# رفو (ر-ف-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ف - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رفو/أ

## Sözlükler (6)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: رفو/أ

(باب الراء والفاء وما يثلثهما)
  (رفق)  الراء والفاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على موافقةٍ ومقاربةٍ بلا عُنْف. فالرِّفق: خلاف العُنْف؛ يقال رفَقْتُ أْرْفُق. وفي الحديث: "إنّ الله جلّ ثناؤه يحبُّ الرِّفْق في الأمر كله".
  هذا هو الأصل ثم يشتقّ منه كلُّ شيءٍ يدعو إلى راحةٍ وموافَقة. والمرفق([1]) مَِرفق الإنسان؛ لأنه يستريح في الاتِّكاء عليه. يقال ارتَفَق الرّجلُ: إذا اتَّكأ على مَِرفقه في جلوسه. ومن ذلك الحديثُ لمّا سأل الأعرابيُّ عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، قيل له: "هو ذاكَ الأمغَرُ المرتَفِقُ"، أي المتَّكئ على مَِرفقه.ويقال فيه مَرْفِق ومِرْفَق، حكاهما ثعلب. والرُِّفْقَة: الجماعة ترافِقُهم في سفرك؛ واشتقاقه من الباب، للموافَقة، ولأنَّهم إذا تَمَاشَوْا تحاذَوْا بمرافقِهم. قال الخليل: الرُِّفْقة في السفر: الجماعة الذين يرافِقونك، فإذا تفرَّقْتم ذهب اسمُ الرُِّفقة. قال: والرّفيق: الذي يرافقك، وهو أن يجمعَك وإياه رفْقة؛ وليس يذهب اسمُه إذا تفرَّقْتُما. والمُرْفِق: الأمر الرَّافِقُ بك. والرِّفاقُ: حبلٌ يشدُّ به مَِرفق البعير إلى وَظيفِهِ. وهو قوله:
  * كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشِي في الرِّفاقِ([2]) *
  والمِرْفق: المِرْحاض، والجمع مَرَافِق. ويقال ارتفَقَ الرّجلُ ساهراً، إذا بات على مَِرفقِهِ لا ينام. وشاةٌ مُرَفَّقَةٌ([3]): يداها بَيْضاوانِ إلى المرفقين. والرَّفَق: انفتالٌ عن الجنب؛ ناقةٌ رَفْقاءُ، وجملٌ أرفَقُ. ويقال ماءٌ رَفَقٌ ومَرتعٌ رفَقٌ، أي سهلُ المطْلَب.
  (رفل)  الراء والفاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سَعةٍ ووُفُورٍ. من ذلك رَفَل في ثيابه يَرْفُل، وذلك إذا طالَتْ عليه فجَرَّها. والرِّفَلُّ: الفَرَس الطويل الذّنَب.
  (رفن)  [الراء والفاء والنون ليس أصلاً([4])]، وإنّما النُّون [في رِفَنٍّ] مبدلةٌ من لام؛ لأنّه في الأصل رِفَلٌّ. فأما قولهم ارفأَنَّ، إِذا سكَنَ، فإنّ النون فيه زائدة.
  (رفه)  الراء والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَعمةٍ وسَعة مَطْلَبٍ. من ذلك الرِّفْهُ، وهو أن تَرِدَ الإِبلُ كلَّ يومٍ متى شاءت. قال الشاعر([5]):
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرةٍ *** وكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِرُ  ومن ذلك الرَّفاهَةُ في العَيش والرّفاهِية. ويقال: بينَنَا وبين فلانٍ ليلةٌ رافهة، أي ليِّنة السّيرِ لا تُعيِي. ومن ذلك الإرفاه: كثرة [التدَهُّن([6])]، وهو من الرِّفْه الذي ذكرناه. ورُفِّه عنه: إذا نُفِّس عنه الكَربُ.
  (رفو/أ)  الراء والفاء والحرف المعتل أو الهمزة أصلٌ واحد يدلُّ على موافقةٍ وسكون وملاءَمة. من ذلك رفَوْتُ الثَّوْبَ أرفُوه، ورفَأته أرفَؤه. ورفَوْت الرّجلَ، إذا سكَّنْته من رُعْب. قال:
رَفَوْنِي وقالُوا يا خُوَيلِد لا تُرَعْ *** فقلتُ وأنكرتُ الوجوهَ هُمُ هُمُ([7])  والمرافاة([8]): الاتِّفاق. قال:
ولمَّا أنْ رأيتُ أبَا رُوَيمٍ *** يُرَافِينِي ويَكرَهُ أن يُلاما([9])  والرِّفاء: الاتِّفاق والالتحام. ومن ذلك الحديث "أنّه نَهَى أن يقال بالرِّفاء والبنين". يقال ذلك لِلْمُمْلِك. ومن الباب أرفَأْتُ إليه، إِذا لَجَأْتَ إِليه. وأرفأْتُ فلاناً في البيع، إذا زِدْتَه محاباة. ومنه أرفأْتُ السّفينةَ، إذا قرّبْتَها للشَّطّ. وذلك المكان مَرْفَأٌ.
  ومما شذَّ عن الباب: اليَرْفَئِيُّ، قال قوم: هو راعي الغَنَم؛ وقال قومٌ: هو الظليم. ويقال: بلْ كل نافرٍ يَرْفَئِيٌّ.
  (رفت)  الراء والفاء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على فَتٍّ ولَيٍّ. يقال رفَتُّ الشّيءَ بيدي، إِذا فتَتَّه حتّى صارَ رُفاتا. وارْفَتَّ الحَبْلُ، إذا انقطع. واشتُقّ منه رفَتَ عُنقَه، إِذا دقَّها وَلَفَتَها [و] لوَاها.
  (رفث)  الراء والفاء والثاء أصلٌ واحدٌ، وهو كلُّ كلام يُستَحْيا من إظهاره. وأصلُه الرَّفَثُ، وهو النِّكاح. قال الله جلّ ثناؤُه: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إلى نِسَائِكُمْْ [البقرة 187]. والرّفَث: [الفُحْش] في الكلام. يقال أَرْفَثَ وَرَفَثَ.
  (رفد)  الراء والفاء والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد منقاس، وهو المعاوَنة والمظاهَرة بالعَطاء وغيره. فالرَّفْد مصدر رفَدَهُ يَرْفِدُه، إذا أعطاه. والاسم الرِّفْد. وجاء في الحديث: "ويكون الفَيْء رِفْداً"، أي يكون صِلاتٍ لا يوضَع مواضِعَه. ويقال ارتفَدْتَ من فلانٍ: أصبْتُ من كَسبه. وأُرفِدت المال: اكتسبته. والرافد: المُعين، والمُرْفِدُ أيضاً. ورفَدَ بنو فلانٍ فلاناً، إذا سَوَّدُوه عليهم وعظَّموه، وهو مرفَّد. والرّافِدانِ: دِجْلةُ والفرات. قال الفرزدق:
بَعثْتَ على العِراق ورافديْهِ *** فَزَارِيّاً أحَذَّ يَدِ القَميصِ([10])  وترافدوا، إذا تعاوَنُوا عليه، والرِّفادة: شيءٌ كانت قريش تُرَافِدُ به في الجاهلية، يُخرِج كلُّ إنسانٍ شيئاً، ثم يشترون به للحاجِّ طعاماً وزَبيباً وشراباً. والرَّوافِد: خشب السَّقف؛ وهو من الباب؛ لأنه يُرفدَ بها السَّقْف. قال:
روافِدُه أكرمُ الرّافداتِ *** بَخٍ لك بَخٍّ لبَحْرٍ خِضَمّْ([11])  والمرفد: العُظَّامَة التي تعظِّم بها الرّسْحاء عَجِيزتَها. ومن الباب الرِّفْد، وهو القَدَح الضَّخم؛ وهو الرَّفْد والمِرْفَد أيضاً.
  ويقال المِرْفَد: الإناء الذي يُقْرَى فيه. والرَّفُود: الناقة تملأ الرِّفْد، وهو القدح الضخم، في حَلْبةٍ واحدة. والرُّفَيْدات: قومٌ من العرَب.
  (رفز)  الراء والفاء والزاء ليس هو عندنا أصلاً، لكنَّهم قالوا: إنّ الرّفْز الضَّرْب؛ يقال ما يَرْفِزُ منه عِرْقٌ: أي ما يضرِب. قال:
وبلدةٍ للداء فيها غامِزُ *** مَيْتٍ بها العِرقُ الصَّحيح الرَّافِزُ([12])  (رفس)  الراء والفاء والسين قريبٌ من الباب الذي قبله، إلا أنّ في كتاب الخليل: الرَّفْس: الصَّدْمة في الصَّدر بالرِّجْل.
  (رفش)  الراء والفاء والشين ليس* شيئاً. ويقولون: الرَّفْش الأكل.
  (رفص)  الراء والفاء والصاد فيه كلمة واحدة. يقولون: ارتَفَص السِّعْر: غَلاَ. فأما الرُّفْصَة فالماءُ يكون بين القوم نَوْبةً. ويقال إنه مقلوب من الفُرْصة. يقال: هم يتفارصُون الماءَ بينهم ويترافصون، إذا تناوبوا. وقد كتب البابُ في موضعه.
  (رفض)  الراء والفاء والضاد أصلٌ واحد، وهو التَّرك، ثم يشتقّ منه. يقال رَفَضْتُ الشيءَ: تركته. هذا هو الأصل، ثم يشتقّ منه ارفَضَّ الدّمْعُ من العين: سال، كأنه تَرَكَ موضِعَه. وكلُّ متفرّقٍ مرفَضّ. ويقال للطَّريق المتفرِّقة أخادِيده: رِفَاض. قال:
  * كالعِيسِ فَوقَ الشَّرَكِ الرِّفاضِ([13]) *
  والرَّفَض: الفِرَق، في قول ذي الرُّمّة:
  * بها رَفَضٌ مِنْ كلِّ خَرْجَاء صَعْلةٍ([14]) *
  أي فِرَق. وفي القِربة رفَضٌ من ماءٍ: مثلُ الجُرْعة، كأنها رُفِضَت فيه. يقال فيه رفَّضْتُ. ورُفُوض الأرض: مواضعُ لا تُمْلَك، كأنها رُفِضت. والرَّاوفض: جنودٌ تَركوا أميرَهم وانصَرفوا. ويقال: رجلٌ رُفَضَةٌ، للذي يُمسِك الشيءَ ثم لا يلبثُ أن يدَعَه، ويقال رَفَضَ النّخلُ، وذلك إِذا انتشر عِذْقه وسقط قِيقاؤُه. ويقال في أرضِ بني فلانٍ رُفوض من كلأ، إذا كان متفرِّقاً بعيداً بعضُه من بعض، وقال بعضهم: مَرافِضُ الوادي: مَفاجرُه، وذلك حيث يرفضُّ إليه السَّيل. قال ابن السّكيت: راعٍ رُفضَةٌ قُبَضَة، للذي يقبض الإبلَ ويجمعها، فإذا صار إلى الموضع الذي [تحبُّه و] تهواه [رفَضَها([15])] فتركها ترعَى حيث شاءت تذهب وتجيء.
  (رفع)  الراء والفاء والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خلاف الوضع. تقول: رفعتُ الشيءَ رفعاً؛ وهو خلاف الخَفْض. ومَرفُوع الناقةِ في سيرها: خلاف المَوْضوع. قال طرَفة:
مَوضُوعُها زَوْلٌ ومرفوعها *** كمَرِّ صَوْبٍ لِجبٍ وَسْطَ ريحْ([16])  يقال رَفَع البعيرُ ورَفَّعته أنا.
  ومن الباب الرَّفع: تقريب الشيء. قال الله جلّ ثناؤُه: ﴿وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ﴾ [الواقعة 34]، أي مقرَّبة لهم. ومن ذلك قوله رَفَعْتُه للسُّلطان، ومصدر ذلك الرُِّفْعانُ ويقال للناقة إذا رفَعت اللِّبَأ في ضَرعها: هي رافعٌ. والرفع: إذاعة الشيء وإظهارُه. ومنه الحديث، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "كلُّ  رافِعَة رفعَتْ علينا من البَلاغ([17]) فقد حرَّمتُها"، أي كلُّ جماعةٍ مبلِّغة تبلّغ عنا فلتبلّغ أنِّي حرَّمْتُ المدينَةَ. وذلك كقولهم رَفَع فلانٌ على العامل، وذلك إذا أذاعَ خَبرَه ورَفْع الزَّرعِ: أن يُحمل بعد الحَصاد إلى البَيْدر؛ يقال هذه أيّام الرَِّفاع.
  (رفغ)  الراء والفاء والغين كلمةٌ تدل على ضَعةٍ ودناءة. فالرَّفْغ ألأَمُ الوادِي وشرُّه تُراباً. والرُّفْغ: أصل الفخِذ، وكلُّ موضع اجتمع فيه الوَسَخ. وفي الحديث: "كيف لا أُوهِمُ ورُفْغُ أحدِكم بين ظُفْره وأنملته([18])". والأَرفاغ من الناس: السِّفْلة. فأما قولهم عيشٌ رافغ ورفيغ: طيّب واسع، فهذا له وجهان: إمّا أن يكونَ الغَينُ منقلبةً عن الهاء فيكون من الرَّفْه، وإمَّا أن يكون شُبِّه مالُه في كثرته برَفْغ التُّراب، يراد به الكثرة.
---------------------------------------------------------------
([1]) المرفق كمنبر ومجلس.
([2]) البيت لبشر بن أبي خازم، كما في اللسان (رفق) والمخصص (7: 153/ 13: 129).
([3]) ذكرت هذه الكلمة في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([4]) أثبت هذه التكملة مطاوعة لطريقة ابن فارس، وللحاجة إليها.
([5]) هو لبيد. ديوانه 52 طبع 1880 واللسان (رفه، غمر). وفي الموضع الأول من اللسان "غير صادية"، وقد أشير إليها في شرح الديوان. وفي جميع المواضع: "فكلها كارع".
([6]) التكملة من المجمل واللسان. وفي الحديث "أنه نهى عن الإرفاء".
([7]) البيت لأبي خراش الهذلي، كما في اللسان (رفأ، رفا)، وهو مطلع قصيدة له في شرح السكري 71 والقسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 62. و انظر الخزانة (1: 211).
([8]) في الأصل: "والرافات"، صوابه في المجمل.
([9]) البيت في المجمل واللسان (رفا) والخزانة (1: 211). وفي الأصل: "أبا ذريم" صوابه من المراجع السابقة.
([10]) ديوان الفرزدق 487 واللسان (رفد، حذذ) والكامل 479 ليبسك والمعارف 179 والشعراء (ترجمة الفرزدق) وزهر الآداب (1: 21) والأغاني (19: 17) وكنايات الجرجاني 74 والحيوان (5: 197/6: 510). وفي المجمل: "أأطعمت".
([11]) البيت في اللسان (بخخ، رفد) وقد سبق في (بخ).
([12]) البيتان في اللسان (رفز، رقز) حيث أنشد في الموضع الأخير رواية "الراقز"، وكلاهما بمعنى. وفي الأصل: "رافز"، صوابه "الرافز"، أي إن العرق الصحيح يموت بها من الفزع.
([13]) البيت لرؤبة في ديوانه 82 واللسان (رفض). ورواية ابن فارس تطابق رواية الجوهري.  قال ابن بري: "صوابه: بالعيس، لأن قبله:
* يقطع أجواز الفلا انقضاضي *".
([14]) عجزه كما في الديوان 516 واللسان (رفض): *وأخرج يمشي مثل مشي المخبل*
([15]) هذه التكملة والتي قبلها من المجمل.
([16]) في ديوان طرفة 13: "مرفوعها زول وموضوعها"، وبهذه الرواية صحح ابن بري رواية البيت. انظر اللسان. وسيعيده في (وضع).
([17]) ويروى أيضاً "من البلاغ" بضم الباء وتشديد اللام، أي المبلغين.
([18]) الأنملة: رأس الإصبع، وفيها تسع لغات تثليث الهمزة مع تثليث الميم.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الفاء** ve ikisini üçleyenler)

  (**رفق**)  **الراء** ve **الفاء** ve **القاف** bir tek asıldır; şiddetsiz bir uygunluğa ve yakınlığa delâlet eder. Şu hâlde **الرِّفق**: şiddetin zıddıdır; “**رفَقْتُ** **أْرْفُق**” denir. Hadiste: “Allah—yüce sena O’nundur—işin hepsinde **الرِّفْق**i sever” (buyurulmuştur).

