# رقم (ر-ق-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%82%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Rakam Herhangi bir manayı taşıyan işarettir

- Harfler: ر - ق - م
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَرْقُومٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%82%D9%8F%D9%88%D9%85%D9%8C.md) | مَفْعُولٌ | Rakamlanmış | 2 | 2 | [83:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/ayet/83:9.md) |
| [وَالرَّقِيمِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D9%82%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%90.md) | وَالْفَعِيلِ | Ve kitabe | 1 | 1 | [18:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/ayet/18:9.md) |

## Mücavir kökler — 7 mücavir (10 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كهف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kovuk
2. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
3. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
4. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
5. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
6. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
7. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رقم |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md), [سطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md), [نقش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B4.md) |
| Zıt Kök | [محو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yüzey üzerine belirgin, silinmez, noktalı veya çizgili işaret koyma; kumaşı nakışla bezeme |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi kayıtların kesinleşmiş, şüphe götürmez biçimde tescil edilmesi ve silinmez kitabe haline gelmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık ve amel sahasındaki fiillerin silinmez birer bilgi koduna ve hukuki delile dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca modern matematikteki sayı basamağı (rakam) anlamıyla sınırlanıp tescil, nakış ve yazıt boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رق | İncelik, şeffaflık, yüzey yayılımı ve gözetleme; nitekim [رقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%82.md) kökünde incelik ve deri levha, [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) kökünde dikkatle izleme ve bekleme, [رقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%AF.md) kökünde hareketsiz yüzeye uzanma, [رقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A.md) kökünde ise basamak basamak yukarı çıkma anlamı esastır | م | Toplama, tutma ve derinlik bildiren mim harfinin eklenmesiyle ince yüzey üzerine kalıcı, belirgin ve toparlayıcı işaretler kazıma, nakış ve yazı tescili anlamı oluşmuştur |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Başlangıç, bilinçli yönelim, tepe noktası ve iradi eylem |
| ق | Ufuktaki güneş veya iğne deliği | Odaklanma, sınır çekme, döngüsel yoğunlaşma ve kesin hat |
| م | Su dalgası | Akışkan yüzey, toplanma, yayılma ve derinlik |
| رقم | Bilinçli bir iradenin odaklanarak yaygın bir zemin üzerine silinmez izler ve biçimler bırakması | Zihindeki bilginin veya iradenin yüzey üzerinde sınırları belirli çizgiler, noktalar ve nakışlar halinde tespit edilmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kumaşın desen ve nakışla işlenmesi (el-vaşy), hayvanın bacaklarındaki belirgin benek ve çizgiler, yazının noktalanıp açık hale getirilmesi (ta‘cîmü’l-kitâb) ve bir nesneye ayırt edici damga vurulması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays ve çağdaşı şairlerin anlatımlarında çizgili ve nakışlı Yemen kumaşları için kullanılan bu kök, paketteki şahitte ise imkânsız bir hüneri nitelemek üzere şöyle geçmektedir: سَأرْقُم في الماءِ القَراحِ إليكُم / على نَأْيِكُمْ إن كان في الماءِ راقمُ |
| Erken Arapça kullanım | Ticaret mallarının üzerine fiyat veya alamet konulması, develerin ve atların belirgin izlerle damgalanması; hadis rivayetinde nakışlı elbiseden uzak durmayı anlatan ibare: وَمَا أَنَا وَالدُّنْيَا وَالرَّقْمَ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça رقم kökü, Sami dillerinin genelinde nakış işleme, renkli veya çizgili desenler yapma, taş veya levha üzerine yazı kazıma ve kayıt tutma anlam katmanıyla güçlü bir ortaklık sergiler. İbranicede nakışlı kumaş ve alacalı desen anlamındaki רקם (rāqam / riqmāh) kökü doğrudan kumaşın iplikle bezenmesini ve çok renkli dokumayı karşılar. Süryanicede ܪܩܡ kökü aynı şekilde nakışlama, alacalı kılma ve işaretleme işlevine sahiptir. Kökün en ilksel somut matrisi, tekdüze bir yüzeyi zıt renkli çizgiler, noktalar veya kabartmalarla ayırt edici kılmaktır. Arapçada bu somut nakış anlamı, harflerin noktalanması (ta‘cîm) ve yazı levhalarının tescili yönünde semantik bir gelişme göstermiş; oradan da sayı işaretlerine ve hukuki sicillere ad olmuştur.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kumaş nakşından yazı ve işarete geçiş | Tekdüze kumaş üzerine desen vurma eylemi, düz parşömen veya taş üzerine harf ve işaret koyma işlemine aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice soydaşlar | İbranice rāqam ve Süryanice rqam biçimleri renkli nakış, çok renkli dokuma ve belirgin iz bırakma anlamında tam denktir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akdeniz havzası dokuma ve kayıt kültürü | Erken Afro-Asyatik dokuma ve yazı terimleriyle semantik kesişim taşır; ancak kesin ödünçleme bağına dair yeterli veri yoktur | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رقم | Anlamlı | Çizmek, yazmak, nakşetmek | Yüzeye belirgin işaret koyma ve tescil etme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [رمق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%82.md) | Anlamlı | Göz ucuyla bakmak, can çekişmek | Hayatın son kalıntısına veya çok zayıf bir bakışa işaret eder | Hedef kökle zayıf iz ve hat bağı muhtemeldir; Kur'an'da geçmez |
| [قرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%85.md) | Anlamlı | Kemirmek, dişlemek, önder deve | Bir şeyin ucundan yemek veya sürüye baş olmak | Kalb ilişkisi yoktur, müstakil köktür; Kur'an'da geçmez |
| [قمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md) | Anlamlı | Beyazlık, ay, parlamak | Geceyi aydınlatan ay ve parlak beyaz renk | Işık ve belirginleşme yönüyle uzaktan temas taşır; Kur'an'da geçer |
| [مرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%82.md) | Anlamlı | Okun yaydan hızla fırlayıp çıkması | Bir şeyin içinden delip süratle ayrılmak | Kök olarak ters yönde bir dağılma ve çıkış bildirir; Kur'an'da geçmez |
| [مقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%B1.md) | Anlamlı | Ekşimek, acılaşmak, suya batırmak | Tat bakımından keskinlik ve sıvıyı emme | Anlamsal ortaklık zayıftır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رقم | Merkez | Kayıt ve tescil | Çizgi, nokta ve işaretle kalıcı, silinmez ve açık hale getirme | Nakış, damga ve tescilli yazı |
| [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) | Komşu | Yazı ve hüküm | Parçaları bir araya getirip dikme ve toplama yoluyla kaydetme | رقم işaretin belirginliğine, [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) parçaların bütünlenmesine odaklanır |
| [سطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md) | Komşu | Dizi ve sıra | Nesneleri veya harfleri düzgün bir çizgi boyunca dizme | رقم tek tek ayırt edici işaretleri, [سطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md) ise sıralı düzeni vurgular |
| [نقش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B4.md) | Komşu | Oymacılık ve bezeme | Yüzeyi kazıyarak veya boyayarak ince desen çıkarma | نقş estetik ve biçimsel inceliğe, رقم resmi ve kalıcı tescile kayar |
| [محو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md) | Zıt | Silme ve yok etme | Yüzeydeki irtibatı ve izi bütünüyle ortadan kaldırma | Varlıktaki işaretin iptali ve belirsizleştirilmesidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رقم | İşaret koyma, nakşetme, tescil | Yüzeyde açık, silinmez, noktalanmış iz bırakma | Kesin |
| Latince | Inscribere, notare | Kazımak, yazıt haline getirmek, işaretlemek | Taş veya sert zemin üzerine kalıcı kayıt düşmeyi karşılar, kumaş nakşını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | To inscribe, record, embroider | Yazıt yapmak, kaydetmek, işlemek | Hem tescil hem de desen boyutunu ayrı ayrı karşılar, tek kökte birleştiremez | Güçlü |
| Almanca | Einmeißeln, aufzeichnen, sticken | Kazımak, kaydetmek, nakış işlemek | Hukuki tescil ve estetik iz bırakma işlevlerini farklı kelimelerle verir | Güçlü |
| Fransızca | Inscrire, broder, consigner | Kaydetmek, işlemek, emaneten tescillemek | Resmi kayıt altına alma ve dokuma üzerine desen verme yönlerini paylaşır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَرْقُومٌ | Amellerin kesinleşmiş, mühürlenmiş ve silinmez tescil sicili | Ahiret bağlamında iyilerin ve kötülerin amellerinin yazıldığı şüphe götürmez kitap; el-Mutaffifîn [83:9](https://lisan.digital/tr/ayet/83:9.md), el-Mutaffifîn [83:20](https://lisan.digital/tr/ayet/83:20.md) |
| وَالرَّقِيمِ | Üzerinde isimlerin veya hadisenin kazılı bulunduğu kitabe, yazıt | Mağara ehlinin hatırasını veya kimliklerini sabitleyen yazılı taş levha; el-Kehf [18:9](https://lisan.digital/tr/ayet/18:9.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Amel defterleri ve kader yazgısı | İnsan fiillerinin tescil keyfiyeti, meleklerin yazımı ve bu sicilin inkar edilemez bir kanıt oluşu | Değiştirilemez ve silinemez ilahi tescil |
| Fıkıh | Eşya hukuku ve ibadet mahalli | Resimli, nakışlı kumaşların kullanımı, satışı ve ticaret mallarının fiyat veya mülkiyet alametiyle işaretlenmesi | Damga, tescil işareti ve nakış hükmü |
| Tefsir | Ashâb-ı Kehf ve sicill-i a‘mâl | er-Rakīm ifadesinin bir yazıt mı yoksa yer adı mı olduğu ve kitâbün merkūm tamlamasının noktalı/mühürlü yazı niteliği | Aşikar kılınmış, tescillenmiş yazıt |
| Hadis | Giysi adabı ve ev tefrişatı | Üzerinde nakış ve suret bulunan perdelerin veya elbiselerin hükmü ve ticarî damgalama uygulamaları | Kumaş üzerindeki renkli desen ve nakış |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi hesap ve adalet | Değişmez sicil | Amellerin zayi olmaksızın korunması | İnsanın tüm eylemlerinin açık ve tartışmasız bir metin halinde ön plana çıkarılması | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve tescil | Kodlama ve indeksleme | Bilginin kaybolmasını önleme | Verinin semboller, noktalar ve harfler yoluyla kalıcı bir dizgeye dönüştürülmesi | Güçlü |
| Siyasi | Devlet arşivi ve anayasa | Kamusal kitabe ve ferman | Hukuki bağlayıcılığı sabitleme | Toplumsal hafızayı ve kanunları herkesin göreceği açık yazıtlar halinde duyurma | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret hukuku ve mülkiyet | Damga, barkod ve fiyat tescili | Malın vasfını ve değerini belirleme | Emtianın kime ait olduğunu, niteliğini ve değerini gösteren resmi işaret | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sayısal kodlama, veri damgalama ve kriptografik özet (hash) | Sürekli ve belirsiz bir verinin sonlu, açık ve doğrulanabilir sembolik bir çıktıyla mühürlenmesi ve doğrulanması işlemidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki tescil, anıt yazıtlar ve ticarî alametifarika | Toplumsal sözleşmelerin veya tarihsel hafızanın taş ve parşömen üzerine kazınarak inkarı imkânsız delil seviyesine yükseltilmesidir | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Hint-Arap menşeli matematiksel rakamlar yani sayı basamakları olarak görüp asıl çekirdeğindeki nakış, kitabe ve tescil boyutunu dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök sayı saymak için değil, inkar edilemez şekilde noktalanmış, apaçık kılınmış ve taş/levha üzerine kazınmış ilahi-tarihsel kayıtları ifade etmek için kullanılır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerdeki kitâbün merkūm ifadesini kuru bir sayısal istatistik tablosu sanarak tescilin getirdiği hukuki kesinliği, açıklığı ve bağlayıcılığı gözden kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kayıt, adalet ve tarih anlayışını somutlaştırır; amellerin rastgele değil, açıkça okunabilir, noktalanmış ve silinmez bir tescille korunduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ashâb-ı Kehf kıssasının geçtiği el-Kehf [18:9](https://lisan.digital/tr/ayet/18:9.md) ayetinde ve amellerin kaydedilmesini anlatan el-Mutaffifîn [83:9](https://lisan.digital/tr/ayet/83:9.md) ve [83:20](https://lisan.digital/tr/ayet/83:20.md) ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiretteki hesaplaşmanın soyut ve belirsiz bir zan üzere yürütüleceği fikrini yıkarak her eylemin açık ve itiraz edilemez bir kitabe olarak sunulacağını kanıtlar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yüzey üzerine iğne, boya veya kalemle nakış işlemek, ayırt edici noktalar koymak ve silinmez işaretler bırakmak.
- Soyut anlam: Eylemlerin, bilgilerin ve tarihsel olayların kuşkuya yer bırakmayacak açıklıkta mühürlenmesi, tescil edilmesi ve silinmez birer belgeye dönüşmesi.
- Sistematik karşılık: Dağınık ve akışkan süreçlerin, herkesçe tanınabilir sabit bir kodlama ve tescil sistemiyle hukuki ve ilmi güvenceye kavuşturulması.
- LaTeX modeli: $$R: S \times D \to K \quad \text{öyle ki} \quad K = \{x \in S \mid \delta(x) = 1\}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ gösterge yüzeyini veya zeminini, $D$ iradi işaretleme ve tescil eylemini temsil eder. $R$ fonksiyonu, zemin üzerindeki belirsiz noktaları ayırt edici bir işaretle birleştirerek silinmez kayıt kümesi olan $K$ çıktısını üretir; buradaki $\delta(x) = 1$ şartı, ilgili noktanın açıkça noktalanmış, tescil edilmiş ve inkar edilemez kılınmış olduğunu sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%82%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Kehf 18:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/ayet/18:9.md) — وَالرَّقِيمِ

أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَبًا

Meal (IK): Yoksa; sen, mağara ve kitabe ehlini şaşılacak ayetlerimizden mi sandın?

