا		نِ بالرَّحْضِ ولا البَضِّ
ولكن مُبْتَنَى الـعُـرْفِ		بفَرْضٍ كانَ أو قَرْضِ
ve **الفَرْضُ**: kalkandır.
ve **الفَرْضُ**: vacip kılmadır; kendine bir **فَرْضاً** farz kılarsın; **الفَريضةُ** isimdir.
ve **الفَرْضُ**: yay kabzasında ve tahtada **الفُرْضَة** için kertmedir.
ve “لا **فارِضٌ** ولا بِكْرٌ” (yani yaşlı olmayan) sözüyle âyetteki **الفارِضُ**: yaşlı (inek) demektir.
ve **ولِحْيَةٌ فارضةٌ**: yani iri (sakal).
ve **وفَرائضُ اللهِ**: O’nun sınırlarıdır.
ve **الفُرْضةُ**: nehirden suyun içtiği (aldığı) yerdir; ve geminin bindiği yer olan limanıdır; **فُرَضٍ** ve **فِراضٍ** üzere çoğul yapılır.

**رفض**:
**الرَّفْضُ**: senin bir şeyi terk etmendir. ve **الرَّفَضُ**: hareketli, dağınık şeydir; ve kavmin yolculuktaki eşyaları gibi **أرفاضٍ** üzere çoğul yapılır.
ve **ارفاضُ** şey: rüzgârın onu yerlerde topladığı ve onu dağıttığı yerdir.
ve **وارْفَضَّ الدَّمْعُ**: akıp **ارفِضاضاً** aktı.
ve **والرَّوافِضُ**: komutanlarını terk edip dönüp giden bir askerdir; onlardan her bir taife **رافِضة**dır. Ve onlar ayrıca bir görüş ve cedel sahibi bir kavimdir; **الرَّوافِضَ** diye adlandırılırlar; onlara nisbet **رافضِيٌّ**dur.
ve **وتَرَفَّضَ** “**ارفَضَّ**” mânâsındadır. Dedi ki: حتى تَرَفَّضَ بالأكُفِّ خِطامُها
ve **ورَفَّضْتُه** onu **تَرفيضاً** ettim. ve **مَرافِضُ** yer: dağların yanlarından düşüş yerleridir; teki **مَرْفَض**dır.
ve **والرِّفاض**: olukları dağınık olan yollar; dedi ki: بالعِيسِ فوقَ الشَّرَكِ **الرِّفاض**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B6/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَفْضُ: التركُ. وقد رَفَضَهُ يَرْفُضُهُ وَيَرْفِضُهُ رَفْضاً ورَفَضاً، والشيءُ رَفيضٌ ومَرْفوضٌ. والرَوافِضُ: جُنْدٌ تركوا قائدهم وانصرفوا. ورَفَضْتُ الإبل أَرْفُِضُها رَفْضاً وَرَفَضاً، إذا تركتَها تَبَدَّدُ في مَرعاها حيث ُأحبَّتْ، لا تثنيها عما تريد. وقد رَفَضَتْ هي تَرْفُضُ رُفوضاً، أي ترعى وحدها والراعي يبصرها قريباً منها أو بعيداً. وهي إبلٌ رافِضَةٌ ورَفْضٌ أيضاً. وقال يصف سحاباً:
تُباري الرِياحَ الحَضْرَمِيَّاتِ مُزْنُهُبمُنْهَمِرِ الأوراقِ فَزَعٍ رَفْـضِ
ورَفَضَ أيضاً بالتحريك، والجمع أَرْفاض. ونعامٌ رَفَضٌ، أي فِرَقٌ. ويقال أيضاً: في القِرْبَةِ رَفَضٌ من ماءٍ، أي قليلٌ. ورُفاضُ الشيء بالضم: ما تحطم منه وتَفَرَّقَ. ورُفوضُ الناس: فِرَقُهم. ورُفوضُ الأرض: ما تُركَ بعد أن كان حِمى. وفي أرضِ كذا رُفوضٌ من كَلأٍ، إذا كان متفرِّقاً بعيداً بعضُه من بعض. ويقال رجلٌ قُبَضَةٌ رُفَضَةٌ، للذي يتمسك بالشيء ثم لا يلبث أن يدعَه. قال ابن السكيت: يقال راعٍ قُبَضَةٌ رُفَضَةٌ، للذي يَقبِض الإبل ويجمعها، فإذا صارت إلى الموضع الذي تحبُّه وتهواه رَفَضَها وتركها ترعى حيثُ شاءت. ويقال: رَفَضَ النخلُ، وذلك إذا انتشر عِذْقُهُ وسقَط قِيقاؤُهُ. ورَفَّضْتُ في القربةِ تَرْفيضاً، أي أبقيت فيها رَفَضاً من ماءٍ. وارْفِضاضُ الدمع: تَرَشُّشُهُ. وكلُّ متفرِّقٍ ذاهبٍ مُرْفَضٌّ. قال القطاميّ:
أَخوكَ الذي لا تَمْلِكُ الحِسَّ نَفْسُهُوَتَرْفَضُّ عند المُحْفِظاتِ الكَتائِفُ
يقول: هو الذي إذا رآك مظلوماً رقَّ لك وذهب حقده. ومَرافِضُ الوادي: مَفاجِرُهُ حيث يَرْفَضُّ إليه السيلُ. والرَفَّاضَةُ: القومُ يَرْعونَ رُفوضَ الأرض.

##### Türkçe

**الرَفْضُ**: terk etmektir. Ve onu **رَفَضَهُ** **يَرْفُضُهُ** ve **وَيَرْفِضُهُ** diye **رَفْضاً** ve **رَفَضاً** (olarak) terk etti; ve şey **رَفيضٌ** ve **مَرْفوضٌ**dur. Ve **الرَوافِضُ**: komutanlarını terk edip dönüp giden bir ordudur. Ve “develeri **رَفَضْتُ** **أَرْفُِضُها** **رَفْضاً** ve **رَفَضاً** (olarak)” (denir); onları, istedikleri yerde otlaklarında dağılıp gitmeleri için bıraktığın zaman; onları istediklerinden alıkoymazsın. Ve o (develer) **رَفَضَتْ** **تَرْفُضُ** **رُفوضاً** (olarak) (da) olmuştur; yani tek başına otlar; çoban onu yakınından da uzağından da görür. Ve onlar **إبلٌ رافِضَةٌ**dir; ve **رَفْضٌ** da (denir). Ve bir bulutu vasfederek dedi ki:
تُباري الرِياحَ الحَضْرَمِيَّاتِ مُزْنُهُبمُنْهَمِرِ الأوراقِ فَزَعٍ رَفْـضِ

Ve **رَفَضَ** da (harekeli olarak) (gelir); çoğulu **أَرْفاض**dır. Ve **نعامٌ رَفَضٌ**: yani gruplardır. Ve yine denir: kırbada sudan **رَفَضٌ** vardır; yani azdır. Ve şeyin **رُفاضُ**u (ضم ile): ondan kırılıp parçalanan ve dağılan şeydir. Ve insanların **رُفوضُ**u: onların gruplarıdır. Ve yerin **رُفوضُ**u: himâ iken sonra terk edilen şeydir. Ve filan yerde ottan **رُفوضٌ** vardır; eğer birbirinden uzak, bir kısmı bir kısmından ayrı dağınık ise. Ve “adam **قُبَضَةٌ رُفَضَةٌ**” denir; bir şeye tutunup sonra çok geçmeden onu bırakan kimse için. İbnü’s-Sikkît dedi ki: “çoban **قُبَضَةٌ رُفَضَةٌ**” denir; develeri tutup toplayan kimse için; sonra, sevdikleri ve arzuladıkları yere vardıklarında onları **رَفَضَها** (olarak) bırakır ve diledikleri yerde otlamaya terk eder. Ve denir: “hurma **رَفَضَ** etti”; bu, salkımı yayıldığı ve **قِيقاؤُهُ** düştüğü zamandır. Ve “kırbada **رَفَّضْتُ** **تَرْفيضاً** (olarak)” (denir); yani onda sudan **رَفَضاً** bıraktım. Ve gözyaşının **ارْفِضاضُ**ı: serpişmesidir. Ve her dağınık gidip giden **مُرْفَضٌّ**dur. Katamî dedi ki:
أَخوكَ الذي لا تَمْلِكُ الحِسَّ نَفْسُهُوَتَرْفَضُّ عند المُحْفِظاتِ الكَتائِفُ
Der ki: o, seni zulme uğramış gördüğünde sana acıyan ve kini giden kimsedir. Ve vadinin **مَرافِضُ**u: sellerin ona doğru **يَرْفَضُّ** ettiği yerler olan kaynaklarıdır. Ve **الرَفَّاضَةُ**: yerin **رُفوضَ**unu otlayan topluluktur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ر ف
ضفر ، ضرف ، فرض ، رفض ، رضف : مستعملة .
ضفر : قال الليثُ : الضفْرُ : حِقْفٌ من الرَّمْل عَرِيضٌ طويلٌ ؛ ومنهم من يُثَقِّل . وأنشد :
عَرَانِكٌ من ضَفَرٍ مأْطُورِ
أبو عُبيد عن أبي عَمرو : الضَّفْرة من الرمل : المنعقِّد بعضُه على بعض ؛ وجمعه ضَفِر .
وقال الأصمعي : أَفَر وضَفَر : إذا وَثَب في عَدْوِه ونحو ذلك .
قال أبو عمرو : وفي حديث عليّ : ( أن طَلْحَة بن عُبيد الله نازعه في ضَفِيرة وكان عليٌّ ضَفَرها في وادٍ ، وكانت إحدى عُدْوَتَي الوادي له ، والأُخرى لطلحة ؛ فقال طلحة : حَمَل علَى السُّيول وأَضَرَّ بي ) .
قال شَمِر : قال ابنُ الأعرابي : الضَّفِيرةُ مثل المُسَنّاة المستطيلة في الأرض ، فيها خَشَبٌ وحجارة ؛ ومنه الحديث : ( فقام على ضَفِير السُّدّة ) .
قلت : أُخِذت الضَّفيرةُ من الضَّفْر ، وهو نَسجٌ قَوِيُّ الشّعر وإدخالُ بعضه في بعض معترضاً ؛ ومنه قيل للبِطَان المُعَرَّض : ضَفْرٌ وضَفِير .
ويقال للذُّؤابة : ضَفِيرة : وكلُّ خصلةٍ من خُصَل الشّعرِ تُضْفَر قُواها فهي ضفيرة وجمعها ضفائر . وفي حديث أمّ سَلَمة أنها قالت للنبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( إني امرأة أشُدّ ضَفْرَ رأسي أفأنقضُه للغُسْل ؟ ) فقال : ( إنما يَكفيك ثلاثُ حَثَيَاتٍ من الماء ) .
قال الأصمعي : الضفائر والضمائر والجمائر ، وهي غدائر المرأة ، واحدتها ضَفيرة وضَميرة وجَميرة . وقال ابن بُزُرْج : يقال : تضافر القومُ على فلان ، وتظافروا عليه ، وتظاهروا بمعنًى واحد ، كلّه إذا تعاونوا وتجمّعوا عليه وتضابَرُوا عليه مثلُه .
قال أبو زيد : الضفيرتان للرجال دون النساء ، والغدائرُ للنساء .
ضرف : ثَعلب عن ابن الأعرابي : الضَّرِفُ : شجرُ التِّين ، ويقال لثمرة البَلَس ؛ الواحدةُ ضَرفة .
قلت : وهذا غريب .
رضف : قال اللّيث : الرَّضْفُ : حجارةٌ على وجه الأرض قد حَمِيَتْ . وشِواءٌ مَرضوفٌ : يُشْوَى على تلك الحجارة . والحَمَلُ المرضوفُ : تُلْقَى تلك الحجارةُ إذا احمرت في جوفه حتى ينشوي الحَمَل .
والرَّضْفَةُ : سِمَةٌ تُكْوَى برضفةٍ من حجارة حيثُما كانت .
والرَّضْفُ : جِرْمُ عظامٍ في الرُّكْبة ، كالأصابع المضمومة قد أخذَ بعضُها بعضاً ؛ والواحدة رَضْفَةٌ . ومنهم من يُثَقِّل فيقول : رَضَفة .
أبو عُبَيد عن أبي عُبيدة : جاء فلانٌ بمُطْفِئَة الرّضْف .
وقال الليث : مُطْفِئةُ الرَّضْف : شَحْمةٌ إذا أصابت الرَّضْفَة ذابت فأخْمَدَته .
قال : وأصلُها أنها داهيةٌ أنْسَتْنا التي قبلها فأطفأتْ حرّها .
قلت : والقولُ ما قال أبو عُبَيْدة .
وقال شَمِر : قال الأصْمَعِيّ : الرَّضْفُ : الحجارةُ المُحْماة بالنار أو الشمس ؛ واحدتُها رَضْفة . قال الكُمَيْت بن زيد :
أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَّطَّاسِيِّ واحذَرُوا
مُطَفِّئَةَ الرَّضْفِ التي لا شِويَ لها
قال : وهي الحيّةُ التي تمُرُّ على الرّضْف فيُطْفِىءُ سَمُّهُ نارَ الرّضف .
قال أبو عمرو : الرّضْفُ : حجارةٌ يُوقَد عليها حتى إذا صارت لَهَباً أُلْقِيَتْ في القِدْرِ مع اللحم فأنْضَجَتْه . وقال الكُمَيْت :
ومَرْضُوفةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخ طاهياً
عَجِلتُ إلى مُحْوَرِّها حين غَرْغَرَا
وفي حديث حُذيفة أنه ذكر فِتَناً فقال : ( أتتكم الدُّهَيْماءُ تَرْمِي بالنَّشَف ، ثم التي تليها تَرْمي بالرَّضْف ) .
قلت : ورأيت الأعراب يأخذون الحجارةَ فيُوقدون عليها فإذا حَمِيَت رَضَفُوا بها اللّبن الحَقِين الذي قد بَرَد . ورُبّما رَضَفُوا الماءَ للخيل إذا بَرَد الزّمان .
قال النَّضرُ في كتاب ( الخيل ) : وأما رَضْفُ رُكبَتَيِ الفرسِ فما بين الكُراع والذّراع ، وهي أعظمٌ صغارٌ مجتمعةٌ في أعلى رأسِ الذراع .
وقال شَمِر : سمعت أعرابيّاً يصف الرضائف وقال : يُعمَد إلى الْجَدْيِ فيُلْبَأُ من لبن أمّه حتى يمتلىء ثم يذبح فيُزَقَّق من قِبل قفاه ، ثم يُعمَد إلى حجارة فتُحرق بالنار ، ثم توضع في بطنه حتى يَنْشويَ .
وأنشد بيت الكُميت الذي كتبناه .
فرض : قال الله عز وجلّ : ( سُورَةٌ أَنزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا ) ( النور : 1 ) ، وقُرىء : ( وفَرَّضناها ) فمن خفّف أراد : ألزمناكم العملَ بما فُرِض فيها . ومن شدد فعلى وجهين : أحدهما على التكثير على معنى : إنّا فرَضنا فيها فُروضاً ؛ ويكون على معنى بيّنا وفصّلنا ما فيها من الحلال والحرام والحدود .
وقال جلّ وعزّ : ( رَّحِيمٌ قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ وَاللَّهُ مَوْلَاكُمْ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ ) ( التحريم : 2 ) ، أي : بيّنها .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الفَرْضُ : الحَزُّ في القِدْح وفي الزَّنْد وفي البُسْر وغيره . قال : ومنه فرضُ الصلاة وغيرها إنما هو لازمٌ للعبد كلزوم الحَزّ للقِدْح . قال : والفَرضُ ضربٌ من التمر ؛ وأنشد :
إذا أكلتُ سمكاً وفَرْضاً
قال : والفَرْض : الهِبَة . يقال : ما أعطاني قَرضاً ولا فَرْضاً .
قال : والفَرْضُ : القراءة . يقال : فرَضْتُ جُزئي ، أي : قرأتُه .
قال : والفَرضُ : السُّنة . فرَض رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أي : سنّ .
وقال غيره : فرض رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أي : أوجب وجوباً لازماً . وهذا هو الظاهر .
أبو عُبَيْد : الفَرضُ : التُّرسُ .
وأنشد :
أرِقْتُ له مِثلَ لَمْعِ البَشير
قَلَّبَ بالكَفِّ فَرضاً خَفيفَا
وقال الله جلّ وعزّ : ( فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ ) ( البقرة : 197 ) ، أي : أوجبه على نفسه بإحرامه .
وقال الليث : الفَرْضُ : جُنْدٌ يَفترِضون .
وقال الأصمعي : يقال : فرض له في العطاء يَفرِض فَرضاً . قال : وأفرض له : إذا جعل له فريضة .
والفَرْضُ : مصدر كلِّ شيءٍ تَفْرِضه فتوجبه على إنسان بقدْرٍ معلوم ؛ والاسم الفريضة .
وقال الأصمعيّ : فَرَض مِسواكه فهو يَفرضُه فَرضاً : إذا قَرضه بأسنانه .
قال : والفارِضُ : الضَّخْمُ من كلّ شيء ؛ الذَّكَر والأنثى فيه سواء ، ولا يقال : فارضةٌ .
قال الله جلّ وعزّ : ( لاَّ فَارِضٌ وَلاَ بِكْرٌ عَوَانٌ ) ( البقرة : 68 ) .
قال الفرّاء : الفارِضُ : الهَرِمةُ ، والبِكر : الشَّابَّةُ .
ويقال من الفارض : فَرَضَتْ وفَرُضَت ، ولم يُسمع بِفَرَضَ .
وقال الكسائي : الفارض : الكبيرةُ العظيمة ؛ وقد فَرَضت تفرِض فُروضاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الفارض : الكبير .
وقال أبو الهيثم : الفارضُ : المُسِنّة .
وقال الأصمعي : الفُرْضةُ : المَشْرَعةُ ، وجمعُها فِراض . يقال : سقاها بالفِراض ؛ أي : من فُرْضَة النهر . والفُرْضةُ : هي الثُّلْمةُ التي تكون في النهر . وفُرضَةُ القوْس : الحَزُّ الذي يقع عليه الوَتر . وفرضةُ الزَّنْد : الحَزُّ الذي فيه .
وأخبرني المُنْذِرِيُّ عن أبي الهيْثم أنه قال : فرائضُ الإبل : التي تحت الثَّنِيِّ والرُّبُع .
يقال للقَلُوص التي تكون بنتَ سنةٍ وهي تؤخذ في خمس وعشرين : فريضةٌ . وللتي تؤخذ في ست وثلاثين وهي بنت لبون بنت سنتين : فريضةٌ . وللتي تؤخذ في سِتّ وأربعين وهي حِقّةٌ وهي بنتُ ثلاثِ سنين : فريضةٌ ، وللتي تُؤخذ في إحدى وستين : جَذَعَةٌ ، وهي فريضتُها ، وهي بنتُ أربع سنين ؛ فهذه فرائضُ الإبل .
وقال غيره : سُمِّيت فريضةً لأنها فُرِضَتْ ، أي : أُوجِبت في عددٍ معلوم من الإبل ، فهي مَفروضةٌ وفريضة ، وأُدخِلت الهاء فيها لأنها جُعلت اسماً لا نعتاً .
وقال الليثُ : لِحْيَةٌ فارضةٌ : إذا كانت ضخمةً .
ويقال : أضمر عَلَيَّ ضِفْناً فارضاً ، وضفينَةً فارضاً بغير هاءٍ ، أي : عظيماً كأنه ذو فَرْض ، أي : حَزّ . وقال الرّاجز :
يا رُبَّ ذي ضِفْن عليّ فارض
ورجالٌ فُرَّضٌ ضخام ، واحدُهم فارض .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الفَرْض : العَطِيَّة وقد أفرضتُه إفراضاً .
ابن السِّكِّيت : يقال : ما لهم إلا الفريضتان ، وهما الجَذَعةُ من الغنم ، والحِقّةُ من الإبل .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال لذَكَر الخَنَافس : المُفَرَّض والحَوّازُ والكَبَرْتَلُ .
أبو عبَيد : يقال للرجل إذا لم يكن عليه ثوب : ما عليه فِرَاض . وقال أبو الهيثم : معناه : ما عليه سِتر .
رفض : قال الليث : الرَّفْضُ : تركُك الشيءَ ، تقول : رفَضَني فرفَضتُه . قال : والروافض : جنودٌ تركوا قائدَهم وانصرفوا ، فكلّ طائفة منهم رافضة . والنَّسَب إليهم رافِضِيّ .
وذكر عُمر بن شَبَّة عن الأصمعي أنه قال : سُمُّوا رافضةً لأنهم كانوا بايعوا زيدَ بنَ عليّ ثم قَالوا له : ابْرَأْ من الشَّيْخَيْن نُقاتلْ معك ، فأبى ، وقال : كانَا وزيرَيْ جَدِّي ، فلا أَبرَأُ منهما ، فرفَضوه وارْفَضُّوا عنه ، فسُمُّوا رافضة .
وقال ابنُ السكّيت : في القِرْبةِ رَفْضٌ من الماء ، وفي المَزادة رَفضٌ من الماء ، وهو الماءُ القليلُ ، هكذا رَفْض بسكون الفاء .
وأمّا أبو عُبَيد فإنه رَوَى عن أبي زيد أنه قال : في القِرْبة رَفَضٌ من ماء ومن لَبَن مثل الجُزْعة ، وقد رَفَّضْتُ فيها تَرْفيضاً .
قال : وقال الفرّاء : الرَّفَض : الماءُ القليل . وقال ابن السكّيت : يقال : رَفَضْتُ إبلي أَرْفِضُها رفضاً : إذا تركتَها وخلّيتَها وتركتَها تَبَدَّد في مَرعاها وتَرعَى حيث أحبّت ، ولا تَثْنِيها عن وجهٍ تريده ، وهي إبلٌ رافضة ، وإبلٌ رافِض وإرْفاض رَفَضتْ تَرفِض ، أي : ترعَى وحدَها والراعي يُبصِرها قريباً منها أو بعيداً لا تُتعِبُه ولا يَجمعها ، وقال الراجز :
سَقْياً بحيثُ يُهمَل المُعَرَّض
وحيثُ يَرْعَى وَرَعِي وأرفِضُ
وقال غيره : رُمحٌ رَفيض : إذا تقصَّد وتكسَّر . وأنشد :
ووَالَى ثلاثاً واثنتَيْن وأربعاً
وغادرَ أُخرى في قناةِ رَفِيضِ
وارفَضّ الدمعُ ارفِضَاضاً : إذا تتابَع سَيَلانُه وقَطَرانه ، ويقال : راعٍ وقُبَضَةٌ رُفَضَة ، فالقُبَضَة . التي يسوقُها ويجمَعُها ، فإذا صارت إلى الموضع الذي تحبه وتهواه تركَها ترعَى كيف شاءت ، فهي إبلٌ رَفَضٌ .
وسمعتُ أعرابياً يقول : القومُ رَفَضٌ في البيوت ، أراد أنهم تفرّقوا في بيوتِهم .
والناسُ أَرُّفاض في السَّفر ، أي : متفرِّقون ويقال : لشَرَك الطريق إذا تفرّقتْ . رِفَاضٌ . وقال رُؤْبة :
بالعِيسِ فوقَ الشَّرَك الرِّفَاض
وهي أخاديدُ الجادّة المتفرِّقة . ومَرافِض الأرض : مَساقِطُها من نواحي الجبال ونحوِها الواحد مَرْفَض . وترفَّض الشيءُ : إذا تكسَّر .
أبو عُبَيد عن الفرّاء : أَرفَض القومُ إبلَهم : إذا أرسلوها بلا رِعاء ، وقد رفَضَت الإبلُ إذا تفرّقتْ .