  Bu asıldır; sonra ondan, rahatlığa ve uygunluğa çağıran her şey türetilir. Ve **المرفق**([1]) insanın **مَِرفق**udur; çünkü ona dayanmakta rahat eder. “**ارتَفَق** الرجلُ” denir: oturuşunda **مَِرفقه**una dayanırsa. Ve bundan, bedevî Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem hakkında sorunca olan hadis: ona “**هو ذاكَ الأمغَرُ المرتَفِقُ**” denildi; yani **مَِرفقه**una dayanmış olan. Ve onda **مَرْفِق** ve **مِرْفَق** denir; ikisini de Sa‘leb rivayet etti. Ve **الرُِّفْقَة**: yolculuğunda onlarla beraberlik ettiğin cemaat; onun iştikakı babdandır: uygunluk için; ve çünkü onlar yürüdüklerinde **مرافق**leriyle hizalanırlar. Halîl dedi: yolculukta **الرُِّفْقة**: sana refakat eden cemaat; siz ayrıldığınızda **الرُِّفقة** adı gider. Dedi: ve **الرّفيق**: sana refakat eden; o, seni ve onu bir **رفْقة**de toplamasıdır; siz ikiniz ayrıldığınızda onun adı gitmez. Ve **المُرْفِق**: sana yumuşak davranan iş. Ve **الرِّفاقُ**: deve **مَِرفق**unu **وَظيف**ine bağlamakla bağlanan ip. Ve o, şu sözdür:
  * **كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشِي في الرِّفاقِ**([2]) *

  Ve **المِرْفق**: hela; çoğulu **مَرَافِق**. Ve “**ارتفَقَ** الرجلُ ساهراً” denir: **مَِرفقِهِ** üzerinde, uyumadan geceleyince. Ve **شاةٌ مُرَفَّقَةٌ**([3]): iki eli dirseklere kadar beyaz olan. Ve **الرَّفَق**: yan taraftan bir dönüştür; **ناقةٌ رَفْقاءُ** ve **جملٌ أرفَقُ**. Ve “**ماءٌ رَفَقٌ** ve **مَرتعٌ رفَقٌ**” denir; yani talebi kolay.

  (**رفل**)  **الراء** ve **الفاء** ve **اللام** bir tek asıldır; genişliğe ve bolluğa delâlet eder. Bundan: “**رَفَل** في ثيابه **يَرْفُل**”; bu, elbiseleri üzerinde uzayınca onları sürüklemesidir. Ve **الرِّفَلُّ**: kuyruğu uzun at.

  (**رفن**)  [**الراء** ve **الفاء** ve **النون** asıl değildir([4])]; ancak **النُّون** [**رِفَنٍّ** içinde] bir **لام**dan bedeldir; çünkü aslında **رِفَلٌّ**dur. Ama onların “**ارفأَنَّ**” sözü: sakinleştiğinde; onda **النون** ziyadedir.

  (**رفه**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الهاء** bir tek asıldır; nimete ve talebin genişliğine delâlet eder. Bundan **الرِّفْهُ**; o, develerin her gün, ne zaman isterlerse suya gelmesidir. Şair([5]) dedi:
يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرةٍ *** وكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِرُ
  Ve bundan: yaşayışta **الرَّفاهَةُ** ve **الرّفاهِية**. Ve “aramızda ve falan arasında **ليلةٌ رافهة** vardır” denir; yani yürüyüşü yumuşak, yormaz. Ve bundan **الإرفاه**: [**التدَهُّن**([6])]in çokluğu; o, zikrettiğimiz **الرِّفْه**dendir. Ve “**رُفِّه عنه**” denir: keder ondan giderilince.

  (**رفو/أ**)  **الراء** ve **الفاء** ve illetli harf yahut **الهمزة** bir tek asıldır; uygunluğa ve sükûna ve uyuşmaya delâlet eder. Bundan: “**رفَوْتُ** الثَّوْبَ **أرفُوه**” ve “**رفَأته** **أرفَؤه**”. Ve “**رفَوْت** الرجلَ” (denir): onu korkudan sakinleştirdiğinde. Dedi:
رَفَوْنِي وقالُوا يا خُوَيلِد لا تُرَعْ *** فقلتُ وأنكرتُ الوجوهَ هُمُ هُمُ([7])
  Ve **المرافاة**([8]): anlaşma. Dedi:
ولمَّا أنْ رأيتُ أبَا رُوَيمٍ *** يُرَافِينِي ويَكرَهُ أن يُلاما([9])
  Ve **الرِّفاء**: anlaşma ve kaynaşma. Ve bundan hadis: “**أنّه نَهَى أن يقال بالرِّفاء والبنين**”; bu, evlenen kimseye söylenir. Ve babdandır: “**أرفَأْتُ إليه**” (denir): ona sığındığında. Ve “**أرفأْتُ** فلاناً في البيع” (denir): ona kayırma ile artırdığında. Ve ondan: “**أرفأْتُ** السّفينةَ” (denir): onu kıyıya yaklaştırdığında. Ve o yer **مَرْفَأٌ**dur.

  Ve babdan şâz olanlardan: **اليَرْفَئِيُّ**; bir kavim dedi: o, koyun çobanıdır; bir kavim dedi: o, devekuşu erkeğidir. Ve denir: bilakis her ürkek olan **يَرْفَئِيٌّ**dir.

  (**رفت**)  **الراء** ve **الفاء** ve **التاء** bir tek asıldır; ufalama ve bükmeye delâlet eder. “**رفَتُّ** الشّيءَ بيدي” denir: onu ufalayıp **رُفاتا** oluncaya kadar. Ve “**ارْفَتَّ** الحَبْلُ” (denir): kopunca. Ve ondan türetildi: “**رفَتَ** عُنقَه” (denir): onu inceltip [ve] büküp çevirdiğinde.

  (**رفث**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الثاء** bir tek asıldır; o, açığa vurulmasından haya edilen her sözdür. Ve aslı **الرَّفَثُ**tur; o da cinsel ilişkidir. Allah—yüce sena O’nundur—dedi: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إلى نِسَائِكُمْْ [البقرة 187]. Ve **الرّفَث**: sözde [**الفُحْش**]. “**أَرْفَثَ** ve **رَفَثَ**” denir.

  (**رفد**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الدال** bir tek asıldır; düzenli, kıyaslıdır; o, bağış ve başkasıyla yardımlaşma ve destekleşmedir. Şu hâlde **الرَّفْد**: “**رفَدَهُ** **يَرْفِدُه**”un masdarıdır; ona verdiğinde. Ve isim **الرِّفْد**dir. Hadiste geldi: “**ويكون الفَيْء رِفْداً**”; yani yerlerine konulmayan bağışlar olur. Ve “**ارتفَدْتَ** من فلانٍ” denir: onun kazancından elde ettim. Ve “**أُرفِدت** المال” (denir): onu kazandım. Ve **الرافد**: yardımcı; ve **المُرْفِدُ** da. Ve “**رفَدَ** بنو فلانٍ فلاناً” (denir): onu üzerlerine efendi kılıp büyüttüklerinde; o, **مرفَّد**dir. Ve **الرّافِدانِ**: Dicle ve Fırat. Ferazdak dedi:
بَعثْتَ على العِراق ورافديْهِ *** فَزَارِيّاً أحَذَّ يَدِ القَميصِ([10])
  Ve “**ترافدوا**” (denir): onun üzerinde yardımlaştıklarında. Ve **الرِّفادة**: Câhiliye’de Kureyş’in onunla yardımlaştığı bir şey; her insan bir şey çıkarır, sonra onunla hacıya yiyecek, kuru üzüm ve içecek satın alırlardı. Ve **الرَّوافِد**: tavanın keresteleri; o, babdandır; çünkü tavan onunla desteklenir. Dedi:
روافِدُه أكرمُ الرّافداتِ *** بَخٍ لك بَخٍّ لبَحْرٍ خِضَمّْ([11])
  Ve **المرفد**: **الرّسْحاء**ın sağrısını büyüttüğü büyüklük. Ve babdandır **الرِّفْد**; o, büyük kadehtir; o, **الرَّفْد** ve **المِرْفَد** de.

