# رفو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%81%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رفو

: ( و ( *!رَفَا الثَّوْبَ ) *!يَرْفُوه *!رَفْواً : ( أَصْلَحَهُ ) وضمَّ بعضَه إلى بَعْضٍ ، يُهْمَزُ ولا يُهْمَزُ ) .
وقالَ ابنُ الأعرابيِّ وأَبو زيْدٍ : هو مَهْموزٌ .
( و ) مِنِ المجازِ : رَفَا ( فلاناً : سَكَّنَهُ من الرُّعْبِ ) وهو غَيْر مَهْموزٍ . يقالُ فَزِعَ فلانٌ *!فَرَفَوْته ، أَي أَزَلْت فَزَعَه وسَكَّنْته كما يزالُ الخَرْقُ *!بالرَّفْوِ .
وقالَ أَبو زيْدٍ في كتابِ الهَمْز في بابِ تحويلِها : *!رَفَوْتُ الثوْبَ *!رَفْواً تُحَوَّلُ الهَمْزَةُ واواً كما تَرى .
وقالَ ابنُ السِّكِّيت في بابِ ما لم يُهْمَز فيكون له مَعْنى فإذا هُمِز كانَ له مَعْنىً آخَر ، رَفَأَ الثَّوْبَ *!ورَفَوْتُ الرَّجُلَ سكَّنْته .
وأَنْشَدَ الجوهريُّ لأبي خِراشٍ الهُذَليّ ، واسمُه خُوَيْلد :
*!رَفَوْني وقالوا يا خُوَيْلِدُ لم تُرَعْ
فقلتُ وأَنْكَرْت الوُجوهَ هُمُ هُمُيقولُ : سَكِّنُوني .
قالَ ابنُ هانىء : يُريدُ رَفَؤُوني فأَلْقى الهَمْزةَ ، قالَ : والهَمْزةُ لا تُلْقَى في الشِّعْر وقد أَلْقاها في هذا البيتِ ؛ وقالَ : مَعْناه أَي فَزِعْت فطارَ قَلْبي فضمُّوا بعضِي إلى بعضٍ .
( *!والرِّفاءُ ، ككِساءٍ : الالْتحامُ والاتِّفاقُ ) وحسنُ الاجْتماعِ ؛ ومنه قَوْلهم في الدُّعاءِ للمُتَزوِّج : *!بالرِّفاءِ والبَنِينَ ، وقد نَهَى عنه لكَوْنِه من سننِ الجاهِليَّةِ .
وقالَ ابنُ السِّكِّيتِ : أَصْلُه الهَمْزُ وإن شِئْتَ كانَ مَعْناه بالسكونِ والطّمَأْنِينةِ فيكونُ أَصْلُه غَيْرَ مَهْموزٍ .
( *!ورَفَّيْتُه *!تَرْفِيَةً : قُلْتُ له بالرِّفاءِ والبَنِينِ ) ؛ ومنه الحدِيثُ : ( إذا *!رَفَّى رجُلاً قالَ : بارَكَ اللَّهُ عليكَ وفِيكَ وجَمَعَ بَيْنكما في خَيْرٍ ) .

