# رفه (ر-ف-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ف - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والراء والفاء معهما
ه ر ف، ر ه ف، ف ه ر، ر ف ه، ف ره مستعملات ه ف ر مهمل هرف: الهَرْف: شِبْهُ الهَذَيان من الإِعجاب بالشَّيء. فلان يَهْرِفُ بفلان نهارَهُ كُلَّه، هَرْفاً.
وبَعْض السِّباع يَهْرِف لكَثْرة صَوْته.
وفي مَثَلٍ: "لا تَهْرِفْ حتى تَعْرِفَ" .
رهف: الرَّهْفُ: مصدر الرَّهيف، وهو اللّطيف الدَّقيق. رَهُف الشيءَّ يَرْهُفُ ، رَهافةً، وقلماً يُسْتَعمل إلاّ مُرْهفا، وقلّما يُقال: رهيف.
وأرهفتُ السَّيْفَ إذا رَقَّقْتَهُ. ورجلٌ مُرْهَفُ الجسم: رقيقه.
فهر:
الفِهْرُ: الحَجَر قدر ما يكسر به جَوْزٌ، أو يُدَقُّ به شيءٌ، وعامّةُ العَرَبِ تُؤَنِّثُهُ وتصغيره: فُهَْرة. وقُرَيْشٌ كلُّهم يُنْسبون إلى فِهْرِ بن غالبِ بن النَّضْرِ بن كِنانة.
وفي الحديث: "كأنّكُمُ اليهودُ خرجوا من فُهْرِهمْ" أي: من مَوْضِع مِدْراسِهِمْ الذي يجتمعون فيه كالِعيد يُصَلًّون فيه.
رفه: رَفُهَ عَيْشُه رَفاهةٌ ورَفاهِيَةٌ فهو رَفيهُ العَيْشِ، وهو أَرْغد الخِصْبِ.
والرَّفْهُ: وِرْدُ كلّ يومٍ، يقال: أوردتها رِفْها. قال لبيد:
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غير صادرةٍ		فكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِـرُ
وأَرْفَهَ القومُ مُرْفِهُون إذا فعلت إبلهم كذلك ولا يقولن: أَرْفَهَتِ الإِبل، والاسمُ: الإِرفاه.
والإِرفاهُ: الادِهانُ كلَّ يوم وقد نهى رسول الله صلى الله عليه وعلى آله وسلم عن الإِرفاه.
ورفَّهْتُ عن فلان شدّته وخناقَه إذا نّفستَ عنه ترفيها والرُّفَهُ: التِّبْنُ.
فره: فَرُهَ الشّيءُ يَفْرُهُ فَراهَةً فهو فارهٌ بين الفَراهَةِ والفَراهِيَةِ.
وقوله عزّ اسمه: "وتَنْحتون من الجبال بيوتاً فارهين" أي: حاذقين، ومن قرأها فَرِهين فمعناه: أَشِرِينَ بَطِرِينَ. وناقة مُفْرِهة: تلد فُرْهاً، قال النابغة:
أعطى لفارهةٍ حلوٍ تّرابـعُـهـا		من المواهب لا تُعطَى على حَسَدِ
يعني بالفارهة: القينة، وما يتبعها من المواهب. والجمعُ: الفَوارِهُ والفُرُهُ.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**الراء** ve**الفاء** onlarla birlikte

ه ر ف، ر ه ف، ف ه ر، ر ف ه، ف ره kullanımdadır; ه ف ر ihmaldir.

**هرف**: **الهَرْف**: bir şeye hayranlıktan dolayı hezeyan benzeri. Falan, falan hakkında bütün gündüzünü **هَرْفاً** olarak **يَهْرِفُ**.

Ve bazı yırtıcı hayvanlar, sesinin çokluğundan dolayı **يَهْرِفُ**.

Ve bir meselde: "لا تَهْرِفْ حتى تَعْرِفَ".

**رهف**: **الرَّهْف**: **الرَّهيف**in masdarıdır; o, latif ince olandır. Şey **رَهُف** eder, **يَرْهُفُ**, **رَهافةً**; ve nadiren **مُرْهفا** dışında kullanılır; ve nadiren denir: **رهيف**.

Ve kılıcı **أرهفتُ**: onu incelttiğim zaman. Ve **مُرْهَفُ الجسم** bir adam: onun incesi.

**فهر**:
**الفِهْر**: ceviz kırılan kadar taş; yahut onunla bir şey dövülür. Arapların geneli onu müennes yapar; ve onun küçültmesi: **فُهَْرة**. Ve Kureyş’in hepsi **فِهْرِ بن غالبِ بن النَّضْرِ بن كِنانة**’ye nisbet olunur.

Ve hadiste: "كأنّكُمُ اليهودُ خرجوا من فُهْرِهمْ" yani: onların, bayram gibi içinde toplanıp içinde namaz kıldıkları, ders yerlerinin mevziinden.

**رفه**: Onun yaşayışı **رَفُهَ** eder; **رَفاهةٌ** ve **رَفاهِيَةٌ**; o hâlde o, yaşayışça **رَفيهُ**dir; ve o, bolluğun en genişidir.

Ve **الرَّفْه**: her günün suya varışı; denir: onu **رِفْها** olarak suya vardırdım. Lebîd dedi ki:
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غير صادرةٍ		فكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِـرُ

Ve kavim **أَرْفَهَ** etti; **مُرْفِهُون** (olurlar): develeri bunu yaptığı zaman; ve demezler: develer **أَرْفَهَتِ**; ad: **الإِرفاه**.

Ve **الإِرفاه**: her gün yağlanmadır; ve Resûlullah صلى الله عليه وعلى آله وسلم **الإِرفاه**tan nehyetmiştir.

Ve falanın şiddetinden ve boğmasından **رفَّهْتُ**: ona ferahlık verdiğin zaman, **ترفيها** olarak. Ve **الرُّفَه**: saman kırpıntısıdır.

**فره**: Şey **فَرُهَ** eder, **يَفْرُهُ**, **فَراهَةً**; o hâlde o, **فارهٌ**dir; **الفَراهَةِ** ve **الفَراهِيَةِ** arasında.

Ve O’nun (aziz ismi) sözü: "وتَنْحتون من الجبال بيوتاً فارهين" yani: mahirler. Ve onu **فَرِهين** okuyan kimseye gelince, onun manası: azgın, şımarık. Ve **مُفْرِهة** bir dişi deve: **فُرْهاً** doğurur. Nâbiga dedi ki:
أعطى لفارهةٍ حلوٍ تّرابـعُـهـا		من المواهب لا تُعطَى على حَسَدِ

**الفارهة** ile kasteder: şarkıcı cariye; ve ona tâbi olan bağışlar. Ve cem‘i: **الفَوارِهُ** ve **الفُرُهُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَفَهَتِ الإبلُ بالفتح تَرْفَهُ رَفْهاً ورُفوهاً إذا وَرَدَتِ الماءَ كلَّ يوم متى شاءت؛ والاسم الرَفْهُ بالكسر. وأَرْفَهْتُها أنا. والإرْفاهُ: التَدَهُّنُ والترجيلُ كلَّ يوم. ورجلٌ رافِهٌ، أي وادِعٌ. وهو في رَفاهَةٍ من العيش، أي سَعَةٍ، ورَفاهِيَةٍ. ويقال: بيني وبينك ليلةٌ رافِهَةٌ وثلاثُ ليالٍ رَوافِهَ، إذا كان يُسارُ إلى الماء فيهنّ سيراً لَيِّناً. ورَفِّهْ عن غريمك تَرْفيهاً، أي نَفّسْ عنه.

##### Türkçe

**رَفَهَتِ الإبلُ** (fetha ile) **تَرْفَهُ** **رَفْهاً** ve **رُفوهاً**: suya her gün, ne zaman isterse vardığı zaman; isim **الرَفْهُ** (kesra ile)’dır. Ben onu **أَرْفَهْتُها**. **الإرْفاهُ**: her gün yağlanmak ve saç-sakal taramak. Ve **رجلٌ رافِهٌ**: yani rahat. Ve o, geçimde **رَفاهَةٍ** içindedir; yani genişlik, ve **رَفاهِيَةٍ**. Ve denir: “Benimle senin aranda bir **ليلةٌ رافِهَةٌ** ve üç **ليالٍ رَوافِهَ** vardır”; eğer onlarda suya doğru yumuşak bir yürüyüşle yürünürse. Ve “**رَفِّهْ** عن غريمك **تَرْفيهاً**”: yani ondan ferahlat.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%87/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ر ف
هرف ، فهر ، فره ، رفه ، رهف : مستعملة
هرف : قال الليث : الهَرْفُ : شِبْه الهذَيان من الإعجاب بالشيء ، يقال : هو يَهرِف بفلان نهارَه كلَّه هرفا .
قال : ويقال لبعض السِّباع : يَهرِف لكثرة صوته .
وفي الحديث : أنَّ رُفقةً جاءت وهم يهَرِفون بصاحبٍ لهم ، ويقولون : ما رأينا يا رسول الله مثلَ فلان ، ما سِرنا إلا كان في قراءة ، ولا نزَلْنا إلاّ كان في صلاة .
قال أبو عُبَيد : قوله : يَهرِفون به : يمدَحونه ، ويُطنِبُون في ذكره ، يقال منه : هَرَفْتُ بالرجل أَهرِف هَرْفاً ، ويقال في مثَلٍ : ( لاَ تَهْرِف قبلَ أن تَعرِف ) .
ثعلب عن ابن الأعرابي : هَرَفَ : إذا هَذَى وهَقَى مِثلُه .
قال : والهَرْف : مدحُ الرجلِ على غَير مَعرفة .
رهف : قال الليث : الرَّهْف مصدر الشيء الرَّهِيف ، وهو اللطيف الدَّقيق ، والفعلُ قد رَهُفَ يَرْهُف رَهافةً ، وقلَّما يُستَعمل إلاّ مُرْهَفاً ، وأرْهَفْتُ السيفَ : إذا رَقَّقتهَ ، وسهمٌ مُرهَف ، ورجل مُرْهَف الجسم : دَقيقٌ .
وفي الحديث أن عامرَ بن الطُّفَيل قدِم على رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وكان مُرهَف البَدَن . أي لطيف الجسم دَقيقه ، يقال : رُهِف فهو
مَرْهوف ، وأكثرُ ما يقال : مُرهَف الجسم ، ويقال : سيفٌ مُرهَف ورَهِيف ، وقد رَهَفْتَهُ وأَرهفتُه .
فره : قال الليث : فَرُهَ الإنسانُ يَفرُه فَراهةً فهو فارهٌ بيِّن الفَراهةَ والفراهِيَة .
وقال الله جلّ وعزّ : ( وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتاً فَارِهِينَ ) ( الشُّعَرَاء : 149 ) .
قال الفراء : معناه حاذِقين ، قال : ومن قرأها ( فَرِهين ) فمعناه أَشِرين بَطِرين ، وقال أبو الهيثم : من قرأها : ( فَرِهين ) فتفسيره أَشِرِين بطرين قال : والفَرِح في كلام العرب بالحاء : الأشِر البَطِر ، يقال : لا تَفرَح أي لا تأشَر ، قال لله جلّ وعزّ : ( لَهُ قَوْمُهُ لاَ تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لاَ ) ( القَصَص : 76 ) ؛ فالهاء هاهنا كأنها قامت مقام الحاء .
قلت : وسمعت الأعراب من بني عُقيل يقولون : جارية فارهةٌ ، وغلام فارِهٌ : إذا كانا مَلِيحَي الوَجْه والجميع فُرْه ، ويقال بَرْذَنٌ فارِهٌ ، وحمارٌ فارِهٌ ، إذا كانا سَيورَيْن ، ولا يقال للفَرَس العربي : فاره ولكن يقال فرسٌ جَواد ، وخُطِّيءَ عَدِيُّ بن زيد في قوله ينعتُ فرساً فقال : ( فارهاً مُتتابعاً ) .
ويقال : أفرَهَتْ فلانة ، إذا جاءت بأولادٍ فُرْهَةٍ ، أي مِلاح .
وقال الشافعي في باب ( نفقة المماليك والجواري ) : إذا كان لهنّ فَراهةٌ زِيد في كُسْوتهنّ ونفقتهِنّ ، يريد بالفَراهة الحُسن والمَلاحة .
ورَوَى أبو العباس ، عن ابن الأعرابي أنه قال : أَفْرَهَ الرجلُ : إذا اتّخذ غلاماً فارهاً . وقال : فارِهٌ وفُرْهٌ ميزانه نائب ونُوبٌ .
رفه : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه نَهى عن الإرْفاه .
قال أبو عُبَيد فُسِّر الإرْفاه أنه كثرة التدهن . قال : وهذا من وِرْدِ الإبل ، وذلك أنها إذا وَرَدَت كلَّ يوم مَتَى ما شاءت قيل : وَرَدَتْ رِفْهاً ، قال ذلك الأصمعي وأبو عُبيدة ، ويقال : قد أَرْفَهَ القومُ : إذا فَعلتْ إبلُهم ذلك ، فهم مُرْفِهون . فَشبَّه كثرة التدهن ، وإدامتَه به . قال لبيد يذكر نخلاً نابتةً على الماء :
يشْرَبن رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرَةٍ
فكلُّها كارِعٌ في الماء مُغْتَمِرُ
قال : وإذا كان الرجل في ضيق فنفَّسْتَ عنه قلتَ رفَّهْتَ عنه تَرفيهاً .
وقال أبو سعيد : الإرْفَاه : التنعُّم والدَّعَة ومُظاهرَةُ الطَّعام على الطَّعام ، واللباس على اللِّباس ، فكأنه نَهى عن التنعُّم فِعْلَ العجم ، وأَمَر بالتقشُّف ، وابتذال النفس .
رَوَى أبو عُبيد ، عن أبي عمرو ، يقال : هم في رَفاهةٍ ورَفاهيَة ورُفَهْنِيَةٍ : أي في خِصبٍ وعيشٍ واسع . وكذلك الرَّفَاغة والرُّفَغْنِيَةُ .
ورَوَى ثعلب ، عن ابن الأعرابي : أَرْفَه الرجلُ : دام على أكل النَّعيم كلَّ يوم ، وقد نُهِي عنه . قلت : كأنه أراد الإرْفاه الذي فَسَّره أبو عبيد أَنّه كَثرةُ التدهُّن . وفي ( النوادر ) : يقال : أَرْفِه عندي واسْتَرفِهْ ورَفِّهْ عندي ، واستنفه عندي وأَنفِه عندي ، ورَوِّحْ عندي ، المعنى : أقم واسْتَرحْ واستجمَّ .
والعَرَب تقول : إذا سقطت الطَّرْفَهُ قَلَّتْ في الأرض الرَّفَهَة .
قال أبو الهيثم : الرَّفَهة : الرحمة .
قال أبو ليلى : يقال : فلان رافهٌ بفلانٍ : أي راحمٌ له . ويقال : أمَا اترفَهُ فُلاناً ؟ الطَّرفة : عَيْنا الأسد : كَوكَبان ، الجبهةُ أمامهما ، وهي أربعة كواكب .
فهر : قال اللّيث : الفِهْرُ : الحَجَرُ قدرُ ما يكسر به جَوز أو يُدَقُّ به شيء ، قال : وعامة العرب تؤنث الفهر ، قال : وتَصغيرها فُهيْرة .
وقال الفراء : الفِهْر يذكَّر ويؤنَّث .
وقال الليث : قريشٌ كلهم يُنسَبون إلى وَلد فهر بن مالك بن النضر بن كِنانَةَ .
وفي حديث عليّ أنه رأى قوماً سدلوا ثيابَهم ، فقال : كأنكم اليهودُ خَرجوا من فُهرهم .
قال أبو عبيد : قوله خرجوا من فُهرهم : هو موضعُ مِدْراسهم الذي يجتمعون فيه كالعيد يصلُّون فيه . قال وهي : كلمة نبطية أو عبرانية ، أصلها بُهر فعربت بالفاء وقيل : فُهر .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : أَفهرَ الرجلُ إذا خلا مع جاريته لقضاء حاجته ومعه في البيت أُخرى من جواريه فأكْسل عن هذه : أي أوْلَجَ ولم يُنْزل ، فقام من هذه إلى الأخرى فأَنزَل معها . وقد نُهي عنه في الخبر . قال : وأَفهر : إذا كان مع جاريته والأخرى تسمع حِسَّه وقد نُهي عنه . قال : والعَرَبُ تسمي هذا : الفَهْر والوَجْس والرِّكْزَ والخَفْخَفَة .
قال : وأَفهر الرجل : إذا شهد الفهرَ ، وهو عيدُ اليهودِ . وأَفهر : إذا شهد مِدْرَاسَ اليهود .
وأَفهر بعيرُه : إذا أَبْدَع فأُبْدِع به .
وأَفهرَ : إذا اجتمع لحمُه زِيَماً زيماً وتكتَّل فكان مُعَجَّراً ، وهو أقبح السِّمَن .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نَهى عن الفَهَر ، وقد فسره ابن الأعرابي ، وقال غيره : هو من التفهير ، وهو أن يُحضِر الفَرَس ؛ فيعتريه انقطاعٌ في الجَرْي من كلال أو غيره ، وكأنه مأخوذٌ من الإفهار ، وهو الإكسال عن الجماع .
قال ابن دُرِيد : ناقة فَيْهَرَةٌ : أي صُلْبةٌ ، في بعض اللغات .