  Ve “**المِرْفَد**” denir: içinde ikram edilen kap. Ve **الرَّفُود**: bir sağımda **الرِّفْد**i—o büyük kadehtir—dolduran deve. Ve **الرُّفَيْدات**: Araplardan bir kavim.

  (**رفز**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الزاء** bizce asıl değildir; lâkin dediler ki: **الرّفْز** vuruştur; “**ما يَرْفِزُ** منه عِرْقٌ” denir: yani damar atmaz. Dedi:
وبلدةٍ للداء فيها غامِزُ *** مَيْتٍ بها العِرقُ الصَّحيح الرَّافِزُ([12])
  (**رفس**)  **الراء** ve **الفاء** ve **السين** bir önceki bab’a yakındır; ancak Halîl’in kitabında: **الرَّفْس**: ayakla göğüste çarpma.

  (**رفش**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الشين** bir şey değildir. Ve derler: **الرَّفْش** yemektir.

  (**رفص**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الصاد**da bir tek kelime vardır. Derler: “**ارتَفَص** السِّعْر” (denir): pahalandı. Ama **الرُّفْصَة**: kavimler arasında nöbetle bulunan sudur. Ve denir ki o, **الفُرْصة**dan kalptir. “Onlar suyu aralarında **يتفارصُون** ve **يترافصون**” denir: nöbetleşe yaptıklarında. Bab, yerinde yazılmıştır.

  (**رفض**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الضاد** bir tek asıldır; o, terk etmektir; sonra ondan türetilir. “**رَفَضْتُ** الشيءَ” denir: onu terk ettim. Bu asıldır; sonra ondan “gözden yaş **ارفَضَّ**” (denir): aktı; sanki yerini terk etti. Ve her dağınık olan **مرفَضّ**dır. Ve ayrılan yolların yarıntılarına **رِفَاض** denir. Dedi:
  * كالعِيسِ فَوقَ الشَّرَكِ الرِّفاضِ([13]) *
  Ve **الرَّفَض**: fırkalar; Zü’r-Rumme’nin sözünde:
  * بها رَفَضٌ مِنْ كلِّ خَرْجَاء صَعْلةٍ([14]) *
  yani fırkalar. Ve kırbada sudan **رفَضٌ** vardır: yudum gibi; sanki onda bırakılmıştır. Onda “**رفَّضْتُ**” denir. Ve **رُفُوض** yer: mülk edinilmeyen yerler; sanki terk edilmiştir. Ve **الرَّاوفض**: emirlerini terk edip dönen askerler. Ve “**رجلٌ رُفَضَةٌ**” denir: bir şeyi tutup sonra gecikmeden bırakan kimseye. Ve “**رَفَضَ** النّخلُ” denir: salkımı yayıldığında ve **قِيقاؤُه** düştüğünde. Ve “falan oğullarının arazisinde ottan **رُفوض** vardır” denir: birbirinden uzak, dağınık olduğunda. Ve bazıları dedi: **مَرافِضُ** vadinin: yarıklarıdır; o, selin ona döküldüğü yerdir. İbnü’s-Sikkît dedi: “**راعٍ رُفضَةٌ قُبَضَة**” (denir): develeri tutup toplayan; sevdiği ve arzuladığı yere varınca [**رفَضَها**([15])] onları bırakır; diledikleri yerde otlarlar, gider gelirler.

  (**رفع**)  **الراء** ve **الفاء** ve **العين** bir tek asıldır; koymanın zıddına delâlet eder. “**رفعتُ** الشيءَ **رفعاً**” dersin; o, **الخَفْض**ın zıddıdır. Devenin yürüyüşünde **مَرفُوع**: **المَوْضوع**un zıddıdır. Tarafe dedi:
مَوضُوعُها زَوْلٌ ومرفوعها *** كمَرِّ صَوْبٍ لِجبٍ وَسْطَ ريحْ([16])
  “**رَفَع** البعيرُ” denir; ve “ben onu **رَفَّعته**” (denir).

  Ve babdandır **الرَّفع**: bir şeyi yaklaştırmak. Allah—yüce sena O’nundur—dedi: ﴿وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ﴾ [الواقعة 34]; yani onlara yaklaştırılmış. Ve bundan “onu sultana **رَفَعْتُ**” sözün; bunun masdarı **الرُِّفْعانُ**dur. Ve deveye, memesindeki ağız sütünü kaldırdığında: o **رافعٌ**dır. Ve **الرفع**: bir şeyi yaymak ve açığa çıkarmaktır. Ondan hadis: Resûlullah sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem dedi: “**كلُّ  رافِعَة** رفعَتْ علينا من **البَلاغ**([17]) فقد حرَّمتُها”; yani bizden tebliğ eden her cemaat, Medine’yi haram kıldığımı tebliğ etsin. Bu, onların “falan, âmile karşı **رَفَع** etti” sözü gibidir; bu, haberini yaydığında olur. Ve ekinin **رَفْع**i: hasattan sonra harman yerine taşınmasıdır; “bunlar **الرَِّفاع** günleridir” denir.

  (**رفغ**)  **الراء** ve **الفاء** ve **الغين** aşağılık ve bayağılığa delâlet eden bir kelimedir. Şu hâlde **الرَّفْغ**: vadinin en alçağı ve toprağı en kötüsüdür. Ve **الرُّفْغ**: uyluğun kökü; ve pisliğin toplandığı her yer. Hadiste: “**كيف لا أُوهِمُ ورُفْغُ أحدِكم بين ظُفْره وأنملته**([18])”. Ve insanlardan **الأَرفاغ**: aşağı tabaka. Ama onların “**عيشٌ رافغ ورفيغ**: iyi, geniş” sözü; bunun iki yönü vardır: ya **الغَين** **الهاء**dan dönmüştür de **الرَّفْه**dendir; yahut malının çokluğunda toprağın **رَفْغ**ine benzetilmiştir; onunla çokluk kastedilir.

