# رقأ (ر-ق-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%82%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ق - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رقء

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَقَأَ الدمعُ، يرقأ رقْأً ورُقُوءاً: سَكَنَ، وكذلك الدَّمُ. وأَرْقَأَ الله دمعه: سَكَّنَهُ. والرَقُوءُ، على فَعولٍ بالفتح: ما يوضع على الدمِ، فَيَسْكُنُ. وفي الحديث: "لا تَسُبُّوا الإبِلَ فإن فيها رَقُوء الدم" أي إنها تُعْطى في الدِياتِ، فتُحْقَنُ بها الدِماءُ. ويقال: أَرْقَأْ على ظَلْعِكَ، لغة في قولك: ارْقَ على ظَلْعِكَ، أي ارْفُقْ بنفسك ولا تحمل عليها أكثر مما تُطيقُ.

##### Türkçe

**رَقَأَ** gözyaşı; **يرقأ** **رقْأً** ve **رُقُوءاً**: duruldu; aynı şekilde kan da. Ve “Allah onun gözyaşını **أَرْقَأَ** etti”: onu durulttu. Ve **الرَقُوءُ**, fethalı **فَعولٍ** vezni üzere: kanın üzerine konulan şeydir; böylece durulur. Ve hadiste: “Develere sövmeyin; çünkü onlarda **رَقُوء الدم** vardır” yani onlar diyetlerde verilir; böylece onlarla kanlar tutulur. Ve denilir: “**أَرْقَأْ** kendi **ظَلْعِكَ** üzerine”, “kendi **ظَلْعِكَ** üzerine **ارْقَ**” sözünde bir lugattır; yani kendine yumuşak davran ve ona gücünün yettiğinden fazlasını yükleme.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والقاف وما يثلثهما)
  (رقل)  الراء والقاف واللام أصلان: أحدهما طولٌ في شيءٍ، والآخر ضرب من المشي.
  فأمّا الأوَّل فالرَّقْلُ: النَّخْل الطُِّوال، واحدتها رَقْلة؛ وتجمع في القِلّة رَقلات. والرَّاقُول: حَبْلٌ تُصعَد به النّخلة.
  والأصل الثاني: أرْقَلَت النَّاقةُ، وهو ضربٌ من المشْي، وهي مُرْقِلٌ، ولا يكون إلاَّ بسرعة. وهاشم بن عُتْبة المِرْقالُ([1])، لإرقاله كان في الحروب. قال الرَّاجز، في أرْقَلَت النَّاقة:
  * والمُرْقِلاَتِ كُلَّ سَهْبٍ سَمْلقٍ([2]) *
  (رقم)  الراء والقاف والميم* أصلٌ واحد يدلُّ على خَطٍّ وكتابةٍ وما أشبَهَ ذلك . فالرَّقْم: الخَطّ. والرَّقيم: الكتاب. ويقال للحاذق في صِناعته: هو يرقُم في الماء. قال:
سَأرْقُم في الماءِ القَراحِ إليكُم *** على نَأْيِكُمْ إن كان في الماءِ راقمُ([3])وكلُّ ثوبٍ وُشِيَ فهو رَقْمٌ. والأرقَم من الحيات: ما على ظهره كالنَّقْش. قال الخليل بن أحمد: الرَّقْم تعجيم الكتاب. يقال كتابٌ مرقوم، إِذا بُيِّنَت حروفُه بعلاماتها من التّنقيط. ورَقْمَتا الفَرَسِ والحِمار: الأثران بباطن أعضادهما. ويقال للرَّوْضَة رَقْمَة، وإِنَّمَا سُمِّيت بذلك لأنَّها كالرَّقْم على الأرض. ويقال لأرض بها نباتٌ قليل: مرقُومة.
  ومما شذَّ عن الباب قولُهم للدّاهية: الرَّقِم. وليس ببعيدٍ أن يكون من قياس الباب؛ لأنَّها إذا نزلت أثَّرَتْ.
  (رقن)  الراء والقاف والنون بابٌ يقرب من الباب الذي قبله. يقال رَقّنْت الكتاب: قاربتُ بينَ سُطوره. وترقَّنت المرأةُ: تلطَّخت بالزَّعفران. والرَّقون والرِّقان: الزَّعفران. والمرقون: المنقوش. ويقال للمرأة الحسنة اللَّون الناعمة: راقنة.
  (رقي)  الراء والقاف والحرف المعتلّ أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدهما الصُّعود، والآخر عُوذَةٌ يُتعوَّذ بها، والثالث بقعةٌ من الأرض.
  فالأول: قولك رَقِيتُ في السُّلّم أَرْقَى رُقِيّاً. قال الله جلّ ثناؤه:﴿أَوْ تَرْقَى فِي السَّماءِِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ﴾ [الإسراء 93]. والعرب تقول: "ارْقَ على ظَلْعِك" أي اصعَدْ بقدر ما تُطيق.
  والثاني: رقَيْت الإنسانَ، من الرُّقية.
  والثالث: الرَّقْوَةُ: فُوَيْقَ الدِّعص من الرمل. [و] يقال رَقْوٌ بِلا هاء. وأكثرُ ما يكونُ إلى جانب وادٍ.
  (رقأ)  الراء والقاف والهمزة كلمة واحدة. يقال: رقأ الدّمُ والدّمعُ، إذا انقَطَعا. وفي كلامهم([4]): "لا تسُبُّوا الإِبلَ فإنَّ فيها رَقُوءَ الدَّم" أي إنّها تُدفَع في الدّية فيَرْقَأ دمُ مَن يُراد منه القَوَد.
  (رقب)  الراء والقاف والباء أصلٌ واحدٌ مطّرد، يدلّ على انتصابٍ لمراعاةِ شيءٍ. من ذلك الرَّقِيب، وهو الحافِظ. يقال منه رَقَبْتُ أرْقَُب رِقْبة ورِقْباناً. والمَرْقَب: المكان العالي يقِفُ عليه النَّاظِر. والرَّقِيب: الموكَّل في الميْسِر بالضَّريب. ومن ذلك اشتقاق الرَّقَبةِ، لأنَّها منتَصِبة، ولأنّ النّاظرَ لابد ينتصبُ عند نظره. والمرقَّب: الجلد يُسلَخ من قِبَل رأسِه ورَقَبَتِه. ورقَّابة الرَّحْل: الوغدُ الذي يرقُب للقوم رَحْلَهم إذا غابوا. ويقال للمرأة التي ترقُب موتَ زوجها لِتَرِثَه: الرَّقوب. [والرَّقوب([5])]: الناقة الخبيثة النَّفْس، التي لا تكاد تَشرب مع سائر الإِبل، ترقُب متى تنْصرف الإبل عن الماء([6]). ويقال أرقَبْتُ فلاناً هذه الدّارَ، وذلك أن تُعطيَه إيَّاها يسكنُها كالعُمْرَى، ثمَّ يقول له إنْ مُِتّ قبلي رجعَتْ إليَّ، وإن متُّ قبلك فهي لك. وهي من المراقَبة، كَأنَّ كلَّ واحدٍ منهما يرقُب موتَ صاحبه. ورِقابُ المَزَاوِد: لقبٌ للعجم، لأنَّهم حُمْرٌ. والرَّقيب: السهم الثالث من السَّبعة التي لها أنصباءُ، كأنَّه يُرقَب متى يَخرج. والرَّقوب: المرأة التي لا يعيش لها ولدٌ [كأنَّها تَرقبُه([7])] لعَلَّهُ يبقى لها.
