# رفف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رفف

رَفَّ لونُه يَرِفُّ، بالكسر، رَفّاً ورَفيفاً: بَرَقَ وتَلأْلأَ، وكذلك رَفَّتْ أَسنانه. وفي الحديث: أَن النابغة الجَعْديَّ لما أَنشد سيدنا رسولَ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم:
ولا خَيْرَ في حِلْمٍ، إذا لم تكن له
بَوادِرُ تَحْمِي صَفْوَه أَن يُكَدَّرا
ولا خَيْرَ في جَهْلٍ، إذا لم يكن له
حَلِيمٌ، إذا ما أَوْرَدَ الأَمْرَ أَصْدَرا
فقال له رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم: لا يَفْضُضِ اللّه فاك قال: فبَقِيَتْ أَسْنانُه ترِفُّ حتى مات، وفي النهاية: وكأَنَّ فاه البَرَدُ، تَرِفُّ أَسنانُه أَي تَبْرُق أَسنانُه، من رَفَّ البرقُ يَرِفُّ إذا تلأْلأَ. والرَّفَّةُ: البَرْقةُ. ومنه الحديث الآخر: تَرفُّ غُروبُه، هي الأَسنان. ورفَّ يَرِفُّ: بَرِحَ وتَخَيَّلَ؛ قال:
وأُمُّ عَمّارٍ على القِرْد تَرِفْ
ورَفَّ النباتُ يَرِفُّ رَفيفاً إذا اهتز وتَنَعَّمَ؛ قال أَبو حنيفة: هو أَن يَتَلأْلأَ ويُشْرِقَ ماؤه.
وثوب رَفِيفٌ وشجر رَفيفٌ إذا تَنَدَّى.
والرَّفَّةُ: الاخْتِلاجةُ. وفي حديث ابن زِمْلٍ: لم تَرَ عَيْني مِثلَه قَطُّ يَرِفُّ رَفِيفاً يَقْطُرُ نداه. يقال للشيء إذا كثر ماؤه من النَّعْمةِ والغَضاضةِ حتى يكاد يَهْتَزُّ: رَفَّ يَرِفُّ رَفيفاً. وفي حديث معاوية، رضي اللّه عنه، قالت له امرأَة: أُعِيذُك باللّه أَن تنزل وادياً فَتَدَعَ أَوَّلَه يَرِفُّ وآخِرَه يَقِفُّ. ورَفَّت عينُه تَرُفُّ وتَرِفُّ رَفّاً: اخْتَلَجَتْ، وكذلك سائر الأَعْضاء؛ قال أَنشد أَبو العلاء:لم أَدْرِ إلا الظَّنَّ ظَنَّ الغائِبِ،
أَبِكِ أَم بالغَيْبِ رَفُّ حاجِبي
وكذلك البَرْقُ إذا لَمَعَ. ورَفُّ البَرْقِ: ومِيضُه. ورَفَّتْ عليه النِّعْمة: ضَفَتْ. ورَفَّ الشيءَ يَرُفُّه رَفّاً ورَفِيفاً: مَصَّه، وقيل أَكلَه. والرَّفَّةُ: المَصّةُ. والرَّفُّ: المَّصُّ والتَّرَشُّفُ، وقد رَفَفْتُ أَرُفُّ، بالضم؛ وأَنشد ابن بري:
واللّهِ لولا رَهْبَتي أَباكِ،
إذاً لَزَفَّتْ شَفَتايَ فاكِ،
رَفَّ الغَزالِ ورَقَ الأَراكِ
ومنه حديث أَبي هريرة، رضي اللّه عنه، وقد سُئِلَ عن القُبْلةِ للصائم فقال: إني لأَرُفُّ شَفَتَيْها وأَنا صائم؛ قال أَبو عبيد: وهو من شُرْب الرِّيق وتَرَشُّفه، وقيل: هو الرَّفُّ نَفْسُه
