# رقط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%82%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رقط

الرقطة بالضم سواد يشوبه نقط بياض. نقله الجوهري، أو عكسه، كما في المحكم، وفي الأساس: الرقطة: نقط صغار من بياض وسواد، أو حمرة وصفرة، في الحيوان، وقد ارقط ارقطاطا، وارقاط ارقيطاطا، فهو أرقط بين الرقطة، وهي رقطاء. وارقط عود العرفج وارقاط، إذا خرج ورقه رأيت في متفرق عيدانه وكعوبه مثل الأظافير، وقيل: هو بعد التثقيب والقمل، وقبل الإدباء والإخواص. وفي الحديث:  أغفر بطحاؤها، وارقاط عوسجها  قال القتيبي: أحسبه ارقاط عرفجها، يقال إذا مطر العرفج فلان عوده: قد ثقب عوده، فإذا اسود شيئا، قيل: قد قمل، فإذا زاد، قيل: قد ارقاط، فإذا زاد، قيل: قد أدبى. والأرقط: النمر، للونه، صفة غالبة غلبة الاسم، قال الشنفرى:
  ولي دونكم أهلون سيد عملس                      وأرقط زهلول وعرفاء جيأل

  والأرقط من الغنم: مثل الأبغث. ومن المجاز: الأرقط: لقب حميد بن مالك الشاعر، أحد بني كعيب بن ربيعة بن مالك بن زيد مناة بن تميم، كما في العباب، سمي بذلك لآثار كانت بوجهه، كما قاله ابن الأعرابي، ووجد في نسخ الصحاح، وحميد بن ثور الأرقط، هكذا هو في الأصل المنقول منه بخط أبي سهل الهروي، وهو غلط نبه عليه أبو زكريا، والصاغاني، فإن حميد بن ثور غير الأرقط، وهو من الصحابة شاعر مجيد، والأرقط راجز كتأخر، عاصر العجاج. ولم ينبه عليه المصنف، وهو نهزته، مع أنه كثيرا ما يعترض على الجوهري في أقل من ذلك. ومن المجاز: الرقطاء: من أسماء الفتنة: لتلونها، وفي حديث حذيفة:  لتكونن فيكم أيتها الأمة أربع فتن: الرقطاء والمظلمة وفلانة وفلانة  يعني فتنة شبهها بالحية الرقطاء، والمظلمة: التي تعم، والرقطاء: التي لا تعم، يعني أنها لا تكون بالغة في الشر والابتلاء مبلغ المظلمة. والرقطاء: لقب الهلالية التي كانت فيها قصة المغيرة ابن شعبة؛ لتلون كان في جلدها، وفي حديث أبي بكرة وشهادته على المغيرة:  لو شئت أن أعد رقطا كان على فخذيها  أي فخذي المرأة التي رمي بها، هكذا ذكروه. وقد راجعت في مبهمات الصحيحين فلم أجد لها اسما. والرقطاء: المبرقشة من الدجاج، يقال: دجاجة رقطاء، إذا كان فيها لمع بيض وسود. قلت: وقد يتطلبها أهل السحر والنيرنجيات كثيرا في أعمالهم، وهي عزيزة الوجود. ومن المجاز: الرقطاء: الكثيرة الزيت والسمن من الثريد، نقله الصاغاني. وعبد الله بن الأريقط الليثي، ويقال: الديلي، والديل وليث أخوان، دليل النبي صلى الله تعالى عليه وسلم في الهجرة. وفي العباب زمن الهجرة.ومن المجاز: يقال ترقط ثوبه ترقطا، إذا ترشش عليه نقط مداد أو شبهه.
 ومما يستدرك عليه: الرقط: النقط، وجمعه أرقاط، قال رؤبة:
  كالحية المجتاب بالأرقاط كما في العباب. ورقطت على ثوبي مثل نقطت، كما في الأساس، وهو مجاز. والسليلة الرقطاء: دويبة، وهي أخبث العظاء إذا دبت على طعام سمته. وقال ابن دريد: والزمخشري: كان عبيد الله بن زياد أرقط شديد الرقطة فاحشها. ورقيط، كزبير: من الأعلام. وارقطت الشاة ارقطاطا: صارت رقطاء، كما في العباب.

### Türkçe

**الرقطة** (ضمme ile): içine beyaz noktalar karışan siyahlık. Bunu el-Cevherî nakletti; yahut bunun tersi, **المحكم**’de olduğu gibi. **الأساس**’ta: **الرقطة**: hayvanda beyaz ve siyahın, yahut kırmızı ve sarının küçük noktalarıdır. Ve **ارقط** **ارقطاطا** oldu; ve **ارقاط** **ارقيطاطا** (oldu); artık o, **أرقط**tır, **الرقطة** bakımından apaçıktır; ve o (dişisi) **رقطاء**dır.

Ve **ارقط** **عود العرفج** ve **ارقاط**: onun yaprağı çıktığı zaman, dallarının ve boğumlarının ayrık yerlerinde tırnaklar gibi (şeyler) görürsün, denildi. Ve denildi ki: o, deliklenme ve bitlenmeden sonra, ve **الإدباء** ve **الإخواص**’tan öncedir.

