# رفل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رفل

رفل، كنصر، يرفل، رفلا، ورفل أيضا، مثل فرح، رفلا: خرق باللباس، وكل عمل، وهو أرفل، ورفل، ككتف، قال جندل بن حري:
  رب ابن عم لسليمى مشـمـعـل
  يحبه الـقـوم وتـشـنـاه الإبـل
  في الشول وشواش وفي الحي رفل

  وأنشد الأصمعي في الركب وشواش. وهي رفلاء، وامرأة رفلة، كفرحة، وبكسرتين: أي قبيحة، نقله ابن سيده. ورفل الرجل في ثيابه، يرفل، رفلا، بالفتح، ورفلانا، بالتحريك، وأرفل: جر ذيله وتبختر، وقال الليث: الرفل: جر الذيل، وركضه بالرجل، وأنشد:
  يرفلن في سرق الحرير وقزه                      يسحبن مـن هـدابـه أذيالا أو رفل، وأرفل: خطر بيده تبخترا، فهو رافل. ورجل ترفيل، كتمتين: يرفل في مشيته، عن السيرافي، والتاء زائدة. وأرفل رفله، بالكسر: أي أرسل ذيله، عن ابن دريد، وكذلك أفل ثوبه، وقميص سابغ الرفل أي الذيل، ووقع في بعض نسخ الجمهرة: الرفل، كهجف: الذيل، يقال: شمر رفله، أي ذيله. وامرأة رفلة، كفرحة، ورافلة: تجر ذيلها جرا حسنا إذا مشت، وتميس في ذلك، وقيل: رفلة، تترفل في مشيتها خرقا، ورفلاء إذا كانت لا تحسن المشي في ثيابها، فتجر ذيلها. ورجل مرفال: كثير الرفلان، وامرأة مرفال: كثيرة الرفول في ثيابها. وشعر رفال، كسحاب: طويل، قال الشاعر:
  بفاحم منسدل رفال ومن المجاز: الرفل، كخدب: الطويل الذنب من الخيل، وكذلك من البعير، والوعل، قال النابغة الجعدي، رضي الله تعالى عنه:
  فعرفنـا هـزة تـأخـذه                      فقرناه برضراض رفـل
  أيد الكاهل جـلـد بـازل                      أخلف البازل عاما أو بزل ورفن: لغة، وقيل: نونها بدل من لام رفل. والرفل، والرفن جميعا من الخيل: الكثير اللحم، والرفل: الثوب الواسع، وأيضا: البعير الواسع الجلد، وقد يكون الطويل الذنب، يوصف بالوجهين، قال رؤبة:
  جعد الدرانيك رفل الأجلاد
  كأنه مختضب في أجساد والترفيل: إجمام الركية، كالرفل، بالفتح، وهو مجاز. ومن المجاز: الترفيل: أن يزاد في عروض الكامل سبب خفيف، وهو: تن على متفاعلن، فيصير متفاعلاتن، سمي به لأنه وسع فصار بمنزلة الثوب الذي يرفل فيه، وبيته قول الحطيئة:
  أغررتني وزعمت أن                      نك لابن بالصيف تامر ومن المجاز: الترفيل التسويد، والتأمير، والتحكيم، رفله الملك، فترفل، ومنه حديث وائل بن حجر، رضي الله تعالى عنه: ويترفل على الأقوال حيث كانوا من أهل حضرموت أي يتسود ويترأس، مستعار من ترفيل الثوب، وهو إسباغه وإسباله. والترفيل: التعظيم، وهو في معنى التسويد.وقيل: الترفيل: التذليل، فهو ضد، لأنه إذا حكمه في أمر فكأنه جعله ذليلا، مسخرا لخدمته. والترفيل: التمليك، قال ذو الرمة:
  إذا نحن رفلنا امرأ ساد قومـه                      وإن لم يكن من قبل ذلك يذكر