(* قوله «هو الرف نفسه»
كذا بالأصل.)، وقوله أَرُفُّ شَفَتَيْها أَي أَمَصُّ وأَتَرَشَّفُ. وفي حديث عَبيدة السَّلْماني: قال له ابن سِيرينَ: ما يُوجِبُ الجَنابةَ؟ قال: الرَّفُ والاسْتِمْلاقُ يعني المَصَّ والجِماعَ لأَنه من مقدماته. وقال أَبو عبيدة في قوله أَرُفُّ: الرَّفُّ هو مثل المَصِّ والرَّشْفِ ونحوه، يقال منه: رَفَفْتُ أَرُفُّ رَفّاً، وأَما رَفَّ يَرِفُّ، بالكسر، فهو من غير هذا، رَفَّ يَرِفُّ إذا بَرَقَ لونُه وتلأْلأَ؛ قال الأَعشى يذكر ثَغْرَ امْرأَةٍ:
ومَهاً تَرِفُّ غُرُوبُه،
تَسْقي المُتَيَّمَ ذا الحراره
قال ابن بري: ومثله لبِشرٍ:
يَرِفُّ كأَنه وهْناً مُدامُ
والرَّفَّةُ: الأَكْلَةُ المُحْكَمةُ. قال أَبو حنيفة: رَفَّتِ الإبِلُ تَرُفُّ وتَرِفُّ رَفّاً أَكلَتْ، ورَفَّ المرأَةَ يَرُفُّها قَبَّلَها بأَطراف شَفَتَيْه. وفي حديث أُمِّ زَرْعٍ: زَوْجي إنْ أَكلَ رَفَّ؛ ابن الأَثير: وهو الإكْثارُ من الأَكل.
والرَّفْرَفةُ: تحريكُ الطائر جَناحَيهِ وهو في الهواء فلا يَبْرحُ مكانه. ابن سيده: رَفَّ الطائر ورَفْرَف حَرَّك جناحَيْه في الهواء. والرَّفْرافُ: الظَّلِيمُ يُرَفْرِفُ بجناحيه ثم يَعْدو. والرَّفْرافُ: الجناح منه ومن الطائر. ورَفْرَف الطائر إذا حرَّك جناحيه حول الشيء يريد أَن يقع عليه. والرَّفرافُ: طائر وهو خاطِفُ ظِلِّه؛ عن أَبي سلمة، قال: وربما سموا الظَّليمَ بذلك لأَنه يُرفْرِفُ بِجناحَيْه ثم يَعْدُو. وفي الحديث: رَفْرَفَتِ الرحمةُ فوق رأْسه. يقال: رَفْرَفَ الطائر بجناحيه إذا بسطهما عند السقوط على شيء يحوم عليه ليقع عليه. وفي حديث أُمّ السائب: أَنه مرَّ بها وهي تُرَفرِف من الحُمّى، قال: ما لَكِ تُرفرِفِين؟ أَي تَرْتَعِدُ، ويروى بالزاي، وسنذكره.
والرَّفْرَفُ: كِسْرُ الخِباء ونحوه وجوانبُ الدِّرْعِ وما تَدَلَّى منها، الواحدة رَفْرَفَة، وهو أَيضاً خِرْقَةٌ تُخاط في أَسْفل السُّرادِق والفُسْطاط ونحوه، وكذلك الرَّفُّ رَفُّ البيت، وجمعه رُفُوفٌ. ورَفَّ البيتَ: عَمِلَ له رَفّاً. وفي الحديث: أَن امرأَة قالت لزوجها أَحِجَّني، قال: ما عندي شيء، قالت: بِعْ تَمر رَفِّكَ؛ الرَّفُّ، بالفتح خشب يرفع عن الأَرض إلى جَنْب الجِدارِ يُوقَى به ما يُوضَع عليه، وجمعه رُفُوفٌ ورِفافٌ. وفي حديث كعب بن الأَشرف: إنَّ رِفافي تَقَصَّفُ تمراً من عجوة