### [Mutaffifun 83:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/ayet/83:9.md) — مَرْقُومٌ

كِتَابٌ مَرْقُومٌ

Meal (IK): Yazılmış bir kitabtır.

### [Mutaffifun 83:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/ayet/83:20.md) — مَرْقُومٌ

كِتَابٌ مَرْقُومٌ

Meal (IK): Yazılmış bir kitabdır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Rakam Herhangi bir manayı taşıyan işarettir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والراء والميم معهما
ق ر م، ق م ر، م ق ر، م ر ق، ر ق م، ر م ق كلهن مستعملات قرم: القَرْمُ الفحل المصعب.
وأَقْرِمَ أي ترك حتى استَقْرَمَ أي صار مُقْرَماً فهو أقْرَمُ، وهو المُكَرَّم، ويترك للفحلة لا يحمل عليه.
والقَرْمُ: تناول الحمل والجدي الحشيش، وأول ما يقرِمُ أطراف الشجر شيئاً، وهو راضع بعد.
والقَرْمُ: أن يُقَرَمَ من أنف البعير جليدة للسمة أي تقطع قطيعة فيبقى أثرها. فتلك السمة القرمة والقَرْمةُ، والقطيعة التي قطعت قُرامة. والبعير مَقْرومٌ، ورما قَرَموا من كركرته وأذنه يتبلغ بها أي يؤكل عند القحط.
والقِرامُ: ثوب من صوف، فيه ألوان من العهون، صفيق، يتخذ ستراً أو يغشى به هودج وكلة، ويجمع على قرم.
والمِقْرَمةُ: المحبس نفسه يُقْرَمُ به الفراش.
والقَرَمُ: شدة شهوة اللحم، وباز قَرِمٌ، وقَرِمْتُ إلى اللحم أي اشتهيته، قال:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي قَرَمَ الركب
رقم: الرَّقْمُ: تعجيم الكتاب، وكتاب مَرْقُومٌ: بينت حروفه بالتنقيط.
والتاجر يَرْقُم ثوبه بسمته.
والمُرقُومُ من الدواب: الذي يكون على أوظفته كيات صغار، كل واحدة رَقْمَةٌ، وينعت بها حمار الوحش لسواد على قوائمه.
والرَّقْمُ: خز موشى، يقال: خز رَقْمٍ كما تقول: برد وشي مضاف.
والرَّقْمَتانِ شبه ظفرين في قوائم الدابة متقابلتين.
والرَّقَمةُ: نبات.
والرُّقْمَةُ: لون الحية الأَرْقَم، وإنما هي رقشة من سواد وبغثة، والجميع الأراقِمُ، والأنثى رقشاء ولا يقال رَقْماء.
والأَرْقَمُ إذا جعلته نعتاً قلت أرقش، والأَرقَمُ اسمه، وربما جعله نعتاً كما قال الباهلي.
تمرس بي من حينه وأنا الرَّقِمْ
يريد الداهية.
مرق: المَرَق: جماعة المَرَقةِ، لا فعل له.
والمُروقُ: الخروج من شيء من غير مدخله.
والمارقةُ: الذين مرقوا من الدين كما يَمْرُقُ السهم من الرمية مُروقاً، وأمرَقْتُه أنا. ويقال للذي يبدي عوته: أمرَقَ إمراقاً.
ومَرِقَتِ البيضة مَرَقاً، ومَذِرَتْ مَذَراً أي فَسَدَتْ فصارتْ ماءً.
والامتِراق: سرعة المروق، وقد امترقت الحمامة من الوكر.
والمُرِّيق: شحم العصفر، ويقال: هي عربية محضة، ويقال: ليست بعربية. ومراق البطن من العانة إلى السرة.
رمق: الرَّمَقُ: بقية الحياة.
ورَمَّقُوهُ ويُرَمِّقُونَه أي بقدر ما يمسك رَمَقَه، ويقال: وما عيشه إلا رُمْقَةٌ ورِماقٌ، قال:
ما زخر معروفك بالرماقِ
والرِّماقُ: المُرامَقةُ بالبَصَر، وما زلت أرمُقُه بعيني وأرامِقُه أي أتبعُه بصري فأطيل النظر.
والرّامِقُ الرامج أي الملواح الذي تصاد به البزاة ونحوها، يوكأ ببومة فيشد برجلها شيء أسود وتخاط عيناها، ويشد في ساقها خيط طويل، فإذا وقع البازي عليها أخذه الصياد من قترته.
قمر: القَمْراءُ ضَوءُ القَمَر، وليلة مُقمِرةٌ.
واقَمَرَ التَّمْرُ أي لم ينضَجْ حتى أصابه البرد فذهبت حلاوته وطعمه.
والقُمْرةُ: لون الحمار الأقمَرِ، وهو لون يضرب إلى الخضرة.
والقَمْراءُ: دخلة من الدخل.
وقامَرْتُه فقَمَرْتُه من القِمار.
والقُمْريُّ: طائر كالفاختة مسكنه الحجاز.
مقر: المَقِرُ: شبه الصبر، والمَقْرُ أيضاً، قال:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه والمَقِرْ
والمَقْرُ: إيقاعك السمك المالح في الماء، وتقول: مَقَرْتُه فهو مَمْقُورٌ.

##### Türkçe

**القاف** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

ق ر م، ق م ر، م ق ر، م ر ق، ر ق م، ر م ق hepsi kullanımdadır. **قرم**: **القَرْمُ** azgın erkek devedir.

Ve **أَقْرِمَ** yani bırakıldı, ta ki **استَقْرَمَ** yani **مُقْرَماً** oldu; o hâlde o **أقْرَمُ**dur; ve o **المُكَرَّم**dir; ve erkek deveye bırakılır, üzerine yük bindirilmez.

Ve **القَرْمُ**: gebe (hayvanın) ve oğlağın otu yemesidir; ve ilk **يقرِمُ** ettiği şey, ağaçların uçlarını biraz (yemesidir); hâlbuki o hâlâ emmektedir.

Ve **القَرْمُ**: devenin burnundan damga için bir deri parçasının **يُقَرَمَ** edilmesidir; yani bir kesik kesilir de izi kalır. İşte o damga **القرمة** ve **القَرْمةُ**dır; ve kesilen kesik parça **قُرامة**dır. Ve deve **مَقْرومٌ**dur. Ve belki **قَرَموا** onun hörgücünden ve kulağından onunla geçinilecek kadar (parça) (kesmişlerdir); yani kıtlıkta yenir.

Ve **القِرامُ**: yünden bir elbisedir; içinde yün boyalarından renkler vardır; kalındır; perde edinilir yahut onunla hevdç ve **كلة** örtülür; ve **قرم** üzerine cem olunur.

Ve **المِقْرَمةُ**: hapsin kendisidir; onunla döşek **يُقْرَمُ** edilir.

Ve **القَرَمُ**: et iştahının şiddetidir; ve **باز قَرِمٌ**; ve **قَرِمْتُ إلى اللحم** yani onu arzuladım; dedi ki:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي قَرَمَ الركب

**رقم**: **الرَّقْمُ**: yazıyı noktalama (harflerini ayırt etme)dir; ve **كتاب مَرْقُومٌ**: harfleri noktalama ile açıklanmış (belirgin kılınmış)tır.

Ve tüccar elbisesini damgasıyla **يَرْقُم** eder.

Ve binek hayvanlarından **المُرقُومُ**: ayak bileklerinde küçük dağlamalar bulunan; her biri bir **رَقْمَةٌ**dır; ve yaban eşeği, bacaklarındaki siyahlık sebebiyle bununla nitelenir.

Ve **الرَّقْمُ**: nakışlı ipektir; “**خز رَقْمٍ**” denir; tıpkı “**برد وشي**” (izafetli) dediğin gibi.

Ve **الرَّقْمَتانِ**: hayvanın ayaklarında karşılıklı iki tırnak benzeri (iz)dir.

Ve **الرَّقَمةُ**: bir bitkidir.

Ve **الرُّقْمَةُ**: **الحية الأَرْقَم**ın rengidir; o ancak siyahlık ve beyazımsı bir karışımından bir benektir; ve hepsi **الأراقِمُ**dur; dişisi **رقشاء**dır ve **رَقْماء** denmez.

Ve **الأَرْقَمُ**u sıfat yaptığında “**أرقش**” dersin; **الأَرقَمُ** onun adıdır; ve bazen onu sıfat yapar; Bâhilî’nin dediği gibi:
تمرس بي من حينه وأنا الرَّقِمْ
“Felâket”i kasteder.

**مرق**: **المَرَق**: **المَرَقةِ** topluluğudur; fiili yoktur.

Ve **المُروقُ**: bir şeyden, giriş yerinden olmaksızın çıkmaktır.

Ve **المارقةُ**: dinden çıkan kimselerdir; tıpkı okun hedefinden **مُروقاً** olarak çıkması gibi; ve ben onu **أمرَقْتُه**. Ve ayıbını açığa vuran kimse için denir: **أمرَقَ إمراقاً**.

Ve **مَرِقَتِ البيضة مَرَقاً**; ve **مَذِرَتْ مَذَراً** yani bozuldu da su oldu.

Ve **الامتِراق**: muruğun süratidir; ve güvercin yuvadan **امترقت** etti.

Ve **المُرِّيق**: aspir yağıdır; ve denir ki: o katıksız Arapçadır; ve denir ki: Arapça değildir. Ve **مراق البطن**: kasıktan göbeğe kadar olan (karın) kısmıdır.

**رمق**: **الرَّمَقُ**: hayatın kalıntısıdır.

Ve **رَمَّقُوهُ** ve **يُرَمِّقُونَه** yani **رَمَقَه**ni tutacak kadar (ona) verirler. Ve denir ki: “Onun geçimi ancak bir **رُمْقَةٌ** ve **رِماقٌ**tır”; dedi ki:
ما زخر معروفك بالرماقِ

Ve **الرِّماقُ**: bakışla **المُرامَقةُ**dır; ve ben onu gözümle **أرمُقُه** ve **أرامِقُه** etmeyi sürdürdüm; yani bakışımı ona uydururum da bakmayı uzatırım.

Ve **الرّامِقُ**: **الرامج** yani doğanlar ve benzerleriyle avlanan, sallanan (yem)dir; bir baykuşla bağlanır; ayağına siyah bir şey bağlanır ve gözleri dikilir; ve bacağına uzun bir ip bağlanır; doğan onun üzerine konunca avcı onu ipinden alır.

**قمر**: **القَمْراءُ**: ayın ışığıdır; ve **ليلة مُقمِرةٌ**.

Ve **اقَمَرَ التَّمْرُ** yani olgunlaşmadı; ta ki soğuk ona isabet etti de tatlılığı ve tadı gitti.

Ve **القُمْرةُ**: **الحمار الأقمَرِ**in rengidir; ve o, yeşilliğe çalan bir renktir.

Ve **القَمْراءُ**: gelirin bir girdi (kalem)i.

Ve onunla kumar oynadım: **قامَرْتُه**; sonra onu yendim: **قَمَرْتُه**; **القِمار**dan.

Ve **القُمْريُّ**: kumru gibi bir kuştur; meskeni Hicaz’dır.