##### Türkçe

ه ر ف
**هرف** ، **فهر** ، **فره** ، **رفه** ، **رهف** : kullanımdadır.

**هرف** : **الليث** dedi: **الهَرْفُ**: bir şeyden hoşlanma sebebiyle sayıklamaya benzer (hâl)dir; denir ki: o, falan kimse hakkında bütün gündüzünü **هرفا** olarak **يَهرِف** eder.
Dedi: ve bazı yırtıcı hayvanlar için de denir: sesinin çokluğundan dolayı **يَهرِف** eder.

Ve hadiste: bir **رُفقة** geldi; onlar, kendilerinden bir arkadaş hakkında **يهَرِفون** idiler ve diyorlardı: “Ey Allah’ın Resulü, falan gibi birini görmedik; yürümemiz olmadı ki o okumada olmasın, konaklamamız olmadı ki o namazda olmasın.”
**أبو عُبَيد** dedi: Onun sözü: onun hakkında **يَهرِفون**: onu övüyorlar ve onu anmada uzatıyorlar; bundan denir: adam hakkında **هَرَفْتُ**; **أَهرِف** **هَرْفاً**; ve bir meselde denir: ( **لاَ تَهْرِف قبلَ أن تَعرِف** ).
**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den: **هَرَفَ**: sayıkladığı ve onun benzerini kustuğu zaman.
Dedi: ve **الهَرْف**: adamı, bilme olmaksızın övmektir.

**رهف** : **الليث** dedi: **الرَّهْف** ince olan şeyin masdarıdır; o, latif, dakik olandır; fiil: **رَهُفَ** **يَرْهُف** **رَهافةً**; ve nadiren ancak **مُرْهَفاً** olarak kullanılır; ve kılıcı **أرْهَفْتُ**: onu incelttiğim zaman; ve **سهمٌ مُرهَف**; ve **رجل مُرْهَف الجسم**: ince (dakik)tir.
Ve hadiste: **عامرَ بن الطُّفَيل** Resulullah’a ( صلى الله عليه وسلم ) geldi; ve o, **مُرهَف البَدَن** idi. Yani: bedeni latif, onu ince (olan); denir: **رُهِف**; o hâlde o **مَرْهوف**tur; ve en çok denilen: **مُرهَف الجسم**; ve denir: **سيفٌ مُرهَف** ve **رَهِيف**; ve onu **رَهَفْتَهُ** ve onu **أَرهفتُه**.

**فره** : **الليث** dedi: insan **فَرُهَ** eder; **يَفرُه** **فَراهةً**; o hâlde o, **فارهٌ**dur; **الفَراهةَ** ve **الفراهِيَة**si açık (belli)dir.
Ve Allah, aziz ve celil, dedi: ( **وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتاً فَارِهِينَ** ) ( **الشُّعَرَاء : 149** ).
**الفراء** dedi: manası: mahirler (ustalar) olarak; dedi: ve onu ( **فَرِهين** ) okuyan kimseye gelince, manası: şımarıklar, azgınlar olarak; **أبو الهيثم** dedi: onu ( **فَرِهين** ) okuyan kimse, onun tefsiri: şımarıklar, azgınlar; dedi: ve Arapların sözünde **الفَرِح** ( **الحاء** ile): şımarık, azgın (kimsedir); denir: **لا تَفرَح** yani şımarma; Allah, aziz ve celil, dedi: ( **لَهُ قَوْمُهُ لاَ تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لاَ** ) ( **القَصَص : 76** ); işte **الهاء** burada sanki **الحاء**ın yerine kaim olmuştur.
Dedim: ve **بني عُقيل**’den bedevilerden işittim; derlerdi: **جارية فارهةٌ** ve **غلام فارِهٌ**: ikisi de yüz güzeli oldukları zaman; ve çoğulu **فُرْه**tur; ve denir: **بَرْذَنٌ فارِهٌ** ve **حمارٌ فارِهٌ**: ikisi de yürüyüşlü (seri) oldukları zaman; ve Arap atına **فاره** denmez; fakat denir: **فرسٌ جَواد**; ve **عَدِيُّ بن زيد** bir atı nitelediği sözünde hata etti; şöyle dedi: ( **فارهاً مُتتابعاً** ).
Ve denir: falanca kadın **أفرَهَتْ**: **فُرْهَةٍ** evlatlar getirdiği zaman; yani güzeller.
Ve **الشافعي** ( **نفقة المماليك والجواري** ) babında dedi: eğer onlar için **فَراهةٌ** varsa, onların giyimine ve nafakasına artırılır; **الفَراهة** ile güzelliği ve alımlılığı kasteder.
Ve **أبو العباس** rivayet etti; **ابن الأعرابي**’den: o dedi ki: adam **أَفْرَهَ** eder: **غلاماً فارهاً** edindiği zaman. Ve dedi: **فارِهٌ** ve **فُرْهٌ**un vezni **نائب** ve **نُوبٌ**dur.

**رفه** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: **الإرْفاه**dan nehyetti.
**أبو عُبَيد** dedi: **الإرْفاه**ın tefsiri, yağlanmanın çokluğu olarak açıklanmıştır. Dedi: ve bu, develerin suya gelişinden (**وِرْدِ الإبل**)dir; şu da: onlar her gün, ne zaman isterlerse suya geldikleri vakit, denir: **وَرَدَتْ رِفْهاً**; bunu **الأصمعي** ve **أبو عُبيدة** söyledi; ve denir: kavim **أَرْفَهَ** etti: develeri bunu yaptığı zaman; işte onlar **مُرْفِهون**dur. Böylece yağlanmanın çokluğunu ve onun sürdürülmesini ona benzetti. **لبيد** su üzerinde biten hurmaları anarak dedi:
يشْرَبن رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرَةٍ
فكلُّها كارِعٌ في الماء مُغْتَمِرُ
Dedi: ve adam darlık içinde olduğu zaman, sen ondan ferahlattığın vakit, dersin: ondan **رفَّهْتَ**; **تَرفيهاً**.
**أبو سعيد** dedi: **الإرْفَاه**: nimet içinde yaşama, rahatlık; ve yemeği yemeğin üzerine, elbiseyi elbisenin üzerine yığmadır; sanki o, Acemlerin fiili olarak nimet içinde yaşamayı nehyetti ve zühdü, nefsi hor kullanmayı emretti.
**أبو عُبيد** rivayet etti; **أبي عمرو**’dan: denir: onlar **رَفاهةٍ** ve **رَفاهيَة** ve **رُفَهْنِيَةٍ** içindedirler: yani bollukta ve geniş geçimde. Ve aynı şekilde **الرَّفَاغة** ve **الرُّفَغْنِيَةُ**.
Ve **ثعلب** rivayet etti; **ابن الأعرابي**’den: adam **أَرْفَه** eder: her gün nimet yemeği yemeye devam ettiği zaman; ve ondan nehyedilmiştir. Dedim: sanki o, **أبو عبيد**’in tefsir ettiği **الإرْفاه**ı kastetti; onun, yağlanmanın çokluğu olduğudur. Ve ( **النوادر** )’de: denir: yanımda **أَرْفِه** et ve **اسْتَرفِهْ** et; ve yanımda **رَفِّهْ** et; ve yanımda **استنفه** et ve yanımda **أَنفِه** et; ve yanımda **رَوِّحْ** et; mana: kal, dinlen, kendini toparla.
Ve Araplar der: **الطَّرْفَهُ** düştüğü zaman, yerde **الرَّفَهَة** azaldı.
**أبو الهيثم** dedi: **الرَّفَهة**: merhamettir.
**أبو ليلى** dedi: denir: falan kimse, falana **رافهٌ**dur: yani ona merhamet edendir. Ve denir: falan kimseyi **اترفَهُ** etmedi mi? **الطَّرفة**: aslanın iki gözü: iki yıldızdır; **الجبهةُ** onların önündedir; ve o, dört yıldızdır.