يغيب فيها الضِّرسُ. والرَّفُّ: شبه الطاقِ، والجمع رُفُوفٌ. قال ابن بري: قال ابن حمزةَ الرَّفُّ له عشرة معانٍ ذكر منها رَفَّ يَرُفُّ، بالضم، إذا مَصَّ، وكذلك البعير يَرُفُّ البقلَ إذا أَكله ولم يملأْ به فاه، وكذلك هو يَرُفُّ له أَي يَكْسِب. ورفَّ يَرِفُّ، بالكسر، إذا بَرَقَ لونه. ابن سيده: ورَفِيفُ الفُسْطاط سَقْفُه. وفي الحديث: قال أَتيت عثمان وهو نازل بالأَبطح فإذا فُسْطاطٌ مضروب وإذا سيفٌ مُعَلَّقٌ على رَفِيف (* قوله
«على رفيف» في النهاية: في رفيف.) الفسطاط؛ الفسطاط الخَيْمة؛ قال شمر: ورَفِيفُه سَقْفُه، وقيل: هو ما تدَلَّى منه. وفي حديث وفاة سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، يرويه أَنس قال: فَرَفَعَ الرَّفرَفَ فرأَينا وجْهَه كأَنه ورقة تَخَشْخِشُ؛ قال ابن الأَعرابي: الرَّفْرَفُ ههنا طَرَفُ الفُسْطاط، قال: والرَّفْرَفُ في حديث المِعراج البِساطُ. ابن الأَثير: الرَّفْرَفُ البِساطُ أَو السِّتر، وقوله: فَرَفَعَ الرَّفْرَفَ أَراد شيئاً كان يَحْجُبُ بينهم وبينه. وكلُّ ما فَضَلَ من شيء وثُنِيَ وعُطِفَ، فهو رَفْرَفٌ. قال: والرَّفْرَفُ في غير هذا الرَّفُّ يُجْعَل عليه طَرائفُ البيت. وذكر ابن الأَثير عن ابن مسعود في قوله تعالى: لقد رأَى من آيات ربه الكبرى، قال: رأَى رَفْرَفاً أَخضر سَدَّ الأُفق أَي بِساطاً، وقيل فِراشاً، قال: ومنهم من يجعل الرَّفْرَف جمعاً، واحده رَفْرَفَةٌ، وجمع الرفْرفِ رَفارِفُ، وقيل: الرفرف في الأَصل ما كان من الديباج وغيره رَقيقاً حَسَن الصنْعة، ثم اتُّسِع به. والرَّفْرَفُ: الرَّوْشَنُ. والرَّفِيفُ: الروشن. ورَفْرَفُ الدِّرْعِ: زَرَدٌ يشد بالبيضة يطرحه الرجل عى ظهره. غيره: ورَفْرَفُ الدِّرْعِ ما فضلَ من ذَيْلِها، ورَفْرَفُ الأَيكةِ ما تَهَدَّلَ من غُصونها؛ وقال المُعَطَّلُ الهُذَليُّ يصف الأَسد: له أَيْكَةٌ لا يَأْمَنُ الناسُ غَيْبَها،
حَمَى رَفْرَفاً منها سِباطاً وخِرْوَعا
قال الأَصمعي: حمى رَفْرَفاً، قال: الرَّفْرَفُ شجر مُسْترْسِلٌ ينبت باليمن.