  (رقح)  الراء والقاف والحاء أصلٌ واحد، يدلُّ على الاكتساب والإصلاحِ للمال. ويقال رقَّحتُ المالَ: أصلحتُه وقُمت عليه، ترقيحاً. وفلان رَقاحِيُّ مالٍ. وهو يترقَّح لعياله، أي يتكسَّب. وكانوا يقولون في تلبيتِهمْ: "لم نَأت للرَّقاحَةِ([8])"، يريدون التِّجارة.
  (رقد)  الراء والقاف والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على النَّوم؛ ويُشتقّ منه. فالرُّقاد: النَّوم. يقال رقَد رُقوداً. ومن الذي اشتُقَّ منه: أَرْقَدَ الرَّجُل بالأرض، إذا أقام بها.
ومما شذَّ عن الأصل: *أرْقَدَ الظّليمُ وغيرُه، إِذا أسرع في مُضِيِّه.
  (رقش)  الراء والقاف والشين أصلٌ يدلُّ على خُطوطٍ مختلفة. فالرَّقْش كالنَّقْش. يقال: حَيّةٌ رَقْشَاءُ: منقَّطة. ورَقَّشَ كلامَه: زَوَّرَه. والرَّقْشاء: شِقشِقة البَعير. و الرقْشاء: دويْبَّة. وقال:
الدَّار قَفْرٌ والرُّسومُ كما *** رَقَّش في ظَهْرِ الأديمِ قَلَمْ([9])  ويقال للنّمَّام إذا نَمَّ: رقَّش. قال:
  * عاذِلَُ قد أُولعتِ بالتَّرْقِيشِ([10]) *
  (رقص)  الراء والقاف والصاد أصلٌ يدلُّ على النَّقَزَان([11]). يقال رقَصَ يرقُصُ رَقْصاً. ويقال أرقَصَ البعيرَ: حمَلَهُ على الخَبَب. قال جرير:
  * بِزَرُودَ أرقصت البعيرَ([12]) *
  ويقال رقَص السَّراب في لمعانه؛ ورَقَص الشَّرَاب: جاش([13]). والرّقَّاصة: لُعْبة([14]).
  (رقط)  الراء والقاف والطاء يدل على اختلاطِ لونٍ بلون. فالرُّقْطة: سوادٌ يشوبه نُقَط بَياض. يقال دَجاجةٌ رَقْطاء. والأرقَط: النَّمِر. ويقال: ارقَاطّ العَرْفَجُ، إِذا خالط سوادَه نُقَطٌ.
  (رقع)  الراء والقاف والعين أصلٌ يدلُّ على سَدِّ خَلَلٍ بشيء. يقال رقَعْتُ الثَّوبَ رَقْعاً. والخِرْقة رُقْعة. فأمّا قولُهم لواهي العقلِ: رقيعٌ، فكأنّه قد رُقِع؛ لأنه لا يُرْقَع إلاّ الواهي الخَلَق. ويقال رَقَعَه، إذا هجاه وقال فيه قبيحاً، كأنَّ ذلك صار كالرُّقْعَة في جَسَدِه. يقال لأرقعنَّه رَقْعاً رصيناً. وأَرى في فلان مُتَرَقَّعاً، أي موضعاً للشَّتْم. قال:
وما تَرَكَ الهاجُونَ لي في أَدِيمكُمُ *** مُصِحّاً ولكنِّي أرى مُتَرَقَّعَا([15])  والرَّقيع: السَّماء. وفي الحديث أنّه صلى الله عليه وآله وسلم قال لسَعْدٍ([16]) "لقد حكَمْتَ فيهم بحُكم الله مِن فوقِ سبعة أَرْقِعةٍ([17])". قال بعض أهل العلم إنما قيل لها أرقعة؛ لأنّ كلَّ واحدٍ كالرُّقعة للأُخْرى.
ومما شذ عن هذا الأصل قولهم: ما أرْتَقِعُ بهذا، أي ما أَكْتَرِثُ له. وجُوعٌ يَرقُوعٌ: شديد.
----------------------------------------------------------------------
([1]) هو هاشم بن عتبة بن أبي وقاص، كان معه لواء علي في حرب صفين، وقتل في آخر أيامها. انظر الإصابة 8914 والاشتقاق 96.
([2]) قبله، كما في ديوان العجاج 40 واللسان (رقل): * يارب رب البيت والمشرق *
([3]) في اللسان (رقم): "على بعدكم".
([4]) في اللسان: "وفي الحديث: لا تسبوا الإبل فإن فيها رقوء الدم ومهر الكريمة".
([5]) التكملة من المجمل.
([6]) في اللسان: "التي لا تدنو إلى الحوض من الزحام، وذلك لكرمها".
([7]) بمثلها يلتئم الكلام.
([8]) هي من تلبية أهل الجاهلية، كانوا يقولون: "جئناك للنصاحة، لم نأت للرقاحة".
([9]) البيت لمرقش الأكبر من قصيدة في المفضليات (2: 37-41). وبذلك البيت سمي"المرقش". انظر اللسان (رقش) والمزهر (2: 435).
([10]) لرؤبة بن العجاج في ديوانه 86 واللسان (رقش). وبعده: *إلى سرا فاطرقي وميشي*
([11]) النقزان، بالقاف وبالفاء أيضاً، هو الوثب، ومثلهما الوثبان.
([12]) جزء من بيت له في ديوانه 448 عثرت عليه بعد لأي، وهو بتمامه:
بزرود أرقصت القعود، فراشها *** رعثات عنبلها الغدفل الأرعل([13]) بدلها في المجمل: "ورقص الشراب في غليانه".
([14]) لم تذكر في اللسان. وفي القاموس: "والرقاصة مشددة: لعبة لهم".
([15]) البيت في الحيوان (3: 138) واللسان (رقع).
([16]) هو سعد بن معاذ، حين حكم في بني قريظة. انظر الإصابة 3197 واللسان (رقع).
([17]) الرقيع مؤنثة، وجاء بها على التذكير كأنه ذهب إلى معنى السقف.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **القاف** ve ikisini üçleyen şeyler)