( وحُيَيُّ بنُ *!رُفَيَ ، مُصَغَّرَيْن م ) مَعْروفٌ ؛ كذا في النُّسخِ حُيَي بياءَيْن والصَّوابُ بالنّونِ ، كذا هو نَصّ التكْملَةِ ؛
وقَوْلُه : مَعْروفٌ ، فيه نَظَرٌ لأنَّه لا يَعْرِفُه إلا مَنْ مارَسَ عِلْم النَّسَبِ وغاصَ فيه ، وهو حُنَيُّ بنُ رُفَيَ بنِ جعشمٍ في نَسَبِ حَضْرَمَوْتِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!المُرافَاةُ : الاتِّفاقُ ، نقَلَهُ الجوهرِيُّ وأَنْشَدَ :
ولمَّا أَنْ رأَيْتُ أَبا رُوَيْمٍ
*!يُرافِيني ويَكْرَهُ أَنْ يُلاما ( 7 ) قُلْتُ : وهو قولُ أَبي زيْدٍ قالَ : *!الرِّفاءُ المُوافَقَةُ وهي *!المُرافَاةُ بغيْرِ هَمْزٍ ، فجعلَ الرِّفاءَ مَصْدراً مِن بابِ المُفاعَلَةِ .
*!وأَرْفاهُ : دارَاهُ ، عن ابنِ الأعرابيِّ .
ورَفَى الثَّوْبَ *!يَرْفي ، كرَمَى لُغَةُ بَني كَلْب في *!رَفا *!يَرْفُو ، كذا في المِصْباح .
*!وتَرافَوا ، على الأَمْر : تَواطَؤُا ، لُغَةٌ في الهَمْز .
*!وأَرْفَيْتُ إليه : لَجَأْتُ وقالَ الفرَّاءُ : جَنَحْتَ إليه ، لُغَةٌ في الهَمْز .
وأرفيْتُ السَّفينة : أدْنيْتها إلى الأرْضِ ، عن ابن شمَيْل ، لغَة في الهَمْز .
*!والمُرافاةُ : المُدارَاةُ والمُحاباةُ ، لغةٌ في الهَمْز .
ورَفَا يَرْفُو : تزوَّجَ ، وهو مجازٌ .
رفا : ( و ( *!الأَرْفَى ) : هو ( العَظِيمُ الأَذُنَيْنِ في اسْتِرْخَاءٍ ، وهي *!رَفُواءُ ) ، وهي التي تقبلُ إحْداهما على الأُخْرى حتى تَكَاد تماس أَطْرافُهما ، هكذا هو في النسخِ مَكْتوبٌ بالأسْودِ ، والواوُ كذلكَ بالأسْودِ ، وليسَ هو في الصِّحاحِ .
( *!والأُرْفِيُّ ، كتُرْكِيَ : لَبَنُ الظَّبْيَةِ ، أَو

اللَّبَنُ المَحْضُ الطَّيِّبُ ) .
وقالَ ابنُ الأَعرابيِّ : هو اللبَنُ الخالِصُ .
قال ابنُ سِيدَه : قد يكونُ أُفْعُولاً ، وقد يكونُ فُعْلِيّاً ، وقد يكونُ مِن الواوِ ولوُجودِ *!رَفَوْت وعَدَم *!رَفَيْت .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الرُّفَةُ ، بالضمِّ : التِّبْنُ ، قد مرَّ للمصنِّفِ .
قال ابنُ سِيدَه : قد يجوزُ أَن تكونَ لامُها واواً بدَليلِ الضمَّة .

### Türkçe

: ( ve ( **رَفَا الثَّوْبَ** ) **يَرْفُوه** **رَفْواً** : ( onu onardı ) ve onun bir kısmını bir kısmına kattı; hemzelenir de hemzelenmez de ) .
İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Zeyd dedi ki: o hemzelidir.

( ve ) mecazdandır: **رَفَا** ( falancayı: onu korkudan sakinleştirdi ) ve o hemzeli değildir. Denir ki: falanca korktu, *!**فَرَفَوْته**; yani onun korkusunu giderdim ve onu sakinleştirdim; tıpkı yırtığın *!**بالرَّفْوِ** ile giderildiği gibi.
Ebû Zeyd, hemze kitabında, onun dönüştürülmesi babında dedi ki: *!**رَفَوْتُ الثوْبَ** *!**رَفْواً**; hemze, gördüğün gibi vâv’a dönüştürülür.
İbnü’s-Sikkît, “hemzelenmeyen, böylece bir mânası olan; hemzelendiğinde başka bir mânası olan” babında dedi ki: **رَفَأَ الثَّوْبَ**; *!**ورَفَوْتُ الرَّجُلَ**: onu sakinleştirdim.
Cevherî, Ebû Hirâş el-Hüzelî için—adı Huveylid’dir—şu beyti rivayet etti:
*!**رَفَوْني** وقالوا يا خُوَيْلِدُ لم تُرَعْ
فقلتُ وأَنْكَرْت الوُجوهَ هُمُ هُمُ
Yani: “Beni sakinleştirin.”
İbn Hânî’ dedi ki: **رَفَؤُوني** demek istiyor da hemzeyi düşürdü; dedi ki: hemze şiirde düşürülmez; hâlbuki bu beyitte onu düşürmüştür. Dedi ki: mânası: yani korktum da kalbim uçtu; sonra benim bir kısmımı bir kısmıma kattılar.