##### Türkçe

ض ر ف
**ضفر** ، **ضرف** ، **فرض** ، **رفض** ، **رضف** : kullanımdadır.

**ضفر** : Lîs dedi ki: **الضفْرُ**: geniş, uzun bir kum sırtıdır; ve onlardan kimi (harfi) şeddeler. Ve inşad etti:
عَرَانِكٌ من ضَفَرٍ مأْطُورِ

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: kumdan **الضَّفْرة**: bir kısmı bir kısmı üzerine düğümlenmiş olandır; çoğulu **ضَفِر**’dir.

Asmaî dedi ki: **أَفَر** ve **ضَفَر**: koşusunda ve bunun benzerinde sıçradığı zaman.

Ebû Amr dedi ki: Ali’nin hadisinde: (Talha b. Ubeydullah onunla bir **ضَفِيرة** hakkında çekişti; Ali onu bir vadide **ضَفَر** etmişti; vadi’nin iki yakasından biri onun, öteki Talha’nındı; Talha dedi ki: “Sellerin üzerine yüklenip bana zarar verdi.”).

Şemir dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الضَّفِيرةُ** yerde uzatılmış **المُسَنّاة** gibidir; içinde odun ve taş vardır; ve ondan hadis: (Seddin **ضَفِير**’i üzerinde durdu).

Dedim: **الضَّفيرةُ**, **الضَّفْر**’dan alınmıştır; o, saçın kuvvetlice örülmesi ve bir kısmının bir kısmına enlemesine sokulmasıdır; ve ondan, enlemesine olan bağa: **ضَفْرٌ** ve **ضَفِير** denilmiştir.

Ve **الذُّؤابة** için: **ضَفِيرة** denir; ve saçın tutamlarından her bir tutam, kuvvetleri örülürse o **ضفيرة**’dir; çoğulu **ضفائر**’dir. Ümmü Seleme’nin hadisinde, Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi ki: (Ben başımın **ضَفْرَ**’ını sıkıca bağlayan bir kadınım; gusül için onu çözüp bozayım mı?) O dedi ki: (Sana ancak sudan üç avuç yeter).

Asmaî dedi ki: **الضفائر** ve **الضمائر** ve **الجمائر**; bunlar kadının örgüleridir; tekili **ضَفيرة** ve **ضَميرة** ve **جَميرة**’dir. İbn Büzürc dedi ki: denir ki: kavim falana karşı **تضافر** etti, ve ona karşı **تظافروا** ettiler, ve bir mânâ ile **تظاهروا**; hepsi, ona karşı yardımlaştıkları, toplandıkları ve ona karşı **تضابَرُوا** ettikleri zaman; bunun benzeri.

Ebû Zeyd dedi ki: erkekler için, kadınlar değil, iki **الضفيرتان** vardır; ve **الغدائرُ** kadınlar içindir.

**ضرف** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الضَّرِفُ**: incir ağacıdır; ve **البَلَس** meyvesine denir; tekili **ضَرفة**’dir.

Dedim: bu gariptir.

**رضف** : Lîs dedi ki: **الرَّضْفُ**: yer yüzünde ısınmış taşlardır. Ve **شِواءٌ مَرضوفٌ**: o taşlar üzerinde kızartılır. Ve **الحَمَلُ المرضوفُ**: o taşlar kızarınca karnına atılır, ta ki kuzu kızarsın.

Ve **الرَّضْفَةُ**: nerede olursa olsun taşlardan bir **رضفة** ile dağlanan bir damgadır.

Ve **الرَّضْفُ**: dizde büyük bir cisimdir; bitişik parmaklar gibi, bir kısmı bir kısmını almıştır; tekili **رَضْفَةٌ**’dir. Ve onlardan kimi şeddeler de “**رَضَفة**” der.

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: falan kimse **مُطْفِئَة الرّضْف** ile geldi.

Lîs dedi ki: **مُطْفِئةُ الرَّضْف**: **الرَّضْفَة**’ye isabet edince eriyip onu söndüren bir iç yağıdır.

Dedi ki: aslı, kendinden öncekini bize unutturan bir musibettir; böylece onun hararetini söndürdü.

Dedim: söz, Ebû Ubeyde’nin dediğidir.

Şemir dedi ki: Asmaî dedi ki: **الرَّضْفُ**: ateşle veya güneşle ısıtılmış taşlardır; tekili **رَضْفة**’dir. Kümeyt b. Zeyd dedi ki:
أَجِيبُوا رُقَى الآسِي النَّطَّاسِيِّ واحذَرُوا
مُطَفِّئَةَ الرَّضْفِ التي لا شِويَ لها

Dedi ki: o, **الحيّةُ**’dir; **الرّضْف** üzerinden geçer de zehri **الرّضف**’in ateşini söndürür.

Ebû Amr dedi ki: **الرّضْفُ**: üzerinde ateş yakılan taşlardır; alev olunca etle birlikte tencereye atılır da onu pişirir. Kümeyt dedi ki:
ومَرْضُوفةٍ لم تُؤْنِ في الطَّبْخ طاهياً
عَجِلتُ إلى مُحْوَرِّها حين غَرْغَرَا

Huzeyfe’nin hadisinde: fitneleri andı da dedi ki: (Size **الدُّهَيْماءُ** geldi; **النَّشَف** ile atıyor; sonra onu izleyen, **الرَّضْف** ile atıyor).

Dedim: bedevileri gördüm; taşları alırlar, üzerinde ateş yakarlar; ısınınca onunla, soğumuş olan **اللّبن الحَقِين**’i **رَضَفُوا** ederler. Ve bazen zaman soğuyunca atlar için suyu **رَضَفُوا** ederler.

Nadr, (الخيل) kitabında dedi ki: atın iki dizinin **رَضْفُ**’u ise, **الكُراع** ile **الذّراع** arasındadır; o, **الذراع** başının üstünde toplanmış küçük büyük kemiklerdir.

Şemir dedi ki: bir bedeviyi **الرضائف**’i vasfederken işittim; dedi ki: **الْجَدْي**’e yönelinir; annesinin sütünden emzirilir, doluncaya kadar; sonra kesilir; sonra ensesi tarafından tulumlanır; sonra taşlara yönelinir, ateşle yakılır; sonra karnına konur, ta ki kızarsın.

Ve yazdığımız Kümeyt beytini inşad etti.

**فرض** : Allah azze ve celle dedi ki: (**سُورَةٌ أَنزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا**) (النور: 1); ve (**وفَرَّضناها**) diye okunmuştur. Kim hafifletirse muradı: onda farz kılınanla amel etmeyi size gerekli kıldık. Kim şeddelerse iki vecih üzeredir: birincisi, çoğaltma üzeredir; “biz onda farzlar farz kıldık” mânâsına; ve onda helâl, haram ve hadlerden olanı beyan ettik ve tafsil ettik mânâsına olur.

Ve celîl ve azîz dedi ki: (**رَّحِيمٌ قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ وَاللَّهُ مَوْلَاكُمْ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ**) (التحريم: 2); yani: onu beyan etti.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَرْضُ**: **القِدْح**’ta, **الزَّنْد**’de, **البُسْر**’de ve başkasında yarıktır. Dedi ki: ondan, namazın ve başkasının farzı; ancak kul için, **القِدْح**’a yarığın lüzumu gibi lâzımdır. Dedi ki: **الفَرضُ** hurmanın bir türüdür; ve inşad etti:
إذا أكلتُ سمكاً وفَرْضاً

Dedi ki: **الفَرْض**: hibedir. Denir ki: bana ne **قَرضاً** ne **فَرْضاً** verdi.

Dedi ki: **الفَرْضُ**: okumadır. Denir ki: **فرَضْتُ جُزئي**; yani: onu okudum.

Dedi ki: **الفَرضُ**: sünnettir. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) **فرَض** etti; yani: sünnet koydu.

Başkası dedi ki: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) **فرض** etti; yani: bağlayıcı bir vücûb ile vacip kıldı. Bu, zahir olandır.

Ebû Ubeyd: **الفَرضُ**: kalkandır.

Ve inşad etti:
أرِقْتُ له مِثلَ لَمْعِ البَشير
قَلَّبَ بالكَفِّ فَرضاً خَفيفَا

Ve Allah celîl ve azîz dedi ki: (**فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ**) (البقرة: 197); yani: ihramıyla onu kendi üzerine vacip kıldı.

Lîs dedi ki: **الفَرْضُ**: **جُنْدٌ**’dur; **يَفترِضون**.

Asmaî dedi ki: denir ki: atâda ona **فرض** etti; **يَفرِض** **فَرضاً**. Dedi ki: ve ona **أفرض** etti: ona bir **فريضة** kıldığı zaman.

Ve **الفَرْضُ**: bir insana bilinen bir miktar ile vacip kıldığın her şeyin masdarıdır; isim **الفريضة**’dir.

Asmaî dedi ki: **فَرَض** misvakını; o da onu **يَفرضُه** **فَرضاً**: dişleriyle kemirdiği zaman.

Dedi ki: **الفارِضُ**: her şeyden iri olandır; erkek ve dişide bunda eşittir; ve “**فارضة**” denmez.

Allah celîl ve azîz dedi ki: (**لاَّ فَارِضٌ وَلاَ بِكْرٌ عَوَانٌ**) (البقرة: 68).

Ferrâ dedi ki: **الفارِضُ**: yaşlı; ve **البِكر**: gençtir.

Ve **الفارض**’dan denir: **فَرَضَتْ** ve **فَرُضَت**; **بِفَرَضَ** işitilmemiştir.

Kisâî dedi ki: **الفارض**: büyük, azametli olandır; ve **فَرَضت** **تفرِض** **فُروضاً**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفارض**: büyük.

Ebû’l-Heysem dedi ki: **الفارضُ**: yaşlı dişidir.

Asmaî dedi ki: **الفُرْضةُ**: iskele/nehirden su alınan yerdir; çoğulu **فِراض**’dır. Denir ki: onu **بالفِراض** ile suladı; yani: nehrin **فُرْضة**’sinden. Ve **الفُرْضةُ**: nehirde bulunan gediktir. Ve yayın **فُرضَةُ**’si: kirişin üzerine düştüğü yarıktır. Ve **الزَّنْد**’in **فرضة**’si: içindeki yarıktır.

Münzirî bana, Ebû’l-Heysem’den haber verdi: dedi ki: develerin **فرائضُ**’i: **الثَّنِيِّ**’nin ve **الرُّبُع**’un altındakilerdir.

Yirmi beşte alınan, bir yaşında olup bir yaşındaki dişi deveye: **فريضةٌ** denir. Otuz altıda alınan, iki yaşındaki **بنت لبون**’a: **فريضةٌ**. Kırk altıda alınan, üç yaşındaki **حِقّة**’ye: **فريضةٌ**. Altmış birde alınan, dört yaşındaki **جَذَعَةٌ**’ya: onun **فريضتُها**’sı denir; işte bunlar develerin **فرائضُ**’idir.

Başkası dedi ki: ona **فريضة** adı verildi; çünkü o **فُرِضَتْ**; yani: develerden bilinen bir sayı içinde vacip kılındı; o halde o **مَفروضةٌ** ve **فريضة**’dir. Ve ona **الهاء** sokuldu; çünkü o, sıfat değil isim kılındı.

Lîs dedi ki: **لِحْيَةٌ فارضةٌ**: iri olduğu zaman.

Ve denir ki: bana karşı **ضِفْناً فارضاً** ve **ضفينَةً فارضاً** (هاء’sız); yani: büyük; sanki **فَرْض** sahibi, yani: yarık sahibi gibi. Râciz dedi ki:
يا رُبَّ ذي ضِفْن عليّ فارض

Ve **رجالٌ فُرَّضٌ**: iriler; tekili **فارض**’dır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الفَرْض**: عطiyedir; ve onu **أفرضتُه** **إفراضاً** ettim.

İbnü’s-Sikkît: denir ki: onların ancak iki **الفريضتان**’ı vardır; ikisi de koyundan **الجَذَعةُ**, deveden **الحِقّةُ**’dir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: erkek **الخَنَافس**’e **المُفَرَّض** ve **الحَوّازُ** ve **الكَبَرْتَلُ** denir.

Ebû Ubeyd: üzerinde elbise olmayan adama denir ki: üzerinde **فِرَاض** yok. Ebû’l-Heysem dedi ki: mânâsı: üzerinde örtü yok.

**رفض** : Lîs dedi ki: **الرَّفْضُ**: senin şeyi terk etmendir; dersin ki: beni **رفَضَ** etti, ben de onu **رفَضتُه** ettim. Dedi ki: **الروافض**: kumandanlarını terk edip dönen askerlerdir; onlardan her taife **رافضة**’dir. Onlara nisbet: **رافِضِيّ**’dir.

Ömer b. Şebbe, Asmaî’den zikretti: dedi ki: onlara **رافضة** denildi; çünkü onlar Zeyd b. Ali’ye biat etmişlerdi; sonra ona dediler ki: “**الشَّيْخَيْن**’den beri ol, seninle birlikte savaşalım”; o da reddetti ve dedi ki: “İkisi dedemin iki veziriydi; onlardan beri olmam”; böylece onu **رفَضوه** ettiler ve ondan **ارْفَضُّوا** ettiler; bu yüzden **رافضة** diye adlandırıldılar.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: kırbada sudan bir **رَفْضٌ** vardır; ve **المَزادة**’de sudan bir **رفضٌ** vardır; o az sudur; işte böyle, fâ’sı sâkin **رَفْض**.

Ama Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den rivayet etti: dedi ki: kırbada sudan ve sütten, **الجُزْعة** gibi bir **رَفَضٌ** vardır; ve onda **رَفَّضْتُ** **تَرْفيضاً** ettim.

Dedi ki: Ferrâ dedi ki: **الرَّفَض**: az sudur. İbnü’s-Sikkît dedi ki: denir ki: develerimi **رَفَضْتُ**; onları **أَرْفِضُها** **رفضاً**: onları terk edip salıverdiğin, otlaklarında dağılmalarını bırakıp istedikleri yerde otladıkları, istedikleri bir yönden onları çevirmediğin zaman; onlar **إبلٌ رافضة**’dir; ve **إبلٌ رافِض**’dir. Ve **إرْفاض**: **رَفَضتْ** **تَرفِض**; yani: tek başına otlar; çoban onu yakınında veya uzağında görür; onu yormaz ve onu toplamaz. Râciz dedi ki:
سَقْياً بحيثُ يُهمَل المُعَرَّض
وحيثُ يَرْعَى وَرَعِي وأرفِضُ

Başkası dedi ki: **رُمحٌ رَفيض**: eğrilip kırıldığı zaman. Ve inşad etti:
ووَالَى ثلاثاً واثنتَيْن وأربعاً
وغادرَ أُخرى في قناةِ رَفِيضِ

Ve gözyaşı **ارفَضّ** eder, **ارفِضَاضاً**: akması ve damlaması peş peşe olduğu zaman. Ve denir ki: **راعٍ** ve **قُبَضَةٌ رُفَضَة**; **القُبَضَة**: onu sürüp topladığıdır; sevdiği ve arzuladığı yere varınca onu nasıl isterse öyle otlasın diye bırakır; o halde o **إبلٌ رَفَضٌ**’dur.

Bir bedeviyi işittim, dedi ki: kavim evlerde **رَفَضٌ**’dur; onların evlerinde dağıldıklarını murad etti.