Ve hadiste: “Onun çakıllığı bağışlanmıştır, ve **ارقاط** onun **عوسج**’i.” el-Kuteybî dedi: Ben onu, **ارقاط عرفجها** sanıyorum. Denilir: **العرفج**’e yağmur yağdığı zaman, falan onun dalını: “Onun dalı deliklendi” (der). Artık biraz karardığı zaman: “Bitlendi” denilir. Artık arttığı zaman: “**ارقاط** oldu” denilir. Artık arttığı zaman: “**أدبى** oldu” denilir.

Ve **الأرقط**: kaplandır; rengi sebebiyle; isim galebesiyle galip bir sıfattır. eş-Şenferâ dedi ki:
  “Sizin dışınızda benim ehlim vardır: pürüzsüz bir efendi,
  Ve bir **أرقط** **زهلول** ve bir **عرفاء** **جيأل**.”

Ve koyundan **الأرقط**: **الأبغث** gibidir.

Ve mecazdan: **الأرقط**: şair Humeyd b. Mâlik’in lakabıdır; Temîm’den Menât b. Zeyd b. Mâlik b. Rebîa b. Ka‘îb oğullarından biridir; **العباب**’da olduğu gibi. Yüzünde bulunan izler sebebiyle böyle adlandırıldı; İbnü’l-A‘râbî’nin söylediği gibi. Ve **الصحاح** nüshalarında bulundu: “Humeyd b. Sevr **الأرقط**”; işte bu, kendisinden nakledilen asılda Ebû Sehl el-Herevî’nin hattıyla böyledir; ve bu bir yanlıştır; Ebû Zekeriyyâ ve es-Sağânî buna dikkat çekti. Çünkü Humeyd b. Sevr, **الأرقط** değildir; o sahâbedendir, iyi bir şairdir. Ve **الأرقط** bir recez şairidir; (zamanı) **تأخر** gibi; el-‘Accâc’a çağdaş oldu. Musannif buna dikkat çekmedi; hâlbuki bu onun (gözden) kaçırmasıdır; bununla beraber o, bundan daha azında el-Cevherî’ye çokça itiraz eder.

Ve mecazdan: **الرقطاء**: fitnenin adlarındandır; onun renk renk oluşu sebebiyle. Huzeyfe hadîsinde: “Mutlaka sizin içinizde, ey ümmet, dört fitne olacaktır: **الرقطاء** ve **المظلمة** ve falanca ve falanca.” Yani, fitneyi **الحية الرقطاء** (benekli yılan) ile benzetti. Ve **المظلمة**: kuşatan (genel olan)dır. Ve **الرقطاء**: kuşatmayan (genel olmayan)dır; yani o, şer ve imtihanda **المظلمة**’nin ulaştığı dereceye ulaşan değildir.

Ve **الرقطاء**: Muğîre b. Şu‘be kıssasının kendisinde olduğu Hilâliyye’nin lakabıdır; derisinde bulunan renklenme sebebiyle. Ebû Bekre’nin hadîsinde ve Muğîre aleyhine şehadetinde: “İsteseydim, onun uyluklarında bulunan **رقط**’ları sayardım.” Yani, kendisiyle itham edilen kadının uylukları; işte böyle zikrettiler. Ve ben, iki sahîhin müphemâtında müracaat ettim de ona bir isim bulmadım.

Ve **الرقطاء**: tavuktan alaca (benekli) olandır. Denilir: **دجاجة رقطاء**; onda beyaz ve siyah parıltı bulunduğu zaman. Dedim: ve sihir ve **النيرنجيات** ehli, işlerinde onu çokça ararlar; ve o, varlığı azdır.

Ve mecazdan: **الرقطاء**: **الثريد**’den yağı ve sadeyağı çok olan (şey)dir; es-Sağânî nakletti.

Ve Abdullah b. **الأريقط** el-Leysî; ve denilir: ed-Dîlî. Ve ed-Dîl ile Leys iki kardeştir. Hicrette Nebî’ye—Allah Teâlâ’nın salâtı onun üzerine olsun—kılavuzluk eden (kişidir). **العباب**’da: hicret zamanında.

Ve mecazdan: denilir: **ترقط** elbisesi **ترقطا**; üzerine mürekkep noktaları yahut benzeri serpildiği zaman.

Ve ona ilâve olarak (şu) istidrâk edilir: **الرقط**: **النقط** (noktalar)dır; onun çoğulu **أرقاط**tır. Ru’be dedi ki:
  “**الأرقاط** ile yarılmış (benekli) yılan gibi.” **العباب**’da olduğu gibi.

Ve “**رقطت** elbisemin üzerine” “**نقطت** gibi” (demektir); **الأساس**’ta olduğu gibi; ve bu mecazdır.

Ve **السليلة الرقطاء**: bir küçük canlıdır; ve o, yiyecek üzerine yürüdüğü zaman onu zehirlediği için, kertenkelelerin en habisidir.

İbn Düreyd ve ez-Zemahşerî dedi ki: Ubeydullah b. Ziyâd, **أرقط** idi; **الرقطة**’sı şiddetliydi; onun çirkiniydi.

Ve **رقيط**, **زبير** gibi: özel adlardandır.

Ve **ارقطت** koyun **ارقطاطا**: **رقطاء** oldu; **العباب**’da olduğu gibi.