---------------------------------------------------------------
([1]) **المرفق**: **منبر** ve **مجلس** gibi.
([2]) Beyit, Lisân (**رفق**) ve el-Muḫaṣṣaṣ’ta (7: 153/ 13: 129) olduğu üzere Bişr b. Ebî Ḫâzim’indir.
([3]) Bu kelime Kāmûs’ta zikredildi; Lisân’da gelmedi.
([4]) Bu tekmili, İbn Fâris’in yöntemine uyarak ve ona ihtiyaç sebebiyle sabit kıldım.
([5]) O, Lebîd’dir. Dîvânı 52 (1880 baskı) ve Lisân (**رفه**، **غمر**). Lisân’ın birinci yerinde “**غير صادية**”dır; dîvân şerhinde ona işaret edilmiştir. Bütün yerlerde: “**فكلها كارع**”.
([6]) Tekmil, el-Mücmel ve Lisân’dandır. Hadiste: “**أنه نهى عن الإرفاء**”.
([7]) Beyit, Lisân (**رفأ**، **رفا**)da olduğu üzere Ebû Ḫırâş el-Hüzelî’nindir; Sükkerî şerhinde 71’de ve Hüzelîlerin şiirleri mecmuasının ikinci kısmında 62’de onun bir kasidesinin matlaıdır. Ve el-Ḫizâne’ye bak (1: 211).
([8]) Asılda: “**والرافات**”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([9]) Beyit el-Mücmel ve Lisân (**رفا**) ve el-Ḫizâne’de (1: 211). Asılda: “**أبا ذريم**”; doğrusu önceki kaynaklardandır.
([10]) Ferazdak Dîvânı 487 ve Lisân (**رفد**، **حذذ**) ve el-Kâmil 479 (Lîbisk) ve el-Maʿârif 179 ve eş-Şuʿarâ’ (Ferazdak tercümesi) ve Zehrü’l-Âdâb (1: 21) ve el-Eġânî (19: 17) ve Kinâyâtü’l-Cürcânî 74 ve el-Ḥayavân (5: 197/6: 510). El-Mücmel’de: “**أأطعمت**”.
([11]) Beyit Lisân (**بخخ**، **رفد**)dedir; (**بخ**)ta geçmişti.
([12]) İki beyit Lisân (**رفز**، **رقز**)dedir; son yerde “**الراقز**” rivayetiyle inşad edildi; ikisi de mânâca birdir. Asılda: “**رافز**”; doğrusu “**الرافز**”dir; yani sağlam damar, korkudan orada ölür.
([13]) Beyit, Dîvânında 82’de Ru’be’nindir ve Lisân (**رفض**)dadır. İbn Fâris’in rivayeti Cevherî’nin rivayetine uygundur. İbn Berrî dedi: “Doğrusu: **بالعيس**; çünkü ondan önce:
* **يقطع أجواز الفلا انقضاضي** *”.
([14]) Dîvân 516 ve Lisân (**رفض**)da olduğu üzere onun ikinci mısraı: *وأخرج يمشي مثل مشي المخبل*
([15]) Bu tekmil ve ondan önceki el-Mücmel’dendir.
([16]) Tarafe Dîvânında 13’te: “**مرفوعها زول وموضوعها**”; bu rivayetle İbn Berrî beyitin rivayetini tashih etti. Lisân’a bak. (**وضع**)ta onu iade edecektir.
([17]) Ayrıca “**من البلاغ**” diye de rivayet edilir; **الباء**ın zammı ve **اللام**ın teşdîdiyle; yani tebliğ edenler.
([18]) **الأنملة**: parmak ucu; onda, **الهمزة**nin üçlenmesiyle birlikte **الميم**in üçlenmesi olmak üzere dokuz lügat vardır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ف و
رَفوتُ الثوبَ ورفأتُه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فزع فلان فرفوته إذا أزلت فزعه وسكنته كما يزال الخرق بالرفو‏.‏
قال أبو خراش الهذلي‏:‏ رفوتي وقالوا يا خويلد لا ترع قلت وأنكرت الوجوه هـم هـم ورافيته ورافأته‏:‏ وافقته مرافأة ورفاء ومنه بالرفاء والبنين‏.‏
ورفّيت فلاناً ورفأته‏:‏ قلت له ذلـك‏.‏
وفـي الحديـث ‏"‏ كـان إذا رفـأ رجـلاً قال له بارك الله عليك وبارك فيك وجمع بينكما في خير ‏"‏ وتبـدل مـن الهمـزة الحـاء فيقـال‏:‏ رفحتـه‏.‏
ورافأنـي فـي البيـع‏:‏ سامحنـي وحابانـي‏.‏
وترافـوا علـى الأمر وترافؤا‏:‏ توافقوا وتظاهروا‏.‏
وخرق فلان ثوب المودة بالإساءة ثم رفأه بالإحسان‏.‏

##### Türkçe

ر ف و
**رَفوتُ الثوبَ** ve **رفأتُه**: elbiseyi yamadım.
Mecazdan: falan kimse korktu da ben onu **فرفوته** (korkusunu giderip onu sakinleştirdim); tıpkı yırtığın yamayla giderilmesi gibi.
Ebû Harâş el-Hüzelî dedi:
**رفوتي** ve “ey Huveylid, korkma” dediler; dedim ve yüzleri inkâr ettim: hem hem; ve **رافيته** ve **رافأته**: ona muvafakat ettim; **مرافأة** ve **رفاء** olarak. Bundan: **بالرفاء والبنين**.
Ve **رفّيت فلاناً** ve **رفأته**: ona bunu söyledim.
Ve hadiste: “Bir adamı **رفـأ** ettiği zaman ona: Allah sana bereket versin ve sende bereket kılsın ve ikinizi hayırda bir araya getirsin, derdi.” Hemzeden **الحاء** bedel kılınır da şöyle denir: **رفحتـه**.
**ورافأنـي فـي البيـع**: bana müsamaha gösterdi ve bana iltimas etti.
**وترافـوا علـى الأمر** ve **ترافؤا**: uyuştular ve birbirlerine arka çıktılar.
Falan kimse kötülükle muhabbet elbisesini yırttı, sonra iyilikle onu **رفأه** (yamadı).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ف و * * رَفَوْتُ * الثوب من باب عدا يهمز ولا يهمز ورفوت الرجل سكنته من الرعب و * المُرَافَاةُ * الاتفاق و * الرِّفَاءُ * الالتحام والاتفاق ويقال * رَفَّيْتُهُ تَرْفِيَةً * إذا قلت للمتزوج * بالرِّفَاءِ * والبنين وإن شئت كان معناه بالسكون والطمأنينة من قولهم * رَفَوْتُ * الرجل إذا سكنته

##### Türkçe

* ر ف و * **رَفَوْتُ** elbiseyi, باب عدا’dan; hem hemzelenir hem hemzelenmez. Ve **رفوت** adamı: onu korkudan sakinleştirdim. Ve **المُرَافَاةُ**: anlaşmadır. Ve **الرِّفَاءُ**: kaynaşma ve anlaşmadır. Ve denilir: **رَفَّيْتُهُ تَرْفِيَةً**; evlenene **بالرِّفَاءِ** ve oğullar(la) dediğin zaman. Ve istersen, onun manası, onların “**رَفَوْتُ** adamı” sözünden, sükûnet ve itmi’nan ile olur; onu sakinleştirdiğim zaman.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!رَفَا الثَّوْبَ ) *!يَرْفُوه *!رَفْواً : ( أَصْلَحَهُ ) وضمَّ بعضَه إلى بَعْضٍ ، يُهْمَزُ ولا يُهْمَزُ ) .
وقالَ ابنُ الأعرابيِّ وأَبو زيْدٍ : هو مَهْموزٌ .
( و ) مِنِ المجازِ : رَفَا ( فلاناً : سَكَّنَهُ من الرُّعْبِ ) وهو غَيْر مَهْموزٍ . يقالُ فَزِعَ فلانٌ *!فَرَفَوْته ، أَي أَزَلْت فَزَعَه وسَكَّنْته كما يزالُ الخَرْقُ *!بالرَّفْوِ .
وقالَ أَبو زيْدٍ في كتابِ الهَمْز في بابِ تحويلِها : *!رَفَوْتُ الثوْبَ *!رَفْواً تُحَوَّلُ الهَمْزَةُ واواً كما تَرى .
وقالَ ابنُ السِّكِّيت في بابِ ما لم يُهْمَز فيكون له مَعْنى فإذا هُمِز كانَ له مَعْنىً آخَر ، رَفَأَ الثَّوْبَ *!ورَفَوْتُ الرَّجُلَ سكَّنْته .
وأَنْشَدَ الجوهريُّ لأبي خِراشٍ الهُذَليّ ، واسمُه خُوَيْلد :
*!رَفَوْني وقالوا يا خُوَيْلِدُ لم تُرَعْ
فقلتُ وأَنْكَرْت الوُجوهَ هُمُ هُمُيقولُ : سَكِّنُوني .
قالَ ابنُ هانىء : يُريدُ رَفَؤُوني فأَلْقى الهَمْزةَ ، قالَ : والهَمْزةُ لا تُلْقَى في الشِّعْر وقد أَلْقاها في هذا البيتِ ؛ وقالَ : مَعْناه أَي فَزِعْت فطارَ قَلْبي فضمُّوا بعضِي إلى بعضٍ .
( *!والرِّفاءُ ، ككِساءٍ : الالْتحامُ والاتِّفاقُ ) وحسنُ الاجْتماعِ ؛ ومنه قَوْلهم في الدُّعاءِ للمُتَزوِّج : *!بالرِّفاءِ والبَنِينَ ، وقد نَهَى عنه لكَوْنِه من سننِ الجاهِليَّةِ .
وقالَ ابنُ السِّكِّيتِ : أَصْلُه الهَمْزُ وإن شِئْتَ كانَ مَعْناه بالسكونِ والطّمَأْنِينةِ فيكونُ أَصْلُه غَيْرَ مَهْموزٍ .
( *!ورَفَّيْتُه *!تَرْفِيَةً : قُلْتُ له بالرِّفاءِ والبَنِينِ ) ؛ ومنه الحدِيثُ : ( إذا *!رَفَّى رجُلاً قالَ : بارَكَ اللَّهُ عليكَ وفِيكَ وجَمَعَ بَيْنكما في خَيْرٍ ) .