Ve insanlar seferde **أَرُّفاض**’dır; yani: dağınıktırlar. Ve yolun çatallanmasına, ayrılıp dağıldığı zaman: **رِفَاضٌ** denir. Rü’be dedi ki:
بالعِيسِ فوقَ الشَّرَك الرِّفَاض

Ve o, yolun dağınık hendekleridir. Ve yerin **مَرافِض**’i: dağların yanlarından ve benzerlerinden olan düşüş yerleridir; tekili **مَرْفَض**. Ve şey **ترفَّض** etti: kırıldığı zaman.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: kavim develerini **أَرفَض** etti: onları çobansız saldıkları zaman; ve develer **رفَضَت**: dağıldıkları zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B6/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والفاء وما يثلثهما)
  (رفق)  الراء والفاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على موافقةٍ ومقاربةٍ بلا عُنْف. فالرِّفق: خلاف العُنْف؛ يقال رفَقْتُ أْرْفُق. وفي الحديث: "إنّ الله جلّ ثناؤه يحبُّ الرِّفْق في الأمر كله".
  هذا هو الأصل ثم يشتقّ منه كلُّ شيءٍ يدعو إلى راحةٍ وموافَقة. والمرفق([1]) مَِرفق الإنسان؛ لأنه يستريح في الاتِّكاء عليه. يقال ارتَفَق الرّجلُ: إذا اتَّكأ على مَِرفقه في جلوسه. ومن ذلك الحديثُ لمّا سأل الأعرابيُّ عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، قيل له: "هو ذاكَ الأمغَرُ المرتَفِقُ"، أي المتَّكئ على مَِرفقه.ويقال فيه مَرْفِق ومِرْفَق، حكاهما ثعلب. والرُِّفْقَة: الجماعة ترافِقُهم في سفرك؛ واشتقاقه من الباب، للموافَقة، ولأنَّهم إذا تَمَاشَوْا تحاذَوْا بمرافقِهم. قال الخليل: الرُِّفْقة في السفر: الجماعة الذين يرافِقونك، فإذا تفرَّقْتم ذهب اسمُ الرُِّفقة. قال: والرّفيق: الذي يرافقك، وهو أن يجمعَك وإياه رفْقة؛ وليس يذهب اسمُه إذا تفرَّقْتُما. والمُرْفِق: الأمر الرَّافِقُ بك. والرِّفاقُ: حبلٌ يشدُّ به مَِرفق البعير إلى وَظيفِهِ. وهو قوله:
  * كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشِي في الرِّفاقِ([2]) *
  والمِرْفق: المِرْحاض، والجمع مَرَافِق. ويقال ارتفَقَ الرّجلُ ساهراً، إذا بات على مَِرفقِهِ لا ينام. وشاةٌ مُرَفَّقَةٌ([3]): يداها بَيْضاوانِ إلى المرفقين. والرَّفَق: انفتالٌ عن الجنب؛ ناقةٌ رَفْقاءُ، وجملٌ أرفَقُ. ويقال ماءٌ رَفَقٌ ومَرتعٌ رفَقٌ، أي سهلُ المطْلَب.
  (رفل)  الراء والفاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سَعةٍ ووُفُورٍ. من ذلك رَفَل في ثيابه يَرْفُل، وذلك إذا طالَتْ عليه فجَرَّها. والرِّفَلُّ: الفَرَس الطويل الذّنَب.
  (رفن)  [الراء والفاء والنون ليس أصلاً([4])]، وإنّما النُّون [في رِفَنٍّ] مبدلةٌ من لام؛ لأنّه في الأصل رِفَلٌّ. فأما قولهم ارفأَنَّ، إِذا سكَنَ، فإنّ النون فيه زائدة.
  (رفه)  الراء والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَعمةٍ وسَعة مَطْلَبٍ. من ذلك الرِّفْهُ، وهو أن تَرِدَ الإِبلُ كلَّ يومٍ متى شاءت. قال الشاعر([5]):
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرةٍ *** وكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِرُ  ومن ذلك الرَّفاهَةُ في العَيش والرّفاهِية. ويقال: بينَنَا وبين فلانٍ ليلةٌ رافهة، أي ليِّنة السّيرِ لا تُعيِي. ومن ذلك الإرفاه: كثرة [التدَهُّن([6])]، وهو من الرِّفْه الذي ذكرناه. ورُفِّه عنه: إذا نُفِّس عنه الكَربُ.
  (رفو/أ)  الراء والفاء والحرف المعتل أو الهمزة أصلٌ واحد يدلُّ على موافقةٍ وسكون وملاءَمة. من ذلك رفَوْتُ الثَّوْبَ أرفُوه، ورفَأته أرفَؤه. ورفَوْت الرّجلَ، إذا سكَّنْته من رُعْب. قال:
رَفَوْنِي وقالُوا يا خُوَيلِد لا تُرَعْ *** فقلتُ وأنكرتُ الوجوهَ هُمُ هُمُ([7])  والمرافاة([8]): الاتِّفاق. قال:
ولمَّا أنْ رأيتُ أبَا رُوَيمٍ *** يُرَافِينِي ويَكرَهُ أن يُلاما([9])  والرِّفاء: الاتِّفاق والالتحام. ومن ذلك الحديث "أنّه نَهَى أن يقال بالرِّفاء والبنين". يقال ذلك لِلْمُمْلِك. ومن الباب أرفَأْتُ إليه، إِذا لَجَأْتَ إِليه. وأرفأْتُ فلاناً في البيع، إذا زِدْتَه محاباة. ومنه أرفأْتُ السّفينةَ، إذا قرّبْتَها للشَّطّ. وذلك المكان مَرْفَأٌ.
  ومما شذَّ عن الباب: اليَرْفَئِيُّ، قال قوم: هو راعي الغَنَم؛ وقال قومٌ: هو الظليم. ويقال: بلْ كل نافرٍ يَرْفَئِيٌّ.
  (رفت)  الراء والفاء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على فَتٍّ ولَيٍّ. يقال رفَتُّ الشّيءَ بيدي، إِذا فتَتَّه حتّى صارَ رُفاتا. وارْفَتَّ الحَبْلُ، إذا انقطع. واشتُقّ منه رفَتَ عُنقَه، إِذا دقَّها وَلَفَتَها [و] لوَاها.
  (رفث)  الراء والفاء والثاء أصلٌ واحدٌ، وهو كلُّ كلام يُستَحْيا من إظهاره. وأصلُه الرَّفَثُ، وهو النِّكاح. قال الله جلّ ثناؤُه: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إلى نِسَائِكُمْْ [البقرة 187]. والرّفَث: [الفُحْش] في الكلام. يقال أَرْفَثَ وَرَفَثَ.
  (رفد)  الراء والفاء والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد منقاس، وهو المعاوَنة والمظاهَرة بالعَطاء وغيره. فالرَّفْد مصدر رفَدَهُ يَرْفِدُه، إذا أعطاه. والاسم الرِّفْد. وجاء في الحديث: "ويكون الفَيْء رِفْداً"، أي يكون صِلاتٍ لا يوضَع مواضِعَه. ويقال ارتفَدْتَ من فلانٍ: أصبْتُ من كَسبه. وأُرفِدت المال: اكتسبته. والرافد: المُعين، والمُرْفِدُ أيضاً. ورفَدَ بنو فلانٍ فلاناً، إذا سَوَّدُوه عليهم وعظَّموه، وهو مرفَّد. والرّافِدانِ: دِجْلةُ والفرات. قال الفرزدق:
بَعثْتَ على العِراق ورافديْهِ *** فَزَارِيّاً أحَذَّ يَدِ القَميصِ([10])  وترافدوا، إذا تعاوَنُوا عليه، والرِّفادة: شيءٌ كانت قريش تُرَافِدُ به في الجاهلية، يُخرِج كلُّ إنسانٍ شيئاً، ثم يشترون به للحاجِّ طعاماً وزَبيباً وشراباً. والرَّوافِد: خشب السَّقف؛ وهو من الباب؛ لأنه يُرفدَ بها السَّقْف. قال:
روافِدُه أكرمُ الرّافداتِ *** بَخٍ لك بَخٍّ لبَحْرٍ خِضَمّْ([11])  والمرفد: العُظَّامَة التي تعظِّم بها الرّسْحاء عَجِيزتَها. ومن الباب الرِّفْد، وهو القَدَح الضَّخم؛ وهو الرَّفْد والمِرْفَد أيضاً.
  ويقال المِرْفَد: الإناء الذي يُقْرَى فيه. والرَّفُود: الناقة تملأ الرِّفْد، وهو القدح الضخم، في حَلْبةٍ واحدة. والرُّفَيْدات: قومٌ من العرَب.
  (رفز)  الراء والفاء والزاء ليس هو عندنا أصلاً، لكنَّهم قالوا: إنّ الرّفْز الضَّرْب؛ يقال ما يَرْفِزُ منه عِرْقٌ: أي ما يضرِب. قال:
وبلدةٍ للداء فيها غامِزُ *** مَيْتٍ بها العِرقُ الصَّحيح الرَّافِزُ([12])  (رفس)  الراء والفاء والسين قريبٌ من الباب الذي قبله، إلا أنّ في كتاب الخليل: الرَّفْس: الصَّدْمة في الصَّدر بالرِّجْل.
  (رفش)  الراء والفاء والشين ليس* شيئاً. ويقولون: الرَّفْش الأكل.
  (رفص)  الراء والفاء والصاد فيه كلمة واحدة. يقولون: ارتَفَص السِّعْر: غَلاَ. فأما الرُّفْصَة فالماءُ يكون بين القوم نَوْبةً. ويقال إنه مقلوب من الفُرْصة. يقال: هم يتفارصُون الماءَ بينهم ويترافصون، إذا تناوبوا. وقد كتب البابُ في موضعه.
  (رفض)  الراء والفاء والضاد أصلٌ واحد، وهو التَّرك، ثم يشتقّ منه. يقال رَفَضْتُ الشيءَ: تركته. هذا هو الأصل، ثم يشتقّ منه ارفَضَّ الدّمْعُ من العين: سال، كأنه تَرَكَ موضِعَه. وكلُّ متفرّقٍ مرفَضّ. ويقال للطَّريق المتفرِّقة أخادِيده: رِفَاض. قال:
  * كالعِيسِ فَوقَ الشَّرَكِ الرِّفاضِ([13]) *
  والرَّفَض: الفِرَق، في قول ذي الرُّمّة:
  * بها رَفَضٌ مِنْ كلِّ خَرْجَاء صَعْلةٍ([14]) *
  أي فِرَق. وفي القِربة رفَضٌ من ماءٍ: مثلُ الجُرْعة، كأنها رُفِضَت فيه. يقال فيه رفَّضْتُ. ورُفُوض الأرض: مواضعُ لا تُمْلَك، كأنها رُفِضت. والرَّاوفض: جنودٌ تَركوا أميرَهم وانصَرفوا. ويقال: رجلٌ رُفَضَةٌ، للذي يُمسِك الشيءَ ثم لا يلبثُ أن يدَعَه، ويقال رَفَضَ النّخلُ، وذلك إِذا انتشر عِذْقه وسقط قِيقاؤُه. ويقال في أرضِ بني فلانٍ رُفوض من كلأ، إذا كان متفرِّقاً بعيداً بعضُه من بعض، وقال بعضهم: مَرافِضُ الوادي: مَفاجرُه، وذلك حيث يرفضُّ إليه السَّيل. قال ابن السّكيت: راعٍ رُفضَةٌ قُبَضَة، للذي يقبض الإبلَ ويجمعها، فإذا صار إلى الموضع الذي [تحبُّه و] تهواه [رفَضَها([15])] فتركها ترعَى حيث شاءت تذهب وتجيء.
  (رفع)  الراء والفاء والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خلاف الوضع. تقول: رفعتُ الشيءَ رفعاً؛ وهو خلاف الخَفْض. ومَرفُوع الناقةِ في سيرها: خلاف المَوْضوع. قال طرَفة:
مَوضُوعُها زَوْلٌ ومرفوعها *** كمَرِّ صَوْبٍ لِجبٍ وَسْطَ ريحْ([16])  يقال رَفَع البعيرُ ورَفَّعته أنا.
  ومن الباب الرَّفع: تقريب الشيء. قال الله جلّ ثناؤُه: ﴿وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ﴾ [الواقعة 34]، أي مقرَّبة لهم. ومن ذلك قوله رَفَعْتُه للسُّلطان، ومصدر ذلك الرُِّفْعانُ ويقال للناقة إذا رفَعت اللِّبَأ في ضَرعها: هي رافعٌ. والرفع: إذاعة الشيء وإظهارُه. ومنه الحديث، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "كلُّ  رافِعَة رفعَتْ علينا من البَلاغ([17]) فقد حرَّمتُها"، أي كلُّ جماعةٍ مبلِّغة تبلّغ عنا فلتبلّغ أنِّي حرَّمْتُ المدينَةَ. وذلك كقولهم رَفَع فلانٌ على العامل، وذلك إذا أذاعَ خَبرَه ورَفْع الزَّرعِ: أن يُحمل بعد الحَصاد إلى البَيْدر؛ يقال هذه أيّام الرَِّفاع.
  (رفغ)  الراء والفاء والغين كلمةٌ تدل على ضَعةٍ ودناءة. فالرَّفْغ ألأَمُ الوادِي وشرُّه تُراباً. والرُّفْغ: أصل الفخِذ، وكلُّ موضع اجتمع فيه الوَسَخ. وفي الحديث: "كيف لا أُوهِمُ ورُفْغُ أحدِكم بين ظُفْره وأنملته([18])". والأَرفاغ من الناس: السِّفْلة. فأما قولهم عيشٌ رافغ ورفيغ: طيّب واسع، فهذا له وجهان: إمّا أن يكونَ الغَينُ منقلبةً عن الهاء فيكون من الرَّفْه، وإمَّا أن يكون شُبِّه مالُه في كثرته برَفْغ التُّراب، يراد به الكثرة.
---------------------------------------------------------------
([1]) المرفق كمنبر ومجلس.
([2]) البيت لبشر بن أبي خازم، كما في اللسان (رفق) والمخصص (7: 153/ 13: 129).
([3]) ذكرت هذه الكلمة في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([4]) أثبت هذه التكملة مطاوعة لطريقة ابن فارس، وللحاجة إليها.
([5]) هو لبيد. ديوانه 52 طبع 1880 واللسان (رفه، غمر). وفي الموضع الأول من اللسان "غير صادية"، وقد أشير إليها في شرح الديوان. وفي جميع المواضع: "فكلها كارع".
([6]) التكملة من المجمل واللسان. وفي الحديث "أنه نهى عن الإرفاء".
([7]) البيت لأبي خراش الهذلي، كما في اللسان (رفأ، رفا)، وهو مطلع قصيدة له في شرح السكري 71 والقسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 62. و انظر الخزانة (1: 211).
([8]) في الأصل: "والرافات"، صوابه في المجمل.
([9]) البيت في المجمل واللسان (رفا) والخزانة (1: 211). وفي الأصل: "أبا ذريم" صوابه من المراجع السابقة.
([10]) ديوان الفرزدق 487 واللسان (رفد، حذذ) والكامل 479 ليبسك والمعارف 179 والشعراء (ترجمة الفرزدق) وزهر الآداب (1: 21) والأغاني (19: 17) وكنايات الجرجاني 74 والحيوان (5: 197/6: 510). وفي المجمل: "أأطعمت".
([11]) البيت في اللسان (بخخ، رفد) وقد سبق في (بخ).
([12]) البيتان في اللسان (رفز، رقز) حيث أنشد في الموضع الأخير رواية "الراقز"، وكلاهما بمعنى. وفي الأصل: "رافز"، صوابه "الرافز"، أي إن العرق الصحيح يموت بها من الفزع.
([13]) البيت لرؤبة في ديوانه 82 واللسان (رفض). ورواية ابن فارس تطابق رواية الجوهري.  قال ابن بري: "صوابه: بالعيس، لأن قبله:
* يقطع أجواز الفلا انقضاضي *".
([14]) عجزه كما في الديوان 516 واللسان (رفض): *وأخرج يمشي مثل مشي المخبل*
([15]) هذه التكملة والتي قبلها من المجمل.
([16]) في ديوان طرفة 13: "مرفوعها زول وموضوعها"، وبهذه الرواية صحح ابن بري رواية البيت. انظر اللسان. وسيعيده في (وضع).
([17]) ويروى أيضاً "من البلاغ" بضم الباء وتشديد اللام، أي المبلغين.
([18]) الأنملة: رأس الإصبع، وفيها تسع لغات تثليث الهمزة مع تثليث الميم.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الفاء** ve ikisini üçleyen şeyler)
  (**رفق**)  **الراء** ve **الفاء** ve **القاف** tek bir asıldır; şiddetsiz bir uygunluğa ve yakınlığa delâlet eder. Artık **الرِّفق**: **العُنْف**’un zıddıdır; “**رفَقْتُ** **أْرْفُق**” denir. Hadiste: “Allah—övgüsü yüce olsun—işin hepsinde **الرِّفْق**’i sever” (buyurulmuştur).
  Bu asıldır; sonra ondan, rahatlığa ve uygunluğa çağıran her şey türetilir. Ve **المرفق**([1]) insanın **مَِرفق**’udur; çünkü ona dayanmakta rahat eder. “Adam **ارتَفَق** etti” denir: oturuşunda **مَِرفقه**’una dayanırsa. Bundan (şu) hadis de vardır: bedevî Resûlullah صلى الله عليه وسلم hakkında sorunca ona: “O, şu **الأمغَرُ المرتَفِقُ**’tir” denildi; yani **مَِرفقه**’una dayanmış olan. Ve onda **مَرْفِق** ve **مِرْفَق** denir; ikisini de Sa‘leb rivayet etmiştir. Ve **الرُِّفْقَة**: yolculuğunda onlarla beraberlik ettiğin topluluktur; onun iştikakı babdandır: uygunluk içindir; ve çünkü yürüdüklerinde **بمرافقِهم** hizalanırlar. Halîl dedi: yolculukta **الرُِّفْقة**: sana refakat eden topluluktur; siz ayrıldığınızda **الرُِّفقة** adı gider. Dedi: ve **الرّفيق**: sana refakat edendir; o, seni ve onu bir **رفْقة**’da toplamasıdır; siz ikiniz ayrıldığınızda onun adı gitmez. Ve **المُرْفِق**: sana yumuşak davranan iş. Ve **الرِّفاقُ**: devenin **مَِرفق**’unu **وَظيفِهِ**’ne bağlamakla bağlanan iptir. O, şu sözdür:
  * **كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشِي في الرِّفاقِ**([2]) *
  Ve **المِرْفق**: hela; çoğulu **مَرَافِق**. Ve “adam uykusuzken **ارتفَقَ** etti” denir: **مَِرفقِهِ** üzerinde, uyumadan geceleyince. Ve **شاةٌ مُرَفَّقَةٌ**([3]): iki eli dirseklere kadar beyaz olan (koyun). Ve **الرَّفَق**: yan taraftan bir dönüştür; **ناقةٌ رَفْقاءُ** ve **جملٌ أرفَقُ**. Ve “**ماءٌ رَفَقٌ** ve **مَرتعٌ رفَقٌ**” denir; yani talebi kolay.
  (**رفل**)  **الراء** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; genişliğe ve bolluğa delâlet eder. Bundan: elbiselerinde **رَفَل** etti, **يَرْفُل**; bu, ona uzayıp da onu sürüklediği zamandır. Ve **الرِّفَلُّ**: kuyruğu uzun at.
  (**رفن**)  [**الراء** ve **الفاء** ve **النون** asıl değildir([4])]; ancak **النُّون** [**رِفَنٍّ**’de] bir **لام**’dan bedeldir; çünkü asılda **رِفَلٌّ**’dür. Ama onların “**ارفأَنَّ**” sözü, sakinleştiği zaman; onda **النون** ziyadedir.
  (**رفه**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الهاء** tek bir asıldır; nimete ve talep genişliğine delâlet eder. Bundan **الرِّفْهُ**: develerin her gün, ne zaman isterlerse suya varmasıdır. Şair([5]) dedi:
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرةٍ *** وكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِرُ
  Bundan **الرَّفاهَةُ** (geçim rahatlığı) ve **الرّفاهِية** de vardır. Ve “bizimle falan arasında **ليلةٌ رافهة** vardır” denir; yani yürüyüşü yumuşak, yormaz. Bundan **الإرفاه**: [**التدَهُّن**([6])]’ün çokluğudur; bu, zikrettiğimiz **الرِّفْه**’dendir. Ve “ondan **رُفِّه** edildi” (denir): keder ondan giderildiğinde.
  (**رفو/أ**)  **الراء** ve **الفاء** ve illetli harf yahut hemze tek bir asıldır; uygunluğa, sükûna ve uyuma delâlet eder. Bundan: “**رفَوْتُ** elbiseyi **أرفُوه**” ve “onu **رفَأته** **أرفَؤه**”. Ve “adamı **رفَوْت**” (denir): onu korkudan sakinleştirdiğinde. Dedi:
رَفَوْنِي وقالُوا يا خُوَيلِد لا تُرَعْ *** فقلتُ وأنكرتُ الوجوهَ هُمُ هُمُ([7])
  Ve **المرافاة**([8]): anlaşma. Dedi:
ولمَّا أنْ رأيتُ أبَا رُوَيمٍ *** يُرَافِينِي ويَكرَهُ أن يُلاما([9])
  Ve **الرِّفاء**: anlaşma ve kaynaşma. Bundan hadis: “**بالرِّفاء والبنين** denilmesini yasakladı.” Bu, evlenen kimseye söylenir. Babdandır: “ona **أرفَأْتُ**” (denir): ona sığındığın zaman. Ve “satışta falanı **أرفأْتُ**” (denir): ona kayırma ile artırdığında. Ve ondan: “gemiyi **أرفأْتُ**” (denir): onu kıyıya yaklaştırdığında. Ve o yer **مَرْفَأٌ**’dır.
  Ve babdan şâz olanlardan: **اليَرْفَئِيُّ**; bir kavim dedi: o koyun çobanıdır; bir kavim dedi: o devekuşu erkeğidir. Ve denir: bilakis her ürkek (hayvan) **يَرْفَئِيٌّ**’dir.
  (**رفت**)  **الراء** ve **الفاء** ve **التاء** tek bir asıldır; ufalama ve bükmeye delâlet eder. “Şeyi elimle **رفَتُّ**” denir: onu ufalayıp **رُفاتا** oluncaya kadar. Ve “ip **ارْفَتَّ** etti” (denir): koptuğu zaman. Ve ondan “boynunu **رفَتَ** etti” türetilmiştir: onu inceltip büküp [ve] çevirdiğinde.
  (**رفث**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الثاء** tek bir asıldır; o, açığa vurulmasından haya edilen her sözdür. Aslı **الرَّفَثُ**’tur; o da cinsel ilişkidir. Allah—övgüsü yüce olsun—dedi: {**أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إلى نِسَائِكُمْ**ْ [البقرة 187]. Ve **الرّفَث**: sözde [**الفُحْش**]tur. “**أَرْفَثَ** ve **رَفَثَ**” denir.
  (**رفد**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الدال** tek bir asıldır; düzenli, kıyaslanır; o, bağış ve başkasıyla yardımlaşma ve desteklemedir. Artık **الرَّفْد**: “ona verdi” mânasında **رفَدَهُ يَرْفِدُه**’nun masdarıdır. İsim **الرِّفْد**’dir. Hadiste geldi: “**ويكون الفَيْء رِفْداً**”; yani yerlerine konulmayan bağışlar olur. Ve “falandan **ارتفَدْتَ**” denir: onun kazancından elde ettim. Ve “malı **أُرفِدت**” (denir): onu kazandım. Ve **الرافد**: yardımcıdır; **المُرْفِدُ** da. Ve “falan oğulları falanı **رفَدَ** etti” (denir): onu üzerlerine efendi kıldıklarında ve büyüttüklerinde; o **مرفَّد**’dir. Ve **الرّافِدانِ**: Dicle ve Fırat’tır. Ferazdak dedi:
بَعثْتَ على العِراق ورافديْهِ *** فَزَارِيّاً أحَذَّ يَدِ القَميصِ([10])
  Ve “**ترافدوا**” (denir): onun üzerinde yardımlaştıklarında. Ve **الرِّفادة**: câhiliyede Kureyş’in onunla yardımlaştığı bir şeydi; her insan bir şey çıkarır, sonra onunla hacıya yiyecek, kuru üzüm ve içecek satın alırlardı. Ve **الرَّوافِد**: tavan keresteleridir; o babdandır; çünkü tavan onunla desteklenir. Dedi:
روافِدُه أكرمُ الرّافداتِ *** بَخٍ لك بَخٍّ لبَحْرٍ خِضَمّْ([11])
  Ve **المرفد**: **الرّسْحاء**’nın kıçını büyüttüğü büyütme (şeyi). Ve babdandır **الرِّفْد**: büyük kadehtir; o **الرَّفْد** ve **المِرْفَد** de.
  Ve “**المِرْفَد**: içinde ikram edilen kap” denir. Ve **الرَّفُود**: bir sağımda **الرِّفْد**’i—o büyük kadehtir—dolduran dişi devedir. Ve **الرُّفَيْدات**: Araplardan bir kavimdir.
  (**رفز**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الزاء** bize göre asıl değildir; lâkin dediler ki: **الرّفْز** vuruştur; “ondan bir damar **يَرْفِزُ** etmez” denir: yani vurmaz. Dedi:
وبلدةٍ للداء فيها غامِزُ *** مَيْتٍ بها العِرقُ الصَّحيح الرَّافِزُ([12])
  (**رفس**)  **الراء** ve **الفاء** ve **السين** bir önceki bab’a yakındır; ancak Halîl’in kitabında: **الرَّفْس**: ayakla göğse vuruştur.
  (**رفش**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الشين** bir şey değildir. Ve derler: **الرَّفْش** yemektir.
  (**رفص**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الصاد**’da tek bir kelime vardır. Derler: fiyat **ارتَفَص** etti: pahalandı. Ama **الرُّفْصَة**: kavimler arasında nöbetle bulunan sudur. Ve denir ki o, **الفُرْصة**’dan kalb edilmiştir. “Suyu aralarında **يتفارصُون** ve **يترافصون**” denir: nöbetleşe yaptıklarında. Bab, yerinde yazılmıştır.
  (**رفض**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الضاد** tek bir asıldır; o da terk etmektir; sonra ondan türetilir. “Şeyi **رَفَضْتُ**” denir: onu terk ettim. Bu asıldır; sonra ondan “gözden yaş **ارفَضَّ** etti” (denir): aktı; sanki yerini terk etti. Ve her dağılmış olan **مرفَضّ**’dır. Ve yolların ayrık yarıntılarına **رِفَاض** denir. Dedi:
  * **كالعِيسِ فَوقَ الشَّرَكِ الرِّفاضِ**([13]) *
  Ve **الرَّفَض**: fırkalardır; Zü’r-Rumme’nin sözünde:
  * **بها رَفَضٌ مِنْ كلِّ خَرْجَاء صَعْلةٍ**([14]) *
  yani fırkalar. Ve kırbada sudan **رفَضٌ** vardır: yudum gibi; sanki onda bırakılmıştır. Onda “**رفَّضْتُ**” denir. Ve **رُفُوض الأرض**: mülk edinilmeyen yerlerdir; sanki terk edilmiştir. Ve **الرَّاوفض**: emirlerini terk edip dönen askerlerdir. Ve “**رجلٌ رُفَضَةٌ**” denir: bir şeyi tutup sonra çok geçmeden bırakan kimseye. Ve “hurma ağacı **رَفَضَ** etti” denir: salkımı yayıldığında ve **قِيقاؤُه** düştüğünde. Ve “falan oğullarının arazisinde ottan **رُفوض** vardır” denir: birbirinden uzak, dağınık olduğunda. Ve bazısı dedi: **مَرافِضُ الوادي**: onun yarıklarıdır; bu, selin oraya akıp dağıldığı yerdir. İbnü’s-Sikkît dedi: “**راعٍ رُفضَةٌ قُبَضَة**” (denir): develeri tutup toplayan; sevdiği ve arzuladığı yere varınca [onu] **رفَضَها**([15]) edip bırakır; dilediği yerde otlar, gider gelir.
  (**رفع**)  **الراء** ve **الفاء** ve **العين** tek bir asıldır; koymanın zıddına delâlet eder. “Şeyi **رفعتُ** رفعاً” dersin; o, **الخَفْض**’ın zıddıdır. Devenin yürüyüşünde **مَرفُوع**: **المَوْضوع**’un zıddıdır. Tarafe dedi:
مَوضُوعُها زَوْلٌ ومرفوعها *** كمَرِّ صَوْبٍ لِجبٍ وَسْطَ ريحْ([16])
  “Deve **رَفَع** etti” denir; “ben onu **رَفَّعته**” de.
  Babdandır **الرَّفع**: şeyi yaklaştırmak. Allah—övgüsü yüce olsun—dedi: ﴿**وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ**﴾ [الواقعة 34]; yani onlara yaklaştırılmış. Bundan “onu sultana **رَفَعْتُ**” sözüdür; bunun masdarı **الرُِّفْعانُ**’dır. Ve deve, memesindeki ilk sütü **اللِّبَأ**’yı yükselttiğinde ona **رافعٌ** denir. Ve **الرفع**: şeyi yaymak ve açığa vurmaktır. Ondan hadis: Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Bize dair tebliğden **رافِعَة** kaldıran her (topluluk) onu haram kıldım”; yani bizden tebliğ eden her topluluk, benim Medine’yi haram kıldığımı tebliğ etsin. Bu, onların “falan, âmile karşı **رَفَع** etti” sözleri gibidir; bu, haberini yaydığı zamandır. Ve **رَفْع الزَّرعِ**: hasattan sonra harman yerine taşınmasıdır; “bunlar **الرَِّفاع** günleridir” denir.
  (**رفغ**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الغين** aşağılık ve bayağılığa delâlet eden bir kelimedir. Artık **الرَّفْغ**: vadinin en alçağı ve toprağı en kötüsüdür. Ve **الرُّفْغ**: uyluğun kökü; ve pisliğin toplandığı her yer. Hadiste: “Nasıl yanılmam; hâlbuki sizden birinin **رُفْغُ** tırnağı ile parmak ucu arasındadır([18])”. Ve insanlardan **الأَرفاغ**: aşağı tabakadır. Ama onların “**عيشٌ رافغ ورفيغ**: iyi, geniş” sözünün iki vechi vardır: ya **الغَين** **الهاء**’dan dönmüştür de **الرَّفْه**’dendir; yahut malının çokluğunda toprağın **رَفْغ**’una benzetilmiştir; onunla çokluk kastedilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B6/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ف ض
رفضنـي فلـان فرفضتـه يرفضنـي ويرفضنـي‏.‏
ورفـض العمـرة‏.‏
ورفض إبله‏:‏ تركها تبدد في المرعى ورفضت هي‏:‏ تبدّدت وإبل رافضـة ورفـض‏.‏
ورأيـت رفضـاً مـن نـاس ونعـم ومتـاع ونبـات بها رفض من كل خرجاء صعلة وأخرج يمشي مثل مشي المخبّل الـذي يبسـت يداه ورجلاه‏.‏
وفي القربة رفض من ماء‏:‏ قليل بالسكون وما في السقاء إلا رفض من لبن‏.‏
وارفض الشيء وترفض‏:‏ تفرق‏.‏
قال‏:‏ والزاعبية ينهلون صدورها حتى ترفّض في الأكف حطامها ورجل رفضة‏:‏ يأخذ الشيء ثم لا يلبث أن يدعه وراع قبضة رفضة‏:‏ يجمع الإبل فإذا وجد كلأ رفضها‏.‏
وجاء سيل تخرّ منه مرافض الأودية وهي مفاجرها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ دهمني من ذلك ما انفض منه صدري وارفضّ منه صبري‏.‏
وتقول‏:‏ لشوقي إليك فـي قلبـي ركضـات ولحبـك في مفاصلي رفضات من رفضت الإبل إذا تفرّقت في المرعى‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ أبت ذكـر عـوّدن أحشـاء قلبـه خفوقاً ورفضات الهوى في المفاصل