**فهر** : **اللّيث** dedi: **الفِهْرُ**: ceviz kırılan yahut bir şey dövülen kadar taş; dedi: Arapların çoğu **الفهر**i müennes yapar; dedi: onun küçültmesi **فُهيْرة**dir.
**الفراء** dedi: **الفِهْر** müzekker de yapılır, müennes de yapılır.
**الليث** dedi: Kureyş’in hepsi, **فهر بن مالك بن النضر بن كِنانَةَ**’nin evladına nisbet olunur.
Ali’nin hadisinde: bir kavmi gördü; elbiselerini salmışlardı; dedi: sanki siz Yahudilersiniz; **فُهر**lerinden çıkmışlar.
**أبو عبيد** dedi: onun sözü “**فُهر**lerinden çıktılar”: onların, içinde toplandıkları, bayram gibi, içinde namaz kıldıkları **مِدْراس** yeridir. Dedi: ve o, Nabatî yahut İbranî bir kelimedir; aslı **بُهر** idi; **الفاء** ile Arapçalaştırıldı ve **فُهر** denildi.
**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den: adam **أَفهرَ** etti: cariyesiyle ihtiyacını gidermek için yalnız kaldığı zaman ve evde onun başka bir cariyesi daha varken; sonra bundan gevşedi: yani soktu ve boşalmadı; sonra bundan kalkıp ötekine geçti; onunla boşaldı. Ve haberde ondan nehyedilmiştir. Dedi: ve **أَفهر**: cariyesiyle iken öteki onun sesini işittiği zaman; ve ondan nehyedilmiştir. Dedi: ve Araplar buna şu adları verir: **الفَهْر** ve **الوَجْس** ve **الرِّكْزَ** ve **الخَفْخَفَة**.
Dedi: ve adam **أَفهر** etti: **الفهر**e şahit olduğu zaman; o, Yahudilerin bayramıdır. Ve **أَفهر**: Yahudilerin **مِدْرَاس**ına şahit olduğu zaman.
Ve devesi **أَفهر** etti: **أَبْدَع** ettiği zaman; böylece onunla **أُبْدِع** edildi.
Ve **أَفهرَ**: eti parça parça (**زِيَماً زيماً**) toplandığı, kümelendiği zaman; böylece o **مُعَجَّراً** olur; ve o, semizliğin en çirkinidir.
Ve hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **الفَهَر**dan nehyetti; onu **ابن الأعرابي** tefsir etti; başkası dedi ki: o, **التفهير**dendir; o da, atı hazır bulundurmasıdır; böylece ona, koşuda, yorgunluktan yahut başkasından bir kesilme arız olur; ve sanki o, **الإفهار**dan alınmıştır; o da, cinsel birleşmeden gevşemektir.
**ابن دُرِيد** dedi: **ناقة فَيْهَرَةٌ**: yani serttir; bazı lehçelerde.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%87/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والفاء وما يثلثهما)
  (رفق)  الراء والفاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على موافقةٍ ومقاربةٍ بلا عُنْف. فالرِّفق: خلاف العُنْف؛ يقال رفَقْتُ أْرْفُق. وفي الحديث: "إنّ الله جلّ ثناؤه يحبُّ الرِّفْق في الأمر كله".
  هذا هو الأصل ثم يشتقّ منه كلُّ شيءٍ يدعو إلى راحةٍ وموافَقة. والمرفق([1]) مَِرفق الإنسان؛ لأنه يستريح في الاتِّكاء عليه. يقال ارتَفَق الرّجلُ: إذا اتَّكأ على مَِرفقه في جلوسه. ومن ذلك الحديثُ لمّا سأل الأعرابيُّ عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، قيل له: "هو ذاكَ الأمغَرُ المرتَفِقُ"، أي المتَّكئ على مَِرفقه.ويقال فيه مَرْفِق ومِرْفَق، حكاهما ثعلب. والرُِّفْقَة: الجماعة ترافِقُهم في سفرك؛ واشتقاقه من الباب، للموافَقة، ولأنَّهم إذا تَمَاشَوْا تحاذَوْا بمرافقِهم. قال الخليل: الرُِّفْقة في السفر: الجماعة الذين يرافِقونك، فإذا تفرَّقْتم ذهب اسمُ الرُِّفقة. قال: والرّفيق: الذي يرافقك، وهو أن يجمعَك وإياه رفْقة؛ وليس يذهب اسمُه إذا تفرَّقْتُما. والمُرْفِق: الأمر الرَّافِقُ بك. والرِّفاقُ: حبلٌ يشدُّ به مَِرفق البعير إلى وَظيفِهِ. وهو قوله:
  * كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشِي في الرِّفاقِ([2]) *
  والمِرْفق: المِرْحاض، والجمع مَرَافِق. ويقال ارتفَقَ الرّجلُ ساهراً، إذا بات على مَِرفقِهِ لا ينام. وشاةٌ مُرَفَّقَةٌ([3]): يداها بَيْضاوانِ إلى المرفقين. والرَّفَق: انفتالٌ عن الجنب؛ ناقةٌ رَفْقاءُ، وجملٌ أرفَقُ. ويقال ماءٌ رَفَقٌ ومَرتعٌ رفَقٌ، أي سهلُ المطْلَب.
  (رفل)  الراء والفاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سَعةٍ ووُفُورٍ. من ذلك رَفَل في ثيابه يَرْفُل، وذلك إذا طالَتْ عليه فجَرَّها. والرِّفَلُّ: الفَرَس الطويل الذّنَب.
  (رفن)  [الراء والفاء والنون ليس أصلاً([4])]، وإنّما النُّون [في رِفَنٍّ] مبدلةٌ من لام؛ لأنّه في الأصل رِفَلٌّ. فأما قولهم ارفأَنَّ، إِذا سكَنَ، فإنّ النون فيه زائدة.
  (رفه)  الراء والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَعمةٍ وسَعة مَطْلَبٍ. من ذلك الرِّفْهُ، وهو أن تَرِدَ الإِبلُ كلَّ يومٍ متى شاءت. قال الشاعر([5]):
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرةٍ *** وكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِرُ  ومن ذلك الرَّفاهَةُ في العَيش والرّفاهِية. ويقال: بينَنَا وبين فلانٍ ليلةٌ رافهة، أي ليِّنة السّيرِ لا تُعيِي. ومن ذلك الإرفاه: كثرة [التدَهُّن([6])]، وهو من الرِّفْه الذي ذكرناه. ورُفِّه عنه: إذا نُفِّس عنه الكَربُ.
  (رفو/أ)  الراء والفاء والحرف المعتل أو الهمزة أصلٌ واحد يدلُّ على موافقةٍ وسكون وملاءَمة. من ذلك رفَوْتُ الثَّوْبَ أرفُوه، ورفَأته أرفَؤه. ورفَوْت الرّجلَ، إذا سكَّنْته من رُعْب. قال:
رَفَوْنِي وقالُوا يا خُوَيلِد لا تُرَعْ *** فقلتُ وأنكرتُ الوجوهَ هُمُ هُمُ([7])  والمرافاة([8]): الاتِّفاق. قال:
ولمَّا أنْ رأيتُ أبَا رُوَيمٍ *** يُرَافِينِي ويَكرَهُ أن يُلاما([9])  والرِّفاء: الاتِّفاق والالتحام. ومن ذلك الحديث "أنّه نَهَى أن يقال بالرِّفاء والبنين". يقال ذلك لِلْمُمْلِك. ومن الباب أرفَأْتُ إليه، إِذا لَجَأْتَ إِليه. وأرفأْتُ فلاناً في البيع، إذا زِدْتَه محاباة. ومنه أرفأْتُ السّفينةَ، إذا قرّبْتَها للشَّطّ. وذلك المكان مَرْفَأٌ.
  ومما شذَّ عن الباب: اليَرْفَئِيُّ، قال قوم: هو راعي الغَنَم؛ وقال قومٌ: هو الظليم. ويقال: بلْ كل نافرٍ يَرْفَئِيٌّ.
  (رفت)  الراء والفاء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على فَتٍّ ولَيٍّ. يقال رفَتُّ الشّيءَ بيدي، إِذا فتَتَّه حتّى صارَ رُفاتا. وارْفَتَّ الحَبْلُ، إذا انقطع. واشتُقّ منه رفَتَ عُنقَه، إِذا دقَّها وَلَفَتَها [و] لوَاها.
  (رفث)  الراء والفاء والثاء أصلٌ واحدٌ، وهو كلُّ كلام يُستَحْيا من إظهاره. وأصلُه الرَّفَثُ، وهو النِّكاح. قال الله جلّ ثناؤُه: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إلى نِسَائِكُمْْ [البقرة 187]. والرّفَث: [الفُحْش] في الكلام. يقال أَرْفَثَ وَرَفَثَ.
  (رفد)  الراء والفاء والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد منقاس، وهو المعاوَنة والمظاهَرة بالعَطاء وغيره. فالرَّفْد مصدر رفَدَهُ يَرْفِدُه، إذا أعطاه. والاسم الرِّفْد. وجاء في الحديث: "ويكون الفَيْء رِفْداً"، أي يكون صِلاتٍ لا يوضَع مواضِعَه. ويقال ارتفَدْتَ من فلانٍ: أصبْتُ من كَسبه. وأُرفِدت المال: اكتسبته. والرافد: المُعين، والمُرْفِدُ أيضاً. ورفَدَ بنو فلانٍ فلاناً، إذا سَوَّدُوه عليهم وعظَّموه، وهو مرفَّد. والرّافِدانِ: دِجْلةُ والفرات. قال الفرزدق:
بَعثْتَ على العِراق ورافديْهِ *** فَزَارِيّاً أحَذَّ يَدِ القَميصِ([10])  وترافدوا، إذا تعاوَنُوا عليه، والرِّفادة: شيءٌ كانت قريش تُرَافِدُ به في الجاهلية، يُخرِج كلُّ إنسانٍ شيئاً، ثم يشترون به للحاجِّ طعاماً وزَبيباً وشراباً. والرَّوافِد: خشب السَّقف؛ وهو من الباب؛ لأنه يُرفدَ بها السَّقْف. قال:
روافِدُه أكرمُ الرّافداتِ *** بَخٍ لك بَخٍّ لبَحْرٍ خِضَمّْ([11])  والمرفد: العُظَّامَة التي تعظِّم بها الرّسْحاء عَجِيزتَها. ومن الباب الرِّفْد، وهو القَدَح الضَّخم؛ وهو الرَّفْد والمِرْفَد أيضاً.
  ويقال المِرْفَد: الإناء الذي يُقْرَى فيه. والرَّفُود: الناقة تملأ الرِّفْد، وهو القدح الضخم، في حَلْبةٍ واحدة. والرُّفَيْدات: قومٌ من العرَب.
  (رفز)  الراء والفاء والزاء ليس هو عندنا أصلاً، لكنَّهم قالوا: إنّ الرّفْز الضَّرْب؛ يقال ما يَرْفِزُ منه عِرْقٌ: أي ما يضرِب. قال:
وبلدةٍ للداء فيها غامِزُ *** مَيْتٍ بها العِرقُ الصَّحيح الرَّافِزُ([12])  (رفس)  الراء والفاء والسين قريبٌ من الباب الذي قبله، إلا أنّ في كتاب الخليل: الرَّفْس: الصَّدْمة في الصَّدر بالرِّجْل.
  (رفش)  الراء والفاء والشين ليس* شيئاً. ويقولون: الرَّفْش الأكل.
  (رفص)  الراء والفاء والصاد فيه كلمة واحدة. يقولون: ارتَفَص السِّعْر: غَلاَ. فأما الرُّفْصَة فالماءُ يكون بين القوم نَوْبةً. ويقال إنه مقلوب من الفُرْصة. يقال: هم يتفارصُون الماءَ بينهم ويترافصون، إذا تناوبوا. وقد كتب البابُ في موضعه.
  (رفض)  الراء والفاء والضاد أصلٌ واحد، وهو التَّرك، ثم يشتقّ منه. يقال رَفَضْتُ الشيءَ: تركته. هذا هو الأصل، ثم يشتقّ منه ارفَضَّ الدّمْعُ من العين: سال، كأنه تَرَكَ موضِعَه. وكلُّ متفرّقٍ مرفَضّ. ويقال للطَّريق المتفرِّقة أخادِيده: رِفَاض. قال:
  * كالعِيسِ فَوقَ الشَّرَكِ الرِّفاضِ([13]) *
  والرَّفَض: الفِرَق، في قول ذي الرُّمّة:
  * بها رَفَضٌ مِنْ كلِّ خَرْجَاء صَعْلةٍ([14]) *
  أي فِرَق. وفي القِربة رفَضٌ من ماءٍ: مثلُ الجُرْعة، كأنها رُفِضَت فيه. يقال فيه رفَّضْتُ. ورُفُوض الأرض: مواضعُ لا تُمْلَك، كأنها رُفِضت. والرَّاوفض: جنودٌ تَركوا أميرَهم وانصَرفوا. ويقال: رجلٌ رُفَضَةٌ، للذي يُمسِك الشيءَ ثم لا يلبثُ أن يدَعَه، ويقال رَفَضَ النّخلُ، وذلك إِذا انتشر عِذْقه وسقط قِيقاؤُه. ويقال في أرضِ بني فلانٍ رُفوض من كلأ، إذا كان متفرِّقاً بعيداً بعضُه من بعض، وقال بعضهم: مَرافِضُ الوادي: مَفاجرُه، وذلك حيث يرفضُّ إليه السَّيل. قال ابن السّكيت: راعٍ رُفضَةٌ قُبَضَة، للذي يقبض الإبلَ ويجمعها، فإذا صار إلى الموضع الذي [تحبُّه و] تهواه [رفَضَها([15])] فتركها ترعَى حيث شاءت تذهب وتجيء.
  (رفع)  الراء والفاء والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خلاف الوضع. تقول: رفعتُ الشيءَ رفعاً؛ وهو خلاف الخَفْض. ومَرفُوع الناقةِ في سيرها: خلاف المَوْضوع. قال طرَفة:
مَوضُوعُها زَوْلٌ ومرفوعها *** كمَرِّ صَوْبٍ لِجبٍ وَسْطَ ريحْ([16])  يقال رَفَع البعيرُ ورَفَّعته أنا.
  ومن الباب الرَّفع: تقريب الشيء. قال الله جلّ ثناؤُه: ﴿وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ﴾ [الواقعة 34]، أي مقرَّبة لهم. ومن ذلك قوله رَفَعْتُه للسُّلطان، ومصدر ذلك الرُِّفْعانُ ويقال للناقة إذا رفَعت اللِّبَأ في ضَرعها: هي رافعٌ. والرفع: إذاعة الشيء وإظهارُه. ومنه الحديث، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "كلُّ  رافِعَة رفعَتْ علينا من البَلاغ([17]) فقد حرَّمتُها"، أي كلُّ جماعةٍ مبلِّغة تبلّغ عنا فلتبلّغ أنِّي حرَّمْتُ المدينَةَ. وذلك كقولهم رَفَع فلانٌ على العامل، وذلك إذا أذاعَ خَبرَه ورَفْع الزَّرعِ: أن يُحمل بعد الحَصاد إلى البَيْدر؛ يقال هذه أيّام الرَِّفاع.
  (رفغ)  الراء والفاء والغين كلمةٌ تدل على ضَعةٍ ودناءة. فالرَّفْغ ألأَمُ الوادِي وشرُّه تُراباً. والرُّفْغ: أصل الفخِذ، وكلُّ موضع اجتمع فيه الوَسَخ. وفي الحديث: "كيف لا أُوهِمُ ورُفْغُ أحدِكم بين ظُفْره وأنملته([18])". والأَرفاغ من الناس: السِّفْلة. فأما قولهم عيشٌ رافغ ورفيغ: طيّب واسع، فهذا له وجهان: إمّا أن يكونَ الغَينُ منقلبةً عن الهاء فيكون من الرَّفْه، وإمَّا أن يكون شُبِّه مالُه في كثرته برَفْغ التُّراب، يراد به الكثرة.
---------------------------------------------------------------
([1]) المرفق كمنبر ومجلس.
([2]) البيت لبشر بن أبي خازم، كما في اللسان (رفق) والمخصص (7: 153/ 13: 129).
([3]) ذكرت هذه الكلمة في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([4]) أثبت هذه التكملة مطاوعة لطريقة ابن فارس، وللحاجة إليها.
([5]) هو لبيد. ديوانه 52 طبع 1880 واللسان (رفه، غمر). وفي الموضع الأول من اللسان "غير صادية"، وقد أشير إليها في شرح الديوان. وفي جميع المواضع: "فكلها كارع".
([6]) التكملة من المجمل واللسان. وفي الحديث "أنه نهى عن الإرفاء".
([7]) البيت لأبي خراش الهذلي، كما في اللسان (رفأ، رفا)، وهو مطلع قصيدة له في شرح السكري 71 والقسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 62. و انظر الخزانة (1: 211).
([8]) في الأصل: "والرافات"، صوابه في المجمل.
([9]) البيت في المجمل واللسان (رفا) والخزانة (1: 211). وفي الأصل: "أبا ذريم" صوابه من المراجع السابقة.
([10]) ديوان الفرزدق 487 واللسان (رفد، حذذ) والكامل 479 ليبسك والمعارف 179 والشعراء (ترجمة الفرزدق) وزهر الآداب (1: 21) والأغاني (19: 17) وكنايات الجرجاني 74 والحيوان (5: 197/6: 510). وفي المجمل: "أأطعمت".
([11]) البيت في اللسان (بخخ، رفد) وقد سبق في (بخ).
([12]) البيتان في اللسان (رفز، رقز) حيث أنشد في الموضع الأخير رواية "الراقز"، وكلاهما بمعنى. وفي الأصل: "رافز"، صوابه "الرافز"، أي إن العرق الصحيح يموت بها من الفزع.
([13]) البيت لرؤبة في ديوانه 82 واللسان (رفض). ورواية ابن فارس تطابق رواية الجوهري.  قال ابن بري: "صوابه: بالعيس، لأن قبله:
* يقطع أجواز الفلا انقضاضي *".
([14]) عجزه كما في الديوان 516 واللسان (رفض): *وأخرج يمشي مثل مشي المخبل*
([15]) هذه التكملة والتي قبلها من المجمل.
([16]) في ديوان طرفة 13: "مرفوعها زول وموضوعها"، وبهذه الرواية صحح ابن بري رواية البيت. انظر اللسان. وسيعيده في (وضع).
([17]) ويروى أيضاً "من البلاغ" بضم الباء وتشديد اللام، أي المبلغين.
([18]) الأنملة: رأس الإصبع، وفيها تسع لغات تثليث الهمزة مع تثليث الميم.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الفاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

  (**رفق**)  **الراء** ve **الفاء** ve **القاف** bir tek asıldır; şiddetsiz bir uygunluğa ve yakınlığa delâlet eder. Şu hâlde **الرِّفق**: şiddetin zıddıdır; “**رفَقْتُ** **أْرْفُق**” denir. Hadiste: “Allah—övgüsü yüce olsun—işin hepsinde **الرِّفْق**i sever” (buyurulmuştur).