**مقر**: **المَقِرُ**: sabır (bitkisi) benzeri (şey)dir; ve **المَقْرُ** da (böyledir); dedi ki:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه والمَقِرْ

Ve **المَقْرُ**: tuzlu balığı suya koymandır; ve dersin ki: **مَقَرْتُه**; o hâlde o **مَمْقُورٌ**dur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَقْمُ: الكتابة والخَتْمُ. قال تعالى: "كتابٌ مَرْقومٌ". وقولهم: هو يَرْقُمُ الماء، أي بلغ من حِذْقِهِ بالأمور أن يَرْقُمَ حيثُ لا يثبت الرَقْمُ. ورَقْمُ الثوب: كتابُهُ. وهو في الأصل مصدر. يقال: رَقَمْتُ الثوب. ورَقَّمْتُهُ تَرْقيماً مثله. والرَقْمُ أيضاً: ضربٌ من البرود. والرَقْمَةُ: جانب الوادي، وقد يقال الروضة. قال زهير:
ودارٌ لها بالرَقْمَتَيْنِ كـأنـهـا		مَراجِعُ وَشْمٍ في نَواشِرِ مِعْصَمِ
والمَرْقومَةُ: الأرض بها نبات قليل. والرَقْمَتانِ: هَنَتانِ في قوائم الشاة متقابلتان كالظَفْرين. ورقْمَتا الحمار والفرس: الأثران بباطن أعضادهما. والرَقِمُ بكسر القاف: الداهية. وكذلك بِنْت الرَقِمِ. يقال: وقع في الرَقِمِ الرَقْماءِ، إذا وقع فيما لا يقوم به. والأَرْقَمُ: الحيَّةُ التي فيها سوادٌ وبياضٌ. والرَقيمُ: الكتاب. وقولهُ تعالى: "أنَّ أصحابَ الكَهْفِ والرَقيمِ" يقال: هو لوحٌ فيه أسماؤهم وِقِصَصُهُمْ.