##### Türkçe

ر ف ض
Falanca beni **رفض** etti; ben de onu **رفض** ettim; beni **يرفض** eder ve beni **يرفض** eder.
Ve **رفض** etti: umreyi.
Ve **رفض** etti develerini: onları bıraktı; otlakta dağınık hâle gelsinler diye; ve onlar **رفضت**: dağıldılar. Ve **إبل رافضة** ve **رفض** (develer).
Ve insanlardan, davarlardan, eşyadan ve bitkiden bir **رفض** gördüm; onda her **خرجاء صعلة**’dan bir **رفض** vardır; ve o, elleri ve ayakları kurumuş olan **المخبّل**’in yürüyüşü gibi yürüyerek çıkar.
Ve kırbada sudan bir **رفض** vardır: sükûn ile (yani harekesiz); ve tulumda sütten bir **رفض**’tan başka yoktur.
Ve **ارفض** etti şey; ve **ترفض**: ayrıldı.
Dedi ki: Ve **الزاعبية** onun göğüslerinden içerler; ta ki onun kırıntısı avuçlarda **ترفّض** edinceye kadar. Ve **رجل رفضة**: şeyi alır, sonra çok geçmeden onu bırakır. Ve **راع قبضة رفضة**: develeri toplar; sonra otlak bulunca onları **رفض** eder.
Ve bir sel geldi; vadilerin **مرافض**’larından, yani onların **مفاجر**’larından akıp gider.
Mecazdan: O şeyden, göğsümün ondan **انفض** ettiği ve sabrımın ondan **ارفضّ** ettiği şey bana ansızın geldi.
Ve dersin ki: Sana olan şevkimden kalbimde **ركضات** vardır; ve sevginden eklemlerimde, develerin otlakta ayrılıp dağılması olan **رفضت الإبل**’den (gelen) **رفضات** vardır.
**ذو الرمة** dedi: Onun kalbinin içlerini, hatırlama alıştırdı; bir çarpıntı ve eklemlerde hevanın **رفضات**’ı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّفْضُ: تركُكَ الشيءَ. تقول: رَفَضَني فَرَفَضْتُه، رَفَضْتُ الشيءَ أَرْفُضُه وأَرفِضُه رَفْضاً ورَفَضاً: تركتُه وفَرَّقْتُه. الجوهري: الرَّفْضُ الترك، وقد رَفَضَه يَرْفُضُه ويَرْفِضُه. والرَّفَضُ: الشيء المُتَفَرِّقُ، والجمع أَرفاضٌ.
وارْفَضَّ الدَّمْعُ ارْفِضاضاً وتَرَفَّض: سالَ وتفَرَّق وتتابَعَ سَيَلانُه وقَطَرانُه. وارْفَضَّ دَمْعُه ارْفِضاضاً إِذا انهلَّ متفرِّقاً. وارْفِضاضُ الدمْع ترشُّشُه، وكل متفرِّق ذهب مُرْفَضٌّ؛ قال: القطامي: أَخُوكَ الذي لا تَمْلِكُ الحَِسَّ نفسُه،
وتَرْفَضُّ عِنْدَ المُحْفِظاتِ الكَتائِفُ
يقول: هو الذي إِذا رآكَ مظلوماً رَقّ لك وذهب حِقْده. وفي حديث البُراق: أَنه استصعب على النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، ثم ارْفَضَّ عرَقاً وأَقَرَّ أَي جرَى عرَقُه وسالَ ثم سكَنَ وانْقاد وترك الاسْتِصعاب؛ ومنه حديث الحْوض: حتى يَرْفَضّ عليهم أَي يَسِيل. وفي حديث مُرَّةَ بن شراحِيلَ: عوتب في ترك الجمعة فذكر أن به جرحاً ربما ارْفَضّ في إِزاره أَي سال فيه قَيْحُه وتفَرَّق. وارْفَضَّ الوَجَعُ: زالَ.
والرِّفاضُ: الطُّرُق المتفرِّقةُ أَخادِيدُها؛ قال رؤبة: بالعِيسِ فوْقَ الشَّرَكِ الرِّفاض
هي أَخاديدُ الجادَّةِ المتفرِّقةُ. ويقال لشَرَكِ الطريقِ إِذا تفرّقت: رِفاضٌ، وهذا البيت أَورده الجوهري: كالعِيسِ؛ قال ابن بري: صوابه بالعيس لأَن قبله:
يَقْطَعُ أَجْوازَ الفلا انْقِضاضِي
والشَّرَكُ: جمع شَرَكةٍ وهي الطرائقُ التي في الطريق. والرِّفاضُ: المُرْفَضّةُ المتفرّقة يميناً وشمالاً. قال: والرِّفاضُ أَيضاً جمع رَفْضٍ القَطِيعُ من الظِّباء المتفرِّق. وفي حديث عمر: أَن امرأَة كانت تَزْفِنُ والصِّبْيانُ حولَها إِذ طلع عمر، رضي اللّه عنه، فارْفَضَّ الناسُ عنها أَي تفَرّقُوا.
وتَرَفَّضَ الشيءُ إِذا تكسّر. ورَفَضْت الشيء أَرْفُضُه وأَرْفِضُه رَفْضاً، فهو مرفوضٌ ورَفِيضٌ: كسرته. ورَفَضُ الشيء: ما تحطّم منه وتفرّق، وجمع الرَّفَض أَرْفاض؛ قال طفيل يصف سَحاباً:
له هَيْدَبٌ دانٍ كأَنَّ فُرُوجَه،
فُوَيْقَ الحَصى والأَرضِ، أَرْفاضُ حَنْتَمِ
ورُفاضُه: كرَفَضِه، شبّه قِطع السحاب السُّود الدانية من الأَرض لامتلائها بِكِسَر الحنتم المُسْوَدّ والمُخْضَرّ؛ وأَنشد ابن بري للعجاج:يُسْقى السَّعِيطَ في رُفاضِ الصَّنْدَلِ
والسَّعِيطُ: دُهْن البانِ، ويقال: دُهْنُ الزَّنْبَقِ.
ورُمْحٌ رَفِيضٌ إِذا تَقَصَّد وتكسَّر؛ وأَنشد:
ووالى ثلاثاً واثْنَتَيْنِ وأَرْبَعاً،
وَغادَرَ أُخْرى في قَناةِ رَفِيضِ
ورُفُوضُ الناسِ: فِرَقُهم؛ قال:
من أَسَدٍ أَوْ مِنْ رُفُوضِ الناس
ورُفُوضُ الأَرضِ: المَواضِع التي لا تُمْلَك، وقيل: هي أَرض بين أَرْضَيْنِ حَيَّتَيْنِ فهي متروكة يتَحامَوْنَها. ورُفُوضُ الأَرض: ما ترك بعد أَن كان حِمىً. وفي أَرض كذا رُفُوضٌ من كلإٍ أَي مُتَفَرِّقٌ بَعيدٌ بعضه من بعض. والرَّفّاضةُ: الذين يَرْعَوْنَ رُفُوضَ الأَرض. ومَرافِضُ الأَرضِ: مساقِطُها من نواحي الجبال ونحوها، واحدها مَرْفَضٌ، والمَرْفَضُ من مَجاري المياه وقَرارَتِها؛ قال:
ساقَ إِليْها ماءَ كلِّ مَرْفَضِ
مُنْتِجُ أَبْكارِ الغَمامِ المُخَّضِ
وقال أَبو حنيفة: مَرافِضُ الوادي مَفاجِرُه حيثُ يَرْفَضُّ إِليه السَّيْلُ؛ وأَنشد لابن الرقاع:
ظَلَّتْ بِحَزْمِ سُبَيْعٍ أَو بِمَرْفَضِه
ذي الشّيح، حيثُ تَلاقى التَّلْعُ فانسَحَلا
(* قوله «ظلت إلخ» في معجم ياقوت: باضت بدل ظلت، وقبله كما فيه: كأنها وهي تحت الرحل لاهية * إذا المطي على أنقابه زملا
جونية من قطا الصوان مسكنها * جفاجف تنبت القفعاء والنفلا.) ورَفَضُ الشيء: جانبُه، ويجمع أَرْفاضاً؛ قال بشار:
وكأَنَّ رَفْضَ حَدِيثِها
قِطَعُ الرّياضِ، كُسينَ زَهْرا
والرّوافِضُ: جنود تركوا قائدهم وانصرفوا فكل طائفة منهم رافِضةٌ، والنسبة إِليهم رافِضِيٌّ. والرَّوافِضُ: قوم من الشِّيعة، سموا بذلك لأَنهم تركوا زيد بن علي؛ قال الأَصمعي: كانوا بايعوه ثم قالوا له: ابْرأْ من الشيخين نقاتل معك، فأَبى وقال: كانا وَزِيرَيْ جَدِّي فلا أَبْرأُ منهما، فرَفَضُوه وارْفَضُّوا عنه فسُمُّوا رافِضَةً، وقالوا الرَّوافِضَ ولم يقولوا الرُّفَّاضَ لأَنهم عَنُوا الجماعات.
والرَّفْضُ: أَن يَطْرُدَ الرجل غنمه وإِبله إِلى حيث يَهْوى، فإِذا بَلَغَتْ لَها عنها وتركها. ورَفَضْتُها أَرْفِضُها وأَرْفُضُها رَفْضاً: تركْتُها تَبَدَّدُ في مَراعِيها تَرْعى حيث شاءَتْ ولا يَثْنيها عن وَجْهٍ تريده، وهي إِبل رافِضةٌ وإِبل رَفَضٌ وأَرْفاضٌ. الفراء: أَرْفَضَ القوم إِبلهم إِذا أَرسلوها بلا رِعاء.
وقد رَفَضَتِ الإِبل إِذا تفرقت، ورَفَضَت هي تَرْفِضُ رَفْضاً أَي تَرْعى وحدها والراعي يبصرها قريباً منها أَو بعيداً لا تتعبه ولا يجمعها؛ وقال الراجز:
سَقْياً بِحَيْثُ يُهْمَلُ المُعَرَّضُ،
وحَيْثُ يَرْعى ورَعِي ويَرْفِضُ
ويروى: وأَرْفِضُ. قال ابن بري: المُعَرَّضُ نَعَمٌ وسْمُه العِراضُ وهو خطّ في الفخذين عَرْضاً. والوَرَعُ: الصغير الضعيف الذي لا غَناءَ عنده. يقال: إِنما مال فلان أَوْراعٌ أَي صِغارٌ. والرَّفَضُ: النَّعَمُ المُتَبَدِّدُ، والجمع أَرْفاضٌ.
ورجل قُبَضَةٌ رُفَضَةٌ: يَتَمَسَّكُ بالشيء ثم لا يَلْبَثُ أَن يَدَعَه. ويقال: راع قُبَضةٌ رُفَضَةٌ للذي يَقْبِضُها ويسوقها ويجمعها، فإِذا صارت إِلى الموضع الذي تحبه وتهواه رفضها وتركها ترعى كيف شاءَتْ، فهي إِبل رَفَضٌ. قال: الأَزهري: سمعت أَعرابيّاً يقول: القوم رَفَضٌ في بيوتهم أَي تفرّقوا في بيوتهم، والناس أَرْفاضٌ في السفَر أَي متفرّقون، وهي إِبلٌ رافِضةٌ ورَفْضٌ أَيضاً؛ وقال مِلْحةُ ابن واصل، وقيل: هو لِمِلْحةَ الجَرْمي، يصف سحاباً.
يُباري الرِّياحَ الحَضْرَمِيّاتِ مُزْنُه
بِمُنْهَمِر الأوْراقِ ذي قَزَعٍ رَفْضِ
قال: ورفَضٌ أَيضاً بالتحريك، والجمع أَرْفاض. ونَعام رَفَضٌ أَي فِرَقٌ؛ قال ذو الرمة:
بها رَفَضٌ من كلِّ خَرْجاءَ صَعْلةٍ،
وأَخْرَجَ يَمْشِي مِثْلَ مَشْي المُخَبَّلِ
وقوله أَنشده الباهلي:
إِذا ما الحِجازِيّاتُ أَعْلَقْنَ طَنَّبَتْ
بِمَيْثاء، لا يأْلُوكَ رافِضُها صخْرا
أَعْلَقْنَ أَي عَلَّقْن أَمْتعَتَهُنَّ على الشجر لأَنهن في بلاد شجر. طَنَّبَتْ هذه المرأَة أَي مَدَّتْ أَطنابها وضرَبَتْ خيمتها. بِمَيْثاءَ: بِمَسِيلٍ سَهْل لين. لا يأْلوك: لا يستطيعك. والرافضُ: الرامي؛ يقول: من أَراد أَن يرمي بها لم يجد حجراً يَرْمي به، يريد أَنها في أَرض دَمِثةٍ لَيّنة.
والرَّفْضُ والرَّفَضُ من الماء واللَبن: الشيء القليل يبقى في القِرْبة أَو المَزادةِ وهو مثل الجُرْعةِ، ورواه ابن السكيت رَفْضٌ، بسكون الفاء، ويقال: في القِرْبة رَفَضَ من ماء أَي قليل، والجمع أَرْفاضٌ؛ عن اللحياني. وقد رَفَّضْتُ في القِرْبة تَرْفيضاً أَي أَبْقَيْتُ فيها رَفْضاً من ماء. والرَّفْضُ: دون المَلْءِ بِقَلِيل؛ عن ابن الأَعرابي: فلمَّا مَضَتْ فَوْقَ اليَدَيْنِ، وحَنَّفَتْ
إِلى المَلْءِ، وامْتَدَّتْ بِرَفْضٍ غُضُونُها
والرَّفْضُ: القُوت، مأْخوذ من الرَّفْضِ الذي هو القليل من الماء واللبن. ويقال: رَفَضَ النخلُ وذلك إِذا انتَشَرَ عِذْقُه وسقَطَ قِيقاؤُه.

