# رقد — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%AF/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%82%D8%AF/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%AF.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رقد

القاف والدال والراء معهما
ق د ر، ق ر د، ر د ق، د ق ر، ر ق د مستعملات قدر: القَدَرُ: القضاء الموفق، يقال: قَدره الله تقديراً.
وإذا وافق الشيء شيئاً قيل: جاء على قَدَرِه.
والقَدَريّة: قوم يكذبون بالقَدرِ.
والمِقدارُ: اسم القدر إذا بلغ العبد المِقدارَ مات.
والأشياء مقادير أي لكل شيء مقدار وأجل.
والمطر ينزل بمقِدار أي بقَدّرٍ وقدر مثقل ومجزوم، وهما لغتان.
والقَدْرُ: مبلغ الشيء.
وقول الله عز وجل: "وما قدروا الله حق قدره"، أي ما وصفوه حق صفته.
وقدِرَ على الشيء قُدْرةً أي ملك فهو قادِرٌ.
واقتدَرْتُ الشيء: جعلته قَدْراً.
والمُقتَدِر: الوسط، ورجل مُقتَدِرٍ الطول.
وقول الله عز وجل: "عند مليك مُقتَدرٍ" أي قادر.
وقَدَرَ الله الرِّزق قدراً يَقدِرُه أي يجعله بقَدْرٍ.
وسرج قَدْرٌ ونحوه أي وسط، وقَدَرٌ يخفف ويثقل.
وتصغير القِدْرِ قُدَيْر بلا هاء، ويؤنثه العرب.
والقَديرُ: ما طبخ من اللحم بتوابل، فإن لم يكن بتوابل فهو طبيخ.
ومرق مقدور أي مطبوخ.
والقُدارُ: الطباخ الذي يلي جزر الجزور وطبخها.
وقَدَرْتُ الشيء أي هيأته.
دقر: الدَّوقَرةُ: بقعة بين الجبال، وفي الغيطان انحسرت عنها الشجر، وهي بيضاء صلبة لا نبات فيها، وهي أيضاً منازل الجن يكره النزول بها، وتجمع الدَّواقيرَ.
ويقال للكذب المستشنع ذي الأباطيل ما جئت إلا بالدَّقاريرِ.
والدَّقرارةُ: الداهية، قال الكميت.
لن أبيت من الأسرار هينمة		على دَقاريرَ أحكيها وأفتعل
قرد: القِردُ: والقِردةُ الأنثى، ويجمع على قُرُود وقِرَدَة وأقرادٍ.
والقُرادُ: معروف، وثلاثة أقردةٍ ثم الأقرادُ والقرِدْانُ.
وقَرَّدْتُ البعير تقريداً أي ألقيت عنه القُراد.
وأقْرَدَ الرجل أي ذلك وخنع.
والقَرْدُ: لغة في الكرد أي العنق، وهم مجثم الهامة على سالفة العنق.
قال:
فجلله عضب الضريبة صارماً		فطبق ما بين الذؤابة والقَـرْدِ

والقَرِدُ من السحاب الذي تراه في وجهه شبه انعقاد في الوهم شبه بالوبر القَرِد والشعر القرد الذي انعقدت أطرافه.
وعلك قرد أي قد قرد أي فسدت ممضغته.
وقُرْدودةُ الظهر: ما ارتفع من ثبجه.
والقَرْدَدُ من الأرض: قرنة إلى جنب وهدة، وهذه أرض قَرْدَدٌ.
وقال: بقرقرة ملساء ليست بقَرْدَدِ رقد: الرُّقادُ والرُّقودُ: النوم بالليل، والرقدة أيضاً: همدة ما بين الدنيا والآخرة ويقول المشركون: "من بعثنا من مرقدنا هذا". إذا بعثوا، فردت الملائكة: "هذا ما وعد الرحمن وصدق المرسلون".
والرّاقودُ: حب كهيئة الأردبة يسيع داخله بالقار، ويجمع رواقيد.
درق: الدَّرقةُ: ترس من جلود، ويجمع على درقٍ وأدراق ودِراق.
والدَّورق: مكيال للشرب.
والدَّرْدَقُ: صغار الناس وأطفالهم، ومن الإبل، ويجمع دَرادِقَ.
والدَّرداق: دك صغير متلبد، فإذا حفرت كشفت عن رمل.
ردق: الرَّدقُ لغة في الردج كالشيرق لغة في الشيرج.
والرَّدَجُ عقي السخلة والصبي.

### Türkçe

**القاف** ve **الدال** ve **الراء** bunlarla birlikte

ق د ر، ق ر د، ر د ق، د ق ر، ر ق د kullanımdadır. **قدر**: **القَدَرُ**: muvaffak kılınmış hüküm; “Allah onu takdir etti” denir, takdir ediş olarak.

Bir şey bir şeye uygun düştüğünde: “Onun **قَدَرِه** üzere geldi” denir.

**والقَدَريّة**: **القَدرِ**i yalanlayan bir kavim.

**والمِقدارُ**: kul **المِقدارَ**a ulaştığında öldü; **القدر**in adı.

Ve şeyler **مقادير**dir; yani her şey için bir miktar ve bir ecel vardır.

