# رفغ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%BA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D8%BA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رفغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%BA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رفغ

الرَّفْغُ والرُّفْغُ: أُصُولُ الفَخِذيْنِ من باطن وهما ما اكْتَنَفَا أَعالي جانِبَي العانةِ عند مُلْتَقَى أَعالي بَواطِنِ الفخذين وأَعلى البطن، وهما أَيْضاً أُصول الإبْطَيْنِ، وقيل: الرُّفْغ من باطن الفَخذِ عند الأُرْبِيَّةِ، والجمع أَرْفُغٌ وأَرْفاغٌ ورِفاغٌ؛ قال الشاعر:قد زَوَّجُوني جَيْأَلاً، فيها حَدَبْ،
دَقِيقةَ الأَرْفاغِ ضَخْماءَ الرُّكَبْ
وناقةٌ رَفْغاءُ: واسِعةُ الرُّفْغِ. وناقة رفِغةٌ: قَرِحةُ الرفْغَيْنِ. والرَّفْغاءُ من النساء: الدَّقِيقةُ الفَخِذيْن المُعِيقةُ (* قوله «
المعيقة» كذا ضبط بالأَصل، وهو في القاموس بلا ضبط، وبهامش شارحه ما نصه: قوله المعيقة يظهر أن الميم من زيادة الناسخ في المتن وحقه العيقة كضيقة بتشديد الياء على فيعلة من عوق، وفي اللسان عيق اتباع لضيق أي بشد الياء فيهما، في ضيقة تعويق للرجل عن حاجته، قاله نصر). الرّفْغَيْنِ الصغيرة المَتاعِ. وقال ابن الأَعرابي: المَرافِغُ أُصول اليدين والفخذين لا واحد لها من لفظها. والأَرْفاغُ: المَغابنُ من الآباط وأُصولِ الفخذين والحوالِبِ وغيرها من مَطاوِي الأَعْضاء وما يجتمع فيه الوَسَخُ والعَرَقُ. والمَرْفُوغةُ: التي التَزَقَ خِتانُها صغيرة فلا يصل إِليها الرِّجال. والرُّفْغُ: وسَخُ الظفُر، وقيل: الوسخ الذي بين الأُنْملة والظُّفْرِ، وقيل: الرُّفْغ كل موضع يجتمع فيه الوسخ كالإبْط والعُكْنةِ ونحوهما. وفي الحديث: أَنَّ النبي، صلى الله عليه وسلم، صلَّى فأَوْهَم في صلاتِه فقيل له: يا رسولَ الله كأَنك قد أَوْهَمْتَ، قال: وكيف لا أُوهِمُ ورُفْغُ أَحدِكم بين ظُفُرِه وأُنْمُلَتِه؟ قال الأَصمعي: جمْع الرُّفْغ أَرْفاغٌ وهي الآباطُ والمَغابِنُ من الجسد يكون ذلك في الإبلِ والناسِ؛ قال أَبو عبيد: ومعناه في هذا الحديث ما بين الأُنثيين وأُصول الفخذين وهي المَغابِنُ، ومما يُبَيِّنُ ذلك حديث عمر: إِذا التقى الرُّفْغانِ فقد وجَبَ الغُسْلُ، يريد إذا التقى ذلك من الرجلِ والمرأَةِ ولا يكون هذا إلاَّ بعد التقاء الخِتانَيْنِ، قال: ومعنى الحديث الأَوَّل أَنَّ أَحدهم يحك ذلك المَوْضِعَ من جسده فيَعْلَقُ دَرَنه ووسَخُه بأَصابعه فيبقى بين الظفر والأُنملة، وإِنما أَنْكَرَ من هذا طُولَ الأَظفار وتركَ قَصِّها حتى تطولَ، وأَراد بالرُّفْغ ههنا وسَخَ الظفر كأَنه قال ووسَخُ رُفْغ أَحدِكم، والمعنى أَنكم لا تُقَلِّمُونَ أَظْفاركم ثم تحكون