##### Türkçe

**الرَّفْضُ**: senin şeyi terk etmen. Dersin ki: **رَفَضَني فَرَفَضْتُه**; **رَفَضْتُ**
**الشيءَ أَرْفُضُه وأَرفِضُه رَفْضاً ورَفَضاً**: onu terk ettim ve onu ayırdım.

Cevherî: **الرَّفْضُ** terk etmektir; ve onu **رَفَضَه يَرْفُضُه ويَرْفِضُه**. Ve **الرَّفَضُ**:
dağınık olan şey; çoğulu **أَرفاضٌ**’dur.

Ve **ارْفَضَّ الدَّمْعُ ارْفِضاضاً** ve **تَرَفَّض**: aktı ve dağıldı ve
onun akması ve damlaması peş peşe oldu. Ve **ارْفَضَّ دَمْعُه ارْفِضاضاً**: dağınık hâlde boşanırcasına aktığı zaman.
Ve **ارْفِضاضُ الدمْع** onun serpişmesidir; ve dağınık olan her giden şey **مُرْفَضٌّ**’dur; dedi: el-Kutâmî:

أَخُوكَ الذي لا تَمْلِكُ الحَِسَّ نفسُه،
وتَرْفَضُّ عِنْدَ المُحْفِظاتِ الكَتائِفُ

Der ki: o, seni mazlum gördüğünde sana acıyan ve kinini gideren kimsedir. Ve **حديث**’te
**البُراق** hakkında: onun Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, zor geldiği, sonra **ارْفَضَّ عرَقاً**
ve **أَقَرَّ**; yani teri aktı ve döküldü, sonra sakinleşti ve boyun eğdi ve zorluk çıkarmayı terk etti; bundan
**حديث الحْوض**: “ta ki onların üzerine **يَرْفَضّ**” yani akar. Ve **حديث**’te **مُرَّةَ بن شراحِيلَ**: cuma’yı terk etmesi hususunda kınandı da, onda bir yara bulunduğunu, belki izarında **ارْفَضّ** ettiğini zikretti; yani onun irini onun içinde aktı
ve dağıldı. Ve **ارْفَضَّ الوَجَعُ**: gitti.

Ve **الرِّفاضُ**: hendekleri dağınık olan yollar; dedi Rü’be:

بالعِيسِ فوْقَ الشَّرَكِ الرِّفاض

O, yolun dağınık hendekleridir. Ve yolun **شَرَك**’ine
dağıldığı zaman **رِفاضٌ** denir; ve bu beyti Cevherî rivayet etti: **كالعِيسِ**; dedi İbn
Berrî: doğrusu **بالعيس**’tir; çünkü ondan önce:

يَقْطَعُ أَجْوازَ الفلا انْقِضاضِي

Ve **الشَّرَكُ**: **شَرَكةٍ**’nin çoğuludur; o da yoldaki yollar demektir. Ve **الرِّفاضُ**:
sağa ve sola dağılmış **المُرْفَضّةُ**. Dedi: ve **الرِّفاضُ** ayrıca dağınık ceylan sürüsü olan **رَفْضٍ**’ın çoğuludur. Ve **حديث**’te Ömer’den: bir kadının oynadığı, çocukların onun etrafında olduğu, Ömer, Allah ondan razı olsun, çıkageldiğinde, insanların onun yanından **فارْفَضَّ** ettiği; yani dağıldılar.

Ve **تَرَفَّضَ الشيءُ**: kırıldığı zaman. Ve **رَفَضْت الشيء أَرْفُضُه وأَرْفِضُه رَفْضاً**: onu kırdım. O hâlde o **مرفوضٌ** ve **رَفِيضٌ**’dir: onu kırdım. Ve **رَفَضُ الشيء**: ondan parçalanıp dağılan şey;
**الرَّفَض**’ın çoğulu **أَرْفاض**; dedi Tufeyl bir bulutu vasfederek:

له هَيْدَبٌ دانٍ كأَنَّ فُرُوجَه،
فُوَيْقَ الحَصى والأَرضِ، أَرْفاضُ حَنْتَمِ

Ve onun **رُفاضُه**’u: onun **رَفَضِه**’i gibidir; yeryüzüne yakın kara bulut parçalarını, doluluğundan ötürü, kararmış ve yeşilimsi **الحنتم** kırıklarına benzetti; ve İbn Berrî, el-Acçâc’dan şu beyti okuttu:

يُسْقى السَّعِيطَ في رُفاضِ الصَّنْدَلِ

Ve **السَّعِيطُ**: ban yağıdır; ve denir ki: zambak yağıdır.

Ve **رُمْحٌ رَفِيضٌ**: parçalanıp kırıldığı zaman; ve şu beyit okundu:

ووالى ثلاثاً واثْنَتَيْنِ وأَرْبَعاً،
وَغادَرَ أُخْرى في قَناةِ رَفِيضِ

Ve **رُفُوضُ الناسِ**: onların fırkaları; dedi:

من أَسَدٍ أَوْ مِنْ رُفُوضِ الناس

Ve **رُفُوضُ الأَرضِ**: mülk edinilmeyen yerler; ve denildi ki: iki canlı (mamur) arazi arasında bir arazidir; o hâlde terk edilmiş olup ondan sakınırlar. Ve **رُفُوضُ الأَرض**:
hima iken sonra terk edilen şey. Ve filan arazide ottan **رُفُوضٌ** vardır; yani birbirinden uzak, dağınık. Ve **الرَّفّاضةُ**: arazinin **رُفُوض**’unu otlatanlar. Ve **مَرافِضُ الأَرضِ**: dağların taraflarından ve benzerlerinden onun düşüş yerleri; tekili **مَرْفَضٌ**’dır. Ve **المَرْفَضُ**: su yollarından ve onların çukur yerlerinden; dedi:

ساقَ إِليْها ماءَ كلِّ مَرْفَضِ
مُنْتِجُ أَبْكارِ الغَمامِ المُخَّضِ

Ve Ebû Hanîfe dedi: vadinin **مَرافِضُ**’u, selin ona doğru **يَرْفَضُّ** ettiği yerler olan kaynak yerleridir; ve İbn er-Rikâ‘’dan şu beyti okuttu:

ظَلَّتْ بِحَزْمِ سُبَيْعٍ أَو بِمَرْفَضِه
ذي الشّيح، حيثُ تَلاقى التَّلْعُ فانسَحَلا

(* Onun “**ظلت** vb.” sözü Yâkût’un Mu‘cem’inde: **باضت** “ظلت” yerine; ve ondan önce de onda olduğu üzere:
كأنها وهي تحت الرحل لاهية * إذا المطي على أنقابه زملا
جونية من قطا الصوان مسكنها * جفاجف تنبت القفعاء والنفلا.)

Ve **رَفَضُ الشيء**: onun yanı; **أَرْفاضاً** olarak çoğul yapılır; dedi Beşşâr:

وكأَنَّ رَفْضَ حَدِيثِها
قِطَعُ الرّياضِ، كُسينَ زَهْرا

Ve **الرّوافِضُ**: komutanlarını terk edip dönen askerlerdir; onların her bir taifesi **رافِضةٌ**’dir;
onlara nisbet **رافِضِيٌّ**’dir. Ve **الرَّوافِضُ**: Şîa’dan bir kavimdir; Zeyd b. Ali’yi terk ettikleri için bu adla adlandırıldılar; dedi el-Asma‘î: ona biat etmişlerdi, sonra ona: “iki şeyhten beri ol, seninle savaşalım” dediler; o ise reddetti ve dedi: “onlar dedemin iki veziriydi; onlardan beri olmam”; böylece onu **فرَفَضُوه** ve ondan **ارْفَضُّوا**; bu yüzden **رافِضَةً** diye adlandırıldılar. Ve **الرَّوافِضَ** dediler, **الرُّفَّاضَ** demediler; çünkü cemaatleri kastettiler.

Ve **الرَّفْضُ**: kişinin koyunlarını ve develerini dilediği yere sürmesidir; sonra
onlar kendisine ulaştığında onlardan uzaklaşır ve onları terk eder. Ve onları **رَفَضْتُها أَرْفِضُها وأَرْفُضُها رَفْضاً**: onları meralarında dağınık kalacak şekilde bıraktım; diledikleri yerde otlarlar; istediği bir yönden onları çevirecek bir şey yoktur. Ve onlar **إِبل رافِضةٌ** ve **إِبل رَفَضٌ** ve **أَرْفاضٌ**’dır. Ferrâ: kavim develerini, çobansız salıverdiklerinde, **أَرْفَضَ** eder.

Ve develer **رَفَضَتِ**: dağıldıkları zaman. Ve o (deve) **رَفَضَت**; **تَرْفِضُ رَفْضاً**; yani tek başına otlar; çoban onu yakınından yahut uzağından görür; onu yormaz ve onu toplamaz. Ve râciz dedi:

سَقْياً بِحَيْثُ يُهْمَلُ المُعَرَّضُ،
وحَيْثُ يَرْعى ورَعِي ويَرْفِضُ

Ve rivayet edilir: **وأَرْفِضُ**. İbn Berrî dedi: **المُعَرَّضُ** bir davardır; onun damgası **العِراضُ**’dır; o, uyluklarda enlemesine bir çizgidir. Ve **الوَرَعُ**: yanında fayda olmayan küçük zayıftır. Denir ki: filanın malı ancak **أَوْراعٌ**’dır; yani küçüklerdir. Ve **الرَّفَضُ**: dağılmış davardır; çoğulu **أَرْفاضٌ**.

Ve bir adam **قُبَضَةٌ رُفَضَةٌ**: şeye tutunur, sonra çok geçmeden onu bırakır. Ve denir ki: **راع قُبَضةٌ رُفَضَةٌ**; onu tutup sevk eden ve toplayan kimse için; sonra sevdiği ve arzuladığı yere vardığında onu **رفضها** eder ve onu dilediği gibi otlasın diye bırakır; o hâlde o **إِبل رَفَضٌ**’dur. Dedi: Ezherî: bir bedevînin şöyle dediğini işittim: kavim evlerinde **رَفَضٌ**’dur; yani evlerinde dağıldılar. Ve insanlar seferde **أَرْفاضٌ**’dır; yani dağınıktırlar. Ve o, **إِبلٌ رافِضةٌ** ve ayrıca **رَفْضٌ**’dur. Ve Milha b. Vâsıl dedi; ve denildi ki: Milha el-Cermî’nindir; bir bulutu vasfederek:

يُباري الرِّياحَ الحَضْرَمِيّاتِ مُزْنُه
بِمُنْهَمِر الأوْراقِ ذي قَزَعٍ رَفْضِ

Dedi: ve **رفَضٌ** ayrıca harekeli olarak da (vardır); çoğulu **أَرْفاض**. Ve **نَعام رَفَضٌ**: fırkalardır; dedi Zû’r-Rumme:

بها رَفَضٌ من كلِّ خَرْجاءَ صَعْلةٍ،
وأَخْرَجَ يَمْشِي مِثْلَ مَشْي المُخَبَّلِ

Ve onun beytini Bâhilî okuttu:

إِذا ما الحِجازِيّاتُ أَعْلَقْنَ طَنَّبَتْ
بِمَيْثاء، لا يأْلُوكَ رافِضُها صخْرا

**أَعْلَقْنَ**: yani eşyalarını ağaca astılar; çünkü onlar ağaç memleketindedir.
**طَنَّبَتْ**: bu kadın, yani iplerini gerdi ve çadırını kurdu.
**بِمَيْثاءَ**: yumuşak, kolay bir akıntı yatağında. **لا يأْلُوك**: sana güç yetiremez. Ve **الرافضُ**: atan (ok/taş atan)dır; der ki: orada atmak isteyen kimse, atacağı bir taş bulamaz; onun yumuşak, gevşek bir arazide olduğunu kasteder.

Ve sudan ve sütten **الرَّفْضُ** ve **الرَّفَضُ**: kırbada yahut su tulumunda kalan az şeydir; o, yudum gibidir. İbn es-Sikkît onu **رَفْضٌ** diye, fâ’nın sükûnu ile rivayet etti. Ve denir ki: kırbada sudan **رَفَضَ** vardır; yani azdır; çoğulu **أَرْفاضٌ**’dır; Lihyânî’den. Ve kırbada **رَفَّضْتُ**; **تَرْفيضاً**; yani onda sudan **رَفْضاً** bıraktım. Ve **الرَّفْضُ**: doluluğun az aşağısı; İbnü’l-A‘râbî’den:

فلمَّا مَضَتْ فَوْقَ اليَدَيْنِ، وحَنَّفَتْ
إِلى المَلْءِ، وامْتَدَّتْ بِرَفْضٍ غُضُونُها

Ve **الرَّفْضُ**: azık; su ve sütten az olan **الرَّفْض**’tan alınmıştır. Ve denir ki: hurma ağacı **رَفَضَ** etti; bu, salkımı yayıldığı ve **قِيقاؤُه** düştüğü zamandır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B6/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ف ض * * رَفَضَهُ * تركه وبابه نصر ويرفض أيضا بالكسر * رَفَضاً * بفتحتين فهو * رَفِيضٌ * و * مَرْفُوضٌ * و * الرَّافِضَةُ * فرقة من الشيعة قال الأصمعي سموا بذلك لتركهم زيد بن علي

##### Türkçe

* **ر ف ض** * * **رَفَضَهُ** * onu terk etti; babı **نصر**’dır; ayrıca kesre ile de **يَرْفِضُ**. * **رَفَضاً** * iki fetha ile; o hâlde o **رَفِيضٌ** ve **مَرْفُوضٌ**’dur. Ve **الرَّافِضَةُ**: Şîa’dan bir fırkadır. **الأصمعي** dedi: **زيد بن علي**’yi terk etmelerinden dolayı bununla adlandırıldılar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رفضه يرفضه ويرفضه  . من حد ضرب ونصر،  رفضا  ، بالفتح،  ورفضا  ، محركة:  تركه  ، كما في الصحاح، والعباب. زاد في اللسان: وفرقه. رفض  الإبل  يرفضها رفضا من حد ضرب فقط، كما في الصحاح، ومن حد نصر أيضا، كما في العباب:  تركها تتبدد  ، أي تتفرق  في مرعاها  حيث أحبت، لا يثنها عما تريد،  كأرفضها  إرفاضا، عن الفراء،  فرفضت هي  ترفض  رفوضا  ، بالضم، أي  رعت وحدها، والراعي ينظر إليها  . وفي الصحاح: يبصرها، قريبا أو بعيدا. قلت: فهو متعد لازم، وزاد في اللسان -بعد قوله: أو بعيدا- لا تتعبه ولا يجمعها. ونص الفراء: أرفض القوم إبلهم: إذا أرسلوها بلارعاء. وقد رفضت الإبل، إذا تفرقت، ورفضت هي ترفض رفضا، أي ترعى وحدها، وأنشد الجوهري للراجز:
  سقيا بحيث يهمل المعـرض
  وحيث يرعى ورعي وأرفض ويروى: ويرفض. قال ابن بري: المعرض من الإبل: الذي وسمه العراض. والورع: الصغير الضعيف الذي لا غناء عنده. ويقال: إنما مال فلان أوراع، أي صغار.  وهي إبل رافضة ورفض  ، بالفتح، نقله الجوهري، وأنشد قول الشاعر يصف سحابا. قلت: وهو ملحة الجرمي، كما في العباب، وقيل: ملحة بن واصل، كما في اللسان.