( وحُيَيُّ بنُ *!رُفَيَ ، مُصَغَّرَيْن م ) مَعْروفٌ ؛ كذا في النُّسخِ حُيَي بياءَيْن والصَّوابُ بالنّونِ ، كذا هو نَصّ التكْملَةِ ؛
وقَوْلُه : مَعْروفٌ ، فيه نَظَرٌ لأنَّه لا يَعْرِفُه إلا مَنْ مارَسَ عِلْم النَّسَبِ وغاصَ فيه ، وهو حُنَيُّ بنُ رُفَيَ بنِ جعشمٍ في نَسَبِ حَضْرَمَوْتِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!المُرافَاةُ : الاتِّفاقُ ، نقَلَهُ الجوهرِيُّ وأَنْشَدَ :
ولمَّا أَنْ رأَيْتُ أَبا رُوَيْمٍ
*!يُرافِيني ويَكْرَهُ أَنْ يُلاما ( 7 ) قُلْتُ : وهو قولُ أَبي زيْدٍ قالَ : *!الرِّفاءُ المُوافَقَةُ وهي *!المُرافَاةُ بغيْرِ هَمْزٍ ، فجعلَ الرِّفاءَ مَصْدراً مِن بابِ المُفاعَلَةِ .
*!وأَرْفاهُ : دارَاهُ ، عن ابنِ الأعرابيِّ .
ورَفَى الثَّوْبَ *!يَرْفي ، كرَمَى لُغَةُ بَني كَلْب في *!رَفا *!يَرْفُو ، كذا في المِصْباح .
*!وتَرافَوا ، على الأَمْر : تَواطَؤُا ، لُغَةٌ في الهَمْز .
*!وأَرْفَيْتُ إليه : لَجَأْتُ وقالَ الفرَّاءُ : جَنَحْتَ إليه ، لُغَةٌ في الهَمْز .
وأرفيْتُ السَّفينة : أدْنيْتها إلى الأرْضِ ، عن ابن شمَيْل ، لغَة في الهَمْز .
*!والمُرافاةُ : المُدارَاةُ والمُحاباةُ ، لغةٌ في الهَمْز .
ورَفَا يَرْفُو : تزوَّجَ ، وهو مجازٌ .
رفا : ( و ( *!الأَرْفَى ) : هو ( العَظِيمُ الأَذُنَيْنِ في اسْتِرْخَاءٍ ، وهي *!رَفُواءُ ) ، وهي التي تقبلُ إحْداهما على الأُخْرى حتى تَكَاد تماس أَطْرافُهما ، هكذا هو في النسخِ مَكْتوبٌ بالأسْودِ ، والواوُ كذلكَ بالأسْودِ ، وليسَ هو في الصِّحاحِ .
( *!والأُرْفِيُّ ، كتُرْكِيَ : لَبَنُ الظَّبْيَةِ ، أَو

اللَّبَنُ المَحْضُ الطَّيِّبُ ) .
وقالَ ابنُ الأَعرابيِّ : هو اللبَنُ الخالِصُ .
قال ابنُ سِيدَه : قد يكونُ أُفْعُولاً ، وقد يكونُ فُعْلِيّاً ، وقد يكونُ مِن الواوِ ولوُجودِ *!رَفَوْت وعَدَم *!رَفَيْت .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الرُّفَةُ ، بالضمِّ : التِّبْنُ ، قد مرَّ للمصنِّفِ .
قال ابنُ سِيدَه : قد يجوزُ أَن تكونَ لامُها واواً بدَليلِ الضمَّة .

##### Türkçe

: ( ve ( **رَفَا الثَّوْبَ** ) **يَرْفُوه** **رَفْواً** : ( onu onardı ) ve onun bir kısmını bir kısmına kattı; hemzelenir de hemzelenmez de ) .
İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Zeyd dedi ki: o hemzelidir.

( ve ) mecazdandır: **رَفَا** ( falancayı: onu korkudan sakinleştirdi ) ve o hemzeli değildir. Denir ki: falanca korktu, *!**فَرَفَوْته**; yani onun korkusunu giderdim ve onu sakinleştirdim; tıpkı yırtığın *!**بالرَّفْوِ** ile giderildiği gibi.
Ebû Zeyd, hemze kitabında, onun dönüştürülmesi babında dedi ki: *!**رَفَوْتُ الثوْبَ** *!**رَفْواً**; hemze, gördüğün gibi vâv’a dönüştürülür.
İbnü’s-Sikkît, “hemzelenmeyen, böylece bir mânası olan; hemzelendiğinde başka bir mânası olan” babında dedi ki: **رَفَأَ الثَّوْبَ**; *!**ورَفَوْتُ الرَّجُلَ**: onu sakinleştirdim.
Cevherî, Ebû Hirâş el-Hüzelî için—adı Huveylid’dir—şu beyti rivayet etti:
*!**رَفَوْني** وقالوا يا خُوَيْلِدُ لم تُرَعْ
فقلتُ وأَنْكَرْت الوُجوهَ هُمُ هُمُ
Yani: “Beni sakinleştirin.”
İbn Hânî’ dedi ki: **رَفَؤُوني** demek istiyor da hemzeyi düşürdü; dedi ki: hemze şiirde düşürülmez; hâlbuki bu beyitte onu düşürmüştür. Dedi ki: mânası: yani korktum da kalbim uçtu; sonra benim bir kısmımı bir kısmıma kattılar.

( **والرِّفاءُ** , **ككِساءٍ** : kaynaşma ve uyuşma ) ve güzel birleşme; bundan, evlenene duada onların sözü: *!**بالرِّفاءِ والبَنِينَ**; ve ondan, câhiliye sünnetlerinden olması sebebiyle nehyedilmiştir.
İbnü’s-Sikkît dedi ki: aslı hemzedir; istersen, mânası sükûn ve itmi’nân ile olur; böylece aslı hemzeli olmayan olur.
( *!**ورَفَّيْتُه** *!**تَرْفِيَةً** : ona **بالرِّفاءِ والبَنِينِ** dedim ) ; bundan hadis: ( bir adama *!**رَفَّى** ettiği zaman dedi ki: Allah sana ve sende bereket versin ve ikinizin arasını hayırda birleştirsin ) .