  Bu asıldır; sonra ondan, rahatlığa ve uygunluğa çağıran her şey türetilir. Ve **المرفق**([1]) insanın dirseğidir; çünkü ona dayanmakta onunla rahat eder. “Adam **ارتَفَق** etti” denir: oturuşunda dirseğine dayandıysa. Ve bundan (şu) hadis: bedevî, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem hakkında sorunca, ona: “O, şu **الأمغَرُ المرتَفِقُ**tur” denildi; yani dirseğine dayanmış olan. Ve onda **مَرْفِق** ve **مِرْفَق** denir; ikisini de Sa‘leb rivayet etti. Ve **الرُِّفْقَة**: yolculuğunda onlarla birlikte yolculuk ettiğin topluluktur; onun türeyişi babdandır: uygunluk içindir; ve çünkü onlar yürüdüklerinde dirsekleriyle hizalanırlar. Halîl dedi: yolculukta **الرُِّفْقة**: sana refakat eden topluluktur; siz ayrıldığınızda **الرُِّفقة** adı gider. Dedi: ve **الرّفيق**: sana refakat eden kimsedir; o, seni ve onu bir **رفْقة**de toplamasıdır; siz ikiniz ayrıldığınızda onun adı gitmez. Ve **المُرْفِق**: sana yumuşak davranan iş. Ve **الرِّفاقُ**: devenin dirseğini bileğine bağlamakla bağlanan iptir. Ve o, şu sözdür:
  * **كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشِي في الرِّفاقِ**([2]) *
  Ve **المِرْفق**: hela; çoğulu **مَرَافِق**. Ve “adam uykusuz olarak **ارتفَقَ** etti” denir: dirseği üzerinde geceleyip uyumazsa. Ve **شاةٌ مُرَفَّقَةٌ**([3]): iki eli dirseklere kadar beyaz olan (koyun). Ve **الرَّفَق**: yan taraftan bir dönüştür; **ناقةٌ رَفْقاءُ** ve **جملٌ أرفَقُ**. Ve “**ماءٌ رَفَقٌ** ve **مَرتعٌ رفَقٌ**” denir; yani istenmesi kolay.

  (**رفل**)  **الراء** ve **الفاء** ve **اللام** bir tek asıldır; genişliğe ve bolluğa delâlet eder. Bundan: elbiselerinde **رَفَل** etti, **يَرْفُل**; bu, (elbise) onun üzerinde uzayıp da onu sürüklediği zamandır. Ve **الرِّفَلُّ**: kuyruğu uzun at.

  (**رفن**)  [**الراء** ve **الفاء** ve **النون** bir asıl değildir([4])]; ancak **النُّون** [**رِفَنٍّ** içinde] bir **لام**dan بدل edilmiştir; çünkü aslında **رِفَلٌّ**dur. Ama onların “**ارفأَنَّ**” sözü, sakinleştiği zaman; onda **النون** زائدdir.

  (**رفه**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الهاء** bir tek asıldır; nimete ve istek genişliğine delâlet eder. Bundan **الرِّفْهُ**: develerin her gün, ne zaman isterlerse suya varmasıdır. Şair([5]) dedi:
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرةٍ *** وكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِرُ
  Ve bundan: yaşayışta **الرَّفاهَةُ** ve **الرّفاهِية**. Ve “bizimle falan arasında **ليلةٌ رافهة** vardır” denir; yani yürüyüşü yumuşak, yormayan. Ve bundan **الإرفاه**: [**التدَهُّن**([6])] çokluğu; o, zikrettiğimiz **الرِّفْه**dendir. Ve “ondan **رُفِّه** edildi” (denir): keder ondan giderildiyse.

  (**رفو/أ**)  **الراء** ve **الفاء** ve illetli harf yahut hemze bir tek asıldır; uygunluğa ve sükûna ve uyuma delâlet eder. Bundan: “elbise(yi) **رفَوْتُ** (ben) onu **أرفُوه**” ve “onu **رفَأته** (ben) onu **أرفَؤه**”. Ve “adamı **رفَوْت**” (denir): onu korkudan sakinleştirdiğinde. Dedi:
رَفَوْنِي وقالُوا يا خُوَيلِد لا تُرَعْ *** فقلتُ وأنكرتُ الوجوهَ هُمُ هُمُ([7])
  Ve **المرافاة**([8]): anlaşma. Dedi:
ولمَّا أنْ رأيتُ أبَا رُوَيمٍ *** يُرَافِينِي ويَكرَهُ أن يُلاما([9])
  Ve **الرِّفاء**: anlaşma ve kaynaşma. Ve bundan hadis: “**بالرِّفاء والبنين** denilmesini yasakladı.” Bu, evlenen kimseye söylenir. Ve babdandır: “ona **أرفَأْتُ**” (denir): ona sığındığında. Ve “satışta falanı **أرفأْتُ**” (denir): ona kayırma ile artırdığında. Ve ondan: “gemiyi **أرفأْتُ**” (denir): onu kıyıya yaklaştırdığında. Ve o yer **مَرْفَأٌ**dur.

  Ve babdan şâz olan şeylerden: **اليَرْفَئِيُّ**; bir kavim dedi: o, koyun çobanıdır; bir kavim dedi: o, devekuşu erkeğidir. Ve denir: bilakis her ürkek olan **يَرْفَئِيٌّ**dir.

  (**رفت**)  **الراء** ve **الفاء** ve **التاء** bir tek asıldır; ufalama ve bükmeye delâlet eder. “Şeyi elimle **رفَتُّ**” denir: onu ufalayıp **رُفاتا** oluncaya kadar. Ve “ip **ارْفَتَّ** etti” (denir): koptuğunda. Ve ondan türetildi: “boynunu **رفَتَ** etti” (denir): onu inceltip büküp [ve] çevirdiğinde.

  (**رفث**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الثاء** bir tek asıldır; o, açığa vurulmasından haya edilen her sözdür. Ve aslı **الرَّفَثُ**tur; o da cinsel ilişkidir. Allah—övgüsü yüce olsun—dedi: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إلى نِسَائِكُمْْ [البقرة 187]. Ve **الرّفَث**: sözde [**الفُحْش**]tur. “**أَرْفَثَ** ve **رَفَثَ**” denir.

  (**رفد**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الدال** bir tek asıldır; düzenli, kıyaslıdır; o, bağış ve başkasıyla yardımlaşma ve desteklemedir. Şu hâlde **الرَّفْد**: “ona verdi” mânasında **رفَدَهُ يَرْفِدُه**’nun masdarıdır. İsim **الرِّفْد**dir. Hadiste geldi: “**ويكون الفَيْء رِفْداً**”; yani bağışlar olur, yerlerine konulmaz. Ve “falândan **ارتفَدْتَ**” denir: onun kazancından elde ettim. Ve “malı **أُرفِدت**” (denir): onu kazandım. Ve **الرافد**: yardımcıdır; **المُرْفِدُ** da (öyledir). Ve “falan oğulları falanı **رفَدَ** etti” (denir): onu üzerlerine efendi kıldıklarında ve büyüttüklerinde; o, **مرفَّد**dir. Ve **الرّافِدانِ**: Dicle ve Fırat’tır. Ferazdak dedi:
بَعثْتَ على العِراق ورافديْهِ *** فَزَارِيّاً أحَذَّ يَدِ القَميصِ([10])
  Ve “**ترافدوا**” (denir): onun üzerinde yardımlaştıklarında. Ve **الرِّفادة**: câhiliyede Kureyş’in onunla yardımlaştığı bir şeydir; her insan bir şey çıkarır, sonra onunla hacı için yiyecek, kuru üzüm ve içecek satın alırlar. Ve **الرَّوافِد**: tavanın keresteleri; o, babdandır; çünkü tavan onunla desteklenir. Dedi:
روافِدُه أكرمُ الرّافداتِ *** بَخٍ لك بَخٍّ لبَحْرٍ خِضَمّْ([11])
  Ve **المرفد**: **الرّسْحاء**’nın kalçasını büyüttüğü büyüklüktür. Ve babdandır **الرِّفْد**: büyük kadehtir; o, **الرَّفْد** ve **المِرْفَد** de (denir).

  Ve “**المِرْفَد**: içinde ikram edilen kap” denir. Ve **الرَّفُود**: bir sağımda **الرِّفْد**i—o büyük kadehi—dolduran dişi devedir. Ve **الرُّفَيْدات**: Araplardan bir kavimdir.

  (**رفز**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الزاء** bizce bir asıl değildir; lâkin onlar dediler: **الرّفْز** vurmadır; “ondan bir damar **يَرْفِزُ** etmez” denir: yani vurmaz. Dedi:
وبلدةٍ للداء فيها غامِزُ *** مَيْتٍ بها العِرقُ الصَّحيح الرَّافِزُ([12])

  (**رفس**)  **الراء** ve **الفاء** ve **السين** bir önceki bab’a yakındır; ancak Halîl’in kitabında: **الرَّفْس**: ayakla göğüste çarpma(dır).

  (**رفش**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الشين** hiçbir şey değildir. Ve derler: **الرَّفْش** yemek yemektir.

  (**رفص**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الصاد**da bir tek kelime vardır. Derler: fiyat **ارتَفَص** etti: pahalandı. Ama **الرُّفْصَة**: kavim arasında nöbetle olan sudur. Ve denir ki o, **الفُرْصة**dan kalb edilmiştir. “Suyu aralarında **يتفارصُون** ve **يترافصون**” denir: nöbetleşe yaptıklarında. Bab, yerinde yazılmıştır.

  (**رفض**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الضاد** bir tek asıldır; o, terk etmektir; sonra ondan türetilir. “Şeyi **رَفَضْتُ**” denir: onu terk ettim. Bu asıldır; sonra ondan “gözden yaş **ارفَضَّ** etti” türetilir: aktı; sanki yerini terk etti. Ve her dağılmış olan **مرفَضّ**dır. Ve yolların ayrılmış yarıklarına **رِفَاض** denir. Dedi:
  * كالعِيسِ فَوقَ الشَّرَكِ الرِّفاضِ([13]) *
  Ve **الرَّفَض**: fırkalar(dır); Zü’r-Rumme’nin sözünde:
  * بها رَفَضٌ مِنْ كلِّ خَرْجَاء صَعْلةٍ([14]) *
  yani fırkalar. Ve kırbada sudan bir **رفَضٌ** vardır: yudum gibi; sanki onda bırakılmıştır. Onda “**رفَّضْتُ**” denir. Ve **رُفُوض الأرض**: mülk edinilmeyen yerlerdir; sanki terk edilmiştir. Ve **الرَّاوفض**: emirlerini terk edip dönen askerlerdir. Ve “adam **رُفَضَةٌ**” denir: şeyi tutup sonra gecikmeden bırakan kimseye. Ve “hurma **رَفَضَ** etti” denir; bu, salkımı yayıldığında ve **قِيقاؤُه** düştüğünde. Ve “falan oğullarının arazisinde ottan **رُفوض** vardır” denir: birbirinden uzak, dağınık olduğunda. Ve bazıları dedi: **مَرافِضُ الوادي**: onun yarık ağızlarıdır; bu, selin ona doğru döküldüğü yerdir. İbnü’s-Sikkît dedi: “çoban **رُفضَةٌ قُبَضَة**” (denir): develeri tutup toplayan kimseye; sevdiği ve arzuladığı yere vardığında [**رفَضَها**([15])]—onu bırakır—develer diledikleri yerde otlar; gider gelir.

  (**رفع**)  **الراء** ve **الفاء** ve **العين** bir tek asıldır; koymanın zıddına delâlet eder. “Şeyi kaldırdım, kaldırma” dersin; o, indirme’nin zıddıdır. Devenin yürüyüşünde **مَرفُوع** olan: **المَوْضوع**un zıddıdır. Tarafe dedi:
مَوضُوعُها زَوْلٌ ومرفوعها *** كمَرِّ صَوْبٍ لِجبٍ وَسْطَ ريحْ([16])
  “Deve **رَفَع** etti” denir; “ben onu **رَفَّعته**” de (denir).

  Ve babdandır **الرَّفع**: şeyi yaklaştırma. Allah—övgüsü yüce olsun—dedi: ﴿وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ﴾ [الواقعة 34]; yani onlara yaklaştırılmış. Ve bundan: “onu sultana **رَفَعْتُ**”; bunun masdarı **الرُِّفْعانُ**dur. Ve deveye, memesindeki ağız sütünü kaldırdığında: o, **رافعٌ**dır. Ve **الرفع**: şeyi yayma ve açığa vurmadır. Ondan hadis: Resûlullah sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem dedi: “**كلُّ  رافِعَة** bize **من البَلاغ**([17]) kaldırdıysa onu haram kıldım”; yani her tebliğ eden topluluk, bizden (olanı) tebliğ etsin: Medine’yi haram kıldığımı tebliğ etsin. Bu, onların “falan, âmile karşı **رَفَع** etti” sözü gibidir; bu, haberini yaydığı zamandır. Ve **رَفْع الزَّرعِ**: hasattan sonra harman yerine taşınmasıdır; “bunlar **الرَِّفاع** günleridir” denir.