ورَفَّ الثوبُ رَفَفاً: رَقَّ، وليس بثبت. ابن بري: رَفَّ الثوبُ رَفَفاً، فهو رَفِيفٌ، وأَصله فَعِلَ، والرَّفرَفُ: الرَّقِيقُ من الدِّيباج، والرَّفرَفُ: ثياب خُضْرٌ يُتَّخذ منها للمجالس، وفي المحكم: تُبْسَطُ، واحدته رَفْرَفَةٌ. وفي التنزيل العزيز: متكئين على رَفرَفٍ خُضْر، وقرئ: على رَفارِفَ. وقال الفراء في قوله متكئين على رفرف خضر قال: ذكروا أَنها رِياضُ الجنة، وقال بعضهم الفُرُشُ والبُسُطُ، وجمعه رفارِفُ، وقد قرئ بهما: متكئين على رَفارِف خُضْرٍ. والرَّفرَفُ: الشجر الناعم المسترسل؛ وأَنشد بيت الهذلي يصف الأَسد:
حَمَى رَفْرَفاً منها سِباطاً وخِرْوَعا
والرَّفيفُ والوَرِيفُ لغتان، يقال للنبات الذي يهْتزُّ خُضْرَةً وتَلأْلُؤاً: قد رَفَّ يَرِفُّ رَفيفاً؛ وقول الأَعْشى: بالشام ذات الرَّفِيف؛ قال: أَراد البساتين التي تَرِفُّ من نَضارتها واهتزازها، وقيل: ذاتُ الرَّفِيف سُفُنٌ كان يُعْبَر عليها، وهو أَن تُشَدَّ سَفِينتانِ أَو ثلاث للملِك، قال: وكلُّ مُستَرِقٍّ من الرمل رَفٌّ. والرَّفْرَفُ: ضَرْب من سَمَكِ البحر. والرَّفرفُ: البَظْرُ؛ عن اللحياني. ورَفرف على القوم: تَحَدَّب.
والرُّفَةُ: التِّبْنُ وحُطامُه. ورَفُّه: عَلَفَه رُفَّة. والرُّفافُ: ما انْتُحِتَ من التبن ويَبِيس السَّمر؛ عن ابن الأَعرابي. ورَفَّ الرجلَ يَرُفُّه رَفّاً: أَحْسَنَ إليه وأَسْدَى إليه يداً. وفي المثل: من حَفَّنا أَو رَفّنا فَلْيَتَّرِكْ، وفي الصحاح: فَليَقْتصد، أَراد المدْح والإطْراء. يقال: فلان يَرُفُّنا أَي يَحُوطُنا ويَعْطِفُ علينا، وما له حافٌّ ولا رافٌّ. وفلان يَحُفُّنا ويَرُفُّنا أَي يُعْطِينا ويَميرُنا، وفي التهذيب: أَي يُؤوِينا ويُطْعِمُنا، وأَما أَبو عبيد فجعله إتباعاً، والأَوّل أَعْرَف. الأَصمعي: هو يَحِفُّ ويَرِفُّ أَي هو يقوم له ويَقْعُد ويَنْصَح ويُشْفِقُ؛ أَراد بيَحِفُّ تسمع له حفيفاً. ورجل يَرِفُّ إذا كان (* كذا بياض بالأصل.) . . . . . . كالاهْتِزاز من النَّضارةِ؛ قال ثعلب: يقال رَفَّ يَرُفُّ إذا أَكل، ورَفَّ يَرِفُّ إذا بَرَقَ، ووَرَفَ يَرِفُ إذا اتَّسَعَ.
وقال الفراء: هذا رفٌّ من الناس. والرَّفُّ: المِيرةُ. والرَّفُّ: القطعة العظيمة من الإبل، وعمَّ اللحياني به الغنم فقال: الرَّفُّ القطِيعُ من الغنم لم يخص معَزاً من ضأْن ولا ضأْناً من مَعَز. والرَّفُّ: الجماعة من الضأْن؛ يقال: هذا رَفّ من الضأْن أَي جماعة منها. والرفُّ: حَظِيرةُ الشاء.
وفي الحديث: بعد الرِّفِّ والوَقِيرِ؛ الرَّفُّ، بالكسر: الإبل العظيمة، والوَقِيرُ: الغنمُ الكثيرةُ، أَي بعدَ الغِنى واليَسار.
ودارةُ رَفْرَفٍ: موضع.