  (**رقل**)  **الراء** ve **القاف** ve **اللام** iki asıldır: birisi bir şeyde uzunluktur, diğeri yürüyüşün bir türüdür.
  Birincisine gelince: **الرَّقْلُ**: uzun hurma ağaçlarıdır; tekili **رَقْلة**’dir; azlıkta **رَقلات** olarak çoğul yapılır. **الرَّاقُول**: hurma ağacına onunla çıkılan iptir.
  İkinci asıl: **أرْقَلَت** deve; o, yürüyüşün bir türüdür; o **مُرْقِلٌ**’dir; ancak süratle olur. **هاشم بن عُتْبة المِرْقالُ**([1]), savaşlarda **إرقاله**’si sebebiyleydi. **الرَّاجز** dedi ki, **أرْقَلَت النَّاقة** hakkında:
  * ve **المُرْقِلاَتِ** her **سَهْبٍ سَمْلقٍ**([2]) *

  (**رقم**)  **الراء** ve **القاف** ve **الميم**: tek bir asıldır; çizgiye ve yazıya ve buna benzer şeye delâlet eder. **الرَّقْم**: çizgidir. **الرَّقيم**: kitaptır. Sanatında usta olana şöyle denir: o suda **يرقُم**. Dedi ki:
سَأرْقُم في الماءِ القَراحِ إليكُم *** على نَأْيِكُمْ إن كان في الماءِ راقمُ([3])
  Nakışlanan her elbise **رَقْمٌ**’dur. Yılanlardan **الأرقَم**: sırtında nakış gibi olan. **الخليل بن أحمد** dedi: **الرَّقْم** kitabın i‘câmıdır. **كتابٌ مرقوم** denir; harfleri, noktalama alâmetleriyle açıklanıp belirgin kılındığında. Atın ve eşeğin **رَقْمَتا**’sı: pazılarının iç tarafındaki iki izdir. **الرَّوْضَة**’ye **رَقْمَة** denir; ancak ona bu ad verilmiştir, çünkü o, yer üzerindeki **الرَّقْم** gibidir. Üzerinde az bitki bulunan araziye: **مرقُومة** denir.
  بابtan şâz olan şeylerden: belâya **الرَّقِم** demeleridir. Ve uzak değildir ki بابın kıyasından olsun; çünkü o indiğinde iz bırakır.

  (**رقن**)  **الراء** ve **القاف** ve **النون**: kendisinden önceki بابa yaklaşan bir بابtır. Denir: **رَقّنْت الكتاب**: satırlarını birbirine yaklaştırdım. Kadın **ترقَّنت**: safranla bulaştı. **الرَّقون** ve **الرِّقان**: safrandır. **المرقون**: nakışlıdır. Rengi güzel, yumuşak kadına: **راقنة** denir.

  (**رقي**)  **الراء** ve **القاف** ve illetli harf: birbirinden ayrı üç asıldır: birisi yükselme, diğeri onunla korunma dilenen bir **عُوذَة** (muska/okuma), üçüncüsü yerden bir parçadır.
  Birincisi: senin “merdivende yükseldim” sözündür: **رَقِيتُ** merdivende, **أَرْقَى** **رُقِيّاً**. Allah, yüce övgüsüyle, dedi: ﴿أَوْ تَرْقَى فِي السَّماءِِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ﴾ [الإسراء 93]. Araplar der: "**ارْقَ على ظَلْعِك**" yani gücünün yettiği kadar çık.
  İkincisi: **رقَيْت** insanı; **الرُّقية**’den.
  Üçüncüsü: **الرَّقْوَةُ**: kumdan **الدِّعص**’ın biraz üst tarafıdır. [Ve] **رَقْوٌ** (هاء’sız) denir. Çoğunlukla bir vadinin yan tarafında olur.

  (**رقأ**)  **الراء** ve **القاف** ve **الهمزة** tek bir kelimedir. Denir: **رقأ** kan ve gözyaşı; kesildiklerinde. Onların sözünde([4]): "لا تسُبُّوا الإِبلَ فإنَّ فيها **رَقُوءَ الدَّم**" yani o, diyette verilir de, kendisinden kısas istenen kimsenin kanı **يَرْقَأ** (diner).

  (**رقب**)  **الراء** ve **القاف** ve **الباء**: tek bir, düzenli asıldır; bir şeyi gözetmek için dikilmeye delâlet eder. Bundan: **الرَّقِيب**; o, koruyucudur. Ondan denir: **رَقَبْتُ**: **أرْقَُب**; **رِقْبة** ve **رِقْباناً**. **المَرْقَب**: bakanın üzerinde durduğu yüksek yerdir. **الرَّقِيب**: kumarda **الضَّريب** üzerine görevlendirilen kimsedir. Bundan **الرَّقَبة**’nin اشتقاقı da vardır; çünkü o dik durur ve çünkü bakan, bakışı sırasında mutlaka dikilir. **المرقَّب**: başı ve boynu tarafından yüzülen deridir. **رقَّابة الرَّحْل**: kavim yokken onların eşyasını gözeten aşağılık kimsedir. Kocasının ölümünü miras için gözetleyen kadına: **الرَّقوب** denir. [Ve **الرَّقوب**([5])]: kötü huylu dişi deve; diğer develerle birlikte neredeyse içmez; develer sudan ne zaman ayrılacak diye gözetler([6]). Denir: **أرقَبْتُ** falana bu evi; bu, ona onu **كالعُمْرَى** gibi otursun diye vermendir; sonra ona şöyle der: benden önce ölürsen bana döner; senden önce ölürsem o senindir. Bu, **المراقَبة**’dendir; sanki ikisinden her biri diğerinin ölümünü gözetler. **رِقابُ المَزَاوِد**: Acemlere bir lakaptır; çünkü onlar kırmızıdır. **الرَّقيب**: payları olan yediden üçüncü oktur; sanki ne zaman çıkacak diye gözetlenir. **الرَّقوب**: çocuğu yaşamayan kadındır [sanki onu gözetler([7])] belki kendisine kalır diye.

  (**رقح**)  **الراء** ve **القاف** ve **الحاء**: tek bir asıldır; mala kazanmayı ve ıslahı gösterir. Denir: **رقَّحتُ المالَ**: onu ıslah ettim ve onunla ilgilendim; **ترقيحاً**. Falan, malın **رَقاحِيُّ**’sidir. O, ailesi için **يترقَّح** eder; yani kazanç sağlar. Onlar telbiyelerinde derlerdi: "لم نَأت للرَّقاحَةِ([8])"، ticareti kastederlerdi.

  (**رقد**)  **الراء** ve **القاف** ve **الدال**: tek bir asıldır; uykuya delâlet eder; ondan türetilir. **الرُّقاد**: uykudur. Denir: **رقَد** **رُقوداً**. Ondan türetilen şeylerden: **أَرْقَدَ** adam yerde; orada ikamet ettiğinde.
  Asıldan şâz olan şeylerden: * **أرْقَدَ** devekuşu ve başkası; gidişinde süratlendiğinde.