##### Türkçe

**الرَقْمُ**: yazı ve mühürlemedir. Yüce Allah dedi ki: “**كتابٌ مَرْقومٌ**”. Ve onların sözü: o, suyu **يَرْقُمُ**; yani işlerdeki maharetinden, **الرَقْمُ**’un sabit olmadığı yerde **يَرْقُمَ** derecesine ulaştı. Ve **رَقْمُ الثوب**: onun yazısıdır. Ve o, aslında bir mastardır. Denir: **رَقَمْتُ الثوب**. Ve **رَقَّمْتُهُ تَرْقيماً** da onun gibidir. Ve **الرَقْمُ** ayrıca: çizgili kumaşlardan bir türdür. Ve **الرَقْمَةُ**: vadinin yanı; bazen de çayır denir. Züheyr dedi ki:
ودارٌ لها بالرَقْمَتَيْنِ كـأنـهـا		مَراجِعُ وَشْمٍ في نَواشِرِ مِعْصَمِ
Ve **المَرْقومَةُ**: üzerinde az bitki bulunan topraktır. Ve **الرَقْمَتانِ**: koyunun bacaklarında, tırnaklar gibi karşılıklı iki şeydir. Ve eşeğin ve atın **رقْمَتا**’sı: uyluklarının iç tarafındaki iki izdir. Ve **الرَقِمُ** (kafın kesresiyle): musibettir. Ve aynı şekilde **بِنْت الرَقِمِ**. Denir: **وقع في الرَقِمِ الرَقْماءِ**; yani üstesinden gelemediği şeye düştüğü zaman. Ve **الأَرْقَمُ**: içinde siyahlık ve beyazlık bulunan yılandır. Ve **الرَقيمُ**: kitaptır. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**أنَّ أصحابَ الكَهْفِ والرَقيمِ**”; denir ki: o, içinde onların adları ve kıssaları bulunan bir levhadır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ر م
قمر ، قرم ، رقم ، رمق ، مرق ، مقر : مستعملات .
قرم : الحرّاني عن ابن السكيت يقال : قَرَم يَقرِم قَرْماً : إذا أكل أكلاً ضعيفاً . ويقال : هو يتقرَّم تقرُّمَ البهمة .
أبو عبيد عن أبي زيد يقال للصبيّ أول ما يأكل : قد قَرَم يقرِم قَرْماً وقُروماً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قَرِمتُ إلى اللحم أقرَم قَرَماً . وقَرَمت البَهْمةُ : إذا تناوَلتْ .
وقال الفرّاء : السَّخْلة تقرِم قَرْماً : إذا تعلمت الأكلَ .
وقال عديّ :
سكَبَتْ في كلِّ عامٍ ودقَها
فَظِباءُ الرّوض يَقْرمِن الثمرْ
ابن السكّيت : أقرمْتُ الفحلَ فهو مُقرم ، وهو أن يوَدِّع للفِحْلة من الحمل والرُّكوب . وهو القَرْم أيضاً .
وفي حديثٍ رواه دُكين بن سَعِيد قال : أمرَ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) عُمر أن يزوِّد النعمانَ بن مقرِّن المزنيّ وأصحابه ، ففَتَح غرْفَةً له فيها تمرٌ كالبعير الأقرم .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو : لا أعرف الأقرَم ولكني أعرف المقرَم ، وهو البعير المكرَّم الذي لا يُحمل عليه ولا يذلَّل ، ولكن يكون للفحلة .
قال : وإنما سمِّي السيِّد الرئيس من الرجال المقرَم لأنه شبِّه بالمقرَم من الإبل لعظم شأنه وكرمه عندهم .
وقال أوس بن حجر :
إذا مقْرَم منا ذرا حدُّ نابه
تخمَّط فينا ناب آخر مُقرَم
قال : وأما المقروم من الإبل فهو الذي به
قُرمة ، وهي سِمَةٌ تكون فوق الأنف تسلخ منها جلدة ، ثم تجمع فوق أنفِه ، فتلك القُرْمة ، يقال منه : قرمتُ البعيرَ أَقرِمُه .
قال : ويقال للقُرْمة أيضاً القِرام . ومثله في الجسد الجُرفَة .
وقال الليث : هي القُرمة والقَرْمة لغتان ، وتلك القِطعة التي قطعتها هي القُرامة .
قال : وربما قرموا من كِركِرَته وأذنِه قُرامات يُتبلَّغ بها في القَحْطِ .
قال ابن الأنباري في كتاب ( المَمْدود والمقصور ) : جاء على فَعَلاء : يقال له سَحَناء ، أي : هيئة . وله ثأداء ، أي : أمَة .
قال : وقَرَماء : اسم أَرض .
وأنشد :
على قَرَماءَ عاليةٍ شَواه
كأنَّ بياض غُرّته خِمارُ
كُتب عنه بالقاف . وكان عندنا فرماء بمصر فلا أَدري قرماء أرض بنجد وفرماء بمصر .
المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي : في السِّمات القرمة ، وهي سمة على الأنف ليست بحزّ ولكنّها جرفة للجلد ثم يترك كالبعرة ، فإذا حُزّ الأنف حزّاً فذلك الفقر .
يقال : بعير مفقور ومقروم ومجدوف . ومنه ابن مقروم الشاعر .
وفي حديث عائشة : أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) دخلَ عليها وعلى الباب قِرامُ سِتْر .
قال أبو عبيد : القِرام : السِّتْر الرقيق ، فإِذا خِيط فصارَ كالبيْت فهو كلّة .
وأنشد بيت لبيد يصف الهودَج :
مِن كلِّ مَحْفُوفٍ يُظِلُّ عِصِيَّهُ
زَوجٌ عليه كِلّةٌ وقِرامُها
وقال الليث : القِرام : ثوبٌ من صوفٍ فيه ألوانٌ من العِهْن ، وهو صَفيق يُتَّخذ سِتراً .
قال : وأمَّا المِقْرَمَة فهي المِحْبَس نفسُه يُقْرم به الفِراش .
أبو عبيد عن أَبي زيد ، ما في حَسَب فلان قُرامة ولا وصْم ، وهو العَيْب .
قال : وقال الفراء : القُرامة : ما التَزَقَ مِن الْخُبز بالتَّنُّور . وكلُّ ما فسرْتَه عن الْخُبز فهو القُرامة .
قال : وقال الكسائيّ : المُقَرقَم : البطيء الشَّباب .
وقال الراجز :
أَشْكو إلى الله عِيالاً دَرْدَقا
مُقَرقَمِينَ وعجوزاً سَمْلَقا
وقال أبو سعيد في تفسير قوله :
عليه كِلةٌ وقِرَامُها
قال : القِرام : ثوبٌ من صُوف غليظ جدّاً يُفْرش في الهَوْدَج ثم يُجعل في قواعد الهَوْدَج أو الغَبيط .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، قال : القَرم : الجِداء الصِّغار . والقَرم : صغار الإبل . والقَزَم بالزاي : صغار الغَنَم ، وهي
الحَذَف .
رقم : قال الليث : الرَّقْم والترقيم : تعجيم الكتاب : ( سِجِّينٌ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ ) ( المطففين : 9 ) ، أي : قد بُيّنَتْ حُروفه بعلاماتها من التنقيط .
قال : والتاجر يَرْقُم ثَوبَه بسِمَته .
والمرقوم من الدوابّ : الذي يكون على أَوظفته كَيَّاتٌ صغار ، فكلّ واحدةٍ منها رَقْمة ، ويُنْعَت بها الحمار الوحشيُّ لسوادٍ على قوائمه .
والرَّقَم : خَزٌّ موشَّى ، يقال : خَزُّ رَقْم ، كما يقال بُرْدُوشى .
والرقمتان : شِبه ظُفْرين في قوائم الدابَّة متقابلين .
والرَّقَمة : نبتٌ معروف يُشبه الكَرِش .
شمر عن ابن شميل : الأرقَمُ حيَّةٌ بين الحيّتين مُرقَّمٌ بحُمرة وسواد وكُدْرة وبُغْثة .
وقال الأصمعيّ : الأرقم من الحيّات الذي فيه سوادٌ وبياض .
وقال رجل لعمر : ( مَثَلي كمثل الأرقم ، إن تقتُله ينقِم ، وإن تتركه يَلْقَم ) .
وقال شمر : الأرقم من الحيّات : الذي يشبه الجانَّ في اتِّقاءِ الناس من قَتْله ، وهو مع ذلك من أضعف الحيّات وأقلّها غضباً ، لأنَّ الأرقم والجانّ يُتَّقى في قتلهما من عُقوبة الجِنّ لمن قتلهما ، وهو قوله : ( إِن يُقتل ينقِم ) ، أي يثأر به .
وقال ابن حبيب : الأرقم أخبث الحيّات وأطلبها للناس .
وقال ابن المظفَّر : يقال للذكر ( من الحيّات ) أرقم ، ولا يقال للأنثى رَقْماء ، ولكنها رَقْشاء .
قال : والأرقم : إذا جعلتَه نَعْتاً . قلتَ أَرقَش ، وإنما الأرقم اسمُه .
والأراقم : قومٌ من ربيعة ، سُمُّو الأراقم تشبيهاً لعيونهم بعيون الأراقم من الحيّات .
وقال الليث : التَّرقيم من كلام ديوان أهل الخَراج .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : جاءَ فلانٌ بالرَقِم الرَّقْماء ، كقولهم : بالداهية الدَهْياء .
وأنشد :
تمرّسَ بي من حَيْنِهِ وأنَّا الرقِمْ
يريد الداهية .
وقال الفراء في قوله : ( أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ ) ( الكهف : 9 ) .
قال : هو لوحُ رَصَاصٍ كُتبت فيه أنسابُهم وأسماؤهم ودِينُهم ومِمَّ هَرَبوا ؟ . وقيل : الرَّقيم : اسمُ القرية التي كانوا فيها . وقيل : إنه اسم الجبل الذي فيه الكهف .
حدّثنا ابن هاجك عن علي بن جُحرِ عن شريك عن سماك بن حرب عن عِكرمة ، قال : سأل ابن عباسٍ كعباً عن الرّقيم ، قال : هي القرية خرجوا منها .
وقال أبو العباس في قوله جلّ وعزّ :
) سِجِّينٌ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ ) ( المطففين : 9 ) ومعناه : كتابٌ مكتوب .
وأما المؤمن فإنَّ كتابه يجعل في عِلِّيِّين في السَّماء السابعة . وأَمّا الكافر فيجعل كتابُه في السِّجِّين وأَسفلِ الأرض السابعة . وأَنشد :
سأرقُمُ في الماءِ القَراحِ إليكم
على بُعدِكم إن كان للماء راقمُ
أي : سأكتب .
سَلَمة عن الفراء قال : الرَّقيمة : المرأَة العاقلة البَرْزَة الفَطِنة .
ويقال : فلانٌ يَرْقُمُ في الماء يضرب مَثَلاً للرجل الفَطِن العاقل . والمُرقِّم والمرقِّن : الكاتب ، وقال :
دارٌ كرَقْم الكاتبِ المرقِّن
والرقمُ : الكتابة . وقيل : المرقِّن الذي يحلِّق حَلَقاً بين السطُّور ، كترقين الخِضاب .
ويقال للرجل : إذا أسرفَ في غَضبه ولم يقتصد : طَمَا مِرقَمُك ، وجاشَ مَرقَمُك ، وغَلا وطَفَح وفاضَ وارتفَع ، وقَذَف مِرقَمُك .
ويقال للنُّكتتين السّودَاوَين على عَجُزَي الحمار : الرَّقْمتان ، وهما الجاعِرَتان . والرَّقْمتان : رَوْضتان بناحية الصَّمان ، ذكرهما زُهير فقال :
ودارٌ لها بالرّقْمَتين كأنها
مَراجِيعُ وَشْمٍ في نواشِرِ مِعصمِ
وقيل : رَقمةُ الوادي : مجتَمع مائه فيه .
قال الفراء : عليك بالرَّقمة ودَع الضَّفّة . ورقمةُ الوادي : حيث الماء . وضَفَّتَاه : ناحيتاه .
مرق : أبو عبيد عن أبي زيد : أمرقتُ القِدْر فأنا أُمرقُها إمراقاً : إذا أكثرتَ مَرقَها .
قال : وقال الفراء : مَرقْتُها أمرُقها : إذا أكثَرتَ مَرقَها .
سلمة عن الفراء : سمعت بعض العرب يقول : أطعَمنا فلانٌ مَرقةَ مَرقين يريد اللحمَ إذا طُبخ ، ثم طُبخ لحمٌ آخر بذلك الماء . وهكذا قال ابن الأعرابي .
وقال الليث : المَرق : جمع المَرقة .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين ذكر الخوارج فقال : ( يمرقون من الدِّين كما يَمرُق السهْم من الرميَّة ) .
قال الليث : المروق : الخروج من شيءٍ من غير مَدخله .
والمارقة : الذين مَرقوا من الدِّين لغلوِّهم فيه . وقد مَرقَ السهمُ مِن الرَّميَّة ، وأمرقْتُه أنا إمراقاً .
ويقال للذي يُبدِي عَورتَه : امَّرق يَمرَّق وقد مَرِقَت البيضة مَرقاً ، ومَذِرت مَذَراً : إذا فسدتْ فصارت ماءً .
قال : والامتراق : سرعة المروق وقد امترقَت الحمامةُ من الوَكْر .
قال : والمريق : شحمُ العُصفر .
قال : وبعضهم يقول : هي عربيّة محضة . وبعضٌ يقول : ليست بعربيّة .
وأنشد الباهليّ :
يا ليتني لكِ مِئزَرٌ متمرق
بالزّعفرانِ لبسته أيّاما
وقال المازني : متمرق مصبوغ بالزعفران . ومتمرق : مصبوغ بالمريق وهو العُصفر .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : المرق : الطعْن بالعَجلة .
والمرق : الذِّئاب الممعَّطة ؛ والمِرق : الصوف المنفش ؛ يقال : أعطني مِرقةً ، أي : صوفة . والمَرَق : الإهاب الذي عُطِن في الدِّباغ وَتُرِك حتى أنتن وتمرط .
ومنه قوله :
ساكناتُ العَقيقِ أشهى إلى النَّفس من السّاكناتِ دونَ دِمشقِ
يتضوّعْن لو تضمّخن بالمِسْك صُماحاً كأنه رِيحُ مرقِ
وقد مَرَقْت الإهابَ مَرْقاً فامَّرق امِّراقاً .
أبو عبيد عن الأصمعي : المُراقة : ما انتتف من الجِلد المَعْطُوف ، وهو الذي يُدفَن ليسترخي .
وقال أبو عمرو : المُراقة والمُراطة : ما سَقط من الشَّعر .
أبو عبيد قال الفراء : الممرق من الغِناء : الذي يغنّيه السَّفِلة والإماء . ويقال : للمغنِّي نفسِه : الممرِّق .
وقال شمر : المُرُوق : سرعة الخروج من الشيء ، مَرَق الرجلُ مِن دِينه ، ومَرَق من بيته . وامتَرَقَ وامَّرَق من بطن أمّه . والمارِق : العِلم النافذ في كل شيء لا يتعوَّج فيه .
رمق : قال الليث : الرَّمَق : بقيّة الحياة . ويقال : رَمَّقوه وهم يُرمّقونه بشيءٌ ، أي : قَدْرَ ما يمْسِك رَمَقه ويقال : ما عَيشُه إِلاّ رُمْقَةٌ ورِماق .
وقال رؤبة :
ما وَجْزُ معروفِك بالرِّماقِ
وما مُواخاتَك بالمِذاق
أي : الذي ليس بمحضِ خالص . والرِماق : القليل .
والترميق : العَمَلُ يعمله الرجل لا يحسِنُه ، وقد يتبلَّغ به .
ويقال : رَمِّقْ على مَزادتيك ، أي : رُمَّهما مَرَمّة تتبلّغ بهما .
وقال أبو عبيد : المُرْمَقُّ من العَين : الدُّون
اليسير .
وقال الكميت بن زيد يذكره :
تُعالج مُرْمَقّاً مِن العَيش فانِياً
له حارِكٌ لا يَحمِل العِبْءَ أجزَلُ
أنشدني المنذريّ لأوس بن حجر :
صبوتَ وهل تصبو ورأسُك أشيَبُ
وفاتتك بالرهن المرامِق زينبُ
قال أبو الهيثم : الرهن المرامَق ويروى : المُرامِق ، وهو الرَّهن الذي ليس بموثوق به . وهو قلب أوس .
والمرامَق : الذي بآخر رمَق . وفلانٌ يرامقُ عيشَه ، أي : يُداريه . فارقته زينب وقلبه عندها فأوسٌ يرامقه ، أي : يداريه .
ويقال : رقمتُه ببصري ورامقْته : إذا أتبعْتَه بصرَك تتعمّده وتنظر إليه وتَرقُبه .
وقال الليث : الرمَق والرامَج هو المِلواح الذي يُصاد به البازي والصَّقر ؛ وهو أن يؤتَى ببُومة فيُشَدّ في رِجْلها شيء أسوَد ، ويخاط عيناها ويُشَدّ في سِبَاقَيْها خيطٌ طويل ، فإذا وقع عليها البازي صاده الصيّاد مِن قُترته .
وقال الأصمعي : ارْمَقَّ الإهابُ ارمِقاقاً : إذا رَقَّ ؛ ومنه ارمِقاق العَيش .
وأنشد غيره :
ولم يَدبُغُونا على تِحْلِىء
فيرْمَقُّ عيشٌ ولَم يُغْمِلوا
المُرْمَقُّ : الفاسد من كل شيء . والرُّمَّق : الضَّعيف من الرجال .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : حَبْلٌ مُرْماقٌ : ضعيف .
قال : والرُّمُق : الحَسَدة ، واحدهم رامِق ورَمُق . والرُّمُق : الفقراء الذين يتبلّغون بالرِّماق ، وهو القَليل من العيش .
قمر : قال الليث : القَمَر : الذي في السماء ، وضوءُه القَمْراء ، وليلةٌ مقمِرة .
ويقال : أقمَرَ التَّمرُ : إذا لم ينضَجْ حتَّى يصيبه البَرْد ، فتَذهب حلاوته وطعمُه .
وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : قَمِر الماء والكَلأ : إذا كَثُر .
وقَمِر الرجل : أرِقَ في القَمَر فَلم يَنَم . وقَمِر الرجل أيضاً : إذا حارَ بصرُهُ في الثلج فلم يُبصِر . وقَمرتِ الإبل : إذا تأخر عَشاؤها .
وقال الأصمعي قمِرتِ القِربة تَقْمَر قَمراً : إذا دخل الماء بين الأدَمة والبَشَرة فأصابها قضاءٌ وفساد .
وقال ابن الأعرابي : يقال للذي قَلَصَتْ قُلْفَته حتى بدا رأسُ ذَكَرِه عضَّه القَمَر .
وأنشد :
فذاكَ نِكْسٌ لا يَبِضُّ حَجَرُه
مُخرَّق العِرْض جديدٌ مِمطرُه
في ليل كانونٍ شديد خَصَرُه
عَضَّ بأطراف الزُّبانَى قَمَرُه
قال : يقول : هو أقلف ليس بمختون إلاّ ما نَقص منه القمر وسبّه قُلفته بالزُّبانَى وقيل معناه : أنّه ولد والقمر في العقرب ، فهو مشؤوم .
والعَرَب تقول : استرعيتُ مالِيَ القَمر : إذا تركتَه هَمَلاً لَيْلاً بلا راعٍ يحفظه . واسترعيتُه الشَّمسَ : إذا أهملتَه نهاراً .
وقال طَرْفة :
وكان لها جارانِ قابُوسُ منهما
وبِشْر ولم أستَرعِها الشمسَ والقَمرْ
أي : لم أُهمِلْها .
قال : وأراد البَعيث هذا المعنى بقوله :
بحَبْل أمير المؤمنين سَرَحْتُها
وما غَرّني منها الكواكب والقَمر
وأمَّا قول الأعشى :
تَقَمَّرها شَيْخ عِشاءً فأصبحتْ
قُضاعيّةٌ تأتي الكَواهِن ناشِصا
قال أبو عمرو : تَقَمَّرها : أتاها في القَمْراء .
وقال شمر : قال ابنُ الأعرابيّ : تقمرها : تزوّجَها وذهبَ بها وكان قلبُها مع الأعشى فأصبحت تأتي الكواهنَ تسألهم : متى النجاةُ مما وقعت فيه ومتى الالتقاء .
وقال الأصمعيّ : تَقَمَّرَها : طَلَب غِرَّتَها وخَدَعها ؛ وأصلُه من تَقمُّر الصّياد الظبَاءَ والطّيرَ بالليل : إذا صادها في ضَوء النار فتَقمَرُ أَبصارُها فتُصاد .
وقال أبو زُبَيدٍ يصف الأسَدَ :
وراحَ على آثارهمْ يتقمَّرُ
أي : يتعاهد غِرَّتهم .
وكأَنَّ القِمار مأخوذ من الخِداع .
يقال : قامَرَه بالخِداع فقَمَره .
وقال الليث : القُمْرة : لَوْن الحمار الوحْشي ، وهو لونٌ يَضرب إلى خُضْرة .
قال : والقَمْراءَ : دُخَّلةٌ من الدُّخَّل . والقُمْرِيّ : طائر يشبه الحمام والقُمْرُ البِيض . وسحابٌ أقمَر .
وأنشد :
سَقَى دَارَها جَوْنُ الرَّبابةِ مُخْضِلٌ
يَسُحُّ فَضِيضَ الماءِ مِن قَلَعٍ قُمْرِ
وأخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنّه قال : يسمَّى القَمَر لليلتين من أوّل الشهر هلالاً ، ولليلَتين من آخره ليلةَ سِتّ وسبع وعشرين هِلالاً ، ويسمَّى ما بين ذلك قَمَراً .
وفي الحديث أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ذكر الدّجّال فقال : ( هِجانٌ أقْمَر ) .
قال القُتيبيّ : الأقمر : الأبيض الشديد البياض .
ويقال للسحاب الذي يشتد ضوءُه لكثرة مائه : أقمر . وأَتانٌ قَمْرَاء ، أي : بيضاء .
ويقال : إذا رأيتَ السحابةَ كأَنها بطنُ أتان قَمْرَاءَ فذلك الجَوْد .
أبو زيد : يقال في مَثَل : ( وضعتُ يَدِي بين
إحدى مقمورتَين ، أي : بين إحدى شَرَّتين .
مقر : أبو عبيد عن الأصمعي قال : المَقِر : الصَّبِر نفسُه .
وكذلك الأمويّ .
وقال أبو عمرو : المَقِر : هو شجر مُرٌّ .
قال : وقال أبو الحسن الأعرابيُّ : المُمْقِر : الحامض ، وهو المقِر أيضاً بيِّن المقَر .
وقال الليث : المَقْر : إنْقاع السّمَك المالِح في الماء ، تقول : مَقَرْتُه فهو مَمْقُور .
وقال ابن السكّيت : أمْقَر الشيءُ فهو مُمْقِر : إذا كان مُرّاً .
ويقال : للصَبِر المَقِر .
وقال لبيد :
مُمْقِرٌ مُرٌّ على أعدائه
وعلى الأدنَينَ حُلوٌ كالعَسَلْ
ويقال : مَقَرَ عنقَه فهو يَمقُرُها : إذا دقّها .
ويقال : سَمَك ممقور ، ولا تقل منقور .
قلت : والسَّمَك الممقور : الذي يُنقَع في الخلّ والمِلح ، فيجيء منه صِباغٌ يؤتدم به .
وقال الليث : المُمْقِر من الرَّكايا : القليلة الماء .
قلت : هذا تصحيف ، والصواب المُنْقُر بضم الميم والقاف ، وقد مرّ تفسيره في بابه .
وقال أبو زيد : المُزّ والمُمْقِر : اللَّبن الحامض الشديد الحُموضة .
وقد أمقرَ إمقاراً .
وقال أبو مالك : المزّ : القليل الحُموضة وهو أطيب ما يكون .
المُمْقِر : الشَّديد المرارة .
ثعلب عن ابن الأعرابي ، يقال : سَمَك مَمْقور ، أي : حامض .
ويقال : سَمَك مَلِيح ومملوح ومالح لغة أيضاً .
قال : والمُمْقَرُّ : الرجل الناتىء العِرْق .
وأنشد :
نَكَحتْ أُميمةُ عاجزاً ترِعِيّةً
مُشَّقِّقَ الرجْلين مُمْقَرَّ النَّسَا

##### Türkçe

ق ر م
**قمر** , **قرم** , **رقم** , **رمق** , **مرق** , **مقر** : kullanılagelenlerdir.