  ورفال التيس، ككتاب: شيء يوضع بين يدي قضيبه لئلا يسفد، عن ابن دريد. قال: وناقة مرفلة، كمعظمة: تصر بخرقة، ثم ترسل على أخلافها فتغطى بها، كما في العباب، واللسان. وروفل، كجوهر: اسم، عن ابن دريد. وترفل، كتنصر: ابن عبد الكريم، وابن داود: محدثان، وأصحاب الحديث يضمون تاءها، كما في العباب. وكزبير: رفيل بن المسلمة، رجل، وإليه نسب نهر رفيل، عن ابن دريد. ورفل الركية، محركة: حمئتها، هكذا في النسخ، والصواب: جمتها، كما في العباب، وفي الأساس، واللسان: مكلتها، وهو مجاز. ورفل رفل: دعاء للنعجة إلى الحلب، عن ابن عباد. وترفل، ترفلة: تبختر كبرا، والتاء زائدة. ومما يستدرك عليه: امرأة رافلة: تجر ذيلها إذا مشت، وتميس. وإزار مرفل: مرخى. وهي ترفل المرافل: أي كل ضرب من الرفول. وثوب رفال: طويل. وترفل في ثيابه، مثل رفل، وأرفل. وخرج في مرفلة: أي حلة طويلة، يرفل فيها. وعيش رفل واسع سابغ وهو مجاز. والرفل: الأحمق. ورفله، ترفيلا: زاده على ما احتكم، وهو مجاز.

### Türkçe

**رفل**; **كنصر**; **يرفل**; **رفلا**; ve **رفل** de; **مثل فرح**; **رفلا**: elbisede yırtıklık; ve her iş; ve o **أرفل**’dir; ve **رفل**; **ككتف**. Cündel b. Harî dedi:
  Selîmâ’nın bir amcaoğlu nice vardır ki, pek çevik,
  kavim onu sever, develer ondan hoşlanmaz;
  sütü azalmış develerde ve karışık sürüde ve mahallede **رفل**.

  el-Asma‘î “**في الركب وشواش**” hakkında rivayet etti. Ve o **رفلاء**’dır; ve **امرأة رفلة**; **كفرحة**; ve iki kesre ile: yani çirkin; bunu İbn Sîde nakletti. Ve adam elbiselerinde **رفل** eder; **يرفل**; **رفلا**; fetha ile; ve **رفلانا**; hareke ile; ve **أرفل**: eteğini sürüdü ve salınarak yürüdü. el-Leys dedi: **الرفل**: eteği sürümek ve onu ayakla koşturmak; ve şu beyiti okudu:
  İpeğin ve ham ipeğin hırsızlığında **يرفلن** ederler;
  onun saçaklarından etekler sürüklerler.
  yahut **رفل**; ve **أرفل**: elini salınarak salladı; o hâlde o **رافل**’dir. Ve **رجل ترفيل**; **كتمتين**: yürüyüşünde **يرفل** eder; es-Sîrâfî’den; ve **التاء** ziyadedir. Ve **أرفل رفله**; kesre ile: yani eteğini salıverdi; İbn Düreyd’den; ve aynı şekilde **أفل ثوبه**. Ve **قميص سابغ الرفل**: yani etek. Ve **الجمهرة**’nin bazı nüshalarında vâki oldu: **الرفل**; **كهجف**: etek; denir ki: **شمر رفله**; yani eteğini. Ve **امرأة رفلة**; **كفرحة**; ve **رافلة**: yürüdüğünde eteğini güzelce sürüyerek çeker ve bunda salınır. Ve denildi ki: **رفلة**: yürüyüşünde yırtıklıkla **تترفل** eder. Ve **رفلاء**: elbiselerinde yürümeyi iyi yapmadığında, eteğini sürükler. Ve **رجل مرفال**: **الرفلان**’ı çok olan. Ve **امرأة مرفال**: elbiselerinde **الرفول**’ü çok olan. Ve **شعر رفال**; **كسحاب**: uzun. Şair dedi:
  Kapkara, sarkık, **رفال**.