أَرْفاغَكم فيَعْلَقُ بها ما فيها من الوَسخ، والله أَعلم؛ قلت: وقوله في تفسير الحديث لا يكون التقاء الرُّفْغَيْنِ من الرجل والمرأَة إلاَّ بعد التقاء الخِتانَيْن فيه نظر لأَنه قد يمكن أَن يلتقي الرفغان ولا يلتقي الخِتانان، ولكنه أَراد الغالب من هذه الحالة، والله أَعلم. والرُّفْغان:أَصْلا الفخذين. وفي الحديث: عشر من السنة كذا وكذا ونَتْفُ الرُّفْغَيْن أَي الإِبْطين، وجعل الفراء الرفغين الإِبطين في قوله في الحديث: عشر من السنة منها تقليم الأَظْفار ونَتْفُ الرُّفْغَيْنِ؛ وهو في حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: ونَتْفُ الإِبْطِ، وهو مروي عن أَبي هريرة أَنَّ النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: خمس من الفِطْرةِ: الاسْتِحْدادُ والخِتانُ وقَصُّ الشارِب ونتفُ الإِبْطِ وتَقْلِيمُ الأَظفارِ. ابن شميل: والرُّفْغُ من المرأَة ما حولَ فرجها.وقال أَعرابي: تَرَفَّغَ الرجلُ المرأَةَ إذا قعد بين فخذيها لِيَطأَها، وفي موضع آخر: رَفَغَ الرجلُ المرأَةَ إِذا قعد بين فخذيها. ويقال: تَرَفَّغَ فلان فوق البعير إِذا خشي أَن يَرْمِيَ به فلَفَّ رجْلَيه عند ثِيلِ البعير. والرَّفْغُ: تِبْنُ الذُّرةِ؛ قال الشاعر:
دُونكِ بوغاءَ تُرابَ الرَّفْغِ
والرَّفْغُ: أَسفلُ الفلاةِ وأَسفلُ الوادِي. والرَّفْغُ أَيضاً: المكان الجَدْبُ الرَّقِيقُ المُقارِبُ. والرَّفْغُ: الأَرضُ الكثيرةُ التُّراب. وجاءَ فلان بمال كرَفْغِ التراب في كثرته. وتراب رَفْغٌ وطعامٌ رَفْغٌ: لَيِّن. قال بعضهم: أَصل الرَّفْغِ اللِّينُ والسُّهولةُ. والرَّفْغُ: الناحيةُ؛ عن الأَخفش؛ وقول أَبي ذؤَيب:
أَتى قَرْيةً كانَتْ كثيراً طَعامُها،
كرَفْغِ التُّرابِ ، كلُّ شيءٍ يَميرُها
يُفَسَّر بجميع ذلك أَو بعامَّتِه. ابن الأَعرابي: يقال هو في رَفْغٍ من قومه وفي رَفْغٍ من القريةِ إذا كان في ناحيةٍ منها وليس في وسَط قومه. والرَّفْغُ: السِّقاءُ الرَّقِيقُ المُقارِبُ. والرَّفْغُ أَلأَيامُ موْضِعٍ في الوادِي وشَرُّه تُراباً. وأَرْفاغُ الناسِ: أَلائمهُم وسُفَّالُهم، الواحد رَفْغٌ. وقال أَبو حنيفة: أَرْفاغ الوادِي جَوانِبُه. والرَّفْغ: الأَرضُ السَّهْلة، وجمعها رِفاغٌ. والرَّفْغُ والرَّفاغةُ والرَّفاغِيةُ: سَعةُ العَيْشِ والخِصْبُ والسَّعةُ. وعيشٌ أَرْفَغ ورافِغٌ ورفِيغٌ: خصيبٌ واسِعٌ طيِّب. ورَفُغَ عيشُه، بالضم، رَفاغةً: اتَّسَعَ. وتَرَفَّغَ الرجلُ: تَوَسَّعَ. لفي وإنه رَفاغةٍ ورَفاغِيةٍ من العيش مثل ثمانية؛ وأَنشد:
تحتَ دُجُنَّاتِ الأَرْفَغِ
والرُّفَغْنِيةُ والرُّفَهْنِيةُ: سعة العيش. وفي حديث عليّ: أَرْفَغَ لكم المَعاشَ أَي أَوْسَعَ، وفي حديثه: النَّعَم الرَّوافِغُ، جمع رافِغةٍ. والأَرْفَغُ: موضِعٌ.