  تباري الرياح الحضرميات مزنـه                      بمنهمر الأوراق ذي قزع رفض  ويحرك  أيضا،  وجمعه  حينئذ  أرفاض  ، وإنما عدل عن إشارة الجيم، لئلا يظن أنه جمع لهما. يقال: رفض  النخل  ، وذلك إذا  انتشر عذقه وسقط قيقاؤه  . نقله الجوهري والصاغاني وصاحب اللسان. رفض  الوادي  : انفسح و  اتسع، كأرفض  ، كما في العباب  واسترفض  ، عن ابن عباد. رفض:  رمى  ، ومنه الرافض في قول ابن أحمر الآتي، أي الرامي.  وشيء رفيض  و  مرفوض  : متروك مرمي مفرق.  والرفيض  ، كأمير:  العرق  ، كما في العباب، أي لسيلانه. الرفيض أيضا: المتقصد، أي  المتكسر من الرماح  . قال امرؤ القيس:
  ووالى ثلاثا واثنتين وأربـعـا                      وغادر أخرى في قناة رفيض أي صرع ثلاثة على الولاء، وترك في الأخرى قناة مكسورة.  والروافض: كل جند  ، وليس في الصحاح لفظة  كل  ولا في العباب. وفي اللسان: جنود  تركو قائدهم  وانصرفوا، كما في الصحاح. وفي العباب: وذهبوا عنه.  والرافضة: فرقة منهم  ، والنسبة إليهم رافضي. الرافضة أيضا:  فرقة من الشيعة  ، قال الأصمعي: سموا بذلك لأنهم تركوا زيد بن علي، كذا نص الصحاح. وفي اللسان والعباب: قال الأصمعي: كانوا  بايعوا زيد بن علي  بن الحسين بن علي بن أبي طالب رحمهم الله تعالى،  ثم قالوا له: تبرأ  ، وفي بعض الأصول ابرأ  من الشيخين  نقاتل معك،  فأبى، وقال: كانا وزيري جدي  ، صلى الله عليه وسلم، فلا أبرأ منهما. وفي بعض النسخ: أنا مع وزيري جدي.  فتركوه ورفضوه، وارفضوا عنه  . كما في العباب. وفي اللسان. فسموا رافضة.  والنسبة رافضي  ، وقالوا: الروافض، ولم يقولوا: الرفاض، لأنهم عنوا الجماعات.  ورفاض الشيء  ، بالضم:  ما تحطم منه فتفرق  ، كما في الصحاح، ونقله الصاغاني عن ابن دريد، وأنشد ابن بري للعجاج:
  يسقى السعيط في رفاض الصندل والسعيط: دهن البان، وقيل: دهن الزنبق.
  ورفوض الناس: فرقهم  ، كما في الصحاح. قال الراجز:
  من أسد أو من رفوض الناس الرفوض  من الأرض: ما لا يملك منها  ، كما في العباب واللسان، عن ابن دريد. قال: وقال قوم: بل رفوض الأرض أن تكون أرض بين أرضين لحيين، فهي متروكة يتحامونها. وفي الصحاح: رفوض الأرض: ما ترك بعد أن كان حمى. الرفوض أيضا:  المتفرق من الكلإ  . يقال: في أرض كذا رفوض من كلإ، أي متفرق بعيد بعضه من بعض، كما في الصحاح، والعباب، والجمهرة. قال ابن دريد:  والرفاضة، كجبانة: الذين يرعونها  ، أي رفوض الأرض. وهو في الصحاح أيضا، ووقع في العباب: يزرعونها.  والرفض من الماء  محركة، كما في الصحاح، وهو قول أبي عبيدة كما قاله الصاغاني، وعليه اقتصر الجوهري، ونقله أيضا أبو عبيد عن أبي زيد، وهو قول الفراء أيضا. وفي حاشية الصحاح: وهو الصحيح المسموع من العرب.  ويسكن  . وهو قول ابن السكيت كما نقله الأزهري والصاغاني والزمخشري. قلت: وهو قول ابن الأعرابي أيضا، وفسره بقوله: هو دون الملء بقليل وأنشد:
  فلما مضت فوق اليدين وحنفتإلى الملء وامتدت برفض عيونها

  :  القليل منه  ، أي من الماء، وكذا من اللبن، يبقيان في أسفل القربة أو المزادة، وهو مثل الجرعة، والجمع أرفاض، عن اللحياني.  ومرافض الوادي  : مفاجره  حيث يرفض إليه السيل  ، نقله الجوهري وهو قول أبي حنيفة، ونقله الزمخشري أيضا، وأنشد لابن الرقاع:
  ظلت بحزم سبيع أو بمرفضهذي الشيح حيث تلاقى التلع فانسحلا وقال غيره: المرفض: من مجاري المياه وقراراتها، قال:
  ساق إليها ماء كل مرفض
  منتج أبكار الغمام المخض  ورجل  رفضة: يأخذ الشيء ثم لا يلبث أن يدعه، كما في الأساس. وفي الصحاح: يقال:  قبضة رفضة، كهمزة  ، فيهما، إذا كان  يتمسك بالشيء ثم  لا يلبث أن  يدعه  . وقال ابن السكيت: يقال: راع قبضة رفضة، للذي يقبض الإبل ويجمعها، فإذا صارت إلى الموضع الذي تحبه وتهواه رفضها وتركها ترعى حيث شاءت، كما في الصحاح، ومثله في الأساس. قال أبو زيد:  رفض في القربة ترفيضا  ، إذا أبقى فيها قليلا م ماء  ، نقله، أبو عبيد عنه في النوادر: رفض  الفرس  ونقض، إذا  أدلى ولم يستحكم إنعاظه  ، ومثله سيأ، وشول، وأساب وأساح وسيح.  وارفضاض الدموع: ترششها  ، كما في العباب. وعبارة الصحاح: ارفضاض الدمع: ترششه. وفي اللسان: ارفض الدمع ارفضاضا: سال وتفرق وتتابع سيلانه وقطرانه، وقيل: إذا انهل متفرقا. الارفضاض  من الشيء: تفرقه وذهابه  . وكل متفرق ذهب مرفض، قاله الجوهري، وأنشد للقطامي:
  أخوك الذي لا تملك الحس نفسه                      وترفض عند المحفظات الكتائف يقول: هو الذي إذا رآك مظلوما رق لك، وذهب حقده،  كالترفض  فيهما. يقال: ترفض الدمع، إذا سال وتفرق. وترفض الشيء: ذهب متفرقا.  والرافض في قول  عمرو بن أحمر  الباهلي:
  إذا ما الحجازيات أعلقن طنبتبميثاء لا يألوك رافضها صخرا : الرامي  ، وأعلقن بمعنى علقن،  أي إذا علقن أمتعتهن بالشجر  ، هكذا في النسخ. والصواب: على الشجر، لأنهن في بلاد شجر. طنبت، أي مدت أطنابها، و  خيمت هي  ، أي ضربت خيمتها، بميثاء، أي  بسهلة  لينة. لا يألوك:  لا يستطيعك  ، ورفضها، أي  الرامي بها أن يرمي صخرة لفقدانها  ، يريد أنها في أرض دمثة لينة، كذا في العباب واللسان والتكملة.  وترفض  الشيء، إذا  تكسر  ، كما في العباب. ومما يستدرك عليه: ارفض عرقا، أي جرى عرقه وسال: وارفض جرحه: سال قيحه وتفرق. وارفض جرحه: سال قيحه وتفرق. وارفض الوجع: زال. ويقال لشرك الطريق إذا تفرقت: رفاض بالكسر، قاله الجوهري، وأنشد لرؤبة:
  يقطع أجواز الفلا انقضاض
  بالعيس فوق الشرك الرفاض وهي أخاديد الجادة المتفرقة. وقيل: هي المرفضة المتفرقة يمينا وشمالا. وترفض القوم وارفضوا: تفرقوا. قال الليث. والرفاض ككتاب: جمع رفض: القطيع من الظباء المتفرق. والرفض: الكسر. والرفض: الطرد. ورفض الشيء، بالتحريك: ما تحطم منه وتفرق، والجمع أرفاض. قال طفيل يصف سحابا:

  له هـيدب دان كـأن فــرجـــه                      فويق الحصى والأرض أرفاض حنتم شبه قطع. السحاب السود الدانية من الأرض لامتلائها بكسر الحنتم المسود والمخضر. ومرافض الأرض: مساقطها من نواحي الجبال ونحوها، وقد وجد هذا في بعض نسخ الصحاح على الهامش. ورفض الشيء: جانبه. قال بشار:
  وكأن رفـض حـديثـهـا                      قطع الرياض كسين زهرا والرفض، بالكسر: معتقد الرافضة، ومنه قول الإمام الشافعي، رضي الله عنه، فيما ينسب إليه، وأنشدناه غير واحد من الشيوخ:
  إن كان رفضا حب آل محمد                      فليشهد الثقلان أني رفضي والأرفاض: هم الرافضة، الطائفة الخاسرة، كأنه جمع رافض، كصاحب وأصحاب. وقال الأزهري: سمعت أعرابيا يقول: القوم رفض في بيوتهم. أي تفرقوا في بيوتهم، والناس أرفاض في السفر، أي متفرقون. ونعام رفض. بالتحريك، أي فرق. نقله الجوهري، وأنشد لذي الرمة:
  بها رفض من كل خرجاء صعلة                      وأخرج يمشي مثل مشي المخبل ومن المجاز: الرفض، بالفتح: القوت، مأخوذ من الرفض الذي هو القليل من الماء واللبن. وقال أبو عمرو: رفض فوه يرفض إذا أثغر، كما في العباب. ومن المجاز: دهمني من ذلك انفض منه صدري وارفض منه صبري وتقول: لشوقي إليك في قلبي ركضات، ولخبك في مفاصلي رفضات. هو من رفضت الإبل إذا تبددت في المرعى، كما في الأساس.

##### Türkçe

**رفضه** **يرفضه** و**يرفضه**. **من حد ضرب ونصر**، **رفضا**، بالفتح، و**رفضا**، محركة: onu terk etti; **الصحاح** ve **العباب**’da olduğu gibi. **اللسان**’da artırdı: ve onu ayırdı. **رفض الإبل** **يرفضها** **رفضا** **من حد ضرب** فقط، **الصحاح**’da olduğu gibi, ve **من حد نصر** أيضا، **العباب**’da olduğu gibi: onları dağılacak halde bıraktı; yani otlağında sevdiği yerde ayrışıp dağılır; onu istediğinden alıkoymaz; **كأرفضها إرفاضا**، **عن الفراء**. Böylece o (develer) **رفضت هي ترفض رفوضا**، بالضم، yani tek başına otladı, çoban ona bakar. **الصحاح**’da: onu görür; yakın veya uzak. Dedim: o, geçişli (müteaddî) ve geçişsiz (lâzım)dir. **اللسان**’da -“veya uzak” sözünden sonra- artırdı: onu yormaz ve onu toplamaz. **ونص الفراء**: **أرفض القوم إبلهم**: onları çobansız salıverdikleri zaman. Ve **قد رفضت الإبل**، ayrışıp dağıldığı zaman; ve **رفضت هي ترفض رفضا**، yani tek başına otlar. Ve **الجوهري** recez söyleyen için inşad etti:
  سقيا بحيث يهمل المعـرض
  وحيث يرعى ورعي وأرفض ويروى: ويرفض.
**ابن بري** dedi: develerden **المعرض**: **العراض** ile damgalanan. Ve **الورع**: yanında fayda olmayan küçük zayıf. Ve denir ki: ancak falanın malı **أوراع**dır; yani küçükler. Ve o, **إبل رافضة** ve **رفض**، بالفتح; **الجوهري** nakletti; ve şairin bir bulutu vasfederek sözünü inşad etti. Dedim: o, **ملحة الجرمي**’dir, **العباب**’da olduğu gibi; ve denildi: **ملحة بن واصل**، **اللسان**’da olduğu gibi.

  تباري الرياح الحضرميات مزنـه                      بمنهمر الأوراق ذي قزع **رفض**
Ve **يحرك** أيضا; ve o vakit cem‘i **أرفاض**’dır. Ancak **الجيم** işaretinden dönüldü ki onun ikisine de cem‘ olduğu sanılmasın. Denir: **رفض النخل**; bu, salkımı yayıldığı ve **قيقاؤه** düştüğü zamandır. **الجوهري**، **الصاغاني** ve **صاحب اللسان** nakletti. **رفض الوادي**: genişledi ve yayıldı; **كأرفض**، **العباب**’da olduğu gibi; ve **استرفض**، **عن ابن عباد**. **رفض**: attı; ve ondan, ileride gelecek **ابن أحمر** sözündeki **الرافض**; yani atan. Ve bir şey **رفيض** ve **مرفوض**: terk edilmiş, atılmış, ayrılmış. Ve **الرفيض**، **كأمير**: damar; **العباب**’da olduğu gibi; yani akıcılığından dolayı. **الرفيض** أيضا: **المتقصد**; yani mızraklardan kırılıp parçalanan. **امرؤ القيس** dedi:
  ووالى ثلاثا واثنتين وأربـعـا                      وغادر أخرى في قناة رفيض
Yani art arda üçü, ikiyi ve dördü devirdi; ve ötekinde kırık bir mızrak bıraktı. Ve **الروافض**: her asker(î birlik); fakat **الصحاح**’ta “**كل**” lafzı yoktur, ne de **العباب**’da. **اللسان**’da: komutanlarını terk edip dönen askerler; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **العباب**’da: ve ondan uzaklaştılar. Ve **الرافضة**: onlardan bir fırka; ve onlara nisbet **رافضي**. **الرافضة** أيضا: Şîa’dan bir fırka. **الأصمعي** dedi: onlara bu ad verildi; çünkü **زيد بن علي**’yi terk ettiler; **الصحاح**’ın nassı böyledir. **اللسان** ve **العباب**’da: **الأصمعي** dedi: onlar, Allah Teâlâ rahmet etsin, **زيد بن علي بن الحسين بن علي بن أبي طالب**’a biat etmişlerdi; sonra ona dediler: **تبرأ**—bazı asıllarda **ابرأ**—iki şeyhten beri ol, seninle savaşalım; o ise reddetti ve dedi: “İkisi, dedemin vezirleriydi, صلى الله عليه وسلم; onlardan beri olmam.” Bazı nüshalarda: “Ben, dedemin iki veziriyle beraberim.” Böylece onu terk ettiler ve **رفضوه**; ve ondan **ارفضوا**; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **اللسان**’da. Böylece **رافضة** diye adlandırıldılar. Ve nisbet **رافضي**’dir. Ve dediler: **الروافض**; **الرفاض** demediler; çünkü cemaatleri kastettiler. Ve **رفاض الشيء**، بالضم: ondan kırılıp parçalanan ve dağılan şey; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الصاغاني** bunu **ابن دريد**’den nakletti. Ve **ابن بري** **العجاج** için inşad etti:
  يسقى السعيط في رفاض الصندل
Ve **السعيط**: ben yağı; ve denildi: zambak yağı.

Ve **رفوض الناس**: onların fırkaları; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الراجز** dedi:
  من أسد أو من رفوض الناس
**الرفوض من الأرض**: ondan mülk edinilmeyen şey; **العباب** ve **اللسان**’da olduğu gibi; **عن ابن دريد**. Dedi: ve bir kavim dedi ki: bilakis **رفوض الأرض**: iki kabilenin iki arazisi arasında bir arazi olmasıdır; böylece terk edilmiş olur, ondan sakınırlar. **الصحاح**’ta: **رفوض الأرض**: himâ iken sonra terk edilen şey. **الرفوض** أيضا: otun dağınık olanı. Denir: filan arazide ottan **رفوض** vardır; yani birbirinden uzak, dağınık; **الصحاح**، **العباب** ve **الجمهرة**’de olduğu gibi. **ابن دريد** dedi: ve **الرفاضة**، **كجبانة**: onları otlatanlar; yani **رفوض الأرض**’ü. Bu, **الصحاح**’ta da vardır. **العباب**’da: “onu ekerler” vaki oldu.

Ve **الرفض من الماء** محركة; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve bu, **أبي عبيدة**’nin sözüdür; **الصاغاني**’nin dediği gibi. **الجوهري** bununla yetindi. Ve **أبو عبيد** bunu **أبي زيد**’den de nakletti. Ve bu, **الفراء**’nın da sözüdür. **الصحاح** haşiyesinde: bu, Araplardan işitilmiş sahih olandır. Ve **يسكن**. Bu, **ابن السكيت**’in sözüdür; **الأزهري**، **الصاغاني** ve **الزمخشري**’nin naklettiği gibi. Dedim: bu, **ابن الأعرابي**’nin de sözüdür; ve onu şu sözüyle tefsir etti: doludan biraz aşağıdır. Ve inşad etti:
  فلما مضت فوق اليدين وحنفتإلى الملء وامتدت برفض عيونها

: ondan az olan; yani sudan; ve aynı şekilde sütten; ikisi de kırbanın veya **المزادة**’nin dibinde kalır; ve o, yudum gibidir. Cem‘i **أرفاض**’dır; **عن اللحياني**.

Ve **مرافض الوادي**: onun yarıkları; selin ona doğru **يرفض** ettiği yerler. **الجوهري** nakletti; ve bu, **أبي حنيفة**’nin sözüdür. **الزمخشري** de nakletti. Ve **ابن الرقاع** için inşad etti:
  ظلت بحزم سبيع أو بمرفضهذي الشيح حيث تلاقى التلع فانسحلا
Başkası dedi: **المرفض**: su yollarından ve onların çukur yerlerinden. Dedi:
  ساق إليها ماء كل مرفض
  منتج أبكار الغمام المخض

Ve bir adam **رفضة**: bir şeyi alır, sonra çok geçmeden onu bırakır; **الأساس**’ta olduğu gibi. **الصحاح**’ta: denir: **قبضة رفضة**، **كهمزة**; ikisinde de; eğer o, şeye tutunur, sonra çok geçmeden onu bırakırsa. **ابن السكيت** dedi: denir: **راع قبضة رفضة**; develeri yakalayıp toplayan kimse için; sonra sevdiği ve arzuladığı yere vardığında onları **رفضها** eder ve onları diledikleri yerde otlamaya bırakır; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve benzeri **الأساس**’ta.