  (**رقش**)  **الراء** ve **القاف** ve **الشين**: farklı çizgilere delâlet eden bir asıldır. **الرَّقْش** **النَّقْش** gibidir. Denir: **حَيّةٌ رَقْشَاءُ**: beneklidir. **ورَقَّشَ كلامَه**: onu süsleyip yalanladı. **الرَّقْشاء**: devenin **شِقشِقة**’sıdır. Ve **الرقْشاء**: küçük bir canlıdır. Dedi:
الدَّار قَفْرٌ والرُّسومُ كما *** رَقَّش في ظَهْرِ الأديمِ قَلَمْ([9])
  Gammaz, gammazlık ettiğinde ona: **رقَّش** denir. Dedi ki:
  * **عاذِلَُ** قد أُولعتِ بالتَّرْقِيشِ([10]) *

  (**رقص**)  **الراء** ve **القاف** ve **الصاد**: **النَّقَزَان**’a([11]) delâlet eden bir asıldır. Denir: **رقَصَ** **يرقُصُ** **رَقْصاً**. Denir: **أرقَصَ** deveyi: onu **الخَبَب**’e sevk etti. Cerîr dedi:
  * بِزَرُودَ أرقصت البعيرَ([12]) *
  Serabın parıltısında **رقَص** ettiği söylenir; ve **رَقَص الشَّرَاب**: kabardı([13]). **الرّقَّاصة**: bir oyundur([14]).

  (**رقط**)  **الراء** ve **القاف** ve **الطاء**: bir rengin bir renkle karışmasına delâlet eder. **الرُّقْطة**: beyaz noktaların karıştığı siyahlıktır. Denir: **دَجاجةٌ رَقْطاء**. **الأرقَط**: kaplandır. Denir: **ارْقَاطّ العَرْفَجُ**; siyahlığına noktalar karıştığında.

  (**رقع**)  **الراء** ve **القاف** ve **العين**: bir şeyi bir şeyle gedik kapatmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: **رقَعْتُ الثَّوبَ** **رَقْعاً**. **الخِرْقة** bir **رُقْعة**’dır. Akılca gevşek olana **رقيعٌ** demelerine gelince: sanki o yamalanmıştır; çünkü ancak gevşek, eski olan yamalanır. Denir: **رَقَعَه**; onu hicvettiğinde ve onda çirkin söz söylediğinde; sanki bu, bedeninde bir **رُقْعَة** gibi olmuştur. Denir: onu sağlam bir **رَقْعاً** ile mutlaka yamalayacağım. “Falan kişide bir **مُتَرَقَّعاً** görüyorum” denir; yani sövme için bir yer. Dedi ki:
وما تَرَكَ الهاجُونَ لي في أَدِيمكُمُ *** مُصِحّاً ولكنِّي أرى مُتَرَقَّعَا([15])
  **الرَّقيع**: göktür. Hadiste, صلى الله عليه وآله وسلم’in Sa‘d’a([16]) şöyle dediği rivayet edilmiştir: "لقد حكَمْتَ فيهم بحُكم الله مِن فوقِ سبعة **أَرْقِعةٍ**([17])". Bazı ilim ehli dedi ki: ona ancak **أرقعة** denmiştir; çünkü her biri, ötekine bir **رُّقعة** gibidir.
  Bu asıldan şâz olan şeylerden: “**ما أرْتَقِعُ بهذا**” demeleridir; yani onunla ilgilenmem. **جُوعٌ يَرقُوعٌ**: şiddetli (açlık).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ق أ
رقأ دمعه ودمه ورقأت عينه رقئـاً ورقـوءاً ولا رقـأت دمعـة فلـان ولا أرقـأ اللـه دمعتـك ولا أرقأ عينك‏.‏
قال جرير‏:‏ بكى دوبل لا يرقىء الله دمعه ألا إنمـا يبكـي مـن الـذل دوبل وأرقأت دم فلان‏:‏ حقنته وسكّن دمه بالرّقوء وهو ما يرقأ به كالوضوء‏.‏
وقال قيس بن عاصم لولده‏:‏ لا تسبوا الإبل فإ فيها رقوء الدم ومهر الكريمة‏.‏
واليأس رقوء الدمع‏.‏
قال الكميت‏:‏ فكنت هناك رقوء الدما - ء للمتبعات الأنين الزفيرا وقال ذو الرمة‏:‏ لئـن قطع اليأس الحنين فإنه رقوء لتذراف الدموع السوافك وتقول‏:‏ فلانة طويلة القروء بطيئة الرقوء‏.‏

##### Türkçe

ر ق أ
**رقأ** onun gözyaşını ve kanını; ve **رقأت** onun gözünü, **رقئـاً** ve **رقـوءاً** (olarak); ve “Falanın gözyaşını **رقـأت** etmedi” ve “Allah senin gözyaşını **أرقـأ** etmesin” ve “gözünü **أرقأ** etmesin”.

Cerîr dedi ki:
“Dûbel ağladı; Allah onun gözyaşını **يرقىء** etmesin.
Dikkat edin: ancak zillet yüzünden ağlar Dûbel.”

Ve “Falanın kanını **أرقأت**”: onu hapsettim (kanını akıtmadım) ve onun kanını **الرّقوء** ile sakinleştirdim; o, onunla **يرقأ** edilen şeydir; **الوضوء** gibi.

Ve Kays b. Âsım, oğluna dedi:
“Develere sövmeyin; çünkü onda kanın **رقوء**’u ve kerîmenin mehri vardır.”

Ve ümitsizlik, gözyaşının **رقوء**’udur.

Kumeyt dedi ki:
“Orada ben, kanların **رقوء**’u idim —
inleyişi, iç çekişi izleyenler için.”

Ve Zû’r-Rumme dedi ki:
“Eğer ümitsizlik özlemi keserse, şüphesiz o,
akıveren dökülen gözyaşlarının **رقوء**’udur.”