( **والرِّفاءُ** , **ككِساءٍ** : kaynaşma ve uyuşma ) ve güzel birleşme; bundan, evlenene duada onların sözü: *!**بالرِّفاءِ والبَنِينَ**; ve ondan, câhiliye sünnetlerinden olması sebebiyle nehyedilmiştir.
İbnü’s-Sikkît dedi ki: aslı hemzedir; istersen, mânası sükûn ve itmi’nân ile olur; böylece aslı hemzeli olmayan olur.
( *!**ورَفَّيْتُه** *!**تَرْفِيَةً** : ona **بالرِّفاءِ والبَنِينِ** dedim ) ; bundan hadis: ( bir adama *!**رَفَّى** ettiği zaman dedi ki: Allah sana ve sende bereket versin ve ikinizin arasını hayırda birleştirsin ) .

( ve Huyey b. *!**رُفَيَ** , ikisi de küçültme (m) ) mâruftur; nüshalarda böyle: Huyey iki yâ ile; doğrusu nûn iledir; tekmile’nin nassı böyledir;
ve onun “mâruftur” sözü, onda nazar vardır; çünkü onu ancak nesep ilmini uygulayan ve onda derinleşen kimse bilir; o, Hadramut nesebinde Huney b. Rufey b. Ca‘şem’dir.
Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
*!**المُرافَاةُ** : uyuşma; Cevherî onu nakletti ve şu beyti rivayet etti:
ولمَّا أَنْ رأَيْتُ أَبا رُوَيْمٍ
*!يُرافِيني ويَكْرَهُ أَنْ يُلاما ( 7 )
Dedim ki: bu, Ebû Zeyd’in sözüdür; dedi ki: *!**الرِّفاءُ** muvâfakattir; o da *!**المُرافَاةُ**’dır, hemzesiz; böylece **الرِّفاءُ**’ı müfâ‘ale babından bir masdar kıldı.
*!**وأَرْفاهُ** : onu idâre etti (gönlünü aldı), İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **رَفَى الثَّوْبَ** *!**يَرْفي** , **كرَمَى**; Benî Kelb’in, **رَفا** *!**يَرْفُو**’daki lügatidir; Mıṣbâḥ’ta böyledir.
*!**وتَرافَوا** , iş üzerinde: anlaşarak birleştiler; hemzede bir lügattir.
*!**وأَرْفَيْتُ إليه** : ona sığındım; Ferrâ’ dedi ki: ona meylettin; hemzede bir lügattir.
Ve **أرفيْتُ السَّفينة** : onu yere yaklaştırdım; İbn Şümeyl’den; hemzede bir lügattir.
*!**والمُرافاةُ** : idâre etme ve kayırma; hemzede bir lügattir.
Ve **رَفَا يَرْفُو** : evlendi; bu mecazdır.

رفا : ( ve ( *!**الأَرْفَى** ) : o, ( gevşeklik içinde iki kulağı büyük olandır; o **رَفُواءُ**’dur ) ; o, ikisinden birini ötekinin üzerine kabul eder; ta ki uçları neredeyse birbirine değecek olur; nüshalarda böyle yazılmıştır: siyahla yazılı; vâv da yine siyahla; ve Sıhâh’ta yoktur.
( *!**والأُرْفِيُّ** , **كتُرْكِيَ** : ceylanın sütü; yahut

katıksız, hoş, saf süt ) .
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, hâlis süttür.
İbn Sîde dedi ki: **أُفْعُولاً** olabilir; **فُعْلِيّاً** olabilir; vâvdan da olabilir; *!**رَفَوْت**’un bulunması ve *!**رَفَيْت**’in bulunmaması sebebiyle.
Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
*!**الرُّفَةُ** , damme ile: saman; musannif için geçmişti.
İbn Sîde dedi ki: dammenin deliliyle, lâm’ının vâv olması câiz olabilir.
