# رفغ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%BA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D8%BA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رفغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%BA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رفغ

الرفع: ألأم موضع في الوادي، وشره ترابا، قاله أبو مالك، وهو مجاز.
 ومن المجاز أيضا: الرفغ: الناحية عن الأخفش، وقال ابن الأعرابي يقال: هو في رفغ من قومه، وفي رفغ من القرية، أي في ناحية منهم ومنها، وليس في وسط القرية.
 ج: أرفغ كأفلس، قال رؤبة:
  لاجتبت مسحولا جديب الأرفغ أراد بالمسحول: الطريق.
 وقال أبو زيد: الرفغ الأرض السهلة وج: رفاغ كجبال.
 والرفغ: السقاء الرقيق المقارب.
 وفي اللسان: الرفغ: الأرض الكثيرة التراب يقال: جاء فلان بمال كرفغ التراب، أي: في كثرته، قال أبو ذؤيب يصف جملا بختيا:
  أتى قرية كانت كثيرا طعامهـا                      كرفغ التراب كل شيء يميرها والرفغ: المكان الجدب الرقيق المقارب، كما في اللسان.

  والرفع: وسخ الظفر، ويضم وقيل: هو الوسخ الذي بين الأنملة والظفر، ومنه الحديث: وكيف لا أوهم ورفغ أحدكم بين ظفره وأنملته وقال الصاغاني: وكأنه أراد وسخ ظفره، فاختصر الكلام، ومما يبين ذلك حديثه الآخر: واستبطأ الناس الوحي، فقال: وكيف لا يحتبس الوحي، وأنتم لا تقلمون أظفاركم، ولا تنقون براجمكم، أراد أنكم لا تقلمون أظفاركم، ثم تحكون بها أرفاغكم، فيعلق بها ما في الأرفاغ.
 أو الرفغ: وسخ وعرق يجتمع في المغابن من الآباط وأصول الفخذين والحوالب وغيرها من مطاوي الأعضاء.
 والرفغ: السعة من العيش والخصب، وقد رفغ عيشه، ككرم.
 وقال ابن دريد: الرفغ: أصل الفخذ، ويضم، قال غيره: الرفغ والرفغ: أصول الفخذين من باطن، وهما ما اكتنفا أعالي جانبي العانة عند ملتقى أعالي بواطن الفخذين وأعلى البطن، وقيل: الرفغ: من باطن الفخذ عند الأربية.
 قال ابن دريد: وقيل: كل مجتمع وسخ من الجسد: رفغ، ونص الجمهرة: كل موضع من الجسد يجتمع فيه الوسخ فهو رفغ، زاد في اللسان: كالإبط والعكنة، ونحوهما وقوله: ويضم، هذا راجع لقوله أصل الفخذ، فإنه الذي ذكر فيه الوجهان، وكلام المصنف لا يخلو عن نظر، قال ابن دريد: ج: أرفاغ، ورفوغ زاد غيره: وأرفغ، كأفلس.
 وفي المصباح: الرفغ بالضم: لغة أهل العالية والحجاز، والفتح لغة تميم. قلت: وهو قول أبي خيرة.
 وتراب رفغ، وطعام رفغ، وكلس رفغ، أي: لين، وأصل الرفغ: اللين والسهولة، كما في اللسان والعباب، وقال شيخنا: أصل الرفغ: اللين والقذر، كما قاله الراغب وغيره.
 قلت: القذر ليس من أصول معاني الرفغ، وما نسبه إلى الراغب فغير وجيه، فإنه لا يذكر في كتابه إلا لغات القرآن، وليس الرفغ فيه، وشيخنا رحمه الله تعالى أحيانا ينسب إليه نظرا إلى أنه من أئمة الاشتقاق بعض التحقيقات من باب الحدس والتخمين، فتأمل.
 والرفغ بالضم الإبط عن الفراء، وروى الحديث: عشر من السنة: فذكرهن، وقال: نتف الرفغين هكذا رواه، وفسره بالإبطين، والمروي عن أبي هريرة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: خمس من الفطرة، وفيه: ونتف الإبط، وتقليم الأظفار، وقيل: الرفغ: أصل الإبط.
 وقال ابن شميل: الرفغ: ما حول فرج المرأة وفي المصباح: ويطلق على الفرج أيضا وفي حديث عمر رضي الله عنه: إذا التقى الرفغان فقد وجب الغسل يريد: إذا التقى ذلك من الرجل والمرأة ولا يكون ذلك إلا بالتقاء الختانين، قاله أبو عبيد، واعترض صاحب اللسان، فقال: وهذا فيه نظر، لأنه قد يمكن التقاء الرفغين ولا يلتقي الختانان، ولكنه أراد الغالب من هذه الحالة، والله أعلم.
 وجمع الرفغ: أرفاغ، قال الشاعر:
  قد زوجوني جيئلا فيها حدب
  دقيقة الأرفاغ ضخماء الركب وقال ابن عباد: المرفوغة: المرأة الصغيرة الهنة لا يصل إليها الرجل وفي اللسان: هي التي ختانها صغيرة، فلا يصل إليها الرجل.
 قال ابن عباد: والرفغاء: الدقيقة الفخذين، الصغيرة الهنة، المعيقة الرفغين، وفي اللسان: الصغيرة المتاع.