Ve dersin ki:
“Falan kadın **القروء**’u uzun, **الرقوء**’u yavaştır.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رَقَأَتِ الدَّمْعَةُ تَرْقَأُ رقْأً ورُقُوءاً: جَفَّتْ وانْقَطَعَتْ. وَرَقَأَ الدمُ والعِرْقُ يَرْقَأُ رَقْأً ورُقُوءاً: ارتفَع، والعِرْقُ سَكَنَ وانْقَطَع. وأَرْقَأَهُ هو وأَرْقَأَهُ اللّه: سَكَّنه. وروى المنذري عن أَبي طالب في قولهم لا أَرْقَأَ اللّه دَمْعَتَه قال: معناه لا رَفَع اللّه دَمْعَتَه. ومنه: رَقَأْتُ الدَّرَجَةَ، ومن هذا سُمِّيت المِرْقاة. وفي حديث عائشة رضي اللّه عنها: فبِتُّ لَيْلَتِي لا يَرْقَأُ لي دَمْعٌ. والرَّقُوءُ، على فَعُولٍ، بالفتح: الدَّواءُ الذي يوضع على الدَّمِ ليُرْقِئَه فيسكُن، والاسم الرَّقُوء. وفي الحديث: لا تَسُبُّوا الإِبلَ فإِنَّ فيها رَقُوءَ الدَّمِ ومَهْرَ الكَرِيمةِ أَي إِنها تُعْطَى في الدِّياتِ بَدَلاً من القَوَدِ فتُحْقَنُ بها الدِّماءُ ويسكُنُ بها الدمُ.وَرَقَأَ بينهم يَرْقَأُ رَقْأً: أَفسَد وأَصلَح. ورَقَأَ ما بينهم يَرْقَأُ رَقْأً إِذا أَصلَح. فأَما رَفَأَ بالفاءِ فأَصلَح، عن ثعلب، وقد تقدَّم. ورجل رَقُوءٌ بين القَوْمِ: مُصْلِحٌ. قال: ولكِنَّنِي رائبٌ صَدْعَهُمْ، *  رَقُوءٌ لِما بينَهم، مُسْمِلُ وارْقَأْ على ظَلْعِك أَي الزَمْه وارْبَعْ عليه، لغة في قولك: ارْقَ على ظَلْعِك أَي ارْفُقْ بنفْسِك ولا تحْمِل عليها أَكثر مـما تُطِيقُ. ابن الأَعرابي يقال: ارْقَ على ظَلْعِك، فتقول: رَقِيتُ رُقِيّاً. غيرُه: وقد يقال للرجل: ارْقَأْ على ظَلْعِكَ أَي أَصلِحْ أَوَّلاً أَمْركَ، فيقول: قد رقَأْتُ رَقْأً.
وَرَقَأَ في الدرجَةِ رَقْأً: صَعِدَ، عن كراع، نادر. والمعروف: رَقِيَ. التهذيب يقال: رَقَأْتُ ورَقِيتُ، وترك الهمز أَكثر. قال الأَصمعي: أَصل ذلك في الدم إِذا قَتلَ رَجلٌ رَجلاً فأَخَذ وليُّ الدمِ الديَة رَقَأَ دمُ القاتِل أَي ارتفَع، ولو لم تؤْخذ الديةُ لهُرِيقَ دَمُه فانْحَدَرَ. وكذلك  \<ص:89> قال المفضل الضبي، وأَنشد:
وتَرْقَأُ، في مَعاقِلها، الدِّماءُ

##### Türkçe

**رَقَأَتِ الدَّمْعَةُ** **تَرْقَأُ** **رقْأً** ve **رُقُوءاً**: kurudu ve kesildi. Ve **رَقَأَ** kan ve damar **يَرْقَأُ** **رَقْأً** ve **رُقُوءاً**: yükseldi; damar sakinleşti ve kesildi. Ve onu **أَرْقَأَهُ**; ve Allah onu **أَرْقَأَهُ**: onu sakinleştirdi. Ve Münzirî, “**لا أَرْقَأَ اللّه دَمْعَتَه**” sözlerinde, Ebû Tâlib’den rivayet etti; dedi ki: manası, “Allah onun gözyaşını yükseltmesin”dir. Ve ondan: “**رَقَأْتُ الدَّرَجَةَ**”; ve bundan dolayı **المِرْقاة** adlandırıldı. Ve Âişe’nin (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Gecemi geçirdim; benim için bir gözyaşı kesilmiyordu.”

Ve **الرَّقُوءُ**, **فَعُولٍ** vezni üzere, fetha ile: kanın üzerine konulan, onu **ليُرْقِئَه** (sakinleştirsin diye) sakinleşen ilaçtır; isim **الرَّقُوء**dur. Ve hadîste: “Develere sövmeyin; çünkü onlarda **رَقُوءَ الدَّمِ** ve soylu olanın mehri vardır”; yani, diyetlerde kısasın yerine bedel olarak verilir; onunla kanlar tutulur ve onunla kan sakinleşir. Ve **رَقَأَ** aralarında **يَرْقَأُ** **رَقْأً**: bozdu ve ıslah etti. Ve **رَقَأَ** aralarındaki şeyi **يَرْقَأُ** **رَقْأً**: ıslah ettiğinde. Ama **رَفَأَ** (ف ile) ise ıslah etti; Sa‘leb’den; ve daha önce geçti. Ve kavim arasında **رَقُوءٌ** bir adam: ıslah edici. Dedi ki:

Fakat ben onların çatlağını yamayanım, * aralarındaki şeye **رَقُوءٌ**, sağlamlaştıranım

Ve “**ارْقَأْ على ظَلْعِك**”: yani ona yapış ve onun üzerinde ağır ol; “**ارْقَ** على **ظَلْعِك**” sözünde bir dildir; yani: kendine yumuşak davran ve ona gücünün yettiğinden fazlasını yükleme. İbnü’l-A‘râbî: “**ارْقَ** على **ظَلْعِك**” denir; sonra sen dersin ki: “**رَقِيتُ** **رُقِيّاً**.” Başkası: ve adama, “**ارْقَأْ** على **ظَلْعِكَ**” denebilir; yani: önce işini ıslah et; o da der ki: “**رقَأْتُ** **رَقْأً**.”

Ve “**رَقَأَ**” derecede **رَقْأً**: yükseldi; Kurâ‘dan; nadir. Bilinen: **رَقِيَ**. Tehzîb: “**رَقَأْتُ** ve **رَقِيتُ**” denir; hemzeyi terk etmek daha çoktur. Asma‘î dedi ki: bunun aslı, kan hususundadır; bir adam bir adamı öldürdüğünde, kan velîsi diyeti aldığında, katilin kanı **رَقَأَ**; yani yükseldi; eğer diyet alınmasaydı, onun kanı dökülürdü de aşağı inerdi. Ve aynı şekilde  \<ص:89>
 Mufaddal ed-Dabbî dedi; ve şu beyti okudu:

Ve kanlar, sığınaklarında, **تَرْقَأُ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ق أ * * رَقَأَ * الدمع والدم سكن وبابه قطع و * الرَّقُوءُ * بالفتح والمد ما يوضع على الدم فيسكن وفي الحديث ﴿لا تسبوا الإبل فإن فيها رقوء الدم﴾ أي إنها تعطى في الديات فتحقن بها الدماء