( ve Huyey b. *!**رُفَيَ** , ikisi de küçültme (m) ) mâruftur; nüshalarda böyle: Huyey iki yâ ile; doğrusu nûn iledir; tekmile’nin nassı böyledir;
ve onun “mâruftur” sözü, onda nazar vardır; çünkü onu ancak nesep ilmini uygulayan ve onda derinleşen kimse bilir; o, Hadramut nesebinde Huney b. Rufey b. Ca‘şem’dir.
Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
*!**المُرافَاةُ** : uyuşma; Cevherî onu nakletti ve şu beyti rivayet etti:
ولمَّا أَنْ رأَيْتُ أَبا رُوَيْمٍ
*!يُرافِيني ويَكْرَهُ أَنْ يُلاما ( 7 )
Dedim ki: bu, Ebû Zeyd’in sözüdür; dedi ki: *!**الرِّفاءُ** muvâfakattir; o da *!**المُرافَاةُ**’dır, hemzesiz; böylece **الرِّفاءُ**’ı müfâ‘ale babından bir masdar kıldı.
*!**وأَرْفاهُ** : onu idâre etti (gönlünü aldı), İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **رَفَى الثَّوْبَ** *!**يَرْفي** , **كرَمَى**; Benî Kelb’in, **رَفا** *!**يَرْفُو**’daki lügatidir; Mıṣbâḥ’ta böyledir.
*!**وتَرافَوا** , iş üzerinde: anlaşarak birleştiler; hemzede bir lügattir.
*!**وأَرْفَيْتُ إليه** : ona sığındım; Ferrâ’ dedi ki: ona meylettin; hemzede bir lügattir.
Ve **أرفيْتُ السَّفينة** : onu yere yaklaştırdım; İbn Şümeyl’den; hemzede bir lügattir.
*!**والمُرافاةُ** : idâre etme ve kayırma; hemzede bir lügattir.
Ve **رَفَا يَرْفُو** : evlendi; bu mecazdır.

رفا : ( ve ( *!**الأَرْفَى** ) : o, ( gevşeklik içinde iki kulağı büyük olandır; o **رَفُواءُ**’dur ) ; o, ikisinden birini ötekinin üzerine kabul eder; ta ki uçları neredeyse birbirine değecek olur; nüshalarda böyle yazılmıştır: siyahla yazılı; vâv da yine siyahla; ve Sıhâh’ta yoktur.
( *!**والأُرْفِيُّ** , **كتُرْكِيَ** : ceylanın sütü; yahut

katıksız, hoş, saf süt ) .
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, hâlis süttür.
İbn Sîde dedi ki: **أُفْعُولاً** olabilir; **فُعْلِيّاً** olabilir; vâvdan da olabilir; *!**رَفَوْت**’un bulunması ve *!**رَفَيْت**’in bulunmaması sebebiyle.
Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
*!**الرُّفَةُ** , damme ile: saman; musannif için geçmişti.
İbn Sîde dedi ki: dammenin deliliyle, lâm’ının vâv olması câiz olabilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَفَوْتُ الثَّوْبَ
1 رَفَوْتُ الثَّوْبَ ذ , (S, M, Msb,) third pers. رَفَا, (K,) aor. أَرْفُوهُ, (S, Msb,) inf. n. رَفْوٌ; (S, M, Msb;) and, in the dial. of Benoo-Kaab, رَفَيْتُهُ, aor. أَرْفِيهِ, inf. n. رَفْىٌ; (Msb;) but this latter is strange; (TA in art. رفأ;) I repaired, or mended, the garment, (Msb, K, TA,) [where it was rent,] drawing parts thereof together; (TA;) [or rather, as is well known, I darned it; for] رَفْوٌ is the finest, or most delicate, kind of sewing; the weaving [over] a rent, or hole, in a garment, so that it appears as though there were in it no rent, or hole: (Har p. 91:) and رَفَأُتُهُ signifies the same: (S, M, Msb:) IAar and AZ say that it is with ء; but the latter says that the ء is [sometimes] changed into و, so that one says رَفَوْتُ: accord. to ISk, [but this is at variance with what follows,] the verbs with and without ء have different meanings; for one says, رَفَأَ الثَّوْبَ, and رَفَوْتُ الرَّجُلَ. (TA.) ― -b2- رَفَوْتُ الرَّجُلَ, (ISk, S, M,) third pers. رَفَا, (K,) [aor. and inf. n. as above,] (tropical:) I appeased, or quieted, or calmed, the man; (ISk, M, TA;) as also رَفَأْتُهُ; (M and K in art. رفأ;) [i. e.] I quieted the man's fear; (S, K, TA;) did away with his fear, like as one does away with a rent, or hole, by الرَّفْو [i. e. darning]. (TA.) ― -b3- And رَفَا, aor. يَرْفُو, (tropical:) He married, or took a wife; (TA;) and رَفَأَ is said to signify the same. (TA in art. رفأ.)

رَفَّيْتُهُ
2 رَفَّيْتُهُ ذ , inf. n. تَرْفِيَةٌ, I said to him (i. e. to a man taking to himself a wife, S) بِالرِّفَآءِ وَالبَنِينَ [expl. below, see 3]: (S, K:) and so رَفَّأْتُهُ. (T, S, M, K; all in art. رفأ.)

يُرَافِينِى
3 يُرَافِينِى ذ means He agrees, or is of one mind or opinion, with me; [the inf. n.] مُرَافَاةٌ being syn. with اِتِّفَاقٌ, (S, TA,) or مُوَافَقَةٌ, (AZ, M, TA,) as also رِفَآءٌ, (AZ, TA,) this latter being thus made by AZ an inf. n. [like the former]: (TA:) [or] ↓ رِفَآءٌ [is a simple subst., or is generally used as such, and] signifies close union, or coalescence; and concord, or agreement; (S, K, TA;) and good consociation: (TA:) and hence the saying, to one taking to himself a wife, (S, in the TA للملك [to the king],) بِالرِّفَآءِ وَالبَنِينَ [May it (the marriage) be with close union, &c., further expl. in art. رفأ]: (S, TA:) ISk says that it is originally with ء; (TA;) but if you will, he says, the meaning may be, with tranquillity, or freedom from disturbance or agitation; from رَفَوْتُ الرَّجُلَ “ I appeased, or quieted, or calmed, the man. ” (S, TA.) ― -b2- مُرَافَاةٌ is also syn. with مُدَارَاةٌ: and with مُحَابَاةٌ: as a dial. var. of مُرَافَأَةٌ: [i. e., رَافَاهُ signifies, like دَارَاهُ, He treated him with gentleness, or blandishment; soothed, coaxed, wheedled, or cajoled, him; &c.: and he treated him in an easy and a gentle manner in selling; or abated to him the price, or payment:] and accord. to IAar, ↓ ارفاهُ [also, like ارفأهُ,] is syn. with دَارَاهُ. (TA.)

أَرْفَيْتُ اـِلَيْهِ
4 أَرْفَيْتُ اـِلَيْهِ ذ I had recourse, or I betook myself, or repaired, to him, or it, for refuge, protection, preservation, concealment, covert, or lodging: (TA:) and I inclined to, or towards, him, or it: a dial. var. of أَرْفَأْتُ. (Fr, TA.) -A2- أَرْفَيْتُ السَّفِينَةَ I brought the ship near to the land; a dial. var. of أَرْفَأْتُ. (ISh, TA.) ― -b2- See also 3, last sentence.

تَرَافَوْا عَلَى الأَمْرِ
6 تَرَافَوْا عَلَى الأَمْرِ ذ They agreed together to do the thing; a dial. var. of تَرَافَؤُوا. (TA.)

رُفَةٌ
رُفَةٌ ذ : pl. رُفَاتٌ: see رُفَهٌ, in art. رفه.

رِفَآءٌ
رِفَآءٌ ذ : see 3; and see also art. رفأ.

أَرْفَى
أَرْفَى ذ Having large and flabby ears: fem. رَفْوَآءُ; (K, TA;) meaning, whose ears approach each other so that their extremities almost touch one another. (TA.)

أُرْفِىٌّ
أُرْفِىٌّ ذ : see art. رفى.

رَقَا
1 رَقَا ذ , aor. يَرْقُو, inf. n. رَقْوٌ, said of a bird, It rose, or rose high, in its flight. (Msb, TA.)

تَرْقُوَةٌ
تَرْقُوَةٌ أرق رقى رقي ترقى ترقوه ترقوة , mentioned in this art. in the K, as well as in art. ترق: see the latter art.