  (**رفغ**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الغين** aşağılık ve bayağılığa delâlet eden bir kelimedir. Şu hâlde **الرَّفْغ**: vadinin en alçağı ve toprağı en kötüsüdür. Ve **الرُّفْغ**: uyluğun kökü; ve pisliğin toplandığı her yer. Hadiste: “Nasıl yanılmam; hâlbuki birinizin **رُفْغُ** tırnağı ile parmak ucu arasındadır([18])”. Ve insanlardan **الأَرفاغ**: aşağı tabakadır. Ama onların “**عيشٌ رافغ ورفيغ**: iyi, geniş” sözü; bunun iki vechi vardır: ya **الغَين** **الهاء**dan dönmüştür de **الرَّفْه**dendir; yahut malının çokluğunda toprağın **رَفْغ**ine benzetilmiştir; onunla çokluk kastedilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%87/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ف ه
الإبل ترد رفها متى شاءت وإبل روافه وقد رفهت رفوها وقد أرفهتها‏.‏
وبيننا ليلة رافهة وليـال روافـه‏:‏ لينـة السيـر‏.‏
ورجـل رافـه ومترفـه‏:‏ مستريـح متنعـم‏.‏
وهـو فـي رفاهـة ورفاهية، وعيش رافه. ورفّه نفسه. ورفّه عنّي: نفّس، ورفّه عن أنفاسي.

##### Türkçe

ر ف ه
Develer, istedikleri zaman **رفها** suya gelir; ve **إبل روافه** (vardır). Ve o, **رفوها** olarak **رفهت**; ve onu **أرفهتها**.

Aramızda **ليلة رافهة** ve **ليـال روافـه**: yürüyüşü yumuşak (olan).

Ve **رجـل رافـه** ve **مترفـه**: rahat eden, nimet içinde olan.

Ve o, **رفاهـة** ve **رفاهية** içindedir; ve **عيش رافه**. Ve **رفّه** kendi nefsini. Ve **رفّه عنّي**: ferahlattı; ve **رفّه عن أنفاسي**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّفاهَةُ والرَّفَاهِيَة والرُّفَهْنِية: رَغَدُ الخِصْبِ ولينُ العيش، وكذلك الرَّفاغِيَةُ والرُّفَغْنِيَةُ والرَّفاغَةُ. رَفُه عيشُه، فهو رَفِيهٌ ورافِهٌ وأَرْفَهَهم اللهُ ورَفَّهَهُم، ورَفَهْنا نَرْفَه رَفْهاً ورِفْهاً ورُفُوهاً. والرِّفْهُ، بالكسر: أَقْصَرُ الوِرْدِ وأَسْرَعُه، وهو أَن تشرب الإبلُ الماء كل يوم، وقيل: هو أَن تَرِدَ كلما أَرادت. رَفَهَت الإبلُ، بالفتح، تَرْفَهُ رفْهاً ورُفُوهاً وأَرْفَهها؛ قال غَيْلانُ الرَّبَعِيُّ:
ثُمَّتَ فاظَ مُرْفَهاً في إِدْناءْ،
مُدَاخَلاً في طِوَلٍ وإغْماءْ
ورَفَّهَها ورَفَّهَ عنها: كذلك. وأَرْفَهَ القومُ: رَفَهَتْ ماشيتُهم؛ واستعار لبيد الرِّفْهَ في نَخْلٍ نابتةٍ على الماء فقال: يَشْرَبْنَ رِفْهاًعِراكاً غَيْرَ صادِيَةٍ،
فكُلُّها كارِعٌ في الماء مُغْتَمِرُ
وأَرْفَه المالُ: أَقام قريباً من الماء في الحَوْض واضِعاً فيه. والإرْفاه: الادِّهانُ والتَّرْجِيلُ كُلَّ يوم. وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، نَهَى عن الإرْفاه؛ هو كثرة التَّدَهُّن والتنعم، وقيل: التَّوَسُّع في المَطْعم والمَشْرَب، وهو من الرِّفْه وِرْدِ الإبلِ، وذلك أَنها إذا وَرَدَتْ كُلَّ يوم متى شاءتْ قيل وَرَدَتْ رِفْهاً؛ قاله الأَصمعي. ويقال: قد أَرْفَه القومُ إذا فَعَلَت إبلُهم ذلك، فهم مُرْفِهُون، فشبه كثرة التدهن وإدامته به. والإرْفاهُ: التنعم والدَّعَةُ ومُظاهرةُ الطعام على الطعام واللباس على اللباس، فكأَنه نهى عن التنعم والدَّعةِ ولِينِ العَيْشِ لأَنه من فعل العجم وأَرباب الدنيا، وأَمَر بالتَّقَشُّفِ وابْتذال النفس. وقال بعضهم: الإرْفاهُ التَّرَجُّلُ كُلَّ يوم. ابن الأَعرابي: وأَرْفَه الرجلُ دام على أَكل النعيم كل يوم وقد نُهِيَ عنه. قال الأَزهري: كأَنه أَراد الإرْفاهَ الذي فسره أَبو عبيد أَنه كثرة التدهن. ويقال: بيني وبينَك ليلةٌ رافِهَةٌ وثلاثُ ليال رَوافِهُ إذا كان يُسار فيهنَّ سيراً لَيِّناً.ورجل رافِهٌ أَي وَادِعٌ. وهو في رَفاهَةٍ من العيش أَي سَعَة، ورَفاهِيةٍ، على فَعالِيَةٍ، ورُفَهْنِيةٍ، وهو ملحق بالخماسي بأَلف في آخره، وإنما صارت ياء لكسرة ما قبلها. ورَفَّهَ عن الرجل تَرْفيهاً: رَفَقَ به. ورَفَّهَ عنه: كان في ضِيقٍ فنَفَّسَ عنه. ورَفِّهْ عن غريمك تَرْفيهاً أَي نَفِّسْ عنه. والرُّفَهُ: التِّبْنُ؛ عن كراع، والمعروف الرُّفَةُ. وفي المثل: أَغْنَى من التُّفَةِ عن الرُّفَةِ. يقال: الرُّفَةُ التِّبْنُ، والتُّفَةُ السبُعُ، وهو الذي يسمى عَناقَ الأَرض لأَنه لا يَقْتاتُ التِّبْنِ. قال ابن بري: الذي ذكره ابن حمزة الأَصفهاني في أَفعلَ من كذا أَغْنَى من التُّفَةِ عن الرُّفَةِ،بالتخفيف وبالتاء التي يوقف عليها بالهاء، قال: والأَصل رُفَهَةٌ وجمعها رُفاتٌ، وقد تقدم الكلام في ذلك في فصل تفه. قال الأَزهري: العرب تقول: إذا سَقَطتِ الطَّرْفَةُ قَلَّتْ في الأَرْضِ الرَّفَهَةُ؛ قال أَبو الهيثم: الرَّفَهَةُ الرَّحْمة
(* قوله «الرفهة الرحمة» وهي بفتح الراء والفاء كما صرح به في التكملة، ثم نقل عن ابن دريد رفه عليّ ترفيهاً أي أنظرني، والرفهان أي كعطشان المستريح، والرفه أي بكسر فسكون صغار النخل). قال أَبو ليلى: يقال فُلانٌ رافِهٌ بفلان أَي راحِمٌ له. ويقال: أما تَرْفَهُ فلاناً؟ والطَّرْفة: عينا الأَسَدِ كوكبانِ الجَبهةُ أَمامَها وهي أَربعة كواكب. وفي النوادر: أَرْفِهْ عِنْدِي واسْتَرْفِهْ ورَفِّهْ عندي ورَوِّحْ عندي؛ المعنى أَقِمْ واسْتَرِحْ واسْتَجِمَّ واسْتَنْفِهْ أَيضاً. وفي حديث عائشة: فلما رُفِّهَ عنه أَي أُزِيلَ وأُزِيحَ عنه الضِّيقُ والتعبُ؛ ومنه حديث جابر: أَراد أَن يُرَفِّه عنه أَي يُنَفِّس ويُخَفِّفَ. وفي حديث ابن مسعود: إن الرجلَ ليَتَكَلَّمُ بالكلمةِ في الرَّفاهِيةِ من سَخَطِ الله تُرْدِيه بُعْدَ ما بين السماء والأَرض الرَّفاهِيَةُ: السَّعَة والتنعم أَي أَنه ينطق بالكلمة على حُسْبانِ أَن سَخَطَ الله تعالى لايَلْحَقُه إنْ نَطَقَ بها، وأَنه في سَعةٍ من التكلم بها، وربما أوقعته في مَهْلَكةٍ مَدَى عِظَمِها عند الله تعالى ما بين السماء والأَرض. وأَصلُ الرَّفاهية: الخِصْبُ والسَّعَةُ في المَعاش. وفي حديث سَلْمانَ: وطَيْرُ السماءِ على أَرْفَهِ خَمَرِ الأَرض تَقَعُ؛ قال الخطابي: لستُ أَدري كيف رواه الأَصَمُّ، بفتح الأَلف أو ضمها، فإن كانت بالفتح فمعناه على أَخْصَبِ خَمَرِ الأَرضِ، وهو من الرِّفْهِ وتكون الهاء أَصلية، وإن كانت بالضم فمعناها الحَدُّ والعَلَم يُجْعَلُ فاصلاً بين أََرضين، وتكون التاء للتأْنيث مثلها في غُرْفَةٍ، والله أَعلم.

##### Türkçe

**الرَّفاهَةُ** ve **الرَّفَاهِيَة** ve **الرُّفَهْنِية**: bolluğun refahı ve geçimin yumuşaklığı; yine **الرَّفاغِيَةُ** ve **الرُّفَغْنِيَةُ** ve **الرَّفاغَةُ** da böyledir. Onun geçimi **رَفُه** oldu; o hâlde o **رَفِيهٌ** ve **رافِهٌ**’dir. Allah onları **أَرْفَهَ** etti ve onları **رَفَّهَهُم**; ve biz **رَفَهْنا**: **نَرْفَه** (onu) **رَفْهاً** ve **رِفْهاً** ve **رُفُوهاً** (yaparız). Ve **الرِّفْهُ**, kesre ile: suya gelişin en kısası ve en çabuğudur; o, develerin her gün su içmesidir; ve denildi ki: o, ne zaman isterse suya gelmesidir. Develer **رَفَهَت** (fetha ile), **تَرْفَهُ** **رفْهاً** ve **رُفُوهاً** ve (onları) **أَرْفَهها**; **غَيْلانُ الرَّبَعِيُّ** dedi ki:
ثُمَّتَ فاظَ مُرْفَهاً في إِدْناءْ،
مُدَاخَلاً في طِوَلٍ وإغْماءْ
Ve onu **رَفَّهَها** ve ondan **رَفَّهَ**: yine böyledir. Ve kavim **أَرْفَهَ** etti: onların hayvanları **رَفَهَت** oldu. Lebîd, su üzerinde bitmiş hurmalıklarda **الرِّفْهَ**’i ödünç aldı da dedi ki:
يَشْرَبْنَ رِفْهاًعِراكاً غَيْرَ صادِيَةٍ،
فكُلُّها كارِعٌ في الماء مُغْتَمِرُ
Ve mal **أَرْفَه** etti: havuzda suya yakın olarak, içinde (suya) koyarak ikamet etti. Ve **الإرْفاه**: her gün yağlanmak ve saç taramaktır. Hadiste: onun, sallallahu aleyhi ve sellem, **الإرْفاه**’tan nehyettiği (gelmiştir); o, çokça yağlanma ve nimet içinde yaşama; ve denildi ki: yiyecek ve içecekte genişlik; ve o, develerin suya gelişindeki **الرِّفْه**’dendir; ve bu, onların her gün, ne zaman isterlerse suya gelmeleri sebebiyledir; (böyle olunca) “**رِفْهاً** suya geldiler” denilir; bunu **الأَصمعي** söyledi. Ve denilir: kavim **أَرْفَه** etti; develeri bunu yaptığında; o hâlde onlar **مُرْفِهُون**’dur; böylece yağlanmanın çokluğunu ve onun sürdürülmesini ona benzetti. Ve **الإرْفاهُ**: nimet içinde yaşama ve rahatlık; ve yemeği yemeğin üzerine, elbiseyi elbisenin üzerine yığmaktır; sanki o, nimet içinde yaşamayı ve rahatlığı ve geçimin yumuşaklığını nehyetti; çünkü o, Acemlerin ve dünya erbabının fiilindendir; ve zühdü ve nefsi hor kullanmayı emretti. Bazıları dedi ki: **الإرْفاهُ** her gün saç taramaktır. **ابن الأَعرابي**: Adam **أَرْفَه** etti: her gün nimet yemeği yemeye devam etti; hâlbuki ondan nehyedilmiştir. **الأَزهري** dedi ki: sanki o, **أَبو عبيد**’in tefsir ettiği **الإرْفاه**’ı kastetti; (o da) çokça yağlanmadır. Ve denilir: benimle senin aranda bir **ليلةٌ رافِهَةٌ** ve üç gece **رَوافِهُ** vardır; eğer onlarda yumuşak bir yürüyüşle yürünürse. Ve **رجل رافِهٌ**: yani sakin/rahat. Ve o, geçimde **رَفاهَةٍ** içindedir; yani genişlik; ve **رَفاهِيةٍ**, **فَعالِيَةٍ** vezni üzere; ve **رُفَهْنِيةٍ**; ve o, sonunda bir ألف ile beş harfliye ilhak edilmiştir; ancak kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle ياء oldu. Ve adamdan **رَفَّهَ** etti, **تَرْفيهاً**: ona yumuşak davrandı. Ve ondan **رَفَّهَ** etti: darlık içindeydi de ondan (darlığı) giderdi. Ve borçlundan **رَفِّهْ** et, **تَرْفيهاً**: yani ondan ferahlat. Ve **الرُّفَهُ**: saman; **كراع**’dan (rivayetle); bilinen ise **الرُّفَةُ**’dir. Meselde: **أَغْنَى من التُّفَةِ عن الرُّفَةِ**. Denilir: **الرُّفَةُ** samandır; **التُّفَةُ** ise yırtıcı hayvandır; ve o, “**عَناقَ الأَرض**” diye adlandırılandır; çünkü samanla beslenmez. **ابن بري** dedi ki: **ابن حمزة الأَصفهاني**’nin “**أَفعلَ من كذا**”da zikrettiği: **أَغْنَى من التُّفَةِ عن الرُّفَةِ**; hafifletme ile ve durakta هاء ile durulan تاء ile; dedi ki: asıl **رُفَهَةٌ**’dir ve onun çoğulu **رُفاتٌ**’tır; bunun hakkında söz, **تفه** faslında geçti. **الأَزهري** dedi ki: Araplar der ki: **الطَّرْفَةُ** düştüğünde, yerde **الرَّفَهَةُ** azaldı; **أَبو الهيثم** dedi ki: **الرَّفَهَةُ** rahmettir.
(* “**الرفهة الرحمة**” sözü: o, tekmilede açıkça belirttiği üzere راء ve فاء’nın fethasıyladır; sonra **ابن دريد**’den nakletti: “bana **رفه** et, **ترفيهاً**” yani bana mühlet ver; ve **الرفهان** yani susuz kimse gibi, dinlenen; ve **الرفه** yani kesre sonra sükûn ile, küçük hurma fidanları.) **أَبو ليلى** dedi ki: denilir: falan, falana **رافِهٌ**’dir; yani ona merhametlidir. Ve denilir: falana **تَرْفَهُ** etmiyor musun? Ve **الطَّرْفة**: aslanın iki gözü; (bunlar) **الجَبهةُ**’nin önünde iki yıldızdır; ve o, dört yıldızdır. **النوادر**’de: “yanımda **أَرْفِهْ** ve **اسْتَرْفِهْ** ve yanımda **رَفِّهْ** ve yanımda **رَوِّحْ**”; anlam: ikamet et ve dinlen ve ferahla ve nefeslen de. Âişe hadîsinde: “ona **رُفِّهَ** olundu”; yani ondan darlık ve yorgunluk giderildi ve uzaklaştırıldı; ve ondan, Câbir hadîsi: “ondan **يُرَفِّه** etmeyi istedi”; yani ferahlatır ve hafifletir. İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Şüphesiz adam, Allah’ın gazabından bir kelimeyi **الرَّفاهِيةِ** içinde söyler de, gökle yer arası kadar uzaklıkla onu helâke düşürür”; **الرَّفاهِيَةُ**: genişlik ve nimet içinde yaşama; yani o, o kelimeyi söylediğinde, Allah Teâlâ’nın gazabının ona erişmeyeceğini sanarak söyler; ve onu söylemekte bir genişlik içinde olduğunu (sanır); hâlbuki belki onu bir helâke düşürür; Allah Teâlâ katında onun büyüklüğünün ölçüsü gökle yer arası kadardır. **الرَّفاهية**’nin aslı: geçimde bolluk ve genişliktir. Selmân hadîsinde: “Ve göğün kuşu, yerin örtüsünün **أَرْفَهِ**’i üzerine düşer”; **الخطابي** dedi ki: **الأَصَمُّ** onu nasıl rivayet etti bilmiyorum; ألف’in fethasıyla mı yoksa zammıyla mı? Eğer fetha ile ise, anlamı: yerin örtüsünün en verimlisi üzerinedir; ve o, **الرِّفْهِ**’dendir; ve هاء aslî olur. Eğer zamme ile ise, anlamı: iki arazi arasında ayırıcı olarak konulan sınır ve alamettir; ve تاء, **غُرْفَةٍ**’deki gibi te’nîs içindir. Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%87/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ف ه * * الإرْفَاهُ * التدهن والترجل كل يوم وقد نهي عنه ورجل * رَافِهٌ * أي وادع وهو في * رَفَاهَةٍ * من العيش أي سعة و * رَفَاهِيَةٍ * أيضا و * رُفَهْيِنَةٍ * و * رَفِّهْ * عن غريمك أي نفس عنه