##### Türkçe

* ر ق أ * * **رَقَأَ** * gözyaşı ve kan duruldu; babı **قطع**’tır. Ve * **الرَّقُوءُ** * (fetha ve med ile): kanın üzerine konulan şeydir; böylece durulur. Hadiste: { Develere sövmeyin; çünkü onlarda **رقوء الدم** vardır } yani: onlar diyetlerde verilir; böylece onlarla kanlar akıtılmaktan alıkonur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رقأ الدمع، كجعل وكذا يرقأ رقأ بالفتح ورقوءا بالضم: جف أي الدمع، قاله ابن درستويه وأبو علي القالي وسكن أي العرق، فسره الجوهري وابن القوطية، وانقطع فيهما، كذا في الفصيح وأرقأه الله تعالى: سكنه، وفي حديث عائشة رضي الله عنها: فبت ليلتي لا يرقأ لي دمع. والرقوء، كصبور: ما يوضع على الدم ليرقئه مبنيا للمعلوم من باب الإفعال، كذا في نسختنا، وهو الصحيح، وفي نسخة ليرقأه، ثلاثيا، وهو خطأ، أي ليقطعه ويسكنه وقول أكثم بالمثلثة، ابن صيفي أحد حكماء العرب وحكامها اختلف في صحبته، وفي شروح الفصيح أنه قول قيس بن عاصم المنقري في وصية ولده، وهو صحابي اتفاقا، وفي وصية كتب بها إلى طيئ: لا تسبوا الإبل فإن فيها رقوء الدم ومهر الكريمة وبألبانها يتحف الكبير ويغذى الصغير، ولو أن الإبل كلفت الطحن لطحنت أي أنها تعطى في الديات بدلا من القود فتحقن بها الدماء أي يسكن بها الدم، وقال القزاز في جامع اللغة: أي تؤخذ في الديات فتمنع القتل، وقال مفضل الضبي:
  من اللائي يزدن العيش طيبا                      وترقأ في معاقلها الدمـاء
  وقال أبو جعفر اللبلي: يقال: لو لم يجعل الله في الإبل إلا رقوء الدم لكانت عظيمة البركة. قال أبو زيد في نوادره: يعني أن الدماء ترقأ بها، أي تحبس ولا تهراق لأنها تعطى في الديات مكان الدم، وقال أبو جعفر: وقال بعض العرب: خير أموالنا الإبل، تمهر بها النساء، وتحقن بها الدماء، وقال غيره: إن أحق مال بالإيالة لأموال ترقأ بها الدماء، وتمهر بها النساء، ألبانها شفاء، وأبوالها دواء، ووهم الجوهري فقال: في الحديث، أي بل هو قول أكثم أو قيس. ثم إن المشهور من الخبر والحديث إطلاقهما على ما يضاف إليه صلى الله عليه وسلم، وإلى من دونه من الصحابة والتابعين، وقد عرفت أن قيسا صحابي. وأكثم إن لم يكن صحابيا فتابعي بالاتفاق، فلا وجه لتوهيم الجوهري فيه، على أن ليس ببدع في قوله، بل هو قول من سبقه من الأئمة أيضا. ورقأ العرق رقأ ورقوءا: ارتفع، وروى المنذري عن أبي طالب في قولهم: لا أرقأ الله دمعته، قال: معناه: لا رفع الله دمعته وأرقأته أنا وأرقأه هو. ورقأ يرقأ بينهم رقأ: أفسد، وأصلح، ضد، ورفأ ما بينهم إذا أصلح، فأما رفأ بالفاء فأصلح، عن ثعلب، ورجل رقوء بين القوم، أي مصلح، قال الشاعر:
  ولكنني راقئ صدعهم                      رقوء لما بينهم مسمل ورقأ في الدرجة كمنع، صرح به الجوهري وابن سيده وابن القوطية ورقئت، كفرح، ذكره ابن مالك في الكافية وذكر أنه لغة في رقي كرضي معتلا، ونقل ابن القطاع عن بعض العرب رقأت ورقيت، كرثأت ورثيت: صعد عن كراع، نادر وهي المرقاة بالفتح، اسم مكان وتكسر أي الميم على أنه اسم آلة، وكلاهما صحيح، وهما لغتان في المعتل أيضا. ومما بقي على المصنف: ارقأ على ظلعك، أي الزمه واربع عليه، لغة في قولك ارق على ظلعك، أي ارفق بنفسك ولا تحمل عليها أكثر مما تطيق، وقال ابن الأعرابي: يقال: ارق على ظلعك، فتقول: رقيت رقيا، وقال غيره: وقد يقال للرجل: ارقأ عل ظلعك أي أصلح أولا أمرك.

##### Türkçe

**رقأ** gözyaşı (akmak), **جعل** gibi; ve yine **يرقأ**: **رقأ** (fetha ile) ve **رقوءا** (damme ile): kurudu; yani gözyaşı; bunu İbn Düreستüveyh ve Ebû Ali el-Kâlî söylemiştir. Ve (yine) sakinleşti; yani damar; bunu el-Cevherî ve İbnü’l-Kûtıyye tefsir etmiştir. Ve ikisinde de kesildi; **الفصيح**’te böyle (geçer). Ve Allah Teâlâ onu **أرقأه**: onu sakinleştirdi. Ve Âişe (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Gecemi geçirdim; benim için gözyaşı **يرقأ** (kurumaz).”

Ve **الرقوء**; **صبور** gibi: kanın üzerine konulan, onu **ليرقئه** (dindirsin diye) (şey); ma‘lûm için bina edilmiş olarak **الإفعال** bâbından; nüshamızda böyle; ve bu doğrudur. Bir nüshada ise **ليرقأه**, sülâsî (fiil) olarak; ve bu hatadır; yani onu kessin ve sakinleştirsin. Ve Eksem’in (müselleseli ile) sözü; İbn Sayfî, Arapların hikmet sahiplerinden ve hâkimlerinden biridir; onun sohbetinde ihtilaf edilmiştir. Ve **الفصيح** şerhlerinde: bunun, oğluna vasiyetinde Kays b. Âsım el-Munkarî’nin sözü olduğu (yazılıdır); ve o, ittifakla sahâbîdir. Ve Tayy’a yazdığı bir vasiyette: “Develere sövmeyin; çünkü onlarda **رقوء الدم** ve soylu kadının mehri vardır; ve sütleriyle büyüğe hediye verilir ve küçüğe gıda olunur. Eğer develere öğütme yükletilseydi, öğütürdü”; yani onlar, kısas yerine diyetlerde verilir; böylece kanlar korunur; yani kan onunla sakinleşir. Ve el-Kazzâz **جامع اللغة**’de dedi: yani diyetlerde alınır da öldürmeyi engeller. Ve Mufaddal ed-Dabbî dedi:

  “Hayatı daha hoş kılanlardan (olanlar)
  ve kanlar, onların sığınaklarında **ترقأ** (diner).”

Ve Ebû Ca‘fer el-Leblî dedi: denir ki: Allah develerde **رقوء الدم**’den başka bir şey kılmamış olsaydı, elbette büyük bereket olurdu. Ebû Zeyd **نوادر**’inde dedi: yani kanlar onunla **ترقأ**; yani tutulur ve dökülmez; çünkü diyetlerde kanın yerine verilir. Ve Ebû Ca‘fer dedi: ve Araplardan bazıları dedi: “Mallarımızın hayırlısı develerdir; onlarla kadınlara mehir verilir ve onlarla kanlar korunur.” Ve başkası dedi: “Mala bakıcılık için en haklı mal, kanların onunla **ترقأ** olduğu ve kadınlara onunla mehir verildiği mallardır; sütleri şifadır, idrarları devadır.” Ve el-Cevherî vehmetti de dedi: “Hadîste”; yani bilakis o, Eksem’in yahut Kays’ın sözüdür. Sonra, haber ve hadîsten meşhur olan, ikisinin de (bu iki lafzın) ona (Peygamber’e) -sallallahu aleyhi ve sellem- izafe edilene ve ondan aşağı olan sahâbe ve tâbiînden olana ıtlak edilmesidir; ve sen Kays’ın sahâbî olduğunu bildin. Eksem ise sahâbî değilse, ittifakla tâbiîdir; öyleyse el-Cevherî’nin onda vehimlendirmesine bir yön yoktur; ayrıca bu, onun sözünde bir bid‘at değildir; bilakis o, ondan önceki imamlardan da bir sözdür.