**أبو زيد** dedi: **رفض في القربة ترفيضا**; onda az bir su bıraktığı zaman. **أبو عبيد** bunu ondan **النوادر**’de nakletti: **رفض الفرس** ve **نقض**; eğer (erkeklik uzvu) sarkar ve sertleşmesi sağlam olmazsa. Ve benzeri: **سيأ**، **شول**، **أساب**، **أساح** ve **سيح**.

Ve **ارفضاض الدموع**: onun serpişmesi; **العباب**’da olduğu gibi. **الصحاح** ibaresi: **ارفضاض الدمع**: onun serpişmesi. **اللسان**’da: **ارفض الدمع ارفضاضا**: aktı, dağıldı, akışı ve damlaması peş peşe geldi; ve denildi: eğer dağınık halde boşanırsa. **الارفضاض من الشيء**: onun dağılması ve gitmesi. Ve her dağılmış giden şey **مرفض**’tır; **الجوهري** dedi. Ve **القطامي** için inşad etti:
  أخوك الذي لا تملك الحس نفسه                      وترفض عند المحفظات الكتائف
Yani: seni mazlum gördüğünde sana acır ve kini gider; **كالترفض** ikisinde de. Denir: **ترفض الدمع**; eğer aktı ve dağıldıysa. Ve **ترفض الشيء**: dağınık halde gitti.

Ve **الرافض**’ın, **عمرو بن أحمر الباهلي** sözündeki (manası):
  إذا ما الحجازيات أعلقن طنبتبميثاء لا يألوك رافضها صخرا
: atan. Ve **أعلقن** “**علقن**” manasındadır; yani eşyalarını ağaçlara astıkları zaman; nüshalarda böyle. Doğrusu: ağaçların üzerine; çünkü onlar ağaçlı beldelerde. **طنبت**: yani iplerini uzattı. Ve **خيمت هي**: yani çadırını kurdu. **بميثاء**: yani yumuşak, esnek bir düzlükte. **لا يألوك**: sana güç yetiremez. Ve **رفضها**: yani onunla bir kaya atacak olan atıcı, onu (kayayı) atamaz; onu kaybetmesinden dolayı. Yani o, yumuşak, esnek bir arazidedir; **العباب**، **اللسان** ve **التكملة**’de böyle.

Ve **ترفض الشيء**; eğer kırılıp parçalanırsa; **العباب**’da olduğu gibi. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **ارفض عرقا**; yani teri aktı ve döküldü. Ve **ارفض جرحه**: cerahati aktı ve dağıldı. Ve **ارفض جرحه**: cerahati aktı ve dağıldı. Ve **ارفض الوجع**: ağrı gitti. Ve yolun çatalları ayrıştığı zaman ona denir: **رفاض** بالكسر; **الجوهري** dedi. Ve **رؤبة** için inşad etti:
  يقطع أجواز الفلا انقضاض
  بالعيس فوق الشرك الرفاض
Ve o, yolun dağınık hendekleridir. Ve denildi: o, sağa ve sola dağınık **المرفضة**’dir. Ve **ترفض القوم** ve **ارفضوا**: dağıldılar. **الليث** dedi.

Ve **الرفاض ككتاب**: **رفض**’ın cem‘i; dağınık ceylan sürüsü. Ve **الرفض**: kırma. Ve **الرفض**: kovma. Ve **رفض الشيء**، بالتحريك: ondan kırılıp parçalanan ve dağılan şey; cem‘i **أرفاض**. **طفيل** bir bulutu vasfederek dedi:

  له هـيدب دان كـأن فــرجـــه                      فويق الحصى والأرض أرفاض حنتم
Parça parça kesikler gibi. Yere yakın kara bulutlar; doluluğundan dolayı, kararmış ve yeşilimsi **الحنتم**’i kırarak.

Ve **مرافض الأرض**: dağların taraflarından ve benzerlerinden olan düşüş yerleri. Ve bu, **الصحاح**’ın bazı nüshalarında kenarda bulunmuştur. Ve **رفض الشيء**: onun yanı. **بشار** dedi:
  وكأن رفـض حـديثـهـا                      قطع الرياض كسين زهرا

Ve **الرفض**، بالكسر: **الرافضة**’nin itikadı. Ve ondan, İmam **الشافعي**’nin—Allah ondan razı olsun—ona nisbet edilende sözü; ve bunu bize şeyhlerden birden fazlası inşad etti:
  إن كان رفضا حب آل محمد                      فليشهد الثقلان أني رفضي

Ve **الأرفاض**: onlar **الرافضة**’dir; ziyana uğramış taife; sanki **رافض**’ın cem‘i; **صاحب** ve **أصحاب** gibi. **الأزهري** dedi: bir bedevîyi işittim, diyordu ki: **القوم رفض في بيوتهم**; yani evlerinde dağıldılar. Ve insanlar seferde **أرفاض**’dır; yani dağınıktırlar. Ve **نعام رفض**، بالتحريك: yani fırkalar. **الجوهري** nakletti. Ve **ذي الرمة** için inşad etti:
  بها رفض من كل خرجاء صعلة                      وأخرج يمشي مثل مشي المخبل

Ve mecazdandır: **الرفض**، بالفتح: azık; sudan ve sütten az olan **الرفض**’ten alınmıştır. **أبو عمرو** dedi: **رفض فوه يرفض**; eğer dişleri dökülüp seyrekleşirse; **العباب**’da olduğu gibi. Ve mecazdandır: bundan dolayı beni bastı; göğsüm ondan **انفض** etti ve sabrım ondan **ارفض** etti. Ve dersin: sana özlemimden kalbimde **ركضات**; ve sevincinden eklemlerimde **رفضات**. O, **رفضت الإبل**’dendir; eğer otlakta dağılmışlarsa; **الأساس**’ta olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَفَضَهُ
1 رَفَضَهُ ذ , aor. رَفِضَ and رَفُضَ , inf. n. رَفْضٌ (S, Mgh, Msb, K) and رَفَضٌ, (S, K,) He left, forsook, relinquished, abandoned, or deserted, him, or it. (S, A, Mgh, Msb, K.) ― -b2- He separated, dispersed, or scattered, it. (L.) ― -b3- رَفْضٌ also signifies The act of breaking [a thing]. (TA.) ― -b4- And The act of driving away. (TA.) ― -b5- And رَفَضَ He threw, cast, or shot: (K:) whence رَافِضٌ as explained below. (TA.) ― -b6- And رَفَضَ اـِبِلَهُ, (S, A, Msb, K,) aor. رَفِضَ (S) and رَفُضَ also, (O,) inf. n. رَفْضٌ and رَفَضٌ, (as in one copy of the S, but the former only in another copy,) He left his camels to separate, or disperse themselves, in their place of pasture, (S, A, Msb, K,) wherever they pleased, not turning them away from what they desired; (S;) as also ↓ ارفضها, (Msb, K,) inf. n. اـِرْفَاضٌ: (TA:) or, as the latter is explained by Fr, he sent them away without a pastor. (TA.) -A2- رَفَضَتِ الاـِبِلُ, (Fr, S, A, Msb, K,) aor. رَفِضَ , (Fr, S,) inf. n. رُفُوضٌ, (S,) or رَفْضٌ, (Fr,) The camels separated, or dispersed themselves, (Fr, A, Msb,) in the place of pasture: (Msb:) or pastured by themselves, (Fr, S, K,) the pastor seeing them, (S,) or looking at them, (K,) near or far off, (S,) not fatiguing them, nor collecting them together. (L.) Thus this verb is intrans. as well as trans. (TA.) [See also 9.] ― -b2- رَفَضَ النَّخْلُ The palm-tree expanded its raceme, and the قِيقَآء [or envelope] thereof fell off. (S, Sgh, K) ― -b3- رَفَضَ الوَادِى The valley widened; became wide; as also ↓ ارفض, (O, K,) and ↓ استرفض. (Ibn- 'Abbلd and K.) ― -b4- رَفَضَ فُوهُ He shed his ثَغْر [or front teeth]. (AA, TA.)

رفّض فِى القِرْبَةِ
2 رفّض فِى القِرْبَةِ ذ , inf. n. تَرْفِيضٌ, He left a small quantity of water remaining in the skin. (AZ, S, K.) [See رَفْضٌ.] ― -b2- رفّض said of a horse, He put forth his veretrum without being vigorously lustful. (K.)

ارفض اـِبِلَهُ
4 ارفض اـِبِلَهُ ذ : see 1. -A2- ارفض الوَادِى: see 1, last sentence but one.

ترفّض
5 ترفّض ذ It (a thing, TA) broke, or became broken, in pieces. (O, K.) ― -b2- See also 9, in three places.

ارفضّ
9 ارفضّ ذ It (a thing) became dispersed, (S, A, K,) and departed, or went away; (S, K, TA;) as also ↓ ترفّض. (A, K, TA.) It (a company of men) separated, or became dispersed; or dispersed themselves; as also ↓ the latter verb. (Lth.) ― -b2- ارفضّ الدَّمْعُ, (S, TA,) or الدُّمُوعُ, (K,) The tears became scattered in drops: (S, K: [in one copy of the S, اِرْفِضَاضُ الدَّمْعِ is explained by تَرْشِيشُهُ; but the right reading is تَرَشُّشُهُ, which I find in two copies; as in the K:]) or flowed and became scattered; and flowed and dropped continuously: or flowed in a scattered manner: (L:) and ↓ ترفّض signifies the same. (TA.) You say also, ارفضّ السَّيْلُ [The torrent dispersed itself]. (S, K.) And ارفضّ جُرْحُهُ The thick purulent matter of his wound flowed, and became dispersed. (TA.) And ارفضّ عَرَقًا His sweat ran; and flowed. (TA.) ― -b3- ارفضّ الوَجَعُ (assumed tropical:) The pain ceased, or went away. (TA.) And ارفضّ مِنْهُ صَبْرِى (tropical:) [My patience departed in consequence of it]. (A, TA.)

10 اـِسْتَرْفَضَ see 1, last sentence but one.

رَفْضٌ
رَفْضٌ ذ Camels in a state of separation, or dispersion; and in like manner, men, and goods, and plants or herbage: (A:) or camels pasturing by themselves, (S, K,) the pastor seeing them, (S,) or looking at them, (K,) near or far off: (S:) you say, اـِبِلٌ رَفْضٌ (S, K,) and ↓ رَفَضٌ also, and ↓ رَافِضَةٌ: (S, A, K:) and the pl. of رَفَضٌ is أَرْفَاضٌ: (S, K:) [and ↓ رُفُوضٌ seems to be a pl. of رَفْضٌ.] Also A herd of gazelles in a state of separation, or dispersion: pl. رِفَاضٌ. (TA.) You say also ↓ نَعَامٌ رَفَضٌ Ostriches in separate flocks. (S.) And فِى السَّفَرِ ↓ النَّاسُ أَرْفَاضٌ The men are in a state of separation, or dispersion, in journeying. (TA.) And النَّاسِ ↓ رُفُوضُ The different parties of men. (S, K.) And مِنْ كَلَأٍ ↓ رُفُوضٌ Scattered pieces of herbage or pasturage, (Jm, S, K,) distant one from another. (Jm, S, O.) And الأَرْضِ ↓ رُفُوضُ Land which is deserted after having been prohibited to the public: (S:) or which has no possessor: (O, L, K:) so says IDrd; but he adds, or, accord. to some, deserted land (L, TA) between two cultivated pieces of land, (L,) or between two pieces of land belonging to two tribes. (TA.) ↓ رَفَضٌ also signifies What is large, and in a state of separation or dispersion, of a thing: pl. أَرْفَاضٌ. (TA.) ― -b2- And رَفْضٌ, A side, or a part, or portion, (syn. جَانِبٌ,) of a thing. (TA.) ― -b3- Also رَفْضٌ, (IAar, ISk, Az, Z,) or ↓ رَفَضٌ, (AZ, Fr, A'Obeyd, S,) the latter said, in a marginal note in the S, to be the correct form heard from the Arabs, (TA,) or both, (Sgh, K,) A small quantity of water; (S, A, K;) and of milk; (A, TA;) remaining in the bottom of a skin or of a مَزَادَة; like a جُرْعَة: (TA:) or a little less than is sufficient to fill a skin: (IAar:) pl. ↓ أَرْفَاضٌ. (Lh.) ― -b4- And hence, the former, (tropical:) Food that is sufficient to sustain life; syn. قُوتٌ. (TA.)

رِفْضٌ
رِفْضٌ ذ The persuasion, or creed, or a tenet, of the رَافِضَة; as in the saying attributed to the Imلm Esh-Shلfi'ee,
اـِنْ كَانَ رِفْضًا حُبُّ آلِ مُحَمَّدٍ
فَلْيَشْهَدِ الثَّقَلَانِ أَنِّى رَافِضَى
[If the love of the family of Mohammad be a tenet of the Rلfidees, let men and genii bear witness that I am a Rلfidee]. (TA.)

رَفَضٌ
رَفَضٌ ذ : and its pl. أَرْفَاضٌ: see رَفْضٌ, in six places.

رَجُلٌ رُفَضَةٌ
رَجُلٌ رُفَضَةٌ ذ , (A, L,) or رَجُلٌ قُبَضَةٌ رُفَضَةٌ, (S, K,) A man who lays hold upon a thing, and then leaves it (S, A, L, K) without delay. (S, A, L.) And رَاعٍ قُبَضَةٌ رُفَضَةٌ A pastor who collects together the camels, and, when they come to a place which they like, leaves them to pasture where they will. (ISk, S, A. *) [See also art. قبض.]

رَفَضَاتٌ
رَفَضَاتٌ ذ , in the following saying, is from رَفَضَتِ الاـِبِلُ, explained above: لِشَوْقِى اـِلَيْكَ فِى قَلْبِى رَكَضَاتٌ وَلِحُبِّكَ فِى مَفَاصِلِى رَفَضَاتٌ (tropical:) [app. meaning By reason of my yearning for thee, in my heart are impulses; and by reason of the love of thee, in my joints are loosenesses]. (A, TA.)

القَوْمُ رَفْضَى فِى بُيُوتِهِمْ
القَوْمُ رَفْضَى فِى بُيُوتِهِمْ ذ The people, or company of men, are in a state of separation, or dispersion, in their tents, or houses: heard by Az from an Arab of the desert. (TA.) [رَفْضَى seems to be a pl. of ↓ رَافِضٌ; like as هَلْكَى is of هَالِكٌ. See also رَفْضٌ.]

رُفَاضٌ
رُفَاضٌ ذ What is broken in pieces, and scattered, or dispersed, of a thing. (IDrd, S, K.)

شَرَكٌ رِفَاضٌ
شَرَكٌ رِفَاضٌ ذ Tracks in a road differing one from another: (S:) or furrows in the middle, or main part, of a road, separating, one from another; or separating to the right and left. (TA.)

رُفُوضٌ
رُفُوضٌ ذ : see رَفْضٌ, in four places.

رَفِيضٌ
رَفِيضٌ ذ i. q. ↓ مَرْفُوضٌ, applied to a thing; (S, K;) i. e. Left; forsaken; relinquished; abandoned; deserted: (S, TA:) cast away: separated; dispersed; scattered: (TA:) and, applied to a spear, broken in pieces. (K.) -A2- Sweat; (O, K;) because of its flowing. (TA.)

رَفَّاضَةٌ
رَفَّاضَةٌ ذ Men who pasture their beasts upon land such as is termed رُفُوض: (S, K:) or, as in the O, who sow such land. (TA.)

رَافِضٌ
رَافِضٌ ذ in the following saying of 'Amr Ibn-Ahmar El-Bلhilee means A thrower: he says,
اـِذَا مَا الحِجَازِيَّاتُ أَعْلَقْنَ طَنَّبَتْ
بِمَيْثَآءَ لَا يَأْلُوكَ رَافِضُهَا صَخْرَا
meaning, When the women of El-Hijلz hang their goods and utensils upon the trees, they stretch their tent-ropes and pitch their tent in a soft tract of land, the thrower wherein will not be able to throw a large piece of stone at thee, because of the not finding it. (O, L, K, * TA.) -A2- See also رَفْضَى.

رَافِضَةٌ
رَافِضَةٌ ذ A party of رَوَافِض: (K:) whence the rel. n. ↓ رَافِضَىٌّ [signifying of, or belonging to, رَوَافِض]. (TA.) رَوَافِضُ [is pl. of رَافِضَةٌ, and] signifies An army, or a military force, (S, O,) or any army or military force, (K,) which has deserted its leader: (S, O, K:) or armies which have deserted their leader. (L.) ― -b2- Also الرَّافِضَةٌ, A certain sect of the شِيعَة (S, Msb, K) of ElKoofeh; (Msb;) so called because they deserted Zeyd the son of 'Alee, (As, S, Mgh, Msb,) when he forbade them to speak against the Companions of the Prophet; (Mgh, Msb;) for they had promised allegiance to Zeyd the son of 'Alee (As, O, L, K) the son of El-Hoseyn the son of 'Alee the son of Aboo-Tلlib, (As, O, L,) and then desired him to renounce the two elders, [Aboo-Bekr and 'Omar, (TK,)] and on his refusing to do so they deserted him: (As, O, L, K:) الأَرْفَاضُ is also applied to this sect, as though it were pl. of رَافِضٌ, like as أَصْحَابٌ is of صَاحبٌ; (TA;) and الرَّوَافِضُ also; but not الرُّفَّاضُ: (TA:) and the rel. n. [which serves as a n. un.] is ↓ رَافِضَىٌّ [as above]. (K.) Afterwards, this appellation became applied to All persons transgressing in this way, [i. e. all apostates, or schismatics,] speaking against the Companions of the Prophet. (Msb.) ― -b3- اـِبِلٌ رَافِضةٌ: see رَفْضٌ.

رَافِضَىٌّ
رَافِضَىٌّ ذ : see رَافِضَةٌ, in two places.

مَرْفَضٌ
مَرْفَضٌ ذ and ↓ مَرْفَضَةٌ sings. of مَرَافِضُ: the former is explained as A place in which water flows, and where it remains: (TA:) or مَرَافِضُ وَادٍ signifies the parts of a valley into which the torrent disperses itself. (S, A, * K. *) ― -b2- مَرَافِضُ الأّرْضِ The tracts of land where the main quantity of sand ends, becoming thin, at the sides of mountains and the like. (So in some copies of the S and in the TA.)

مَرْفَضَةٌ
مَرْفَضَةٌ ذ : see مَرْفَضٌ.

مُرْفَضٌّ
مُرْفَضٌّ ذ Anything becoming dispersed, and departing, or going away. (S.)

مَرْفُوضٌ
مَرْفُوضٌ ذ : see رَفِيضٌ.