### Türkçe

**الرَّفْغُ** ve **الرُّفْغُ**: uylukların iç taraftan kökleri; bunlar, uylukların iç taraflarının üstlerinin ve karnın üstünün birleştiği yerde, avret yerinin iki yanının üstlerini kuşatan şeylerdir; bunlar ayrıca koltuk altlarının kökleridir. Ve denildi ki: **الرُّفْغُ**, iç taraftan uyluğun **الأُرْبِيَّةِ** yanında olandır. Çoğulu **أَرْفُغٌ** ve **أَرْفاغٌ** ve **رِفاغٌ**’dır; şair dedi ki:
قد زَوَّجُوني جَيْأَلاً، فيها حَدَبْ،
دَقِيقةَ **الأَرْفاغِ** ضَخْماءَ الرُّكَبْ

Ve **ناقةٌ رَفْغاءُ**: **الرُّفْغِ**’i geniş olan. Ve **ناقة رفِغةٌ**: iki **الرفْغ**’i yaralı olan. Ve kadınlardan **الرَّفْغاءُ**: uylukları ince, engelleyici, iki **الرّفْغ**’i küçük, az eşyalı olan.
(* «المعيقة» sözü: asılda böyle ضبط edilmiştir; o, **القاموس**’ta ضبطsızdır; şârihinin kenar notunda metni şudur: «المعيقة» sözü, metinde **الميم**’in nâsihin ziyadesinden olduğu ve doğrusunun **العيقة** olduğu görünür; **ضيقة** gibi, **عوق**’tan **فيعلة** vezninde, **الياء**’ın şeddeli olması üzere. Ve **اللسان**’da **عيق** **ضيق**’e tâbi olarak, yani ikisinde de **الياء**’ın şeddeli olmasıyla; **ضيقة**’da erkeği ihtiyacından alıkoyan bir engelleme vardır; bunu **نصر** söyledi).

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **المَرافِغُ** ellerin ve uylukların kökleridir; onun lafzından tekili yoktur. Ve **الأَرْفاغُ**: koltuk altlarından ve uyluk köklerinden ve **الحوالِبِ**’den ve başka uzuv kıvrımlarından olan **المَغابنُ**; ve içinde kir ve terin toplandığı şeylerdir. Ve **المَرْفُوغةُ**: küçükken sünnet yeri yapışmış olan; böylece erkekler ona ulaşamaz.

Ve **الرُّفْغُ**: tırnağın kiri; ve denildi ki: parmak ucuyla tırnak arasındaki kir; ve denildi ki: **الرُّفْغُ**, koltuk altı ve **العُكْنةِ** ve benzerleri gibi, kirin toplandığı her yerdir. Ve hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, namaz kıldı da namazında yanıldı; ona denildi ki: Ey Allah’ın Resûlü, sanki yanıldın. Dedi ki: “Nasıl yanılmayayım ki, sizden birinizin **رُفْغُ**’u tırnağı ile parmak ucu arasındadır?” **الأَصمعي** dedi: **الرُّفْغُ**’un çoğulu **أَرْفاغٌ**’dır; o, bedenin koltuk altları ve **المَغابِنُ**’idir; bu, develerde ve insanlarda olur. **أَبو عبيد** dedi: Bunun bu hadisteki manası, iki testis ile uylukların kökleri arasındadır; bunlar **المَغابِنُ**’dir. Bunu açıklayan şey, Ömer hadisi: “İki **الرُّفْغانِ** buluştuğunda gusül vacip olmuştur.” Yani erkeğin ve kadının ondan olanı buluştuğunda; bu, ancak iki **الخِتانَيْنِ**’in buluşmasından sonra olur. Dedi ki: Birinci hadisin manası, onların birinin bedeninden o yeri kaşımasıdır; böylece onun pası ve kiri parmaklarına yapışır da tırnak ile parmak ucu arasında kalır. O, bundan ancak tırnakların uzatılmasını ve kesmeyi terk etmeyi, ta uzayıncaya kadar, yadırgadı. Ve burada **الرُّفْغ** ile tırnak kirini kastetti; sanki “sizden birinizin **رُفْغ**’unun kiri” dedi. Mana: Siz tırnaklarınızı kesmiyorsunuz; sonra **أَرْفاغَكم**’i kaşıyorsunuz da içindeki kirden olan şey ona yapışıyor; Allah daha iyi bilir. Dedim ki: Hadisi tefsirdeki “erkeğin ve kadının iki **الرُّفْغ**’inin buluşması, iki **الخِتان**’ın buluşmasından sonra olmaz” sözü, onda bir bakış vardır; çünkü iki **الرفغان** buluşup iki **الخِتانان** buluşmayabilir; fakat o, bu hâlin galibini kastetti; Allah daha iyi bilir.