Ve yağmur **بمقِدار** ile iner; yani **بقَدّرٍ** ile; ve **قدر** (kelimesi) ağırlaştırılmış ve cezmedilmiş (okunuşla gelir); ikisi iki lehçedir.

**والقَدْرُ**: şeyin ulaştığı miktar.

Aziz ve celil Allah’ın sözü: “وما قدروا الله حق قدره”; yani O’nu sıfatının hakkıyla vasfetmediler.

Ve bir şeye **قدِرَ** (kudret) ile; yani sahip oldu; o hâlde o **قادِرٌ**dir.

Ve “**اقتدَرْتُ** şeyi”: onu **قَدْراً** kıldım.

**والمُقتَدِر**: orta (vasat); ve boyu orta olan adam.

Aziz ve celil Allah’ın sözü: “عند مليك **مُقتَدرٍ**”; yani kâdir.

Ve Allah rızkı **قدراً** takdir etti, onu **يَقدِرُه**; yani onu **بقَدْرٍ** ile kılar.

Ve “**سرج قَدْرٌ** ve benzeri”: yani orta; ve **قَدَرٌ** hafifletilir de ağırlaştırılır da.

**القِدْرِ**in küçültmesi **قُدَيْر**dir, **هاء**sız; Araplar onu müennes yapar.

**والقَديرُ**: baharatlarla etten pişirilmiş olan; eğer baharatlarla değilse o **طبيخ**tir.

**ومرق مقدور**: yani pişirilmiş.

**والقُدارُ**: deve kesimini ve onun pişirilmesini üstlenen aşçı.

“**قَدَرْتُ** şeyi”: yani onu hazırladım.

**دقر**: **الدَّوقَرةُ**: dağlar arasında bir yer; ve vadilerde ağaçların ondan çekildiği (açıldığı) yer; o beyaz, serttir, onda bitki yoktur; o aynı zamanda cinlerin meskenlerindendir, orada konaklamak hoş görülmez; **الدَّواقيرَ** diye çoğul yapılır.

Ve çirkin, uydurmalar sahibi yalana: “Ben ancak **بالدَّقاريرِ** ile geldim” denir.

**والدَّقرارةُ**: musibet; el-Kumeyt dedi ki:

لن أبيت من الأسرار هينمة		على دَقاريرَ أحكيها وأفتعل

**قرد**: **القِردُ**: ve dişisi **القِردةُ**; **قُرُود** ve **قِرَدَة** ve **أقرادٍ** üzerine çoğul yapılır.

**والقُرادُ**: bilinen (şey); ve “üç **أقردةٍ**”, sonra **الأقرادُ** ve **القرِدْانُ**.

Ve “**قَرَّدْتُ** deveyi **تقريداً**”: yani ondan **القُراد**ı attım.

Ve adam **أقْرَدَ**: yani bunu yaptı ve boyun eğdi.

**والقَرْدُ**: **الكرد** hakkında bir lehçedir; yani boyun; ve onlar, başın boynun ön kısmı üzerindeki oturuş yeridir.

Dedi ki:

فجلله عضب الضريبة صارماً		فطبق ما بين الذؤابة والقَـرْدِ

Ve buluttan **القَرِدُ**: yüzünde, vehimde bir bağlanma benzeri gördüğün şeydir; **الوبر القَرِد**e ve uçları bağlanmış **الشعر القرد**e benzetilmiştir.

Ve “**علك قرد**”: yani “**قد قرد**”; yani çiğnenişi bozuldu.

**وقُرْدودةُ الظهر**: sırtın hörgücünden yükselen şey.

Yerden **القَرْدَدُ**: bir çukurun yanında bir çıkıntı; ve bu, **أرض قَرْدَدٌ**dur.

Ve dedi ki: بقرقرة ملساء ليست بقَرْدَدِ

**رقد**: **الرُّقادُ** ve **الرُّقودُ**: geceleyin uyku; ve **الرقدة** de: dünya ile âhiret arasındaki sükûnet (hâli); müşrikler (diriltildiklerinde) “Bizi şu **مرقدنا**dan kim kaldırdı?” derler; melekler de cevap verir: “Bu, Rahmân’ın vaad ettiği ve gönderilenlerin doğru söylediği şeydir.”

**والرّاقودُ**: **الأردبة** heyetinde bir tane; içi katranla sıvanır; **رواقيد** diye çoğul yapılır.

**درق**: **الدَّرقةُ**: derilerden bir kalkan; **درقٍ** ve **أدراق** ve **دِراق** üzerine çoğul yapılır.

**والدَّورق**: içmek için bir ölçek.

**والدَّرْدَقُ**: insanların küçükleri ve çocukları; ve develerden (olan küçükler); **دَرادِقَ** diye çoğul yapılır.

**والدَّرداق**: küçük, yapışık bir tepecik; kazdığında kum ortaya çıkarırsın.

**ردق**: **الرَّدقُ**: **الردج** hakkında bir lehçedir; tıpkı **الشيرق**ın **الشيرج** hakkında bir lehçe olması gibi.

**والرَّدَجُ**: oğlağın ve çocuğun dışkısı.