##### Türkçe

**رَفَضَهُ**
1 **رَفَضَهُ** ذ, muzâri‘i **رَفِضَ** ve **رَفُضَ**, mastar ismi **رَفْضٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **رَفَضٌ**, (S, K,) O, onu veya onu (şeyi) bıraktı, terk etti, elden çıkardı, yüzüstü bıraktı yahut ondan ayrıldı. (S, A, Mgh, Msb, K.) ― -b2- O, onu ayırdı, dağıttı yahut saçtı. (L.) ― -b3- **رَفْضٌ** ayrıca [bir şeyi] kırmanın fiilini de ifade eder. (TA.) ― -b4- Ve kovmanın fiilini. (TA.) ― -b5- Ve **رَفَضَ**: O attı, fırlattı yahut savurdu: (K:) buradan, aşağıda açıklandığı üzere **رَافِضٌ**. (TA.) ― -b6- Ve **رَفَضَ اـِبِلَهُ**, (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **رَفِضَ** (S) ve **رَفُضَ** da, (O,) mastar ismi **رَفْضٌ** ve **رَفَضٌ**, (S’nin bir nüshasında böyle; fakat diğer bir nüshada yalnız birincisi,) O, develerini, otlak yerlerinde, diledikleri yerde, istedikleri şeyden onları çevirmeksizin, kendi yerlerinde ayrılıp dağılmaları için bıraktı; (S, A, Msb, K,) (S;) bunun gibi ↓ **ارفضها**, (Msb, K,) mastar ismi **اـِرْفَاضٌ**: (TA:) yahut, ikincisini Fr’nin açıkladığı üzere, onları çobansız olarak gönderdi. (TA.) -A2- **رَفَضَتِ الاـِبِلُ**, (Fr, S, A, Msb, K,) muzâri‘i **رَفِضَ**, (Fr, S,) mastar ismi **رُفُوضٌ**, (S,) yahut **رَفْضٌ**, (Fr,) Develer, otlak yerinde ayrıldılar yahut dağıldılar, (Fr, A, Msb,) (Msb:) yahut kendi başlarına otladılar, (Fr, S, K,) çoban onları görürken, (S,) yahut onlara bakarken, (K,) yakın yahut uzaktan, (S,) onları yormaksızın ve onları bir araya toplamaksızın. (L.) Böylece bu fiil, geçişli olduğu gibi geçişsizdir de. (TA.) [Bkz. ayrıca 9.] ― -b2- **رَفَضَ النَّخْلُ** Hurma ağacı salkımını açtı ve onun **قِيقَآء**’ı [yahut kılıfı] düştü. (S, Sgh, K) ― -b3- **رَفَضَ الوَادِى** Vadi genişledi; geniş oldu; bunun gibi ↓ **ارفض**, (O, K,) ve ↓ **استرفض**. (Ibn- 'Abbلd ve K.) ― -b4- **رَفَضَ فُوهُ** O, **ثَغْر**’ını [yahut ön dişlerini] döktü. (AA, TA.)

**رفّض فِى القِرْبَةِ**
2 **رفّض فِى القِرْبَةِ** ذ, mastar ismi **تَرْفِيضٌ**, O, tulumda az bir miktar suyu artakalan olarak bıraktı. (AZ, S, K.) [Bkz. **رَفْضٌ**.] ― -b2- **رفّض** at hakkında denir: O, şiddetli şehvetli olmaksızın erkeklik uzvunu çıkardı. (K.)

**ارفض اـِبِلَهُ**
4 **ارفض اـِبِلَهُ** ذ: bkz. 1. -A2- **ارفض الوَادِى**: bkz. 1, sondan bir önceki cümle.

**ترفّض**
5 **ترفّض** ذ O (bir şey, TA) parça parça kırıldı yahut kırık hâle geldi. (O, K.) ― -b2- Bkz. ayrıca 9, üç yerde.

**ارفضّ**
9 **ارفضّ** ذ O (bir şey) dağıldı, (S, A, K,) ve ayrıldı yahut gitti; (S, K, TA;) bunun gibi ↓ **ترفّض**. (A, K, TA.) O (bir erkekler topluluğu) ayrıldı yahut dağıldı; yahut kendilerini dağıttılar; bunun gibi ↓ sonuncu fiil. (Lth.) ― -b2- **ارفضّ الدَّمْعُ**, (S, TA,) yahut **الدُّمُوعُ**, (K,) Gözyaşları damlalar hâlinde saçıldı: (S, K: [S’nin bir nüshasında **اِرْفِضَاضُ الدَّمْعِ**’ın açıklaması **تَرْشِيشُهُ** diye verilmiştir; fakat doğru okunuş **تَرَشُّشُهُ**’dur; bunu iki nüshada buluyorum; K’deki gibi:]) yahut aktı ve saçıldı; ve aktı ve sürekli damladı: yahut dağınık bir tarzda aktı: (L:) ve ↓ **ترفّض** aynı şeyi ifade eder. (TA.) Sen ayrıca dersin: **ارفضّ السَّيْلُ** [Sel dağıldı]. (S, K.) Ve **ارفضّ جُرْحُهُ** Onun yarasının kalın irinli maddesi aktı ve dağıldı. (TA.) Ve **ارفضّ عَرَقًا** Onun teri aktı; ve aktı. (TA.) ― -b3- **ارفضّ الوَجَعُ** (mecaz kabul edilerek:) Ağrı kesildi yahut gitti. (TA.) Ve **ارفضّ مِنْهُ صَبْرِى** (mecaz:) [Ondan dolayı sabrım ayrılıp gitti]. (A, TA.)

10 **اـِسْتَرْفَضَ** bkz. 1, sondan bir önceki cümle.

**رَفْضٌ**
**رَفْضٌ** ذ Ayrılık yahut dağılma hâlindeki develer; ve aynı şekilde, insanlar ve mallar ve bitkiler yahut ot: (A:) yahut kendi başlarına otlayan develer, (S, K,) çoban onları görürken, (S,) yahut onlara bakarken, (K,) yakın yahut uzaktan: (S:) dersin: **اـِبِلٌ رَفْضٌ** (S, K,) ve ↓ **رَفَضٌ** da, ve ↓ **رَافِضَةٌ**: (S, A, K:) ve **رَفَضٌ**’un çoğulu **أَرْفَاضٌ**’dır: (S, K:) [ve ↓ **رُفُوضٌ** **رَفْضٌ**’un bir çoğulu gibi görünür.] Ayrıca ayrılık yahut dağılma hâlindeki bir ceylan sürüsü: çoğulu **رِفَاضٌ**. (TA.) Sen ayrıca dersin ↓ **نَعَامٌ رَفَضٌ** Ayrı sürüler hâlindeki devekuşları. (S.) Ve **فِى السَّفَرِ** ↓ **النَّاسُ أَرْفَاضٌ** Yolculukta insanlar ayrılık yahut dağılma hâlindedir. (TA.) Ve ↓ **رُفُوضُ النَّاسِ** İnsanların farklı fırkaları. (S, K.) Ve ↓ **رُفُوضٌ مِنْ كَلَأٍ** Birbirinden uzak, (Jm, S, K,) dağınık otlak yahut ot parçaları. (Jm, S, O.) Ve ↓ **رُفُوضُ الأَرْضِ** Umuma yasaklandıktan sonra terk edilmiş arazi: (S:) yahut sahibi olmayan: (O, L, K:) bunu IDrd söyler; fakat o ekler: yahut bazılarına göre, (L, TA) iki ekili arazi parçası arasında, (L,) yahut iki kabileye ait iki arazi parçası arasında (bulunan) terk edilmiş arazi. (TA.) ↓ **رَفَضٌ** ayrıca, bir şeyin büyük olup ayrılık yahut dağılma hâlinde olanını ifade eder: çoğulu **أَرْفَاضٌ**. (TA.) ― -b2- Ve **رَفْضٌ**, bir şeyin bir yanı yahut bir parçası yahut bir kısmı, (eş anlamlısı **جَانِبٌ**,) (TA.) ― -b3- Ayrıca **رَفْضٌ**, (IAar, ISk, Az, Z,) yahut ↓ **رَفَضٌ**, (AZ, Fr, A'Obeyd, S,) ikincisinin, S’de bir kenar notunda, Araplardan işitilen doğru şekil olduğu söylenmiştir, (TA,) yahut ikisi de, (Sgh, K,) Az bir miktar su; (S, A, K;) ve süt; (A, TA;) bir tulumun yahut bir **مَزَادَة**’nin dibinde kalan; bir **جُرْعَة** gibi: (TA:) yahut bir tulumu doldurmaya yetecek olandan biraz daha az: (IAar:) çoğulu ↓ **أَرْفَاضٌ**. (Lh.) ― -b4- Ve buradan, birincisi, (mecaz:) hayatı sürdürmeye yetecek yiyecek; eş anlamlısı **قُوتٌ**. (TA.)

**رِفْضٌ**
**رِفْضٌ** ذ **رَافِضَة**’nin kanaati yahut inancı yahut bir görüşü; İmam Eş-Şâfi‘î’ye nispet edilen sözde olduğu gibi,
**اـِنْ كَانَ رِفْضًا حُبُّ آلِ مُحَمَّدٍ**
**فَلْيَشْهَدِ الثَّقَلَانِ أَنِّى رَافِضَى**
[“Eğer Muhammed’in âlinin sevgisi bir **رَافِضَة** görüşü ise, insanlar ve cinler şahit olsun ki ben **رَافِضَى**’yım”]. (TA.)

**رَفَضٌ**
**رَفَضٌ** ذ: ve onun çoğulu **أَرْفَاضٌ**: bkz. **رَفْضٌ**, altı yerde.

**رَجُلٌ رُفَضَةٌ**
**رَجُلٌ رُفَضَةٌ** ذ, (A, L,) yahut **رَجُلٌ قُبَضَةٌ رُفَضَةٌ**, (S, K,) Bir şeye tutunan, sonra onu (S, A, L, K) gecikmeksizin bırakan adam. (S, A, L.) Ve **رَاعٍ قُبَضَةٌ رُفَضَةٌ** Develeri bir araya toplayan, sonra hoşlandıkları bir yere geldiklerinde onları diledikleri yerde otlamaya bırakan çoban. (ISk, S, A. *) [Bkz. ayrıca madde **قبض**.]

**رَفَضَاتٌ**
**رَفَضَاتٌ** ذ, aşağıdaki sözde, yukarıda açıklanan **رَفَضَتِ الاـِبِلُ**’dendir: **لِشَوْقِى اـِلَيْكَ فِى قَلْبِى رَكَضَاتٌ وَلِحُبِّكَ فِى مَفَاصِلِى رَفَضَاتٌ** (mecaz:) [görünüşe göre anlamı: Sana özlemim sebebiyle kalbimde dürtüler vardır; ve sana sevgi sebebiyle eklemlerimde gevşemeler vardır]. (A, TA.)

**القَوْمُ رَفْضَى فِى بُيُوتِهِمْ**
**القَوْمُ رَفْضَى فِى بُيُوتِهِمْ** ذ Halk yahut erkekler topluluğu, çadırlarında yahut evlerinde ayrılık yahut dağılma hâlindedir: Az’ın bir bedevî Araptan işittiği. (TA.) [**رَفْضَى** ↓ **رَافِضٌ**’un bir çoğulu gibi görünür; tıpkı **هَلْكَى**’nın **هَالِكٌ**’in çoğulu olması gibi. Bkz. ayrıca **رَفْضٌ**.]

**رُفَاضٌ**
**رُفَاضٌ** ذ Bir şeyin parça parça kırılmış ve saçılmış yahut dağılmış olanı. (IDrd, S, K.)

**شَرَكٌ رِفَاضٌ**
**شَرَكٌ رِفَاضٌ** ذ Bir yolda birbirinden farklı izler: (S:) yahut bir yolun orta yahut ana kısmında, birbirinden ayrılan; yahut sağa ve sola ayrılan yarıklar. (TA.)

**رُفُوضٌ**
**رُفُوضٌ** ذ: bkz. **رَفْضٌ**, dört yerde.

**رَفِيضٌ**
**رَفِيضٌ** ذ bir şeye nispetle ↓ **مَرْفُوضٌ** ile aynı anlamdadır; (S, K;) yani: bırakılmış; terk edilmiş; elden çıkarılmış; yüzüstü bırakılmış; ayrılmış: (S, TA:) atılmış: ayrılmış; dağılmış; saçılmış: (TA:) ve bir mızrağa nispetle, parça parça kırılmış. (K.) -A2- Ter; (O, K;) akmasından dolayı. (TA.)

**رَفَّاضَةٌ**
**رَفَّاضَةٌ** ذ **رُفُوض** diye adlandırılan türden arazide hayvanlarını otlatan adamlar: (S, K:) yahut O’da olduğu üzere, böyle araziyi ekenler. (TA.)

**رَافِضٌ**
**رَافِضٌ** ذ, 'Amr İbn-Ahmar El-Bâhilee’nin aşağıdaki sözünde “atan” demektir: o der ki,
**اـِذَا مَا الحِجَازِيَّاتُ أَعْلَقْنَ طَنَّبَتْ**
**بِمَيْثَآءَ لَا يَأْلُوكَ رَافِضُهَا صَخْرَا**
anlamı: Hicaz kadınları eşyalarını ve kap-kacaklarını ağaçlara astıklarında, yumuşak bir arazi parçasında çadır iplerini gererler ve çadırlarını kurarlar; oradaki atan, onu bulamadığından, sana büyük bir taş parçası atmaya güç yetiremez. (O, L, K, * TA.) -A2- Bkz. ayrıca **رَفْضَى**.

**رَافِضَةٌ**
**رَافِضَةٌ** ذ **رَوَافِض**’den bir fırka: (K:) buradan nisbet ismi ↓ **رَافِضَىٌّ** [**رَوَافِض**’e ait yahut mensup anlamında]. (TA.) **رَوَافِضُ** [**رَافِضَةٌ**’nin çoğuludur ve] önderini terk etmiş bir ordu yahut askerî kuvveti, (S, O,) yahut herhangi bir ordu yahut askerî kuvveti, (K,) ifade eder: (S, O, K:) yahut önderini terk etmiş orduları. (L.) ― -b2- Ayrıca **الرَّافِضَةٌ**, Kûfe’nin **شِيعَة**’sinden (S, Msb, K) belirli bir fırka; (Msb;) Zeyd b. ‘Alî’yi, kendilerine Peygamber’in ashabı aleyhinde konuşmayı yasakladığında, terk ettikleri için böyle adlandırılmıştır; (As, S, Mgh, Msb;) (Mgh, Msb;) zira onlar, El-Hüseyn b. ‘Alî b. Ebû-Tâlib’in oğlu Zeyd b. ‘Alî’ye (As, O, L, K) (As, O, L,) biat vaad etmişlerdi; sonra ondan iki şeyhi [Ebû Bekir ve ‘Ömer’i, (TK,)] reddetmesini istediler; o bunu reddedince onu terk ettiler: (As, O, L, K:) **الأَرْفَاضُ** da bu fırkaya uygulanır; sanki **رَافِضٌ**’un çoğuluymuş gibi; tıpkı **أَصْحَابٌ**’ın **صَاحبٌ**’in çoğulu olması gibi; (TA;) ve **الرَّوَافِضُ** da; fakat **الرُّفَّاضُ** değil: (TA:) ve (isim birim olarak kullanılan) nisbet ismi ↓ **رَافِضَىٌّ**’dır [yukarıdaki gibi]. (K.) Sonra bu ad, bu yolda aşırı giden bütün kimselere, [yani bütün mürtedlere yahut ayrılıkçılara,] Peygamber’in ashabı aleyhinde konuşanlara uygulanır oldu. (Msb.) ― -b3- **اـِبِلٌ رَافِضةٌ**: bkz. **رَفْضٌ**.

**رَافِضَىٌّ**
**رَافِضَىٌّ** ذ: bkz. **رَافِضَةٌ**, iki yerde.

**مَرْفَضٌ**
**مَرْفَضٌ** ذ ve ↓ **مَرْفَضَةٌ** **مَرَافِضُ**’un tekilidir: birincisi, suyun aktığı ve içinde kaldığı yer diye açıklanır: (TA:) yahut **مَرَافِضُ وَادٍ** selin içine dağıldığı bir vadinin kısımlarını ifade eder. (S, A, * K. *) ― -b2- **مَرَافِضُ الأّرْضِ** Kumun ana miktarının bitip inceldiği arazi parçaları; dağların yanlarında ve benzerlerinde. (S’nin bazı nüshalarında ve TA’da böyledir.)

**مَرْفَضَةٌ**
**مَرْفَضَةٌ** ذ: bkz. **مَرْفَضٌ**.

**مُرْفَضٌّ**
**مُرْفَضٌّ** ذ Dağılan ve ayrılan yahut giden herhangi bir şey. (S.)

**مَرْفُوضٌ**
**مَرْفُوضٌ** ذ: bkz. **رَفِيضٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَفَضَ
رَفَضَ I ,  U ( n. ac. رَفْض 1 ,  رُفُوْض 27 ),
a.  Threw, cast away; rejected, refused; renounced.

b.  Left, abandoned, forsook, left in the lurch; allowed to pasture freely ( camels ).

c.  Was wide, broad ( valley ).

d.  U ( n. ac. رُفُوْض 27 ), Pastured, grazed freely.

أَرْفَضَ
أَرْفَضَ IV ,
a.  Allowed to pasture freely.

تَرَفَّضَ
تَرَفَّضَ V ,
a.  Was broken; was dispersed, scattered.

b.  [ Fī ], Was fanatical in ( religion ).

رَفْض
رَفْض 1 , ( pl. أَرْفَاْض 38 ),
a.  Pasturing at liberty ( camels ).

b.  Small quantity.

رُفْض
رُفْض 3 ,
a.  Fanaticism, narrow-mindedness, bigotry.

b.  Fastidiousness in dress; foppishness.

رَفَض
رَفَض 4 ,
a.  see 1 .

مَرْفِض
مَرْفِض 18 , ( pl. مَرَاْفِضُ 44 ),
a.  Widening, broad part of a valley.

رَاْفِض
رَاْفِض 21 , ( pl. رَفَضَة 4t ,  رُفَّاْض 29 ),
a.  Forsaking.

b.  Rejecting.

رَاْفِضَة
رَاْفِضَة 21t , ( pl. رَوَاْفِضُ 41 ),
a.  Disaffected, mutinous; mutineer, deserter.

b.  Apostate; schismatic.

رُفَاْض
رُفَاْض 24 ,
a.  Fragments, scraps.

رُفُوْض
رُفُوْض 27 ,
a.  Scattered   bands.

b.  Isolated pastures.

رَفڤضَ
N. P. رَفڤضَ I ,
a.  Rejected; abandoned.

##### Türkçe

**رَفَضَ**
**رَفَضَ** I, U (mastarı: **رَفْض** 1, **رُفُوْض** 27),
a. Attı, dışarı attı; reddetti, geri çevirdi; vazgeçti.

b. Terk etti, bıraktı, yüzüstü bıraktı; serbestçe otlamaya bıraktı (develeri).

c. Geniş oldu, enli oldu (vadi).

d. U (mastarı: **رُفُوْض** 27), serbestçe otlattı, serbestçe güttü.

**أَرْفَضَ**
**أَرْفَضَ** IV,
a. Serbestçe otlamaya bıraktı.

**تَرَفَّضَ**
**تَرَفَّضَ** V,
a. Kırıldı; dağıldı, saçıldı.

b. [Fī], (dinde) taassup gösterdi.

**رَفْض**
**رَفْض** 1, (çoğulu: **أَرْفَاْض** 38),
a. Serbestçe otlatma (develeri).

b. Az miktar.

**رُفْض**
**رُفْض** 3,
a. Taassup, dar görüşlülük, bağnazlık.

b. Giyimde titizlik; züppelik.

**رَفَض**
**رَفَض** 4,
a. 1’e bak.

**مَرْفِض**
**مَرْفِض** 18, (çoğulu: **مَرَاْفِضُ** 44),
a. Bir vadinin genişleme yeri, geniş kısmı.

**رَاْفِض**
**رَاْفِض** 21, (çoğulu: **رَفَضَة** 4t, **رُفَّاْض** 29),
a. Terk ediş.

b. Reddediş.

**رَاْفِضَة**
**رَاْفِضَة** 21t, (çoğulu: **رَوَاْفِضُ** 41),
a. Hoşnutsuz, isyankâr; isyancı, firarî.

b. Mürted; ayrılıkçı.

**رُفَاْض**
**رُفَاْض** 24,
a. Parçalar, kırpıntılar.

**رُفُوْض**
**رُفُوْض** 27,
a. Dağınık gruplar.

b. Müstakil otlaklar.

**رَفڤضَ**
Özel isim: **رَفڤضَ** I,
a. Reddetti; terk etti.