**قرم** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: denir ki: **قَرَم يَقرِم قَرْماً**: zayıf bir yiyişle yediği zaman. Ve denir ki: o, **يتقرَّم**; küçükbaş yavrusunun **تقرُّم**’ü gibi.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: çocuğa ilk yediği vakit denir: **قد قَرَم يقرِم قَرْماً وقُروماً**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **قَرِمتُ إلى اللحم أقرَم قَرَماً**. Ve **قَرَمت البَهْمةُ**: aldığı zaman.

Ve el-Ferrâ dedi: **السَّخْلة** **تقرِم قَرْماً**: yemeyi öğrendiği zaman.

Ve ‘Adiyy dedi:
سكَبَتْ في كلِّ عامٍ ودقَها
فَظِباءُ الرّوض يَقْرمِن الثمرْ

İbnü’s-Sikkît: **أقرمْتُ الفحلَ**; o da **مُقرم**’dir; bu, **الفِحْلة** için yük taşımadan ve binmeden onu ayırmaktır. Bu da **القَرْم**’dur.

Ve Dükeyn b. Sa‘îd’in rivayet ettiği bir hadiste dedi ki: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ‘Umer’e, Nu‘mân b. Mukarrin el-Müzenî’yi ve arkadaşlarını azıklandırmasını emretti; bunun üzerine onun için içinde hurma bulunan bir odayı açtı; (hurma) **كالبعير الأقرم** gibiydi.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû ‘Amr dedi: **الأقرَم**’i tanımıyorum; fakat **المقرَم**’ı tanıyorum; o, üzerine yük vurulmayan ve boyun eğdirilmeyen, fakat **الفحلة** için olan ikram edilmiş devedir.

Dedi: Erkeklerden efendi reis olan kimseye ancak **المقرَم** denilmiştir; çünkü onların yanında şanının büyüklüğü ve keremi sebebiyle develerden **المقرَم**’a benzetilmiştir.

Ve Evs b. Hacer dedi:
إذا مقْرَم منا ذرا حدُّ نابه
تخمَّط فينا ناب آخر مُقرَم

Dedi: Develerden **المقروم** ise, kendisinde **قُرمة** bulunan kimsedir; o, burun üstünde olan bir damgadır: oradan bir deri yüzülür, sonra onun burnunun üstünde toplanır; işte o **القُرْمة**’dir. Ondan denir ki: **قرمتُ البعيرَ أَقرِمُه**.

Dedi: **القُرْمة**’ye ayrıca **القِرام** da denir. Bedende bunun benzeri **الجُرفَة**’dir.

Leys dedi: o, **القُرمة** ve **القَرْمة**; iki lehçedir. Kestiğin o parça ise **القُرامة**’dır.

Dedi: Kıtlıkta onunla geçinilsin diye, bazen onun **كِركِرَته**’sinden ve kulağından **قُرامات** keserlerdi.

İbnü’l-Enbârî, ( **المَمْدود والمقصور** ) kitabında dedi: **فَعَلاء** vezni üzere geldi: ona **سَحَناء** denir; yani: bir heyet. Ve onun **ثأداء**’sı vardır; yani: bir cariye.

Dedi: Ve **قَرَماء**: bir yer adıdır.

Ve şu beyit okundu:
على قَرَماءَ عاليةٍ شَواه
كأنَّ بياض غُرّته خِمارُ

Onun hakkında **بالقاف** ile yazıldı. Bizde Mısır’da **فرماء** vardı; bilmiyorum: **قرماء** Necd’de bir yer midir, yoksa Mısır’da **فرماء** mıdır.

Münzirî, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: damgalarda **القرمة** vardır; o, burun üzerinde bir damgadır; yarma değildir, fakat derinin bir **جرفة**’sidir; sonra dışkı tanesi gibi bırakılır. Eğer burun yarma ile yarılırsa, işte o **الفقر**’dur.

Denir ki: **بعير مفقور ومقروم ومجدوف**. Ondandır: şair İbn Mukrûm.

Âişe hadîsinde: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) onun yanına girdi; kapıda bir perde **قِرامُ سِتْر** vardı.

Ebû Ubeyd dedi: **القِرام**: ince perdedir; eğer dikilirse de ev gibi olursa, o **كلّة**’dir.

Ve Lebîd’in, **الهودَج**’ı vasfeden bir beyti okundu:
مِن كلِّ مَحْفُوفٍ يُظِلُّ عِصِيَّهُ
زَوجٌ عليه كِلّةٌ وقِرامُها

Leys dedi: **القِرام**: yünden bir elbisedir; içinde **العِهْن**’den renkler vardır; kalındır, perde edinilir.

Dedi: **المِقْرَمَة** ise, bizzat **المِحْبَس**’tır; onunla döşek **يُقْرم** edilir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: falanın soyunda ne bir **قُرامة** vardır ne de bir **وصْم**; o da ayıptır.

Dedi: el-Ferrâ dedi: **القُرامة**: tandırdan ekmeğin yapışıp kalanıdır. Ekmekten açıkladığın her şey, işte o **القُرامة**’dır.

Dedi: el-Kisâî dedi: **المُقَرقَم**: gençliği yavaş olan.

Ve recez söyleyen dedi:
أَشْكو إلى الله عِيالاً دَرْدَقا
مُقَرقَمِينَ وعجوزاً سَمْلَقا

Ebû Sa‘îd, şu sözün tefsirinde:
عليه كِلةٌ وقِرَامُها
dedi: **القِرام**: çok kalın yünden bir elbisedir; **الهَوْدَج**’da serilir, sonra **الهَوْدَج**’ın yahut **الغَبيط**’ın kaidelerine konur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, dedi: **القَرم**: küçük oğlaklardır. Ve **القَرم**: küçük develerdir. Ve **القَزَم** ( **بالزاي** ): küçük koyunlardır; onlar **الحَذَف**’tır.

**رقم** : Leys dedi: **الرَّقْم** ve **الترقيم**: yazıyı noktalama ile açıklamaktır: ( **سِجِّينٌ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ** ) (el-Mutaffifîn: 9); yani: harfleri, noktalamadan olan işaretleriyle açıklanmıştır.

Dedi: Tüccar, elbisesini damgasıyla **يَرْقُم** eder.

Hayvanlardan **المرقوم**: **أَوظفته**’sinde küçük dağlamalar bulunan; onların her birine **رَقْمة** denir. Ve yaban eşeği, bacaklarındaki siyahlık sebebiyle onunla nitelenir.

**الرَّقَم**: nakışlı ipektir; denir: **خَزٌّ رَقْم**; denildiği gibi: **بُرْدُوشى**.

**والرقمتان**: hayvanın bacaklarında karşılıklı iki tırnakçık gibidir.

**والرَّقَمة**: **الكَرِش**’e benzeyen, bilinen bir bitkidir.

Şemmer, İbn Şümeyl’den: **الأرقَمُ** iki yılan arasında bir yılandır; kızıllık, siyahlık, donukluk ve **بُغْثة** ile **مُرقَّم** edilmiştir.

Asma‘î dedi: yılanlardan **الأرقم**: içinde siyahlık ve beyazlık olan.

Bir adam ‘Umer’e dedi: (Benim misalim **الأرقم**’ın misali gibidir; onu öldürürsen **ينقِم** eder; onu bırakırsan **يَلْقَم** eder).

Şemmer dedi: yılanlardan **الأرقم**: insanların onu öldürmesinden sakınmada **الجانَّ**’a benzeyendir; bununla beraber yılanların en zayıfı ve en az öfkelenenidir; çünkü **الأرقم** ve **الجانّ**’ın öldürülmesinde, onları öldürene cinlerin cezasından sakınılır; bu da şu sözdür: ( **إِن يُقتل ينقِم** ); yani onunla öç alır.

İbn Habîb dedi: **الأرقم** yılanların en habisi ve insanlara en çok yönelenidir.

İbnü’l-Muzaffar dedi: erkek (yılan)a **أرقم** denir; dişiye **رَقْماء** denmez; fakat o **رَقْشاء**’dır.

Dedi: **الأرقم**: onu sıfat yaptığın zaman; **أَرقَش** dersin. **الأرقم** ise onun adıdır.

**والأراقم**: Rebî‘a’dan bir kavimdir; yılanlardan **الأراقم**’ın gözlerine benzetilerek **الأراقم** diye adlandırıldılar.

Leys dedi: **التَّرقيم** haraç ehlinin divan sözlerindendir.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: falan, **بالرَقِم الرَّقْماء** ile geldi; onların “**بالداهية الدَهْياء**” demeleri gibi.

Ve şu okundu:
تمرّسَ بي من حَيْنِهِ وأنَّا الرقِمْ
yani: **الداهية**’yi kasteder.

el-Ferrâ, şu söz hakkında: ( **أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ** ) (el-Kehf: 9) dedi: o, kurşun bir levhadır; içine onların nesebleri, adları, dinleri ve neden kaçtıkları yazılmıştır. Ve denildi: **الرَّقيم**: içinde bulundukları köyün adıdır. Ve denildi: o, mağaranın içinde bulunduğu dağın adıdır.

Bize İbn Hâcik, Ali b. Cuhr’dan; o da Şerîk’ten; o da Simâk b. Harb’den; o da ‘İkrime’den haber verdi; dedi: İbn Abbâs, Ka‘b’a **الرّقيم** hakkında sordu; dedi: o, çıktıkları köydür.

Ebû’l-‘Abbâs, Aziz ve Celîl olanın şu sözü hakkında: ( **سِجِّينٌ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ** ) (el-Mutaffifîn: 9) dedi: manası: yazılmış bir kitaptır.

Mümin ise, kitabı yedinci gökte **عِلِّيِّين**’e konur. Kâfir ise, kitabı **السِّجِّين**’e ve yedinci yerin altına konur. Ve şu okundu:
سأرقُمُ في الماءِ القَراحِ إليكم
على بُعدِكم إن كان للماء راقمُ
yani: yazacağım.

Seleme, el-Ferrâ’dan dedi: bazı Arapların şöyle dediğini işittim: **الرَّقيمة**: akıllı, ortaya çıkan, zeki kadın.

Ve denir: falan, “suda **يَرْقُمُ** eder”; zeki akıllı adam için darb-ı mesel olarak. **والمُرقِّم والمرقِّن**: yazıcıdır. Ve dedi:
دارٌ كرَقْم الكاتبِ المرقِّن

**والرقمُ**: yazıdır. Ve denildi: **المرقِّن**: satırlar arasında halka halka dolaştıran kimsedir; **ترقين الخِضاب** gibi.

Ve adama denir: öfkesinde aşırı gidip ölçülü davranmadığı zaman: **طَمَا مِرقَمُك** ve **جاشَ مَرقَمُك**; kaynadı, taştı, doldu, yükseldi; ve **قَذَف مِرقَمُك**.

Yaban eşeğinin iki sağrısı üzerindeki iki siyah benek için denir: **الرَّقْمتان**; ikisi de **الجاعِرَتان**’dır. Ve **الرَّقْمتان**: **الصَّمان** tarafında iki çayırlıktır; Züheyr onları zikredip şöyle dedi:
ودارٌ لها بالرّقْمَتين كأنها
مَراجِيعُ وَشْمٍ في نواشِرِ مِعصمِ

Ve denildi: **رَقمةُ الوادي**: suyunun orada toplandığı yerdir.

el-Ferrâ dedi: **عليك بالرَّقمة ودَع الضَّفّة**. Ve **رقمةُ الوادي**: suyun bulunduğu yer. Ve onun iki **ضَفَّتَاه**’ı: iki yanıdır.

**مرق** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **أمرقتُ القِدْر**; ben onu **أُمرقُها إمراقاً**: suyunu çoğalttığın zaman.

Dedi: el-Ferrâ dedi: **مَرقْتُها أمرُقها**: suyunu çoğalttığım zaman.