Ve **رقأ** damar: **رقأ** ve **رقوءا**: yükseldi. Ve el-Münzirî, “Onun gözyaşını Allah **أرقأ** etmesin” sözleri hakkında Ebû Tâlib’den rivayet etti; dedi ki: manası: Allah onun gözyaşını yükseltmesin; ve ben onu **أرقأته** ettim ve o onu **أرقأه** etti.

Ve **رقأ** **يرقأ** aralarında: **رقأ**: bozdu; ve ıslah etti; zıttır. Ve aralarındakini **رفأ** ettiğinde, ıslah etti (demektir). Amma **رفأ** (fâ ile) ise ıslah etti; Sa‘leb’den. Ve kavim arasında **رقوء** bir adam; yani ıslah edici. Şair dedi:

  “Fakat ben, onların çatlağını **راقئ** edenim;
  aralarındaki şeye **رقوء** (olan), sağlamlaştırıcı.”

Ve derecede **رقأ**, **منع** gibi; bunu el-Cevherî, İbn Sîde ve İbnü’l-Kûtıyye açıkça söyledi. Ve **رقئت**; **فرح** gibi; bunu İbn Mâlik **الكافية**’de zikretti ve bunun, illetli olarak **رقي** ( **رضي** gibi) için bir dil olduğunu zikretti. Ve İbnü’l-Kattâ‘ bazı Araplardan **رقأت** ve **رقيت**’i nakletti; **رثأت** ve **رثيت** gibi: yükseldi; Kurâ‘dan; nâdirdir. Ve o, **المرقاة** (fetha ile)dır: mekân ismidir; ve (mîm) kesrelenir; âlet ismi olması üzere; ve ikisi de doğrudur; ve ikisi, illetlide de iki dildir.

Ve musannifin üzerinde kalanlardan: “**ارْقَأْ** kendi topallığına”; yani ona yapış ve onun üzerinde dur; “**ارْقَ** kendi topallığına” sözünde bir dildir; yani kendine yumuşak davran ve ona, gücünün yettiğinden fazlasını yükleme. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: denir ki: “**ارْقَ** kendi topallığına”; sonra dersin ki: **رقيت** **رقيا**. Ve başkası dedi: ve adama denebilir: “**ارْقَأْ** kendi topallığına”; yani önce işini ıslah et.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَقَأَ الدَّمْعُ
1 رَقَأَ الدَّمْعُ ذ , aor. رَقَاَ , inf. n. رَقْءٌ and رُقُوْءٌ, (S, Mgh, Msb, K, &c.,) The tears stopped, or ceased to flow; (Fs, JK, S, Mgh, Msb;) or dried up, (IDrst, Aboo-'Alee El-Kلlee, K,) and stopped, or ceased: (K:) and in like manner, الدَّمُ the blood: (JK, S, Mgh, Msb:) whence the phrase جُرْحَانِ لَا يَرْقَآنِ Two wounds not ceasing to bleed. (Mgh.) And in like manner also, (JK,) رَقَأَ العِرْقُ, (Fs, JK, K, TA, [not العَرَقُ, as supposed by Golius and Freytag,]) inf. ns. as above, (K,) The vein stopped or ceased [bleeding]; syn. اِنْقَطَعَ, (Fs, JK, TA,) and سَكَنَ, (TA,) or اِرْتَفَعَ; (K;) [in all of which explanations, دَمُهُ is understood.] -A2- رَقَأَ بَيْنَهُمْ, (K, TA,) aor. رَقَاَ , inf. n. رَقْءٌ, (TA,) He effected a reconciliation, or made peace, between them; (K, TA;) like رَفَأَ: (TA:) and [in like manner,] رَقَأَ مَا بَيْنَهُمْ He arranged, or rightly disposed, or rectified, the matter, or affair, between them. (TA.) And the former phrase (رقأبينهم) also signifies He created disorder or discord, or made mischief, between them: thus having two contr. meanings. (K.) -A3- رَقَأَ فِى الدَّرَجَةِ, (K,) and رَقِئَ, also, mentioned by Ibn-Mلlik in the “ Kلfiyeh, ” as a dial. var. of رَقِىَ, and both mentioned by IKtt, aor. of each رَقَاَ , (TA,) He ascended the series of stairs, or the ladder: (K:) on the authority of Kr; but extr. [with respect to usage]. (TA.) ― -b2- [Hence,] اِرْقَأْ عَلَى ظَلْعِكَ (a dial. var. of اِرْقَ TA) (assumed tropical:) Be gentle with thyself, and impose not upon thyself more than thou art able to perform: (JK, S, TA:) or abstain thou, for I know thine evil qualities or actions: (JK:) or, as some say, rectify thou, or rightly dispose, first thy case, or thine affair. (TA.)

ارقأ دَمْعَهُ
4 ارقأ دَمْعَهُ ذ , (S,) or الدَّمْعَ, (K,) said of God, (S, K,) He caused his, or the, tears to stop, or cease, flowing; (S, TA;) or caused them to dry up, and to stop, or cease. (K.) The saying لَا أَرْقَأَ اللّٰهُ دَمْعَتَهُ is expl. by El-Mundhiree as meaning May God not remove, or do away with, (لَا رَفَعَ,) his tear. (TA.) You say also, أَرْقَأْتُ العِرْقَ [meaning I caused the vein to stop or cease bleeding: see 1]. (K, TA.)

رَقُوْءٌ
رَقُوْءٌ ذ A styptic; or a thing that is put upon blood for the purpose of stanching it, or stopping its flowing: (S, K:) a subst. from رَقَأَ. (Msb.) Hence the saying, (Msb,) accord. to J, in a trad., but this is a mistake, for it is a saying of Aktham, (K,) or, accord. to the Expositions of the Fs, it was said by Keys Ibn-'ءsim El-Minkaree, (TA,) لَا تَسُبُّوا الاـِبِلَ فَاـِنَّ فِيهَا رَقُوْءَ الدَّمِ [Revile not ye camels, or it may perhaps mean hock not ye camels, but the former, I am told, is here meant, for in them is a preventive of the flowing of blood]; alluding to their being given in compensation for homicide, and thus preventing the shedding of blood. (S, Msb, K, TA.) ― -b2- [Hence,] رَجُلٌ رَقُوْءٌ بَيْنَ القَوْمِ (assumed tropical:) A man who is a reconciler of the people; or a peacemaker between them: and [so] رَقُوْءٌ لِمَا بَيْنَهُمْ, a phrase used by a poet. (TA.)