##### Türkçe

* ر ف ه * * **الإرْفَاهُ** * her gün yağlanmak ve saç-sakal taranmak; ondan nehyedilmiştir. Ve adam **رَافِهٌ**: yani rahat; o, yaşayıştan bir genişlik yani bolluk olan **رَفَاهَةٍ** içindedir; ve ayrıca **رَفَاهِيَةٍ**; ve **رُفَهْيِنَةٍ**. Ve: **رَفِّهْ** عن غريمك: yani alacaklına karşı ona nefes aldır (onu ferahlat).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الرَّفاهَةُ والرَّفاهِيَةُ ، مُخفَّفَةً ، والرُّفَهْنِيَةُ ، كبُلَهْنِيَةٍ : رَغَدُ الخِصْبِ ولِينُ العَيْشِ ) ؛ ) وكَذلِكَ الرَّفاغَةُ والرَّفاغِيَةُ والرُّفَغْنِيَةُ .
قالَ الجوْهرِيّ : الرُّفَهْنِيَةُ مُلْحقٌ بالخماسِي بأَلِفٍ في آخِرِهِ ، وإنَّما صارَتْ ياءً لكسْرَةِ ما قَبْلها .
( رَفُهَ عَيْشُه ، ككَرُمَ ، فهو رَفِيهٌ ورافِهٌ ) وادِعٌ .
( و ) رَجُلٌ ( رَفْهانُ ومُتَرَفِّهٌ ) : ) أَي ( مُسْتَرِيحٌ مُتَنَعِّمٌ .
( وأَرْفَهَهُمُ اللَّهُ تعالى ورَفَّهَهُم تَرْفِيهاً ) : ) أَلانَ عَيْشَهم وأَخْصَبَهم .
( ورَفَهَ الرَّجُلُ ، كمَنَعَ ، رَفْهاً ) ، بالفتْحِ ( ويُكْسَرُ ، ورُفُوهاً ) ، بالضمِّ ، ( لانَ عَيْشُه .
( و ) رَفَهَتِ ( الإِبِلُ ( تَرْفَهُ رِفْهاً ورُفُوهاً : ( وَرَدَتِ الماءَ ) كلَّ يومٍ ( مَتَى شاءَتْ ) ؛ ) والاسمُ الرِّفهُ ،

بالكسْرِ ، كذا في الصِّحاحِ .
( وإِبِلٌ رَوافِهُ ) ، عن الزَّمَخْشريُّ ، ( وأَرْفَهْتُها ) أَنا ؛ وعليه اقْتَصَرَ الجوْهرِيُّ ؛ ( ورَفَّهْتُها ) تَرْفيهاً : أَوْرَدْتُها كلَّ يومٍ مَتَى شاءَتْ ؛ قالَ غَيْلانُ الرّبَعِيُّ :
ثُمَّتَ فاظَ مُرْفَهاً في إدْناءْمُدَاخَلاً في طِوَلٍ وإغْماءْوقيلَ : الرِّفْهُ أَقْصَرُ الوِرْدِ وأَسْرَعُه ؛ واسْتَعارَه لَبيدٌ في نخْلٍ نابِتَةٍ على الماءِ ، فقالَ :
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غَيْرَ صادِيَةٍ فكُلُّها كارِعٌ في الماءِ مُغْتَمِرُ ( وأَرْفَهُوا : رَفَهَتْ ماشِيَتُهم ) ، أَي وَرَدَتْ رِفْهاً ، عن الأصْمعيّ .
( و ) أَرْفَه ( المالُ : أَقامَ قَرِيباً مِن الماءِ ) في الحَوْضِ واضِعاً فيه .
( و ) أَرْفَه ( الرَّجلُ : ادَّهَنَ ) وتَرَجَّلَ ( كُلَّ يومٍ ) ؛ ) وقد نَهَى عنه .
( و ) أَيْضاً : ( دَاوَمَ على أَكْلِ النَّعيمِ ) ، وهو التَّوَسُّعُ في المَطْعَمِ والمَشْربِ ؛ وبهما فُسِّرَ الحدِيثُ : نَهَى عن الإرْفاهِ ؛ أَي لأنَّه مِن فِعْلِ العَجَمِ وأَرْبابِ الدُّنْيا ، وفيه الأَمْرُ بالتَّقَشُّفِ وابْتِذالِ النفْسِ .
( و ) أَرْفَه ( عِندَنا ) : ) أَقامَ و ( اسْتَراحَ كاسْتَرْفَهَ ) ؛ ) عن ابنِ الأَعْرابيِّ في النوادِرِ .
( والرُّفَهُ ، كصُرَدٍ : التِّبْنُ ) ، عن كُراعٍ .
ومنه المَثَلُ : أَغْنَى من التُّفَهِ عن الرُّفَهِ ؛ والتُّفَهُ : عَناقُ الأرضِ لأنّه لا يَقْتاتُ التِّبْنَ ؛ كما في الصِّحاحِ ، وقد تقدَّمَ البَحْثُ في ( ت ف ه ) .
( و ) الرِّفْهُ ، ( بالكسْرِ : صِغارُ النَّخْلِ .
( والرَّفَهَةُ ، محرّكةً : الرَّحمةُ والرَّأْفَةُ ) ؛ ) عن أَبي الهَيْثمِ ، وبه فسرَ

قَوْلهم : إذا سَقَطتِ الطَّرْفَةُ قَلَّتْ في الأرْضِ الرَّفَهَةُ .
( و ) قالَ أَبو لَيْلى : ( هو رافِهٌ به ) ، أَي ( راحِمٌ له ) . ) ويقالُ : أَما تَرْفَهُ فلاناً ؟ ( و ) يقالُ : ( بَيْنَنا ليلةٌ رافِهةٌ و ) ثلاثُ ( ليالٍ رَوافِهُ ) ، أَي ( لَيِّنَةُ السَّيرِ ) .
( وفي الصِّحاحِ : إذا كانَ يُسارُ فيها سَيْراً لَيِّناً .
( ورَفَّهَ عنِّي تَرْفيهاً ) : ) كنْتُ في ضيقٍ و ( نَفَّسَ ) عنِّي .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
رَفَّه عن الإِبِلِ تَرْفِيهاً : إذا أَوْرَدَها الماءَ كُلَّ يومٍ والتَّرْفِيه : الرِّفْقُ ؛ وأَيْضاً : الإقامَةُ والاسْتِراحَةُ ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ وهو أَرْفَهُ منه : أَكْثَر رفهاً .
ورُفِّهَ عنه التّعَبُ : أُزِيلَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

: (**الرَّفاهَةُ** ve **الرَّفاهِيَةُ**; hafifletilmiş olarak; ve **الرُّفَهْنِيَةُ**, **بُلَهْنِيَةٍ** gibi: bolluk refahının genişliği ve yaşayışın yumuşaklığı)؛ ve aynı şekilde **الرَّفاغَةُ** ve **الرَّفاغِيَةُ** ve **الرُّفَغْنِيَةُ**.
el-Cevherî dedi: **الرُّفَهْنِيَةُ** sonuna bir ألف ile beş harfliye ilhak edilmiştir; ancak kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle ياء olmuştur.
(**رَفُهَ** yaşayışı, **ككَرُمَ** gibi; artık o **رَفِيهٌ** ve **رافِهٌ**’dir): sakin.
(ve) bir adam (**رَفْهانُ** ve **مُتَرَفِّهٌ**): yani (**مُسْتَرِيحٌ مُتَنَعِّمٌ**).
(**وأَرْفَهَهُمُ اللَّهُ** تعالى ve **رَفَّهَهُم** **تَرْفِيهاً**): yaşayışlarını yumuşattı ve onları bereketli kıldı.
(**رَفَهَ** adam, **كمَنَعَ** gibi, **رَفْهاً**), fetha ile (ve kesrelenir; ve **رُفُوهاً**), damme ile: yaşayışı yumuşadı.
(ve) **رَفَهَتِ** (develer (**تَرْفَهُ** **رِفْهاً** ve **رُفُوهاً**: (suya geldi) her gün (ne zaman isterse)); isim **الرِّفهُ**’dür,

kesre ile; Sıhâh’ta böyle.
(**وإِبِلٌ رَوافِهُ**), Zemahşerî’den; (ve **أَرْفَهْتُها**) ben; Cevherî bununla yetindi; (ve **رَفَّهْتُها** **تَرْفيهاً**): onu her gün ne zaman isterse suya getirdim; Gıylân er-Rab‘î dedi:
ثُمَّتَ فاظَ مُرْفَهاً في إدْناءْمُدَاخَلاً في طِوَلٍ وإغْماءْ
ve denildi ki: **الرِّفْهُ** suya gelişin en kısası ve en süratlisidir; Lebîd bunu su üzerinde biten hurma fidanlarında ödünç aldı da şöyle dedi:
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غَيْرَ صادِيَةٍ فكُلُّها كارِعٌ في الماءِ مُغْتَمِرُ
(**وأَرْفَهُوا**: **رَفَهَتْ** hayvanları): yani **رِفْهاً** olarak suya geldi; Asma‘î’den.
(ve) **أَرْفَه** (mal: suya yakın bir yerde ikamet etti): havuzda, içinde (suya) koyarak.
(ve) **أَرْفَه** (adam: yağlandı) ve saç-sakalını düzeltti (her gün); ondan nehyedilmiştir.
(ve) ayrıca: (nimet yemeğine devam etti), o da yiyecek ve içecekte genişliktir; bununla hadis tefsir edilmiştir: **نَهَى عن الإرْفاهِ**; yani çünkü o Acemlerin ve dünya erbabının fiilindendir; onda zühdlenme ve nefsi hor kullanma emri vardır.
(ve) **أَرْفَه** (bizim yanımızda): ikamet etti ve (**اسْتَراحَ** **كاسْتَرْفَهَ** gibi); İbnü’l-A‘râbî’den en-Nevâdir’de.
(**والرُّفَهُ**, **كصُرَدٍ**: saman), Kurâ‘dan.
Ondan mesel: **أَغْنَى من التُّفَهِ عن الرُّفَهِ**; ve **التُّفَهُ**: yerin oğlağıdır; çünkü samanla gıdalanmaz; Sıhâh’ta olduğu gibi; (ت ف ه)’de araştırma daha önce geçti.
(ve) **الرِّفْهُ**, (kesre ile: hurma fidanlarının küçükleri).
(**والرَّفَهَةُ**, harekeli olarak: merhamet ve şefkat); Ebû’l-Heysem’den; bununla onların şu sözü tefsir edilmiştir: **إذا سَقَطتِ الطَّرْفَةُ قَلَّتْ في الأرْضِ الرَّفَهَةُ**.
(ve) Ebû Leylâ dedi: (**هو رافِهٌ به**), yani (**راحِمٌ له**). Denilir: **أَما تَرْفَهُ** falancayı? (ve) denilir: (**بَيْنَنا ليلةٌ رافِهةٌ** ve) üç (**ليالٍ رَوافِهُ**), yani (yürüyüşü yumuşak).
(Sıhâh’ta: içinde yumuşak bir yürüyüşle yürünülen olduğu zaman.)
(**ورَفَّهَ عنِّي تَرْفيهاً**): darlık içindeydim ve benden (ferahlattı).
Ona istidrâk olunanlardandır:
**رَفَّهَ** develerden **تَرْفِيهاً**: onları her gün suya getirdiği zaman; ve **التَّرْفِيه**: yumuşak davranmadır; ve ayrıca: ikamet ve istirahat; İbnü’l-A‘râbî’den; ve o ondan daha **أَرْفَهُ**’dur: daha çok **رفهاً**.
**ورُفِّهَ** ondan yorgunluk: giderildi.
Ona istidrâk olunanlardandır:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَفُهَ عَيْشُهُ
1 رَفُهَ عَيْشُهُ ذ , (JK, K,) or العَيْشُ, (Mgh, Msb,) inf. n. رَفَاهَةٌ and رَفَاهِيَةٌ (JK, Mgh, Msb, K *) and رُفْهَةٌ, (JK,) His life, or the life, was, or became, ample in its means or circumstances, unstraitened, or plentiful, (JK, Mgh, Msb, K,) and easy, pleasant, soft, or delicate. (JK, * Msb, K.) [See also رَفَاهَةٌ, below.] -A2- رَفَهَ, aor. رَفَهَ , inf. n. رُفُوهٌ (JK, Msb, K) and رَفْهٌ (Msb, K) and رِفْهٌ, (K,) [or this last is perhaps a simple subst.,] said of a man, He led [a plentiful, and] an easy, a pleasant, a soft, or a delicate, life; (K;) he found, or experienced, [or enjoyed, (see the part. n. رَافِهٌ, below,)] an easy, a pleasant, a soft, or a delicate, life, with ampleness of the means of subsistence; and ↓ ترفّه is [syn. therewith, its part. n. مُتَرَفِّهٌ being syn. with رَافِهٌ, and the verb itself being] quasipass. of رَفَّهَ: (Msb:) or he found, or experienced, rest, or ease, after fatigue. (JK.) [See also 4.] ― -b2- رَفَهَتِ الاـِبِلُ, (S, Mgh, K,) aor. رَفَهَ , (S, Mgh,) inf. n. رَفْهٌ and رُفُوهٌ, (S, [and it is implied in the K that رِفْهٌ also is an inf. n. of the verb thus used, but it is a simple subst. accord. to the S,]) The camels came to the water to drink (S, Mgh, K) every day, (S,) when they would. (S, Mgh, K.) [See رِفْهٌ, below.] -A3- أَمَا تَرْفَهُ فُلَانًا Hast thou not, or wherefore wilt thou not have, mercy, or pity, or compassion, on such a one? (TA. [The meaning is there only indicated by the context.])