##### Türkçe

**رَفَوْتُ الثَّوْبَ**
1 **رَفَوْتُ الثَّوْبَ** ذ , (S, M, Msb,) üçüncü şahıs **رَفَا**, (K,) muzâri‘ **أَرْفُوهُ**, (S, Msb,) mastar **رَفْوٌ**; (S, M, Msb;) ve Benû-Ka‘b lehçesinde **رَفَيْتُهُ**, muzâri‘ **أَرْفِيهِ**, mastar **رَفْىٌ**; (Msb;) fakat bu ikincisi gariptir; (TA, **رفأ** maddesinde;) elbiseyi (Msb, K, TA,) [yırtıldığı yerde] parçalarını birbirine yaklaştırarak onardım, yahut yamadım; (TA;) [daha doğrusu, bilindiği üzere, onu ördüm; zira] **رَفْوٌ** dikişin en ince, yahut en nazik, türüdür; elbisedeki bir yırtığın yahut deliğin üzerine [iplik] dokumaktır; öyle ki onda yırtık yahut delik yokmuş gibi görünür: (Har s. 91:) ve **رَفَأُتُهُ** da aynı mânaya gelir: (S, M, Msb:) IAar ve AZ bunun **ء** ile olduğunu söyler; fakat ikincisi, **ء**’nin [bazen] **و**’ya çevrildiğini söyler; öyle ki **رَفَوْتُ** denir: ISk’ye göre, [fakat bu, aşağıda gelenle çelişir,] **ء**’li ve **ء**’siz fiillerin mânaları farklıdır; zira **رَفَأَ الثَّوْبَ** denir, ve **رَفَوْتُ الرَّجُلَ** denir. (TA.) ― -b2- **رَفَوْتُ الرَّجُلَ**, (ISk, S, M,) üçüncü şahıs **رَفَا**, (K,) [muzâri‘ ve mastar yukarıdaki gibi,] (mecaz:) adamı yatıştırdım, yahut sakinleştirdim, yahut teskin ettim; (ISk, M, TA;) **رَفَأْتُهُ** da böyledir; (M ve K, **رفأ** maddesinde;) [yani] adamın korkusunu sakinleştirdim; (S, K, TA;) onun korkusunu giderdim; tıpkı **الرَّفْو** ile (yani örme ile) bir yırtığı yahut deliği giderdiğin gibi. (TA.) ― -b3- Ve **رَفَا**, muzâri‘ **يَرْفُو**, (mecaz:) evlendi, yahut bir kadın aldı; (TA;) ve **رَفَأَ**’nın da aynı mânaya geldiği söylenir. (TA, **رفأ** maddesinde.)

**رَفَّيْتُهُ**
2 **رَفَّيْتُهُ** ذ , mastar **تَرْفِيَةٌ**, ona (yani kendine bir kadın alan erkeğe, S) **بِالرِّفَآءِ وَالبَنِينَ** dedim [aşağıda açıklanmıştır, 3’e bak]: (S, K:) ve **رَفَّأْتُهُ** da böyledir. (T, S, M, K; hepsi **رفأ** maddesinde.)

**يُرَافِينِى**
3 **يُرَافِينِى** ذ “Benimle uyuşur, yahut benimle aynı düşünce yahut görüşte olur” demektir; [mastar] **مُرَافَاةٌ**, (S, TA,) **اِتِّفَاقٌ** ile eşanlamlıdır; yahut **مُوَافَقَةٌ** ile; (AZ, M, TA,) ve **رِفَآءٌ** da böyledir; (AZ, TA,) bu sonuncuyu AZ, [öncekisi gibi] bir mastar kılmıştır: (TA:) [yahut] ↓ **رِفَآءٌ** [basit bir isimdir, yahut genellikle öyle kullanılır, ve] sıkı birleşme, yahut kaynaşma; ve uyum, yahut anlaşma; (S, K, TA;) ve iyi arkadaşlık demektir: (TA:) ve buradan, kendine bir kadın alan kimseye (S, TA’da **للملك** [krala],) **بِالرِّفَآءِ وَالبَنِينَ** denmesi gelir [yakın birleşme ile vb.; daha fazla açıklama **رفأ** maddesinde]: (S, TA:) ISk bunun aslının **ء** ile olduğunu söyler; (TA;) fakat istersen, der, mânası “sükûnet ile, yahut rahatsızlık ve çalkantıdan uzaklık ile” olabilir; **رَفَوْتُ الرَّجُلَ** “adamı yatıştırdım, yahut sakinleştirdim, yahut teskin ettim”den. (S, TA.) ― -b2- **مُرَافَاةٌ** ayrıca **مُدَارَاةٌ** ile de eşanlamlıdır: ve **مُحَابَاةٌ** ile de: **مُرَافَأَةٌ**’nin bir lehçe varyantı olarak: [yani **رَافَاهُ**, **دَارَاهُ** gibi, “ona yumuşak davrandı, yahut tatlılık gösterdi; onu yatıştırdı, kandırdı, gönlünü aldı; vb.” demektir: ve satışta ona kolay ve yumuşak bir tarzda davrandı; yahut ona fiyatı yahut ödemeyi indirdi:] ve IAar’a göre, ↓ **ارفاهُ** [**ارفأهُ** gibi,] **دَارَاهُ** ile eşanlamlıdır. (TA.)

**أَرْفَيْتُ اـِلَيْهِ**
4 **أَرْفَيْتُ اـِلَيْهِ** ذ ona, yahut ona (şeye), sığınak, koruma, muhafaza, gizlenme, örtü, yahut barınak için başvurdum, yahut yöneldim, yahut gittim: (TA:) ve ona, yahut ona (şeye), meylettim: **أَرْفَأْتُ**’nün bir lehçe varyantıdır. (Fr, TA.) -A2- **أَرْفَيْتُ السَّفِينَةَ** gemiyi karaya yaklaştırdım; **أَرْفَأْتُ**’nün bir lehçe varyantıdır. (ISh, TA.) ― -b2- 3’ün son cümlesine de bak.

**تَرَافَوْا عَلَى الأَمْرِ**
6 **تَرَافَوْا عَلَى الأَمْرِ** ذ “İşi yapmaya birlikte anlaştılar” demektir; **تَرَافَؤُوا**’nun bir lehçe varyantıdır. (TA.)

**رُفَةٌ**
**رُفَةٌ** ذ : çoğulu **رُفَاتٌ**: **رفه** maddesinde **رُفَهٌ**’ye bak.

**رِفَآءٌ**
**رِفَآءٌ** ذ : 3’e bak; ayrıca **رفأ** maddesine de bak.

**أَرْفَى**
**أَرْفَى** ذ Büyük ve gevşek kulaklı: dişisi **رَفْوَآءُ**; (K, TA;) mânası: kulakları birbirine yaklaşır da uçları neredeyse birbirine değecek olan. (TA.)

**أُرْفِىٌّ**
**أُرْفِىٌّ** ذ : **رفى** maddesine bak.

**رَقَا**
1 **رَقَا** ذ , muzâri‘ **يَرْقُو**, mastar **رَقْوٌ**, bir kuş hakkında söylenir: uçuşunda yükseldi, yahut yükseğe yükseldi. (Msb, TA.)

**تَرْقُوَةٌ**
**تَرْقُوَةٌ** أرق رقى رقي ترقى ترقوه ترقوة , K’da bu maddede, **ترق** maddesinde olduğu gibi, zikredilmiştir: o maddeye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَفَا
رَفَا U ( n. ac. رَفْو 1 ),
a.  Mended, repaired.

b.  Quieted, reassured.

رَاْفَوَ
رَاْفَوَ III ,
a.  Agreed with.

أَرْفَى
أَرْفَى [ 14 ],
a.  Large-eared.

##### Türkçe

رَفَا
رَفَا U (isim-fiil: **رَفْو** 1),
a. Yamadı, onardı.

b. Sakinleştirdi, yatıştırdı.

رَاْفَوَ
رَاْفَوَ III,
a. **ile** uyuştu.

أَرْفَى
أَرْفَى [14],
a. Büyük kulaklı.