### Türkçe

**رَفَّ** rengi **يَرِفُّ**, kesre ile, **رَفّاً** ve **رَفيفاً**: parladı ve ışıldadı;
aynı şekilde dişleri de **رَفَّتْ**. Ve hadiste: **النابغة الجَعْديَّ** Efendimiz Allah’ın Resulü’ne, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, inşad edince:

Hilmde hayır yoktur, eğer onun için
saflığını bulanıklaşmaktan koruyan atılımlar yoksa
Ve cehlde hayır yoktur, eğer onun için
işi getirip götürdüğünde (işi) çıkaran bir halîm yoksa

Allah’ın Resulü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ona dedi ki: “Allah ağzını dökmesin”; dedi ki:
Böylece dişleri ölünceye kadar **ترِفُّ** kaldı; ve **النهاية**’de: Sanki ağzı doludur;
dişleri **تَرِفُّ**, yani dişleri parlar; **رَفَّ البرقُ يَرِفُّ**’ten, ışıldadığı zaman. **الرَّفَّةُ**: parıltı. Bundan diğer hadis: **تَرفُّ غُروبُه**; o dişlerdir. Ve **رفَّ يَرِفُّ**: şiddetlendi ve hayal gördü; dedi ki:

Ve Ümmü Ammâr maymunun üzerinde **تَرِفْ**

Ve bitki **رَفَّ** **يَرِفُّ** **رَفيفاً**: sallandığı ve yumuşadığı zaman; Ebû Hanîfe dedi ki:
o, suyunun ışıldaması ve parlamasıdır.
Ve **ثوب رَفِيفٌ** ve **شجر رَفيفٌ**: çiğlendiği zaman.
Ve **الرَّفَّةُ**: seğirme. İbn Ziml hadisi’nde: Gözüm onun gibisini asla görmedi; **يَرِفُّ رَفِيفاً**; çiği damlar. Şeye, nimetten ve tazelikten suyu çoğalıp neredeyse sallanacak oluncaya kadar: **رَفَّ يَرِفُّ رَفيفاً** denir. Muâviye hadisi’nde, Allah ondan razı olsun, bir kadın ona dedi: Allah’a sığınırım ki bir vadiye inip de başını **يَرِفُّ** bırakıp sonunu **يَقِفُّ** bırakasın. Ve gözü **رَفَّت** **تَرُفُّ** ve **تَرِفُّ** **رَفّاً**: seğirdi; aynı şekilde diğer uzuvlar; Ebû’l-Alâ inşad etti:
Bilmiyorum, ancak zannı, gaibin zannı;
seninle mi, yoksa gayb ile mi kaşımın **رَفُّ**’u?
Aynı şekilde şimşek parladığı zaman. **رَفُّ البَرْقِ**: onun parıltısı. Ve nimet onun üzerine **رَفَّتْ**: yayıldı. Ve şeyi **رَفَّ** **يَرُفُّه** **رَفّاً** ve **رَفِيفاً**: emdi; ve denildi: yedi. **الرَّفَّةُ**: emiş. **الرَّفُّ**: emme ve yudumlayıp içme; ve ben **رَفَفْتُ أَرُفُّ**, damme ile; İbn Berrî inşad etti:

Vallahi, babandan korkum olmasaydı,
o zaman dudaklarım ağzını **لَزَفَّتْ**,
ceylanın **رَفَّ**’ı ve arâkın yaprağı

Bundan Ebû Hureyre hadisi, Allah ondan razı olsun; oruçluya öpme hakkında soruldu da dedi ki: Ben onun iki dudağını **لأَرُفُّ** ederim, ben oruçluyken; Ebû Ubeyd dedi ki: o, tükürüğü içmek ve onu yudumlamaktandır; ve denildi: o, **الرَّفُّ**’un kendisidir
(* “هو الرف نفسه” sözü asılda böyledir.)
ve “iki dudağını **أَرُفُّ** ederim” sözü: yani emerim ve yudumlarım. عبيدة السَّلْماني hadisi’nde: İbn Sîrîn ona dedi: Cünüplüğü ne vacip kılar? dedi: **الرَّفُ** ve **الاسْتِمْلاقُ**; yani emme ve cima; çünkü o, onun mukaddimelerindendir. Ebû Ubeyde “**أَرُفُّ**” sözünde dedi: **الرَّفُّ**, emme ve yudumlama ve benzeri gibidir; ondan: **رَفَفْتُ أَرُفُّ رَفّاً** denir. Ama **رَفَّ يَرِفُّ**, kesre ile, bu başkadır; rengi parlayıp ışıldadığı zaman **رَفَّ يَرِفُّ**; A‘şâ, bir kadının **ثَغْرَ**’ını anarak dedi:

Ve onun azı dişleri **تَرِفُّ**,
hararetli âşığı sular

İbn Berrî dedi ki: Bişr’in şu sözü de böyledir:
**يَرِفُّ** sanki zayıflıkla şaraptır.
Ve **الرَّفَّةُ**: sağlam lokma. Ebû Hanîfe dedi ki: develer **رَفَّتِ** **تَرُفُّ** ve **تَرِفُّ** **رَفّاً**: yedi; ve kadını **رَفَّ** **يَرُفُّها**: dudaklarının uçlarıyla onu öptü. Ümmü Zer‘ hadisi’nde: “Kocam, yerse **رَفَّ** eder”; İbnü’l-Esîr: o, yemeyi çoğaltmaktır.

**والرَّفْرَفةُ**: kuşun havada iken kanatlarını hareket ettirmesi; yerinden ayrılmaz. İbn Sîde: kuş **رَفَّ** etti ve **رَفْرَف** etti: havada iki kanadını hareket ettirdi. **والرَّفْرافُ**: devekuşu; iki kanadıyla **يُرَفْرِفُ** eder sonra koşar. **والرَّفْرافُ**: ondan ve kuştan kanat. Kuş, bir şeyin etrafında iki kanadını hareket ettirdiği zaman, onun üzerine konmak ister: **رَفْرَف**. **والرَّفرافُ**: bir kuştur; o, gölgesini kapandır; Ebû Seleme’den: dedi ki: bazen devekuşuna da böyle ad verdiler; çünkü iki kanadıyla **يُرفْرِفُ** eder sonra koşar. Hadiste: rahmet başının üstünde **رَفْرَفَتِ**. Denir: kuş iki kanadıyla **رَفْرَفَ** etti; bir şeyin üzerine düşerken, onun üzerine konmak için üzerinde dolaştığı şeyin yanında ikisini yaydığı zaman. Ümmü’s-Sâib hadisi’nde: ona uğradı, o humma’dan **تُرَفرِف** ediyordu; dedi: sana ne oluyor da **تُرفرِفِين**? yani titriyorsun; **بالزاي** ile de rivayet edilir, onu zikredeceğiz.