Seleme, el-Ferrâ’dan: bazı Arapların şöyle dediğini işittim: falan bize **مَرقةَ مَرقين** yedirdi; pişirildiği zaman eti kasteder; sonra o suyla başka bir et pişirilir. İbnü’l-A‘râbî de böyle dedi.

Leys dedi: **المَرق**: **المَرقة**’nin çoğuludur.

Peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) haricîleri zikrettiği vakit hadîsinde: (Dinden, okun hedefinden çıkması gibi **يمرقون** ederler) dedi.

Leys dedi: **المروق**: bir şeyden, giriş yerinden olmaksızın çıkmaktır.

**والمارقة**: dinde aşırılıkları sebebiyle dinden **مَرقوا** edenlerdir. Ok hedefinden **مَرَقَ** etmiştir; ben de onu **أمرقْتُه إمراقاً** ettim.

Avretini açığa vuran kimseye denir: **امَّرق يَمرَّق**; ve yumurta **مَرِقَت** **مَرقاً** ve **مَذِرت مَذَراً**: bozulup su olduğu zaman.

Dedi: **والامتراق**: **المروق**’un süratidir; güvercin yuvadan **امترقَت** etti.

Dedi: **والمريق**: **العُصفر** yağıdır.

Dedi: bazısı der ki: o, sırf Arapçadır. Bazısı der ki: Arapça değildir.

Bâhilî şu beyiti okudu:
يا ليتني لكِ مِئزَرٌ متمرق
بالزّعفرانِ لبسته أيّاما

Mâzenî dedi: **متمرق**: safranla boyanmış. Ve **متمرق**: **المريق** ile, o da **العُصفر** ile boyanmış.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المرق**: acele ile mızraklamadır.

Ve **المرق**: tüyleri dökülmüş kurtlardır; ve **المِرق**: kabartılmış yündür; denir: bana bir **مِرقة** ver; yani: bir yün parçası. Ve **المَرَق**: tabaklamada ıslatılıp bırakılan, ta ki kokup tüyleri dökülene kadar (bekletilen) deridir.

Ondandır şu sözü:
ساكناتُ العَقيقِ أشهى إلى النَّفس من السّاكناتِ دونَ دِمشقِ
يتضوّعْن لو تضمّخن بالمِسْك صُماحاً كأنه رِيحُ مرقِ

Ve ben deriyi **مَرَقْت** **مَرْقاً** ettim; o da **فامَّرق امِّراقاً** etti.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **المُراقة**: bükülmüş deriden kopup çıkan şeydir; o, yumuşasın diye gömülendir.

Ebû ‘Amr dedi: **المُراقة** ve **المُراطة**: kıldan düşen şeydir.

Ebû Ubeyd dedi: el-Ferrâ dedi: şarkıdan **الممرق**: aşağı tabaka ve cariyelerin söylediğidir. Ve bizzat şarkıcıya denir: **الممرِّق**.

Şemmer dedi: **المُرُوق**: bir şeyden çıkışın süratidir. Adam dininden **مَرَق** etti; evinden **مَرَق** etti. Ve anasının karnından **امتَرَقَ** ve **امَّرَق** etti. **والمارِق**: her şeye nüfuz eden, onda eğrilmeyen bilgidir.

**رمق** : Leys dedi: **الرَّمَق**: hayatın kalıntısıdır. Ve denir: onu **رَمَّقوه**; onlar onu bir şeyle **يُرمّقونه**; yani: **رَمَقه**’nu tutacak kadar. Ve denir: onun geçimi ancak bir **رُمْقَة** ve **رِماق**tır.

Rü’be dedi:
ما وَجْزُ معروفِك بالرِّماقِ
وما مُواخاتَك بالمِذاق
yani: sırf katıksız olmayan. **والرِماق**: azdır.

**والترميق**: adamın iyi yapmadığı bir iştir; onunla geçinilir.

Ve denir: **رَمِّقْ على مَزادتيك**; yani: ikisini, onunla geçinilecek bir yamayla yama.

Ebû Ubeyd dedi: gözden **المُرْمَقُّ**: aşağı, az olandır.

Kümeyt b. Zeyd onu anarak dedi:
تُعالج مُرْمَقّاً مِن العَيش فانِياً
له حارِكٌ لا يَحمِل العِبْءَ أجزَلُ

Münzirî bana, Evs b. Hacer’den şu beyti okuttu:
صبوتَ وهل تصبو ورأسُك أشيَبُ
وفاتتك بالرهن المرامِق زينبُ

Ebû’l-Heysem dedi: **الرهن المرامَق**; ve **المُرامِق** diye de rivayet edilir; o, güvenilir olmayan rehindir. Bu, Evs’in kalbidir.

**والمرامَق**: son **رمَق**’ta olan. Ve falan, geçimini **يرامقُ** eder; yani: onu idare eder. Zeyneb ondan ayrıldı, kalbi onun yanındadır; Evs onu **يرامقه** eder; yani: onu idare eder.

Ve denir: onu gözümle **رقمتُه** ve onu **رامقْته**: onu gözünle takip ettiğin, onu kasdederek baktığın ve onu gözetlediğin zaman.

Leys dedi: **الرمَق** ve **الرامَج**: doğan ve şahinin avlandığı, alaca kuştur; o, bir baykuş getirilip ayağına siyah bir şey bağlanması, gözlerinin dikilmesi ve iki incik kemiğine uzun bir ip bağlanmasıdır; doğan onun üzerine konunca, avcı onu **قُترته**’sinden yakalar.

Asma‘î dedi: deri **ارْمَقَّ** **ارمِقاقاً** etti: inceldiği zaman; ondandır: geçimin **ارمِقاق**’ı.

Başkası şu beyti okudu:
ولم يَدبُغُونا على تِحْلِىء
فيرْمَقُّ عيشٌ ولَم يُغْمِلوا

**المُرْمَقُّ**: her şeyden bozuk olan. **والرُّمَّق**: erkeklerden zayıf olan.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **حَبْلٌ مُرْماقٌ**: zayıf.

Dedi: **والرُّمُق**: hasetçilerdir; onların birine **رامِق** ve **رَمُق** denir. Ve **الرُّمُق**: **الرِّماق** ile geçinen fakirlerdir; o da geçimden az olandır.

**قمر** : Leys dedi: **القَمَر**: gökte olandır; onun ışığı **القَمْراء**’dır; ve **ليلةٌ مقمِرة**.

Ve denir: **أقمَرَ التَّمرُ**: olgunlaşmadan soğuk ona isabet ettiği zaman; böylece tatlılığı ve tadı gider.

Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi: su ve ot **قَمِر** etti: çoğaldığı zaman.

Ve adam **قَمِر** etti: ay ışığında uykusuz kaldığı zaman. Adam ayrıca **قَمِر** eder: karda gözü şaşırıp göremediği zaman. Ve develer **قَمرت** etti: akşam yemleri geciktiği zaman.

Asma‘î dedi: tulum **قمِرتِ**; **تَقْمَر قَمراً**: su, deri ile iç yüz arasına girdiği zaman; ona bir bozulma ve fesat isabet eder.

İbnü’l-A‘râbî dedi: sünnet derisi büzülüp erkeklik başı görününce, ona “**عضَّه القَمَر**” denir.

Ve şu okundu:
فذاكَ نِكْسٌ لا يَبِضُّ حَجَرُه
مُخرَّق العِرْض جديدٌ مِمطرُه
في ليل كانونٍ شديد خَصَرُه
عَضَّ بأطراف الزُّبانَى قَمَرُه

Dedi: der ki: o, sünnetsizdir; sünnetli değildir; ancak ayın eksilttiği ve ayın ona sövdüğü kadar; sünnet derisi onu **بالزُّبانَى** ile sürükledi. Ve denildi: manası: o, ay akrepte iken doğmuştur; o uğursuzdur.

Araplar der: malımı **القَمر**’e otlattırdım: onu geceleyin, onu koruyan bir çoban olmaksızın başıboş bıraktığım zaman. Ve onu **الشَّمس**’e otlattırdım: onu gündüz ihmal ettiğim zaman.

Tarafe dedi:
وكان لها جارانِ قابُوسُ منهما
وبِشْر ولم أستَرعِها الشمسَ والقَمرْ
yani: onu ihmal etmedim.

Dedi: el-Ba‘îs, şu sözüyle bu manayı istedi:
بحَبْل أمير المؤمنين سَرَحْتُها
وما غَرّني منها الكواكب والقَمر

Ama A‘şâ’nın sözü:
تَقَمَّرها شَيْخ عِشاءً فأصبحتْ
قُضاعيّةٌ تأتي الكَواهِن ناشِصا
Ebû ‘Amr dedi: **تَقَمَّرها**: ona **في القَمْراء** geldi.

Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **تقمرها**: onunla evlendi ve onu götürdü; kalbi A‘şâ ile idi; böylece kâhinlere gelip sorar oldu: içine düştüğü şeyden ne zaman kurtuluş ve ne zaman buluşma?

Asma‘î dedi: **تَقَمَّرَها**: onun gafletini aradı ve onu aldattı; aslı, avcının geceleyin ceylanları ve kuşları **تَقمُّر** etmesindendir: ateşin ışığında onları avladığı zaman; gözleri **تَقمَرُ** olur da avlanırlar.

Ebû Zübeyd, aslanı vasfederek dedi:
وراحَ على آثارهمْ يتقمَّرُ
yani: onların gafletini gözetir.

Sanki **القِمار** aldatmadan alınmıştır.

Denir: onu aldatma ile **قامَرَه**; böylece onu **قَمَره**.

Leys dedi: **القُمْرة**: yaban eşeğinin rengidir; yeşilliğe çalan bir renktir.

Dedi: **والقَمْراءَ**: **الدُّخَّل**’den bir içe giren şeydir. **والقُمْرِيّ**: güvercine benzeyen bir kuştur. **والقُمْرُ**: beyazlardır. Ve **سحابٌ أقمَر**.

Ve şu okundu:
سَقَى دَارَها جَوْنُ الرَّبابةِ مُخْضِلٌ
يَسُحُّ فَضِيضَ الماءِ مِن قَلَعٍ قُمْرِ

Münzirî bana, Ebû’l-Heysem’den haber verdiğine göre dedi: ay, ayın başından iki gece için **هلالاً** diye adlandırılır; sonundan iki gece için, altı ve yirmi yedi gecesi, **هلالاً** diye adlandırılır; bunun arası ise **قَمَراً** diye adlandırılır.

Hadiste, Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) Deccâl’i zikretti: ( **هِجانٌ أقْمَر** ).

Kuteybî dedi: **الأقمر**: çok beyaz, şiddetli beyaz olandır.

Ve suyu çokluğundan ışığı şiddetlenen buluta **أقمر** denir. Ve **أَتانٌ قَمْرَاء**; yani: beyaz.

Ve denir: bulutu, sanki **أَتان قَمْرَاءَ**’ın karnı gibi görürsen, işte o **الجَوْد**’dur.

Ebû Zeyd: meselde denir: (Elimi iki **مقمورتَين**’den birinin arasına koydum); yani: iki şerden birinin arasına.

**مقر** : Ebû Ubeyd, Asma‘î’den dedi: **المَقِر**: bizzat **الصَّبِر**’dir.

Emevî de böyledir.

Ebû ‘Amr dedi: **المَقِر**: acı bir ağaçtır.

Dedi: Ebû’l-Hasen el-A‘râbî dedi: **المُمْقِر**: ekşi olandır; o, **المقِر** de olur; **بيِّن المقَر**.

Leys dedi: **المَقْر**: tuzlu balığı suda ıslatmaktır; dersin: **مَقَرْتُه**; o da **مَمْقُور**’dur.

İbnü’s-Sikkît dedi: şey **أمْقَر** etti; o da **مُمْقِر**’dir: acı olduğu zaman.

Ve **الصَبِر**’e **المَقِر** denir.

Lebîd dedi:
مُمْقِرٌ مُرٌّ على أعدائه
وعلى الأدنَينَ حُلوٌ كالعَسَلْ

Ve denir: boynunu **مَقَرَ** etti; o da onu **يَمقُرُها**: onu incelttiği zaman.

Ve denir: **سَمَك ممقور**; **منقور** deme.

Ben dedim: **السَّمَك الممقور**: sirke ve tuzda ıslatılan balıktır; ondan, kendisiyle katık edinilen bir boya çıkar.

Leys dedi: kuyulardan **المُمْقِر**: suyu az olandır.

Ben dedim: bu bir tashîftir; doğrusu, mîm ve kāfın dammesiyle **المُنْقُر**’dur; onun tefsiri babında geçti.

Ebû Zeyd dedi: **المُزّ** ve **المُمْقِر**: şiddetli ekşiliği olan ekşi süttür.

Ve **أمقرَ إمقاراً** etmiştir.