مَرْقَأَةٌ
مَرْقَأَةٌ ذ and مِرْقَأَةٌ, (K,) the former a n. of place, the latter an instrumental n., and both correct, dial. vars. of مَرْقَاةٌ and مِرْقَاةٌ, (TA,) A series of stairs; or a ladder. (K, TA.)

##### Türkçe

**رَقَأَ الدَّمْعُ**
1 **رَقَأَ الدَّمْعُ** ذ, muzârîsi **رَقَاَ**, mastarı **رَقْءٌ** ve **رُقُوْءٌ**, (S, Mgh, Msb, K, &c.,) Gözyaşları durdu, yahut akması kesildi; (Fs, JK, S, Mgh, Msb;) yahut kurudu, (IDrst, Aboo-'Alee El-Kلlee, K,) ve durdu, yahut kesildi: (K:) ve aynı şekilde, **الدَّمُ** kan: (JK, S, Mgh, Msb:) buradan şu ibare: **جُرْحَانِ لَا يَرْقَآنِ** Kanaması kesilmeyen iki yara. (Mgh.) Ve aynı şekilde de, (JK,) **رَقَأَ العِرْقُ**, (Fs, JK, K, TA, [Golius ve Freytag’ın zannettiği gibi **العَرَقُ** değil,]) mastarları yukarıdaki gibi, (K,) Damar durdu yahut [kanaması] kesildi; eş anlamlısı **اِنْقَطَعَ**, (Fs, JK, TA,) ve **سَكَنَ**, (TA,) yahut **اِرْتَفَعَ**; (K;) [bu açıklamaların hepsinde **دَمُهُ** kastedilir.] -A2- **رَقَأَ بَيْنَهُمْ**, (K, TA,) muzârîsi **رَقَاَ**, mastarı **رَقْءٌ**, (TA,) Onların arasını buldu, yahut aralarında barış yaptı; (K, TA;) **رَفَأَ** gibi: (TA:) ve [aynı şekilde,] **رَقَأَ مَا بَيْنَهُمْ** Onların arasındaki işi yahut durumu düzenledi, yahut doğru bir düzene koydu, yahut ıslah etti. (TA.) Ve önceki ibare (**رقأبينهم**) ayrıca şu manaya da gelir: Onların arasında fesat yahut ayrılık çıkardı, yahut bozgunculuk yaptı: böylece iki zıt manalıdır. (K.) -A3- **رَقَأَ فِى الدَّرَجَةِ**, (K,) ve ayrıca **رَقِئَ**, İbn-Mلlik tarafından “Kلfiyeh”te **رَقِىَ**’nin bir lehçe varyantı olarak zikredilmiştir; ikisi de IKtt tarafından zikredilmiştir; her birinin muzârîsi **رَقَاَ**, (TA,) Merdiven basamaklarını, yahut merdiveni tırmandı: (K:) Kr’nin rivayetine göre; fakat kullanıma göre gariptir. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **اِرْقَأْ عَلَى ظَلْعِكَ** ( **اِرْقَ** TA’nın bir lehçe varyantı) (mecaz kabul edilerek:) Kendine yumuşak davran ve gücünün yettiğinden fazlasını kendine yükleme: (JK, S, TA:) yahut vazgeç; çünkü ben senin kötü huylarını yahut fiillerini bilirim: (JK:) yahut bazılarına göre, önce kendi hâlini yahut işini ıslah et, yahut doğru bir düzene koy. (TA.)

**ارقأ دَمْعَهُ**
4 **ارقأ دَمْعَهُ** ذ, (S,) yahut **الدَّمْعَ**, (K,) Allah hakkında söylenir, (S, K,) Onun, yahut gözyaşlarının, durmasını yahut akmasının kesilmesini sağladı; (S, TA;) yahut onları kuruttu ve durmasını yahut kesilmesini sağladı. (K.) **لَا أَرْقَأَ اللّٰهُ دَمْعَتَهُ** sözü El-Mundhiree tarafından şu manada açıklanır: Allah onun gözyaşını gidermesin, yahut ortadan kaldırmasın, (**لَا رَفَعَ**). (TA.) Ayrıca şöyle de dersin: **أَرْقَأْتُ العِرْقَ** [yani: damarın durmasını yahut kanamasının kesilmesini sağladım: 1’e bak]. (K, TA.)

**رَقُوْءٌ**
**رَقُوْءٌ** ذ Kan dindirici; yahut kanı dindirmek, yahut akmasını durdurmak maksadıyla kanın üzerine konulan şey: (S, K:) **رَقَأَ**’dan bir isimdir. (Msb.) Buradan şu söz, (Msb,) J’ye göre bir rivayette; fakat bu bir hatadır; çünkü bu Aktham’ın sözüdür, (K,) yahut Fs şerhlerine göre bunu Keys Ibn-'ءsim El-Minkaree söylemiştir, (TA,) **لَا تَسُبُّوا الاـِبِلَ فَاـِنَّ فِيهَا رَقُوْءَ الدَّمِ** [Develere sövmeyin; yahut belki “develeri topallatmayın” manasına gelebilir; fakat bana bildirildiğine göre burada birincisi kastedilmiştir; çünkü onlarda kanın akmasını önleyen şey vardır]; adam öldürme karşılığında diyet olarak verilmelerine ve böylece kan dökülmesini önlemelerine işaret eder. (S, Msb, K, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **رَجُلٌ رَقُوْءٌ بَيْنَ القَوْمِ** (mecaz kabul edilerek:) Kavmin arasında arabulucu olan adam; yahut aralarında barış yapan: ve [böylece] **رَقُوْءٌ لِمَا بَيْنَهُمْ**, bir şairin kullandığı bir ibare. (TA.)

**مَرْقَأَةٌ**
**مَرْقَأَةٌ** ذ ve **مِرْقَأَةٌ**, (K,) birincisi mekân ismi, ikincisi âlet ismidir; ikisi de doğrudur; **مَرْقَاةٌ** ve **مِرْقَاةٌ**’nın lehçe varyantlarıdır, (TA,) Basamaklar dizisi; yahut merdiven. (K, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: رقء

رَقَأَ
رَقَأَ A ( n. ac. رَقَْء [ 1 ] ,  رُقُوْء [ 27 ] ),
a.  Stopped, ceased to flow.

b.  Stood on the surface of the skin ( sweat ).

c.  [ Bain ], Stirred up enmity between; reconciled.

مَرْقَأَة
مَرْقَأَة [ 17t ] ,  مَرْقِئَة [ 18t ] ,
a.  Ladder.

رَقُوْء
رَقُوْء [ 26 ],
a.  Styptic.

##### Türkçe

رَقَأَ
**رَقَأَ** A (isim-fiil: **رَقَْء** [1], **رُقُوْء** [27]),
a. Durdu, akmayı kesti.

b. Derinin yüzeyi üzerinde durdu (ter).

c. [Bain], arasında düşmanlığı kışkırttı; barıştırdı.

مَرْقَأَة
**مَرْقَأَة** [17t], **مَرْقِئَة** [18t],
a. Merdiven.

رَقُوْء
**رَقُوْء** [26],
a. Kan durdurucu.