رفّه
2 رفّه ذ , inf. n. تَرْفِيهٌ: see 4, in five places. ― -b2- رفّه نَفْسَهُ, inf. n. as above, He rested himself; made himself to be at rest or at ease; or gave himself rest. (Mgh, Msb.) ― -b3- رفّه عَنْهُ, (JK, S, Mgh, K,) or عَلَيْهِ, (so accord. to one copy of the S, [both correct, but the former the more common,]) inf. n. as above, (S, K,) He made his circumstances ample and easy; eased him, or relieved him; and granted him a delay; (JK, * S, * Mgh, K; *) namely, his debtor; (S, Mgh;) or one who was in straitness, or distress: (TA:) and he behaved, or acted, gently, softly, tenderly, graciously, or courteously, with him: (JK, TA: *) and رَفِّهْ عَلَىَّ Grant thou to me a delay: it is from رِفْهٌ as used in relation to camels. (Mgh.) And رُفِّهَ عَنْهُ التَّعَبُ Fatigue was removed from him, or made to quit him. (TA.)

ارفه
4 ارفه ذ He found, or experienced, rest, or ease, (K,) or he remained, stayed, dwelt, or abode, and found, or experienced, rest, or ease, (IAar, TA,) عِنْدِنَا at our abode; as also ↓ رفّه, inf. n. تَرْفِيهٌ; (IAar, TA;) and ↓ استرفه. (IAar, K.) ― -b2- He kept continually, or constantly, to the eating of dainty food, (K, TA,) and indulged himself largely in eating and drinking: and this is said to be meant in a trad. in which الاـِرْفَاه is forbidden; because it is one of the practices of the foreigners and of worldly people. (TA.) ― -b3- He anointed himself, (JK, S, K,) and combed, or anointed and combed, his hair, (S,) every day: (JK, S, K:) and this also is said to be meant in the trad. above mentioned: (JK, S, TA:) or by الارفاه in that trad. is meant [the indulging in] ease and plenty. (JK.) ― -b4- ارفهُ المَالُ The cattle remained near to the water (K, TA) in the water-ing-trough or tank, pasturing there upon the plants, or trees, called حَمْض. (TA.) ― -b5- And ارفهوا Their camels, (JK,) or their cattle, (K,) came to the water to drink (JK, K) every day, (JK,) or when they would. (K.) -A2- أَرْفَهَهُمْ He (God) made them to have an easy, a pleasant, a soft, or a delicate, and a plentiful, life; as also ↓ رَفَّهَهُمْ, inf. n. تَرْفِيهٌ: (K, TA:) and أَرْفَهْتُهُ and ↓ رَفَّهْتُهُ I made him to find, or experience, [or enjoy, (see 1,)] an easy, a pleasant, a soft, or a delicate, life, with ampleness of the means of subsistence. (Msb.) ― -b2- And ارفه الاـِبِلَ; (S, K;) and ↓ رفّهها, (K,) and عَنْهَا ↓ رفّه, inf. n. as above; (TA;) He made the camels to come to the water to drink (S, K, TA) every day, (S, TA,) when they would. (S, K, TA.)

5 تَرَفَّهَ see 1.

10 اـِسْتَرْفَهَ see 4.

رِفْهٌ
رِفْهٌ ذ [said in the K to be an inf. n. of رَفَهَ said of a man, and app. of رَفَهَت said of camels: or it is] a subst. from رَفَهَت said of camels; (S;) and [thus] signifies The coming of camels to the water to drink (JK, S, * Mgh) every day, (JK, S, *) when they will: (S, * Mgh:) or the shortest and quickest of the times of coming to water. (TA.) [See also ثِلْثٌ, and عُرَيْجَآءُ.] Lebeed uses it metaphorically in relation to palm-trees growing over water, saying,
يَشْرَبْنَ رِفْهًا عِرَاكًا غَيْرَ صَادِيَةٍ
فَكُلُّهَا كَارِعٌ فِى المَآءِ مُغْتَمِرُ

 [(tropical:) They drink every day, together, not thirsting; and every one of them is sipping the water, dipping therein]. (TA.) -A2- Also Small, or young, palm-trees. (JK, K, TA. [By Golius and Freytag written, in this sense, رِفَهٌ.])

رُفَهٌ
رُفَهٌ ذ i. q. تِبْنٌ [i. e. Straw; or straw that has been trodden, or thrashed, and cut: by some written رُفَّةٌ; and by some, رُفَتٌ]: (Kr, S, K:) whence the prov., أَغْنَى مِنَ التُّفَهِ عَنِ الرُّفَهِ [More free from want than the badger is from the want of straw]; التُّفَهُ meaning the beast of prey called عَنَاقُ الأَرْضِ; because it does not feed upon straw: (S:) [by some written التُّفَّهُ; and by some, التُّفَةُ; and by some, التُّفَّةُ:] accord. to some, the former word is with ة; and الرُّفَرُفَتٌ occurs as its pl. in a verse cited by IF: accord to ISk, the two words are correctly without teshdeed, and with the radical ه. (TA in art. تفه.) [See also رُفَتٌ, in art. رفت.]

رَفْهَةٌ
رَفْهَةٌ ذ Pity, compassion, or mercy. (AHeyth, K.) Thus expl. as used in the saying, اـِذَا سَقَطَتِ الطَّرْفَهْ قَلَّتْ فِى الأَرْضِ الرَّفْهَه. (TA. [But الطَّرْفَه is here an evident mistranscription for الصَّرْفَه, the name of the Twelfth Mansion of the Moon: the meaning is, When الصرفه sets aurorally, pity becomes little in the earth; because then the cold ends: see art. صرف.])

رَفْهَانُ
رَفْهَانُ ذ : see رَافِهٌ, in two places.

رُفَهْنِيَةٌ
رُفَهْنِيَةٌ ذ : see رَفَاهَةٌ.

رَفِيهٌ
رَفِيهٌ ذ : see رَافِهٌ, in two places.

رَفَاهَةٌ
رَفَاهَةٌ ذ and ↓ رَفَاهِيَةٌ, (S, Msb, K, [both expressly shown in the JK and Mgh and Msb to be inf. ns.,]) like رَفَاغَةٌ and رَفَاغِيَةٌ, (TA,) and ↓ رُفَهْنِيَةٌ, (S, K,) like رُفَغْنِيَةٌ, (TA,) the last rendered quasi-coordinate to the quinqueliteral-radical class [partly] by means of ا in its latter part, changed into ى because of the kesreh before it, (S, [but mentioned also in a separate art., as well as here, in the S and K,]) A state of life ample in its means or circumstances, unstraitened, or plentiful, (S, Msb, K,) and easy, pleasant, soft, or delicate: (Msb, K:) so in the saying, هُوَ فِى رَفَاهَةٍ مِنَ العَيْشِ (S) and رَفَاهِيَةٍ (S, Msb) and رُفَهْنِيَةٍ (S) He is in a state of life ample in its means &c. (S, Msb.)

رَفَاهِيَةٌ
رَفَاهِيَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

رَافِهٌ
رَافِهٌ ذ , applied to life, as meaning Ample in its means or circumstances, unstraitened, or plentiful, (Mgh,) [and easy, pleasant, soft, or delicate; like ↓ رَفِيهٌ: ― -b2- and] applied to a man, (JK, S, Msb,) In a state of ease, and ampleness of the means or circumstances of life; (JK, S;) in a state of rest, or ease; (Mgh, Msb, K;) enjoying an easy, a pleasant, a soft, or a delicate, life; (Msb, K;) as also ↓ رَفِيهٌ (K [though this seems to be applied more properly to life itself, being from رَفُهَ,]) and ↓ رَفْهَانُ (K) and ↓ مُتَرَفِّهٌ: (Mgh, Msb, K:) or ↓ رَفْهَانُ signifies in a state of rest, or ease, after fatigue; and its pl. is رِفَاهٌ and رَفَاهَى. (JK.) ― -b3- اـِبِلٌ رَوَافِهُ, [the latter word being pl. of رَافِهَةٌ,] Camels coming to the water to drink (JK, K) every day, (JK,) when they will. (K.) ― -b4- بَيْنِى وَبَيْنَكَ لَيْلَةٌ رَافِهَةٌ, (S, Msb, K,) and ثَلَاثُ لَيَالٍ رَوَافِهُ, (JK, S, K, *) [Between me and thee is a night, and are three nights,] of gentle, or easy, journeying. (JK, S, Msb, K.) ― -b5- هُوَ رَافِهٌ بِهِ He is affected with mercy, pity, or compassion, for him. (Aboo-Leylà, K.)

هُوَ أَرْفَهُ مِنْهُ
هُوَ أَرْفَهُ مِنْهُ ذ means أَكْثَرُ رَفْهًا [i. e. He is one who leads, or enjoys, a more easy, pleasant, soft, or delicate, and plentiful, life than he]. (TA.)

مُتَرَفِّهٌ
مُتَرَفِّهٌ ذ : see رَافِهٌ.

##### Türkçe

**رَفُهَ عَيْشُهُ**
1 **رَفُهَ عَيْشُهُ** ذ , (JK, K,) yahut **العَيْشُ**, (Mgh, Msb,) mastar ismi **رَفَاهَةٌ** ve **رَفَاهِيَةٌ** (JK, Mgh, Msb, K *) ve **رُفْهَةٌ**, (JK,) Onun hayatı, yahut hayat, imkânları veya hâlleri bakımından geniş oldu yahut genişledi, darlık olmayan, yahut bol; (JK, Mgh, Msb, K,) ve kolay, hoş, yumuşak, yahut nazik oldu. (JK, * Msb, K.) [Aşağıda **رَفَاهَةٌ**’ye de bak.] -A2- **رَفَهَ**, muzârîsi **رَفَهَ** , mastar ismi **رُفُوهٌ** (JK, Msb, K) ve **رَفْهٌ** (Msb, K) ve **رِفْهٌ**, (K,) [yahut bu sonuncusu belki basit bir isimdir,] bir adam hakkında söylenir: [bol, ve] kolay, hoş, yumuşak, yahut nazik bir hayat sürdü; (K;) imkânların genişliğiyle birlikte kolay, hoş, yumuşak, yahut nazik bir hayat buldu, yahut tecrübe etti, [yahut ondan zevk aldı, (aşağıda ism-i fâil **رَافِهٌ**’e bak)] ; ve ↓ **ترفّه** bununla eş anlamlıdır [onun ism-i fâili **مُتَرَفِّهٌ**’ün **رَافِهٌ** ile eş anlamlı olmasıyla, fiilin kendisi de] **رَفَّهَ**’nin yarı edilgenidir: (Msb:) yahut yorgunluktan sonra dinlenme, yahut rahatlık buldu, yahut tecrübe etti. (JK.) [4’e de bak.] ― -b2- **رَفَهَتِ الاـِبِلُ**, (S, Mgh, K,) muzârîsi **رَفَهَ** , (S, Mgh,) mastar ismi **رَفْهٌ** ve **رُفُوهٌ**, (S, [ve K’da, bu kullanımda **رِفْهٌ**’ün de fiilin mastarı olduğu ima edilir; fakat S’ye göre basit bir isimdir,]) Develer suya içmek için geldiler (S, Mgh, K) her gün, (S,) istedikleri zaman. (S, Mgh, K.) [Aşağıda **رِفْهٌ**’e bak.] -A3- **أَمَا تَرْفَهُ فُلَانًا** Şu kimseye merhamet, yahut acıma, yahut şefkat etmiyor musun; yahut niçin etmeyeceksin? (TA. [Orada anlam yalnız bağlamla işaret edilmiştir.])

**رفّه**
2 **رفّه** ذ , mastar ismi **تَرْفِيهٌ**: 4’e bak, beş yerde. ― -b2- **رفّه نَفْسَهُ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, Kendini dinlendirdi; kendini istirahatte yahut rahatlıkta kıldı; yahut kendine dinlenme verdi. (Mgh, Msb.) ― -b3- **رفّه عَنْهُ**, (JK, S, Mgh, K,) yahut **عَلَيْهِ**, (S’nin bir nüshasına göre böyle; [ikisi de doğru, fakat birincisi daha yaygındır,]) mastar ismi yukarıdaki gibi, (S, K,) Onun hâlini geniş ve kolay kıldı; onu rahatlattı, yahut ferahlattı; ve ona bir mühlet verdi; (JK, * S, * Mgh, K; *) yani borçlusuna; (S, Mgh;) yahut darlıkta, yahut sıkıntıda olana: (TA:) ve onunla yumuşakça, nazikçe, şefkatle, lütufkârane, yahut nezaketle davrandı, yahut muamele etti: (JK, TA: *) ve **رَفِّهْ عَلَىَّ** Bana bir mühlet ver: bu, develerle ilgili olarak kullanılan **رِفْهٌ**’dendir. (Mgh.) Ve **رُفِّهَ عَنْهُ التَّعَبُ** Yorgunluk ondan giderildi, yahut ondan uzaklaştırıldı. (TA.)