Ve **الرُّفْغان**: uylukların iki köküdür. Ve hadiste: “Sünnetten on şey: şöyle şöyle ve iki **الرُّفْغ**’in yolunması”, yani iki koltuk altı. Ve **الفراء**, hadisteki sözünde iki **الرفغين**’i iki koltuk altı yaptı: “Sünnetten on şey; onlardan tırnakların kesilmesi ve iki **الرُّفْغ**’in yolunması.” Ve o, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, hadisi içindedir: “**الإِبْطِ**’un yolunması.” Ve Ebû Hureyre’den rivayet edilmiştir ki Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Fıtrattan beş şey: **الاسْتِحْدادُ** ve **الخِتانُ** ve bıyığın kısaltılması ve **الإِبْطِ**’un yolunması ve tırnakların kesilmesi.”

İbn Şümeyl: **الرُّفْغُ**, kadından, ferci etrafında olan şeydir. Ve bir bedevî dedi: Adam kadına **تَرَفَّغَ** eder; yani onunla cima etmek için iki uyluğu arasına oturur. Ve başka bir yerde: Adam kadına **رَفَغَ** eder; yani iki uyluğu arasına oturur. Ve denilir: Falan, deve üzerinde **تَرَفَّغَ** etti; yani onu atmasından korktuğunda, deve kuyruğunun dibinde iki bacağını doladı.

Ve **الرَّفْغُ**: mısırın samanı; şair dedi ki:
دُونكِ بوغاءَ تُرابَ **الرَّفْغِ**

Ve **الرَّفْغُ**: çölün altı ve vadinin altı. Ve **الرَّفْغُ** ayrıca: yakın, ince, kıraç yer. Ve **الرَّفْغُ**: toprağı çok olan arazi. Ve falan, çokluğunda toprağın **رَفْغِ**’i gibi bir mal ile geldi. Ve **تراب رَفْغٌ** ve **طعامٌ رَفْغٌ**: yumuşak. Bazıları dedi ki: **الرَّفْغِ**’in aslı yumuşaklık ve kolaylıktır.

Ve **الرَّفْغُ**: taraf; **الأَخفش**’ten. Ve Ebû Züeyb’in sözü:
أَتى قَرْيةً كانَتْ كثيراً طَعامُها،
كرَفْغِ التُّرابِ ، كلُّ شيءٍ يَميرُها

Bütün bunlarla yahut çoğuyla tefsir edilir. İbnü’l-A‘râbî: Denilir ki, o, kavminden bir **رَفْغٍ** içindedir ve köyden bir **رَفْغٍ** içindedir; yani onun bir tarafındaysa ve kavminin ortasında değilse.

Ve **الرَّفْغُ**: ince, yakın tulum. Ve **الرَّفْغُ**: vadide bir yerin günleri; ve toprağı bakımından onun en kötüsü. Ve insanların **أَرْفاغُ**’u: onların aşağılıkları ve sefilleri; tekili **رَفْغٌ**’dur. Ve Ebû Hanîfe dedi: Vadinin **أَرْفاغُ**’u, onun yanlarıdır. Ve **الرَّفْغ**: kolay arazi; çoğulu **رِفاغٌ**’dır.

Ve **الرَّفْغُ** ve **الرَّفاغةُ** ve **الرَّفاغِيةُ**: geçimin genişliği ve bolluk ve genişlik. Ve **عيشٌ أَرْفَغ** ve **رافِغٌ** ve **رفِيغٌ**: bereketli, geniş, iyi. Ve geçimi **رَفُغَ**, (ضم ile) **رَفاغةً**: genişledi. Ve adam **تَرَفَّغَ** etti: genişledi. “Şüphesiz o, geçimden bir **رَفاغةٍ** ve **رَفاغِيةٍ** içindedir”; sekiz gibi. Ve şu beyit okundu:
تحتَ دُجُنَّاتِ **الأَرْفَغِ**

Ve **الرُّفَغْنِيةُ** ve **الرُّفَهْنِيةُ**: geçimin genişliği. Ve Ali hadîsinde: “Size geçimi **أَرْفَغَ** etti”; yani genişletti. Ve onun hadîsinde: **النَّعَم الرَّوافِغُ**; **رافِغةٍ**’nin çoğulu. Ve **الأَرْفَغُ**: bir yer.