**والرَّفْرَفُ**: çadırın kırığı ve benzeri, zırhın yanları ve ondan sarkan şey; tekili **رَفْرَفَة**; ve o ayrıca, serâdıkın ve fustatın ve benzerinin altına dikilen bir bez parçasıdır; aynı şekilde **الرَّفُّ**: evin **رَفُّ**’u; çoğulu **رُفُوفٌ**. Ve evi **رَفَّ** etti: ona bir **رَفّ** yaptı. Hadiste: bir kadın kocasına dedi: beni hacca götür; dedi: yanımda bir şey yok; dedi: **رَفِّكَ**’nin hurmasını sat; **الرَّفُّ**, fetih ile: yerden kaldırılıp duvarın yanına konan tahta; üzerine konulan şey onunla korunur; çoğulu **رُفُوفٌ** ve **رِفافٌ**. Ka‘b b. el-Eşref hadisi’nde: “Benim **رِفافي**’m, acve hurmasından dişi içinde kaybolacak kadar (iri) hurma kırar.” **الرَّفُّ**: niş gibi; çoğulu **رُفُوفٌ**. İbn Berrî dedi ki: İbn Hamza dedi: **الرَّفُّ**’un on manası vardır; onlardan zikretti: **رَفَّ يَرُفُّ**, damme ile, emdiği zaman; aynı şekilde deve, ağzını doldurmadan yeşilliği yediği zaman **يَرُفُّ**; aynı şekilde o, onun için **يَرُفُّ** eder, yani kazanır. Ve **رفَّ يَرِفُّ**, kesre ile, rengi parladığı zaman. İbn Sîde: ve **رَفِيفُ الفُسْطاط**: onun tavanıdır. Hadiste: dedi: Osman’a geldim, o Ebtah’ta konaklamıştı; bir de bakarsın bir fustat kurulmuş; bir de bakarsın bir kılıç fustatın **رَفِيف**’i üzerine asılmış
(* “على رفيف” sözü; **النهاية**’de: “في رفيف”.)
fustat çadırdır; Şemmer dedi ki: **رَفِيفُه** onun tavanıdır; ve denildi: ondan sarkan şeydir. Efendimiz Allah’ın Resulü’nün vefatı hadisi’nde, Enes rivayet eder: **الرَّفرَفَ**’ı kaldırdı da yüzünü gördük; sanki hışırdayan bir yaprak gibiydi; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الرَّفْرَفُ** burada fustatın ucudur; dedi: ve **الرَّفْرَفُ** mi‘rac hadisi’nde yaygıdır. İbnü’l-Esîr: **الرَّفْرَفُ** yaygı yahut perdedir; “**فَرَفَعَ الرَّفْرَفَ**” sözüyle, onunla aralarında onu örten bir şeyi kastetti. Ve bir şeyden artan, katlanıp bükülen her şey **رَفْرَفٌ**’tur. Dedi: bunun dışında **الرَّفْرَفُ**, evin nadir eşyasının üzerine konduğu **الرَّفُّ**’tur. İbnü’l-Esîr, İbn Mes‘ûd’dan, “Andolsun Rabbinin en büyük ayetlerinden gördü” ayeti hakkında nakletti: “Ufku kapatan yeşil bir **رَفْرَفاً** gördü”; yani bir yaygı; ve denildi: bir döşek. Dedi: onlardan kimi **الرَّفْرَف**’i cem‘ yapar; tekili **رَفْرَفَةٌ**; **الرفْرف**’in çoğulu **رَفارِفُ**; ve denildi: **الرفرف** asılda, dibâc ve başkasından ince, güzel işçilikli olan şeydir; sonra onunla genişletildi. **والرَّفْرَفُ**: **الرَّوْشَنُ**. **والرَّفِيفُ**: **الروشن**. **ورَفْرَفُ الدِّرْعِ**: zırh halkası; miğfere bağlanır, adam onu sırtına atar. Başkası: **ورَفْرَفُ الدِّرْعِ**: onun eteğinden artan şeydir; **ورَفْرَفُ الأَيكةِ**: dallarından sarkan şey; **المُعَطَّلُ الهُذَليُّ** aslanı vasfederek dedi:

Onun bir **أَيْكَةٌ**’si vardır; insanlar onun gizlisinden emin olmaz,
ondan bir **رَفْرَفاً**’ı korudu; düz ve yumuşak ve kalın

Asma‘î dedi ki: “bir **رَفْرَفاً**’ı korudu”; dedi: **الرَّفْرَفُ** Yemen’de biten, sarkık bir ağaçtır.

Ve elbise **رَفَّ** **رَفَفاً**: inceldi; sabit değildir. İbn Berrî: elbise **رَفَّ** **رَفَفاً**, o halde o **رَفِيفٌ**’dir; aslı **فَعِلَ**’dir. Ve **الرَّفرَفُ**: dibâcın ince olanı. Ve **الرَّفرَفُ**: meclisler için ondan yapılan yeşil elbiselerdir; **المحكم**’de: serilir; tekili **رَفْرَفَةٌ**. Aziz tenzilde: “Yeşil **رَفرَفٍ** üzerine yaslanırlar”; ve “**رَفارِفَ** üzerine” diye de okunmuştur. Ferrâ, “yeşil **رفرف** üzerine yaslanırlar” sözü hakkında dedi: onun cennet bahçeleri olduğunu zikrettiler; bazıları da döşekler ve yaygılar dedi; çoğulu **رفارِفُ**; ikisiyle de okunmuştur: “yeşil **رَفارِف** üzerine yaslanırlar.” Ve **الرَّفرَفُ**: yumuşak, sarkık ağaç; Hüzeli beyti inşad etti, aslanı vasfeder:

ondan bir **رَفْرَفاً**’ı korudu; düz ve yumuşak ve kalın

Ve **الرَّفيفُ** ile **الوَرِيفُ** iki lugattır; yeşillik ve ışıldama ile sallanan bitkiye: **قد رَفَّ يَرِفُّ رَفيفاً** denir. A‘şâ’nın “Şam’da **ذات الرَّفِيف**” sözü: dedi: tazeliğinden ve sallanışından **تَرِفُّ** eden bostanları kastetti; ve denildi: **ذاتُ الرَّفِيف** gemilerdir; onların üzerinde geçilirdi; o, iki yahut üç geminin melik için bağlanmasıdır. Dedi: ve kumdan her sızıcı (ince uzanan) şey **رَفٌّ**’tur. **والرَّفْرَفُ**: deniz balığından bir tür. **والرَّفرفُ**: klitoris; Lihyânî’den. Ve kavmin üzerine **رَفرف** etti: kamburlaştı.

**والرُّفَةُ**: saman ve kırıntısı. Ve onun **رَفُّه**: ona **رُفَّة** yedirdi. **والرُّفافُ**: samandan yontulan şey ve semer’in kurusu; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve adamı **رَفَّ** **يَرُفُّه** **رَفّاً**: ona iyilik etti ve ona bir el uzattı. Meselde: “Bizi **حَفَّ** eden yahut bizi **رَفّ** eden bıraksın”; **الصحاح**’ta: “iktisat etsin”; medhi ve övgüyü kastetti. Denir: falan bize **يَرُفُّنا**; yani bizi korur ve bize şefkat eder; onun için ne **حافٌّ** vardır ne **رافٌّ**. Ve falan bizi **يَحُفُّنا** ve bizi **يَرُفُّنا**; yani bize verir ve bize azık sağlar; **التهذيب**’de: yani bizi barındırır ve bizi doyurur. Ebû Ubeyd ise onu tâbi‘ kıldı; birincisi daha bilinir. Asma‘î: o **يَحِفُّ** ve **يَرِفُّ** eder; yani onun için kalkar ve oturur, öğüt verir ve şefkat eder; **يَحِفُّ** ile, onun için bir hışırtı işitirsin, demek istedi. Ve adam **يَرِفُّ** eder, eğer
(* asılda böyle boşluk.) . . . . . .
tazelikten sallanma gibi olursa; Sa‘leb dedi ki: **رَفَّ يَرُفُّ** denir, yediği zaman; ve **رَفَّ يَرِفُّ** denir, parladığı zaman; ve **وَرَفَ يَرِفُ** denir, genişlediği zaman.

Ferrâ dedi ki: bu, insanlardan bir **رفٌّ**’tur. **والرَّفُّ**: azık. **والرَّفُّ**: develerden büyük parça; Lihyânî onu koyuna da genelledi ve dedi ki: **الرَّفُّ** koyun sürüsüdür; keçiyi koyundan, koyunu keçiden ayırmadı. **والرَّفُّ**: koyunlardan cemaat; denir: bu, koyundan bir **رَفّ**’tır; yani onlardan bir topluluk. Ve **الرفُّ**: koyun ağılı.

Hadiste: “**بعد الرِّفِّ والوَقِيرِ**”; **الرَّفُّ**, kesre ile: büyük develer; **الوَقِيرُ**: çok koyun; yani zenginlik ve bolluktan sonra.

**ودارةُ رَفْرَفٍ**: bir yer.