**ارفه**
4 **ارفه** ذ O, dinlenme yahut rahatlık buldu, yahut tecrübe etti, (K,) yahut kaldı, durdu, ikamet etti, yahut barındı ve dinlenme yahut rahatlık buldu, yahut tecrübe etti, (IAar, TA,) **عِنْدِنَا** bizim yanımızda; bunun gibi ↓ **رفّه**, mastar ismi **تَرْفِيهٌ**; (IAar, TA;) ve ↓ **استرفه**. (IAar, K.) ― -b2- Nefis yiyecek yemeye sürekli, yahut devamlı, bağlı kaldı, (K, TA,) ve yemede ve içmede kendini genişçe şımarttı: ve bunun, **الاـِرْفَاه**’ın yasaklandığı bir hadiste kastedildiği söylenir; çünkü o, yabancıların ve dünya ehlinin uygulamalarındandır. (TA.) ― -b3- Yağlandı, (JK, S, K,) ve saçını taradı, yahut yağlayıp taradı, (S,) her gün: (JK, S, K:) ve bunun da, yukarıda zikredilen hadiste kastedildiği söylenir: (JK, S, TA:) yahut o hadiste **الارفاه** ile kastedilen, [kendini salıverme anlamında] rahatlık ve bolluktur. (JK.) ― -b4- **ارفهُ المَالُ** Sığırlar suya yakın kaldılar (K, TA) sulukta yahut havuzda, orada **حَمْض** denilen bitkiler yahut ağaçlar üzerinde otlayarak. (TA.) ― -b5- Ve **ارفهوا** Develeri, (JK,) yahut sığırları, (K,) suya içmek için geldiler (JK, K) her gün, (JK,) yahut istedikleri zaman. (K.) -A2- **أَرْفَهَهُمْ** O (Allah) onları kolay, hoş, yumuşak, yahut nazik, ve bol bir hayata sahip kıldı; bunun gibi ↓ **رَفَّهَهُمْ**, mastar ismi **تَرْفِيهٌ**: (K, TA:) ve **أَرْفَهْتُهُ** ve ↓ **رَفَّهْتُهُ** Ben onu, geçim vasıtalarının genişliğiyle birlikte, kolay, hoş, yumuşak, yahut nazik bir hayat bulur, yahut tecrübe eder, [yahut ondan zevk alır, (1’e bak)] kıldım. (Msb.) ― -b2- Ve **ارفه الاـِبِلَ**; (S, K;) ve ↓ **رفّهها**, (K,) ve **عَنْهَا** ↓ **رفّه**, mastar ismi yukarıdaki gibi; (TA;) Develeri suya içmek için gelmeye alıştırdı (S, K, TA) her gün, (S, TA,) istedikleri zaman. (S, K, TA.)

5 **تَرَفَّهَ** 1’e bak.

10 **اـِسْتَرْفَهَ** 4’e bak.

**رِفْهٌ**
**رِفْهٌ** ذ [K’da, bir adam hakkında söylenen **رَفَهَ**’nin mastarı olduğu, ve develer hakkında söylenen **رَفَهَت**’in de görünüşe göre mastarı olduğu söylenir: yahut o,] develer hakkında söylenen **رَفَهَت**’ten bir isimdir; (S;) ve [böylece] şu anlama gelir: Develerin suya içmek için gelmesi (JK, S, * Mgh) her gün, (JK, S, *) istedikleri zaman: (S, * Mgh:) yahut suya gelme vakitlerinin en kısa ve en çabuk olanı. (TA.) [**ثِلْثٌ**’e ve **عُرَيْجَآءُ**’a da bak.] Lebeed bunu, su üzerinde yetişen hurma ağaçları hakkında mecazen kullanır; şöyle diyerek:
يَشْرَبْنَ رِفْهًا عِرَاكًا غَيْرَ صَادِيَةٍ
فَكُلُّهَا كَارِعٌ فِى المَآءِ مُغْتَمِرُ

[(tropical:) Her gün, birlikte, susamaksızın içerler; ve onların her biri suyu yudumlayandır, onun içine daldırandır]. (TA.) -A2- Ayrıca küçük, yahut genç, hurma ağaçları. (JK, K, TA. [Golius ve Freytag tarafından bu mânâda **رِفَهٌ** diye yazılmıştır.])

**رُفَهٌ**
**رُفَهٌ** ذ **تِبْنٌ** ile aynı [yani: saman; yahut çiğnenmiş, yahut dövülmüş ve kesilmiş saman: bazılarınca **رُفَّةٌ**; ve bazılarınca **رُفَتٌ** diye yazılır]: (Kr, S, K:) buradan darbımesel, **أَغْنَى مِنَ التُّفَهِ عَنِ الرُّفَهِ** [porsuktan saman ihtiyacından daha müstağni]; **التُّفَهُ** yer yırtıcısı denilen **عَنَاقُ الأَرْضِ** mânâsındadır; çünkü samanla beslenmez: (S:) [bazılarınca **التُّفَّهُ**; ve bazılarınca **التُّفَةُ**; ve bazılarınca **التُّفَّةُ** diye yazılır:] bazılarına göre, önceki kelime ة iledir; ve **الرُّفَرُفَتٌ** onun çoğulu olarak IF tarafından nakledilen bir beyitte vârid olur: ISk’ye göre, iki kelime de doğru olarak teşdîdsizdir ve aslî **ه** iledir. (TA, تفه maddesinde.) [Ayrıca رفت maddesinde **رُفَتٌ**’e bak.]

**رَفْهَةٌ**
**رَفْهَةٌ** ذ acıma, şefkat, yahut merhamet. (AHeyth, K.) Şöyle açıklanır; şu sözde kullanıldığı üzere: **اـِذَا سَقَطَتِ الطَّرْفَهْ قَلَّتْ فِى الأَرْضِ الرَّفْهَه**. (TA. [Fakat burada **الطَّرْفَه** açık bir yazım yanlışıdır; **الصَّرْفَه** için; Ay’ın On İkinci Menzi̇li’nin adı: mânâ, **الصرفه** fecrî gurûb ettiğinde, yeryüzünde acıma azalır; çünkü o vakit soğuk biter: صرف maddesine bak.])

**رَفْهَانُ**
**رَفْهَانُ** ذ : iki yerde **رَافِهٌ**’e bak.

**رُفَهْنِيَةٌ**
**رُفَهْنِيَةٌ** ذ : **رَفَاهَةٌ**’ye bak.

**رَفِيهٌ**
**رَفِيهٌ** ذ : iki yerde **رَافِهٌ**’e bak.

**رَفَاهَةٌ**
**رَفَاهَةٌ** ذ ve aşağıdaki **رَفَاهِيَةٌ**, (S, Msb, K, [ikisi de JK ve Mgh ve Msb’de açıkça mastar isimleri olarak gösterilmiştir,]) **رَفَاغَةٌ** ve **رَفَاغِيَةٌ** gibi, (TA,) ve aşağıdaki **رُفَهْنِيَةٌ**, (S, K,) **رُفَغْنِيَةٌ** gibi, (TA,) sonuncusu, son kısmındaki ا vasıtasıyla [kısmen] beş harfli kök sınıfına sanki eş-kategorili kılınmıştır; kendisinden önceki kesre sebebiyle ى’ya çevrilmiştir, (S, [fakat S ve K’da burada olduğu gibi ayrıca müstakil bir maddede de zikredilmiştir,]) imkânları yahut hâl ve şartları geniş olan, darlık olmayan, yahut bol olan bir hayat hâli, (S, Msb, K,) ve kolay, hoş, yumuşak, yahut nazik: (Msb, K:) şu sözde olduğu gibi, **هُوَ فِى رَفَاهَةٍ مِنَ العَيْشِ** (S) ve **رَفَاهِيَةٍ** (S, Msb) ve **رُفَهْنِيَةٍ** (S) O, imkânları geniş olan bir hayat hâlindedir vb. (S, Msb.)

**رَفَاهِيَةٌ**
**رَفَاهِيَةٌ** ذ : bir önceki paragrafın devamına bak.

**رَافِهٌ**
**رَافِهٌ** ذ , hayata nispetle, imkânları yahut hâl ve şartları geniş olan, darlık olmayan, yahut bol olan mânâsında, (Mgh,) [ve kolay, hoş, yumuşak, yahut nazik; aşağıdaki **رَفِيهٌ** gibi: ― -b2- ve] bir adama nispetle, (JK, S, Msb,) rahatlık hâlinde ve hayatın imkânlarının yahut hâl ve şartlarının genişliği hâlinde; (JK, S;) dinlenme hâlinde, yahut rahatlık hâlinde; (Mgh, Msb, K;) kolay, hoş, yumuşak, yahut nazik bir hayat yaşayan; (Msb, K;) ayrıca aşağıdaki **رَفِيهٌ** (K [gerçi bu, **رَفُهَ**’dan olduğu için, daha doğru olarak bizzat hayata uygulanır gibi görünür,]) ve aşağıdaki **رَفْهَانُ** (K) ve aşağıdaki **مُتَرَفِّهٌ**: (Mgh, Msb, K:) yahut aşağıdaki **رَفْهَانُ**, yorgunluktan sonra dinlenme hâlinde, yahut rahatlık hâlinde mânâsınadır; ve onun çoğulu **رِفَاهٌ** ve **رَفَاهَى**’dır. (JK.) ― -b3- **اـِبِلٌ رَوَافِهُ**, [son kelime **رَافِهَةٌ**’nin çoğuludur,] develer, (JK, K) her gün, (JK,) istedikleri vakit, (K) suya içmek için gelenler. ― -b4- **بَيْنِى وَبَيْنَكَ لَيْلَةٌ رَافِهَةٌ**, (S, Msb, K,) ve **ثَلَاثُ لَيَالٍ رَوَافِهُ**, (JK, S, K, *) [benimle senin aranda bir gece vardır ve üç gece vardır,] yumuşak, yahut kolay, yolculukla. (JK, S, Msb, K.) ― -b5- **هُوَ رَافِهٌ بِهِ** O, onun için merhamet, acıma, yahut şefkat ile etkilenendir. (Aboo-Leylà, K.)

**هُوَ أَرْفَهُ مِنْهُ**
**هُوَ أَرْفَهُ مِنْهُ** ذ **أَكْثَرُ رَفْهًا** mânâsınadır [yani: o, ondan daha kolay, hoş, yumuşak, yahut nazik, ve bol bir hayat süren, yahut ondan daha çok böyle bir hayatın zevkini çıkaran kimsedir]. (TA.)

**مُتَرَفِّهٌ**
**مُتَرَفِّهٌ** ذ : **رَافِهٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَفَهَ
رَفَهَ A ( n. ac. رَفْه 1 ,  رِفْه 2 ,  رُفُوْه 27 ),
a.  Lived in ease & comfort.

b.  Went to the water, whenever it would ( camel ).

رَفُهَ
رَفُهَ U ( n. ac. رَفَاْه 22 ,  رَفَاهِيَة ),
a.  Was easy, comfortable, enjoyable ( life ).

رَفَّهَ
رَفَّهَ II ,
a.  Made, allowed to live in the midst of abundance.

b.  Relieved; rested; granted a delay to ( debtor ).

c.  Allowed to come freely to the water ( camels ).

أَرْفَهَ
أَرْفَهَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ) & II ( a ), ( c ).

e.  Performed his toilet daily.

تَرَفَّهَ
تَرَفَّهَ V ,
a.  see I (a) , ( b ).

اِسْتَرْفَهَ
اِسْتَرْفَهَ X ,
a.  see I (a) .

رَفْهَة
رَفْهَة 1t ,  رَفَهَة 4t ,
a.  Kindness, indulgence.

رُفَه
رُفَه 9 ,
a.  Straw.

رَاْفِه
رَاْفِه 21 , ( pl. رَوَاْفِهُ 41 ),
a.  Easy, unstraitened, comfortable; luxurious.

رَفَاْهَة
رَفَاْهَة 22t ,
a.  Ease, comfort; comforts of life; luxury.

رَفِيْه
رَفِيْه 25 ,
a.  see 21 .

رَفْهَاْنُ
رَفْهَاْنُ 33 , ( pl. رَفَاْه 22
a.  ya ,  رِفَاْه 23 ),  see 21 .

رَفَاهِيْة
رَفَاهِيْة
a.  see 22t .

##### Türkçe

رَفَهَ
رَفَهَ A ( n. ac. **رَفْه** 1 ,  **رِفْه** 2 ,  **رُفُوْه** 27 ),
a. Rahatlık ve konfor içinde yaşadı.

b. (Deve) ne zaman isterse suya gitti.

رَفُهَ
رَفُهَ U ( n. ac. **رَفَاْه** 22 ,  **رَفَاهِيَة** ),
a. (Hayat) kolay, rahat, zevkli oldu.

رَفَّهَ
رَفَّهَ II ,
a. Bolluğun ortasında yaşattı, yaşamasına izin verdi.

b. Rahatlattı; dinlendirdi; (borçluya) mühlet verdi.

c. (Develerin) suya serbestçe gelmesine izin verdi.

أَرْفَهَ
أَرْفَهَ IV ,
a. I (a) , ( b ) ve II ( a ), ( c )’ye bak.

e. Her gün temizliğini yaptı.

تَرَفَّهَ
تَرَفَّهَ V ,
a. I (a) , ( b )’ye bak.

اِسْتَرْفَهَ
اِسْتَرْفَهَ X ,
a. I (a) ’ya bak.

رَفْهَة
رَفْهَة 1t ,  **رَفَهَة** 4t ,
a. Nezaket, müsamaha.

رُفَه
رُفَه 9 ,
a. Saman.

رَاْفِه
رَاْفِه 21 , ( pl. **رَوَاْفِهُ** 41 ),
a. Kolay, darlık olmayan, rahat; lüks.

رَفَاْهَة
رَفَاْهَة 22t ,
a. Rahatlık, konfor; hayatın rahatlıkları; lüks.

رَفِيْه
رَفِيْه 25 ,
a. 21’e bak.

رَفْهَاْنُ
رَفْهَاْنُ 33 , ( pl. **رَفَاْه** 22
a. ya ,  **رِفَاْه** 23 ),  21’e bak.

رَفَاهِيْة
رَفَاهِيْة
a. 22t’ye bak.