Ebû Mâlik dedi: **المزّ**: az ekşiliktir; o, en hoş olanıdır.

**المُمْقِر**: şiddetli acılıktır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir: **سَمَك مَمْقور**; yani: ekşi.

Ve denir: **سَمَك مَلِيح ومملوح ومالح**; bu da bir lehçedir.

Dedi: **والمُمْقَرُّ**: damarı çıkık adamdır.

Ve şu okundu:
نَكَحتْ أُميمةُ عاجزاً ترِعِيّةً
مُشَّقِّقَ الرجْلين مُمْقَرَّ النَّسَا

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والقاف وما يثلثهما)
  (رقل)  الراء والقاف واللام أصلان: أحدهما طولٌ في شيءٍ، والآخر ضرب من المشي.
  فأمّا الأوَّل فالرَّقْلُ: النَّخْل الطُِّوال، واحدتها رَقْلة؛ وتجمع في القِلّة رَقلات. والرَّاقُول: حَبْلٌ تُصعَد به النّخلة.
  والأصل الثاني: أرْقَلَت النَّاقةُ، وهو ضربٌ من المشْي، وهي مُرْقِلٌ، ولا يكون إلاَّ بسرعة. وهاشم بن عُتْبة المِرْقالُ([1])، لإرقاله كان في الحروب. قال الرَّاجز، في أرْقَلَت النَّاقة:
  * والمُرْقِلاَتِ كُلَّ سَهْبٍ سَمْلقٍ([2]) *
  (رقم)  الراء والقاف والميم* أصلٌ واحد يدلُّ على خَطٍّ وكتابةٍ وما أشبَهَ ذلك . فالرَّقْم: الخَطّ. والرَّقيم: الكتاب. ويقال للحاذق في صِناعته: هو يرقُم في الماء. قال:
سَأرْقُم في الماءِ القَراحِ إليكُم *** على نَأْيِكُمْ إن كان في الماءِ راقمُ([3])وكلُّ ثوبٍ وُشِيَ فهو رَقْمٌ. والأرقَم من الحيات: ما على ظهره كالنَّقْش. قال الخليل بن أحمد: الرَّقْم تعجيم الكتاب. يقال كتابٌ مرقوم، إِذا بُيِّنَت حروفُه بعلاماتها من التّنقيط. ورَقْمَتا الفَرَسِ والحِمار: الأثران بباطن أعضادهما. ويقال للرَّوْضَة رَقْمَة، وإِنَّمَا سُمِّيت بذلك لأنَّها كالرَّقْم على الأرض. ويقال لأرض بها نباتٌ قليل: مرقُومة.
  ومما شذَّ عن الباب قولُهم للدّاهية: الرَّقِم. وليس ببعيدٍ أن يكون من قياس الباب؛ لأنَّها إذا نزلت أثَّرَتْ.
  (رقن)  الراء والقاف والنون بابٌ يقرب من الباب الذي قبله. يقال رَقّنْت الكتاب: قاربتُ بينَ سُطوره. وترقَّنت المرأةُ: تلطَّخت بالزَّعفران. والرَّقون والرِّقان: الزَّعفران. والمرقون: المنقوش. ويقال للمرأة الحسنة اللَّون الناعمة: راقنة.
  (رقي)  الراء والقاف والحرف المعتلّ أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدهما الصُّعود، والآخر عُوذَةٌ يُتعوَّذ بها، والثالث بقعةٌ من الأرض.
  فالأول: قولك رَقِيتُ في السُّلّم أَرْقَى رُقِيّاً. قال الله جلّ ثناؤه:﴿أَوْ تَرْقَى فِي السَّماءِِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ﴾ [الإسراء 93]. والعرب تقول: "ارْقَ على ظَلْعِك" أي اصعَدْ بقدر ما تُطيق.
  والثاني: رقَيْت الإنسانَ، من الرُّقية.
  والثالث: الرَّقْوَةُ: فُوَيْقَ الدِّعص من الرمل. [و] يقال رَقْوٌ بِلا هاء. وأكثرُ ما يكونُ إلى جانب وادٍ.
  (رقأ)  الراء والقاف والهمزة كلمة واحدة. يقال: رقأ الدّمُ والدّمعُ، إذا انقَطَعا. وفي كلامهم([4]): "لا تسُبُّوا الإِبلَ فإنَّ فيها رَقُوءَ الدَّم" أي إنّها تُدفَع في الدّية فيَرْقَأ دمُ مَن يُراد منه القَوَد.
  (رقب)  الراء والقاف والباء أصلٌ واحدٌ مطّرد، يدلّ على انتصابٍ لمراعاةِ شيءٍ. من ذلك الرَّقِيب، وهو الحافِظ. يقال منه رَقَبْتُ أرْقَُب رِقْبة ورِقْباناً. والمَرْقَب: المكان العالي يقِفُ عليه النَّاظِر. والرَّقِيب: الموكَّل في الميْسِر بالضَّريب. ومن ذلك اشتقاق الرَّقَبةِ، لأنَّها منتَصِبة، ولأنّ النّاظرَ لابد ينتصبُ عند نظره. والمرقَّب: الجلد يُسلَخ من قِبَل رأسِه ورَقَبَتِه. ورقَّابة الرَّحْل: الوغدُ الذي يرقُب للقوم رَحْلَهم إذا غابوا. ويقال للمرأة التي ترقُب موتَ زوجها لِتَرِثَه: الرَّقوب. [والرَّقوب([5])]: الناقة الخبيثة النَّفْس، التي لا تكاد تَشرب مع سائر الإِبل، ترقُب متى تنْصرف الإبل عن الماء([6]). ويقال أرقَبْتُ فلاناً هذه الدّارَ، وذلك أن تُعطيَه إيَّاها يسكنُها كالعُمْرَى، ثمَّ يقول له إنْ مُِتّ قبلي رجعَتْ إليَّ، وإن متُّ قبلك فهي لك. وهي من المراقَبة، كَأنَّ كلَّ واحدٍ منهما يرقُب موتَ صاحبه. ورِقابُ المَزَاوِد: لقبٌ للعجم، لأنَّهم حُمْرٌ. والرَّقيب: السهم الثالث من السَّبعة التي لها أنصباءُ، كأنَّه يُرقَب متى يَخرج. والرَّقوب: المرأة التي لا يعيش لها ولدٌ [كأنَّها تَرقبُه([7])] لعَلَّهُ يبقى لها.
  (رقح)  الراء والقاف والحاء أصلٌ واحد، يدلُّ على الاكتساب والإصلاحِ للمال. ويقال رقَّحتُ المالَ: أصلحتُه وقُمت عليه، ترقيحاً. وفلان رَقاحِيُّ مالٍ. وهو يترقَّح لعياله، أي يتكسَّب. وكانوا يقولون في تلبيتِهمْ: "لم نَأت للرَّقاحَةِ([8])"، يريدون التِّجارة.
  (رقد)  الراء والقاف والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على النَّوم؛ ويُشتقّ منه. فالرُّقاد: النَّوم. يقال رقَد رُقوداً. ومن الذي اشتُقَّ منه: أَرْقَدَ الرَّجُل بالأرض، إذا أقام بها.
ومما شذَّ عن الأصل: *أرْقَدَ الظّليمُ وغيرُه، إِذا أسرع في مُضِيِّه.
  (رقش)  الراء والقاف والشين أصلٌ يدلُّ على خُطوطٍ مختلفة. فالرَّقْش كالنَّقْش. يقال: حَيّةٌ رَقْشَاءُ: منقَّطة. ورَقَّشَ كلامَه: زَوَّرَه. والرَّقْشاء: شِقشِقة البَعير. و الرقْشاء: دويْبَّة. وقال:
الدَّار قَفْرٌ والرُّسومُ كما *** رَقَّش في ظَهْرِ الأديمِ قَلَمْ([9])  ويقال للنّمَّام إذا نَمَّ: رقَّش. قال:
  * عاذِلَُ قد أُولعتِ بالتَّرْقِيشِ([10]) *
  (رقص)  الراء والقاف والصاد أصلٌ يدلُّ على النَّقَزَان([11]). يقال رقَصَ يرقُصُ رَقْصاً. ويقال أرقَصَ البعيرَ: حمَلَهُ على الخَبَب. قال جرير:
  * بِزَرُودَ أرقصت البعيرَ([12]) *
  ويقال رقَص السَّراب في لمعانه؛ ورَقَص الشَّرَاب: جاش([13]). والرّقَّاصة: لُعْبة([14]).
  (رقط)  الراء والقاف والطاء يدل على اختلاطِ لونٍ بلون. فالرُّقْطة: سوادٌ يشوبه نُقَط بَياض. يقال دَجاجةٌ رَقْطاء. والأرقَط: النَّمِر. ويقال: ارقَاطّ العَرْفَجُ، إِذا خالط سوادَه نُقَطٌ.
  (رقع)  الراء والقاف والعين أصلٌ يدلُّ على سَدِّ خَلَلٍ بشيء. يقال رقَعْتُ الثَّوبَ رَقْعاً. والخِرْقة رُقْعة. فأمّا قولُهم لواهي العقلِ: رقيعٌ، فكأنّه قد رُقِع؛ لأنه لا يُرْقَع إلاّ الواهي الخَلَق. ويقال رَقَعَه، إذا هجاه وقال فيه قبيحاً، كأنَّ ذلك صار كالرُّقْعَة في جَسَدِه. يقال لأرقعنَّه رَقْعاً رصيناً. وأَرى في فلان مُتَرَقَّعاً، أي موضعاً للشَّتْم. قال:
وما تَرَكَ الهاجُونَ لي في أَدِيمكُمُ *** مُصِحّاً ولكنِّي أرى مُتَرَقَّعَا([15])  والرَّقيع: السَّماء. وفي الحديث أنّه صلى الله عليه وآله وسلم قال لسَعْدٍ([16]) "لقد حكَمْتَ فيهم بحُكم الله مِن فوقِ سبعة أَرْقِعةٍ([17])". قال بعض أهل العلم إنما قيل لها أرقعة؛ لأنّ كلَّ واحدٍ كالرُّقعة للأُخْرى.
ومما شذ عن هذا الأصل قولهم: ما أرْتَقِعُ بهذا، أي ما أَكْتَرِثُ له. وجُوعٌ يَرقُوعٌ: شديد.
----------------------------------------------------------------------
([1]) هو هاشم بن عتبة بن أبي وقاص، كان معه لواء علي في حرب صفين، وقتل في آخر أيامها. انظر الإصابة 8914 والاشتقاق 96.
([2]) قبله، كما في ديوان العجاج 40 واللسان (رقل): * يارب رب البيت والمشرق *
([3]) في اللسان (رقم): "على بعدكم".
([4]) في اللسان: "وفي الحديث: لا تسبوا الإبل فإن فيها رقوء الدم ومهر الكريمة".
([5]) التكملة من المجمل.
([6]) في اللسان: "التي لا تدنو إلى الحوض من الزحام، وذلك لكرمها".
([7]) بمثلها يلتئم الكلام.
([8]) هي من تلبية أهل الجاهلية، كانوا يقولون: "جئناك للنصاحة، لم نأت للرقاحة".
([9]) البيت لمرقش الأكبر من قصيدة في المفضليات (2: 37-41). وبذلك البيت سمي"المرقش". انظر اللسان (رقش) والمزهر (2: 435).
([10]) لرؤبة بن العجاج في ديوانه 86 واللسان (رقش). وبعده: *إلى سرا فاطرقي وميشي*
([11]) النقزان، بالقاف وبالفاء أيضاً، هو الوثب، ومثلهما الوثبان.
([12]) جزء من بيت له في ديوانه 448 عثرت عليه بعد لأي، وهو بتمامه:
بزرود أرقصت القعود، فراشها *** رعثات عنبلها الغدفل الأرعل([13]) بدلها في المجمل: "ورقص الشراب في غليانه".
([14]) لم تذكر في اللسان. وفي القاموس: "والرقاصة مشددة: لعبة لهم".
([15]) البيت في الحيوان (3: 138) واللسان (رقع).
([16]) هو سعد بن معاذ، حين حكم في بني قريظة. انظر الإصابة 3197 واللسان (رقع).
([17]) الرقيع مؤنثة، وجاء بها على التذكير كأنه ذهب إلى معنى السقف.
ـ