  ومن المجاز: الأرفاغ: السفلة من الناس وأراذلهم تشبيها بأرفاغ الوادي، الواحد رفغ بالفتح أو بالضم كقفل وأقفال.
 والأرفغ: ع عن ابن دريد، نقله ياقوت والصاغاني.
 وفي نوادر الأعراب: ترفغها إذا قعد بين فخذيها ليطأها.
 ويقال: ترفغ فلان فوق البعير: إذا خشي أن يرمي به خلف رجليه هكذا في سائر النسخ، ووقع هكذا في نسخ العباب والتكملة، وهو غلط وتصحيف وصوابه: فلف رجليه عند ثيله، وقد أورده صاحب اللسان على الصواب.
 والرفغنية، كبلهنية: سعة العيش وكذلك الرفهنية.
 ومما يستدرك عليه: ناقة رفغاء: واسعة الرفغ، كما في اللسان، وفي الأساس: امرأة رفغاء: واسعة الرفغ.
 وناقة رفغة، كفرحة: فرجة الرفغين.
 قال ابن الأعرابي: المرافغ: أصول اليدين والفخذين، لا واحد لها من لفظها.
 والأرفاغ واحدها الرفغ والرفغ: المغابن والمحالب من الجسد، قال الأصمعي: يكون في الإبل والناس.
 ورفغ المرأة، كترفغ.
 والرفغ، بالفتح: تبن الذرة، هنا ذكره صاحب اللسان، وأنشد قول الشاعر:
  دونك بوغاء تراب الرفغ وقد ذكره الصاغاني وغيره في دفغ بالدال، وإن لم يكن تصحيفا فإن التركيب لا يدفعه إذا تؤمل فيه.
 والرفغ: أسفل الفلاة وأسفل الوادي، وقال أبو حنيفة: أرفاغ الوادي: جوانبه.
 والرفغ، والرفاغة، والرفاغية، بالفتح في الكل: سعة العيش والخصب، وعيش أرفغ، ورافغ، ورفيغ: خصيب واسع طيب، وقد رفغ، ككرم: اتسع.
 وترفغ الرجل: توسع، وقال الشاعر:
  تحت دجنات النعيم الأرفغ والرافغة: النعمة، والجمع: الروافغ.
 وأرفغ لكم المعاش: أي أوسعه.

### Türkçe

**الرفع**: vadideki yerin en alçağı, ve toprağı en kötüsü; bunu Ebû Mâlik söylemiştir; ve bu mecazdır.
Ve mecazdan ayrıca: **الرفغ**: taraf; el-Ahfeş’ten. İbnü’l-A‘râbî dedi: “Denilir: O, kavminden bir **رفغ** içindedir, ve köyden bir **رفغ** içindedir”; yani onlardan ve ondan bir taraftadır; ve köyün ortasında değildir.
Çoğulu: **أرفغ** ( **أفلس** gibi). Rü’be dedi ki:

  “Mutlaka **مسحولا** (aşınmış) bir şeyi, **جديب الأرفغ** ( **الأرفغ**’ın kıt) olanı seçerdim.”
**المسحول** ile kastetti: yol.
Ebû Zeyd dedi: **الرفغ** düz (kolay) arazidir; çoğulu: **رفاغ** ( **جبال** gibi).
Ve **الرفغ**: ince, yakın (dar) tulumdur.
Ve Lisân’da: **الرفغ**: toprağı çok olan arazi; denilir: “Falan, toprağın **رفغ**’u gibi mal ile geldi”; yani çokluğunda. Ebû Züeyb, Buhtî bir deveyi vasfederek dedi ki:

  “Yiyeceği çok olan bir köye geldi,
  her şeyi azıklandıran, toprağın **رفغ**’u gibi.”
Ve **الرفغ**: kıt, ince, yakın (dar) yer; Lisân’da olduğu gibi.