  Ve mecazdan: **الرفل**; **كخدب**: atlardan kuyruğu uzun olan; ve aynı şekilde deveden ve dağ keçisinden. en-Nâbiğa el-Ca‘dî, Allah Teâlâ ondan razı olsun, dedi:
  Onu alan bir sarsıntıyı tanıdık;
  onu **رفل** bir çakıl yığınıyla boynuzladık;
  omuz başı kuvvetli, derisi sert, yaşlı;
  yaşlı olan bir yıl geri kaldı yahut yaşlandı.
  Ve **رفن**: bir lehçedir; ve denildi ki: onun **نون**’u **رفل**’in **لام**’ının bedelidir. Ve **الرفل** ve **الرفن** ikisi de atlardan: eti çok olan. Ve **الرفل**: geniş elbise. Ve ayrıca: derisi geniş deve; ve kuyruğu uzun da olabilir; iki vasıfla nitelenir. Ru’be dedi:
  **رفل الأجلاد** derili, kıvırcık **الدرانيك**.
  Sanki bedenlerde kınalanmış.
  Ve **الترفيل**: kuyunun suyunu çoğaltmak; **كالرفل**; fetha ile; ve o mecazdır. Ve mecazdan: **الترفيل**: **الكامل**’in arûzunda hafif bir sebep artırılmasıdır; o da: **تن**’in **متفاعلن** üzerine olmasıdır; böylece **متفاعلاتن** olur. Ona bu ad verildi; çünkü genişledi, böylece içinde **يرفل** edilen elbise menzilesinde oldu. Ve onun beyti el-Hutay’e’nin sözü:
  Beni aldattın ve zannettin ki
  sen yazın hurma kurutan birinin oğlusun.
  Ve mecazdan: **الترفيل** karartma, emirlik verme ve hüküm kılmadır; kral onu **رفله** etti, o da **فترفل** etti. Ve ondan Vâil b. Hucr hadisi, Allah Teâlâ ondan razı olsun: “ve **يترفل على الأقوال**” yani Hadramut ehlinden oldukları hâlde sözler üzerinde reislik eder; bu, elbisenin **ترفيل**’inden ödünçtür; o da onu bol yapmak ve salıvermektir. Ve **الترفيل**: yüceltmedir; ve o, karartma mânasındadır. Ve denildi ki: **الترفيل**: zelil kılmadır; o hâlde zıddıdır; çünkü onu bir işte hükmü altına alınca sanki onu zelil, hizmetine boyun eğdirilmiş kılmış olur. Ve **الترفيل**: mülk vermedir. Zû’r-Rumme dedi:
  Biz birini **رفلنا** ettiğimizde kavminin efendisi olur;
  bundan önce anılmıyor olsa bile.

  Ve **رفال التيس**; **ككتاب**: tekesinin aletinin önüne konulan bir şey; çiftleşmesin diye; İbn Düreyd’den. Dedi: ve **ناقة مرفلة**; **كمعظمة**: bir bezle bağlanır, sonra memeleri üzerine salıverilir; böylece onunla örtülür; **العباب** ve **اللسان**’da olduğu gibi. Ve **روفل**; **كجوهر**: bir isim; İbn Düreyd’den. Ve **ترفل**; **كتنصر**: İbn Abdülkerîm ve İbn Dâvûd: iki muhaddis; ve hadis ehli onun **تاء**’sını damme ile okurlar; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **كزبير**: **رفيل بن المسلمة**; bir adam; ve ona **نهر رفيل** nisbet edildi; İbn Düreyd’den. Ve **رفل الركية**; harekeli: onun çamuru; nüshalarda böyledir; doğrusu: onun suyu çoğaldı; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **الأساس** ve **اللسان**’da: onun yiyeceği; ve o mecazdır. Ve **رفل رفل**: koyunu sağmaya çağırma; İbn Abbâd’dan. Ve **ترفل**; **ترفلة**: kibirle salınarak yürüdü; ve **التاء** ziyadedir. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **امرأة رافلة**: yürüdüğünde eteğini sürükler ve salınır. Ve **إزار مرفل**: salıverilmiş. Ve o **ترفل المرافل** eder: yani **الرفول**’ün her türü. Ve **ثوب رفال**: uzun. Ve elbiselerinde **ترفل** etti; **مثل رفل** ve **أرفل**. Ve **في مرفلة** içinde çıktı: yani içinde **يرفل** ettiği uzun bir hülle. Ve **عيش رفل**: geniş, bol; ve o mecazdır. Ve **الرفل**: ahmak. Ve onu **رفله** etti; **ترفيلا**: hükmettiği şey üzerine ona artırdı; ve o mecazdır.