**الرفع**: tırnak kiri; ve ( **الرفع** ) damme ile de (söylenir). Ve denildi: parmak ucu ile tırnak arasındaki kirdir. Ondan hadis: “Nasıl vehmedeyim de, sizden birinizin **رفغ**’u tırnağı ile parmak ucu arasındadır?” Sâgânî dedi: Sanki tırnağının kirini kastetti; sözü kısalttı. Bunu açıklayan şey, onun diğer hadisi: “İnsanlar vahyi gecikmiş buldular; dedi ki: Vahiy nasıl tutulmasın ki, siz tırnaklarınızı kesmiyorsunuz ve parmak boğumlarınızı temizlemiyorsunuz.” Kastetti: siz tırnaklarınızı kesmiyorsunuz, sonra onlarla **أرفاغ**’ınızı kazıyorsunuz; böylece **الأرفاغ**’larda olan şey **أرفاغ**’a yapışıyor.
Veya **الرفغ**: koltuk altlarından, uyluk köklerinden, **الحوالب**’den ve organların kıvrımlarından olan **المغابن**’de toplanan kir ve terdir.
Ve **الرفغ**: geçimde genişlik ve bolluktur; ve onun geçimi **رفغ** oldu; (fiil) **كرم** gibi.
İbn Düreyd dedi: **الرفغ**: uyluğun köküdür; ve damme ile (de söylenir). Başkası dedi: **الرفغ** ve **الرفغ**: iç taraftan uylukların kökleridir; ikisi, uylukların içlerinin üstlerinin ve karnın üstünün birleştiği yerde, kasığın iki yanının üstlerini kuşatan şeydir. Ve denildi: **الرفغ**: kasık yanında uyluğun iç tarafındandır.
İbn Düreyd dedi: Ve denildi: bedenden kirin toplandığı her yer: **رفغ**’dur. Cemhere’nin nassı: bedenden kirin toplandığı her yer, o **رفغ**’dur. Lisân’da artırdı: koltuk altı ve karın kıvrımı gibi ve benzerleri. Ve onun sözü: “ve damme ile (söylenir)”; bu, “uyluğun kökü” sözüne racidir; çünkü iki vecih onun hakkında zikredilmiştir. Musannifin sözü nazardan hâlî değildir. İbn Düreyd dedi: çoğulu: **أرفاغ** ve **رفوغ**. Başkası artırdı: ve **أرفغ** ( **أفلس** gibi).
Misbah’ta: damme ile **الرفغ**: Âliye ve Hicaz ehlinin lügatidir; fetha ile (olan) Temîm’in lügatidir. Dedim: Bu, Ebû Hayra’nın sözüdür.
**رفغ** toprak, **رفغ** yemek, **رفغ** kireç; yani: yumuşak. **الرفغ**’ın aslı: yumuşaklık ve kolaylıktır; Lisân ve ‘Ubâb’da olduğu gibi. Şeyhimiz dedi: **الرفغ**’ın aslı: yumuşaklık ve pisliktir; Râgıb ve başkalarının söylediği gibi.
Dedim: pislik, **الرفغ**’ın anlamlarının asıllarından değildir; ve onu Râgıb’a nispet ettiği şey yerinde değildir; çünkü o, kitabında ancak Kur’ân lügatlerini zikreder; ve **الرفغ** onda yoktur. Ve şeyhimiz—Allah ona rahmet etsin—bazen ona nispet eder; çünkü o, اشتقاق imamlarındandır; bazı tahkikleri, sezgi ve tahmin babındandır; öyleyse düşün.
Ve damme ile **الرفغ**: koltuk altıdır; Ferrâ’dan. Ve hadisi rivayet etti: “Sünnetten on (şey) vardır”; onları zikretti; ve dedi: “**الرفغين**’i yolmak”; böyle rivayet etti; ve onu iki koltuk altı ile tefsir etti. Ebû Hureyre’den—Allah ondan razı olsun—rivayet olunan: Peygamber—Allah ona salât ve selâm etsin—dedi: “Fıtrattan beş (şey)”; içinde: “koltuk altını yolmak ve tırnakları kesmek.” Ve denildi: **الرفغ**: koltuk altının köküdür.
İbn Şümeyl dedi: **الرفغ**: kadının ferci etrafında olan şeydir. Misbah’ta: ferce de ıtlak olunur. Ömer’in—Allah ondan razı olsun—hadisinde: “İki **رفغان** buluştuğu zaman gusül vacip olmuştur”; kasteder: erkek ve kadından bunun buluşması; bu da ancak iki sünnet yerinin buluşmasıyla olur; bunu Ebû Ubeyd söyledi. Lisân sahibi itiraz etti; dedi: “Bunda nazar vardır; çünkü iki **رفغ**’un buluşması mümkün olur da iki sünnet yeri buluşmaz.” Fakat o, bu hâlin galibini kastetti; Allah daha iyi bilir.
**الرفغ**’un çoğulu: **أرفاغ**. Şair dedi ki:

  “Beni, içinde kamburluk olan bir **جيئلا** ile evlendirdiler;
  **دقيقة الأرفاغ** ( **الأرفاغ**’ı ince), dizleri iri.”
İbn Abbâd dedi: **المرفوغة**: küçük **الهنة**’li kadın; erkek ona ulaşamaz. Lisân’da: sünnet yeri küçük olandır; erkek ona ulaşamaz.
İbn Abbâd dedi: **الرفغاء**: uylukları ince, **الهنة**’si küçük, iki **رفغ**’u engelleyici olandır. Lisân’da: eşyası küçük olandır.

Ve mecazdan: **الأرفاغ**: insanların aşağı tabakası ve rezilleri; vadinin **أرفاغ**’ına benzetme olarak. Tekili: fetha ile veya damme ile **رفغ**; **قفل** ve **أقفال** gibi.
**الأرفغ**: bir yer ( **ع** ); İbn Düreyd’den; bunu Yâkût ve Sâgânî nakletti.
A‘râb’ın nevâdirinde: “Onu **ترفغها**”; yani iki uyluğu arasına oturup onu çiğnemek (cinsel ilişki etmek) için.
Ve denilir: “Falan, devenin üstünde **ترفغ** etti”; eğer arka iki bacağının arkasına onu atmasından korktuysa. Böylece, diğer bütün nüshalarda (vardır); ve ‘Ubâb ve Tekmile nüshalarında böyle vaki olmuştur; ve bu yanlıştır ve tashîftir. Doğrusu: kuyruğu yanında iki bacağını doladı. Lisân sahibi onu doğru üzere zikretmiştir.
**الرفغنية**, **بلهنية** gibi: geçimde genişliktir; ve aynı şekilde **الرفهنية**.
Üzerine istidrâk olunanlardandır: **رفغاء** deve: **الرفغ**’u geniş; Lisân’da olduğu gibi. Esâs’ta: **رفغاء** kadın: **الرفغ**’u geniş.
Ve **رفغة** deve, **فرحة** gibi: iki **رفغ**’un aralığı.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **المرافغ**: iki elin ve iki uyluğun kökleridir; lafzından tekili yoktur.
Ve **الأرفاغ**—tekili **الرفغ** ve **الرفغ**—: bedenden **المغابن** ve **المحالب**’dir. Asma‘î dedi: develerde ve insanlarda olur.
Kadının **رفغ**’u; **ترفغ** gibi.
Ve fetha ile **الرفغ**: darı samanıdır; burada Lisân sahibi onu zikretti; ve şairin sözünü şahit getirdi:

  “Al sana **بوغاء**; **الرفغ** toprağı.”
Sâgânî ve başkaları onu **دفغ**’da, **الدال** ile zikretti; eğer tashîf değilse, terkip, onda düşünüldüğünde onu reddetmez.
Ve **الرفغ**: çölün altı ve vadinin altıdır. Ebû Hanîfe dedi: vadinin **أرفاغ**’ı: yanlarıdır.
Ve **الرفغ** ve **الرفاغة** ve **الرفاغية**—hepsinde fetha ile—: geçimde genişlik ve bolluktur. Ve **أرفغ** geçim, ve **رافغ**, ve **رفيغ**: bol, geniş, hoş. Ve **رفغ** oldu, **كرم** gibi: genişledi.
Ve adam **ترفغ** etti: genişledi. Şair dedi ki:

  “**الأرفغ** nimetin karanlıkları altında.”
Ve **الرافغة**: nimettir; çoğulu: **الروافغ**.
“Size geçimi **أرفغ** etti”; yani onu daha geniş kıldı.