##### Türkçe

(رâ ve **قاف** ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)
  (رقل)  **الراء** ve **القاف** ve **اللام** iki asıldır: birisi bir şeyde uzunluktur, diğeri yürüyüşün bir türüdür.
  Birincisine gelince: **الرَّقْلُ**: uzun hurma ağaçlarıdır; onun bir tanesi **رَقْلة**’dir; azlıkta **رَقلات** olarak çoğul yapılır. **الرَّاقُول**: hurma ağacına onunla çıkılan bir iptir.
  İkinci asıl: **أرْقَلَت** deve; o, yürüyüşten bir türdür; o **مُرْقِلٌ**’dir; ancak süratle olur. Ve Hâşim b. Utbe **المِرْقالُ**([1])’dır; savaşlarda **إرقاله**’inden dolayı. **الرَّاجز** dedi ki, **أرْقَلَت** deve hakkında:
  * والمُرْقِلاَتِ كُلَّ سَهْبٍ سَمْلقٍ([2]) *
  (رقم)  **الراء** ve **القاف** ve **الميم** tek bir asıldır; çizgiye ve yazıya ve buna benzer şeye delâlet eder. O hâlde **الرَّقْم**: çizgidir. **الرَّقيم**: kitaptır. Ve sanatında mahir olana denir: o, suda yazar. Dedi ki:
سَأرْقُم في الماءِ القَراحِ إليكُم *** على نَأْيِكُمْ إن كان في الماءِ راقمُ([3])
Ve nakışlanan her elbise **رَقْم**’dur. Yılanlardan **الأرقَم**: sırtında nakış gibi olan. Halîl b. Ahmed dedi: **الرَّقْم** kitabın i‘câmıdır. Denir: **كتابٌ مرقوم**; yani harfleri, noktalama alâmetleriyle açıklanmışsa. Atın ve eşeğin **رَقْمَتا**’sı: uyluklarının iç tarafındaki iki izdir. Ve **الرَّوْضَة**’ye **رَقْمَة** denir; ancak ona bu ad verilmiştir, çünkü o, yer üzerindeki **الرَّقْم** gibidir. Ve üzerinde az bitki bulunan yere denir: **مرقُومة**.
  Ve bâbdan şâz olan şeylerden: onların felâkete **الرَّقِم** demeleridir. Ve uzak değildir ki bâbın kıyasından olsun; çünkü o, indiği zaman iz bırakır.
  (رقن)  **الراء** ve **القاف** ve **النون** bir bâbdır; kendisinden önceki bâba yaklaşır. Denir: **رَقّنْت** kitabı: satırlarını birbirine yaklaştırdım. Ve kadın **ترقَّنت**: safranla bulaştı. **الرَّقون** ve **الرِّقان**: safrandır. **المرقون**: nakışlıdır. Ve rengi güzel, yumuşak kadına denir: **راقنة**.
  (رقي)  **الراء** ve **القاف** ve illetli harf üç ayrı asıldır: birisi yükselmedir, diğeri kendisiyle istiâze edilen bir **عُوذَة**’dir, üçüncüsü yerden bir parçadır.
  Birincisi: senin “**رَقِيتُ** merdivende **أَرْقَى** **رُقِيّاً**” sözündür. Allah, yüce senâsı, dedi: ﴿أَوْ تَرْقَى فِي السَّماءِِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ﴾ [الإسراء 93]. Ve Araplar der: "ارْقَ على ظَلْعِك" yani gücünün yettiği kadar çık.
  İkincisi: **رقَيْت** insanı, **الرُّقية**’den.
  Üçüncüsü: **الرَّقْوَةُ**: kumdan **الدِّعص**’ın biraz üst tarafıdır. [Ve] **رَقْوٌ** denir, **هاء** olmaksızın. Çoğu kez bir vâdinin yan tarafında olur.
  (رقأ)  **الراء** ve **القاف** ve **الهمزة** tek bir kelimedir. Denir: **رقأ** kan ve gözyaşı; yani kesildikleri zaman. Ve onların sözünde([4]): "لا تسُبُّوا الإِبلَ فإنَّ فيها رَقُوءَ الدَّم" yani o, diyette verilir de, kendisinden kısas istenen kimsenin kanı diner.
  (رقب)  **الراء** ve **القاف** ve **الباء** tek bir asıldır, düzenli; bir şeyi gözetmek için dikilmeye delâlet eder. Bundan: **الرَّقِيب**; o, koruyandır. Ondan denir: **رَقَبْتُ** **أرْقَُب** **رِقْبة** ve **رِقْباناً**. **المَرْقَب**: bakanın üzerinde durduğu yüksek yerdir. **الرَّقِيب**: kumarda **الضَّريب** üzerine görevlendirilen kimsedir. Bundan da **الرَّقَبة**’nin اشتقاقı; çünkü o dik durandır ve çünkü bakan, bakışı sırasında mutlaka dikilir. **المرقَّب**: başı ve boynu tarafından yüzülen deridir. **رقَّابة الرَّحْل**: kavim yokken onların eşyasını gözeten aşağılık kimsedir. Ve kocasının ölümünü miras almak için gözetleyen kadına denir: **الرَّقوب**. [Ve **الرَّقوب**([5])]: kötü huylu dişi deve; diğer develerle birlikte neredeyse içmez; develer sudan ne zaman ayrılacak diye gözetler([6]). Ve denir: **أرقَبْتُ** falana bu evi; bu, ona onu **العُمْرَى** gibi otursun diye vermendir; sonra ona der ki: eğer benden önce ölürsen bana döner, eğer senden önce ölürsem o senindir. Ve o, **المراقَبة**’dendir; sanki ikisinden her biri diğerinin ölümünü gözetler. **رِقابُ المَزَاوِد**: Acemlere bir lakaptır; çünkü onlar kızıldırlar. **الرَّقيب**: payları olan yediden üçüncü oktur; sanki ne zaman çıkacak diye gözetlenir. **الرَّقوب**: kendisine çocuk yaşamayan kadındır [sanki onu gözetler([7])] belki kendisine kalır diye.
  (رقح)  **الراء** ve **القاف** ve **الحاء** tek bir asıldır; mala kazanmayı ve ıslahı gösterir. Denir: **رقَّحتُ** malı: onu ıslah ettim ve onunla ilgilendim; **ترقيحاً**. Ve falan, malın **رَقاحِيُّ**’sidir. Ve o, ailesi için **يترقَّح**; yani kazanç sağlar. Ve onlar telbiyelerinde derlerdi: "لم نَأت للرَّقاحَةِ([8])"، ticareti kastederler.
  (رقد)  **الراء** ve **القاف** ve **الدال** tek bir asıldır; uykuya delâlet eder; ondan türetilir. O hâlde **الرُّقاد**: uykudur. Denir: **رقَد** **رُقوداً**. Ondan türetilen şeylerden: **أَرْقَدَ** adam yerde; yani orada ikamet etti.
Ve asıldan şâz olan şeylerden: * **أرْقَدَ** devekuşu ve başkası; yani gidişinde süratlendiği zaman.
  (رقش)  **الراء** ve **القاف** ve **الشين** farklı çizgilere delâlet eden bir asıldır. O hâlde **الرَّقْش** nakış gibidir. Denir: **حَيّةٌ رَقْشَاءُ**: beneklidir. Ve **رَقَّشَ** sözünü: onu süsleyip uydurdu. **الرَّقْشاء**: devenin **شِقشِقة**’sıdır. Ve **الرقْشاء**: küçük bir hayvancıktır. Ve dedi ki:
الدَّار قَفْرٌ والرُّسومُ كما *** رَقَّش في ظَهْرِ الأديمِ قَلَمْ([9])
Ve kovucu, kovuculuk yaptığı zaman ona denir: **رقَّش**. Dedi ki:
  * عاذِلَُ قد أُولعتِ بالتَّرْقِيشِ([10]) *
  (رقص)  **الراء** ve **القاف** ve **الصاد** **النَّقَزَان**([11])’a delâlet eden bir asıldır. Denir: **رقَصَ** **يرقُصُ** **رَقْصاً**. Ve denir: **أرقَصَ** deveyi: onu **الخَبَب**’e sevk etti. Cerîr dedi ki:
  * بِزَرُودَ أرقصت البعيرَ([12]) *
  Ve denir: **رقَص** serap parıltısında; ve **رَقَص** içki: kabardı([13]). **الرّقَّاصة**: bir oyundur([14]).
  (رقط)  **الراء** ve **القاف** ve **الطاء** bir rengin bir renge karışmasına delâlet eder. O hâlde **الرُّقْطة**: beyaz noktaların karıştığı bir siyahlıktır. Denir: **دَجاجةٌ رَقْطاء**. **الأرقَط**: kaplandır. Ve denir: **ارْقَاطّ** **العَرْفَجُ**; yani siyahlığına noktalar karıştığı zaman.
  (رقع)  **الراء** ve **القاف** ve **العين** bir şeyi bir şeyle gedik kapatmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: **رقَعْتُ** elbiseyi **رَقْعاً**. Ve bez parçası **رُقْعة**’dır. Onların aklı zayıf olana **رقيعٌ** demelerine gelince: sanki o yamalanmıştır; çünkü ancak zayıf, eski olan yamalanır. Ve denir: **رَقَعَه**; yani onu hicvetti ve onda çirkin söz söyledi; sanki bu, onun bedeninde bir **رُقْعَة** gibi oldu. Denir: onu mutlaka **رَقْعاً** sağlam bir yamayla yamalayacağım. Ve falanda bir **مُتَرَقَّعاً** görüyorum; yani sövme için bir yer. Dedi ki:
وما تَرَكَ الهاجُونَ لي في أَدِيمكُمُ *** مُصِحّاً ولكنِّي أرى مُتَرَقَّعَا([15])
**الرَّقيع**: göktür. Ve hadiste, sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem, Sa‘d’a([16]) dedi ki: "لقد حكَمْتَ فيهم بحُكم الله مِن فوقِ سبعة أَرْقِعةٍ([17])". Bazı ilim ehli dedi: ona ancak **أرقعة** denmiştir; çünkü her biri ötekine bir **رُقْعة** gibidir.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: onların “**ما أرْتَقِعُ بهذا**” demeleri; yani ben bununla ilgilenmem. Ve **جُوعٌ يَرقُوعٌ**: şiddetli.

----------------------------------------------------------------------
([1]) O, Hâşim b. Utbe b. Ebî Vakkâs’tır; Sıffîn savaşında Ali’nin sancağı onunlaydı; son günlerinde öldürüldü. el-İsâbe 8914 ve el-İştiḳāḳ 96’ya bak.
([2]) Ondan önce, el-‘Accâc Dîvânı 40 ve Lisân (رقل)’de: * يارب رب البيت والمشرق *
([3]) Lisân (رقم)’de: "على بعدكم".
([4]) Lisân’da: "وفي الحديث: لا تسبوا الإبل فإن فيها رقوء الدم ومهر الكريمة".
([5]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([6]) Lisân’da: "التي لا تدنو إلى الحوض من الزحام، وذلك لكرمها".
([7]) Bunun gibisiyle söz tamam olur.
([8]) Câhiliye ehlinin telbiyesindendir; derlerdi: "جئناك للنصاحة، لم نأت للرقاحة".
([9]) Beyit, el-Murakkaş el-Ekber’indir; el-Mufaḍḍaliyyât’ta (2: 37-41) bir kasidedendir. Ve o beyitle "المرقش" diye adlandırıldı. Lisân (رقش) ve el-Müzhir (2: 435)’e bak.
([10]) Ru’be b. el-‘Accâc’ındır; Dîvânı 86 ve Lisân (رقش)’te. Ondan sonra: *إلى سرا فاطرقي وميشي*
([11]) **النقزان**, **القاف** ile ve **الفاء** ile de; o, sıçramadır; ikisinin benzeri **الوثبان**’dır.
([12]) Onun Dîvânı 448’de bir beyitten bir parçadır; güçlükten sonra ona rastladım; ve tamamı şudur:
بزرود أرقصت القعود، فراشها *** رعثات عنبلها الغدفل الأرعل
([13]) el-Mücmel’de onun yerine: "ورقص الشراب في غليانه".
([14]) Lisân’da zikredilmedi. Kāmûs’ta: "والرقاصة مشددة: لعبة لهم".
([15]) Beyit, el-Hayavân (3: 138) ve Lisân (رقع)’dadır.
([16]) O, Benî Kurayza hakkında hükmettiği zaman Sa‘d b. Mu‘âz’dır. el-İsâbe 3197 ve Lisân (رقع)’e bak.
([17]) **الرقيع** müennestir; onu müzekker olarak getirdi; sanki tavan mânasına gitmiştir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الرقم: الخط الغليظ، وقيل: هو تعجيم الكتاب. وقوله تعالى: ﴿كتاب مرقوم﴾ [المطففين/9]، حمل على الوجهين، وفلان يرقم في في الماء (قال الزمخشري: ومن المجاز: وهو يرقم في الماء، ويرقم حيث لا يثبت الرقم، مثل في الذي يعمل ما لا يعمله أحد لحذقه ورفقه. انظر: أساس البلاغة ص 174؛ والمجمل 2/393)، يضرب مثلا للحذق في الأمور، وأصحاب الرقيم (هم الذين قال الله فيهم: ﴿أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم كانوا من آياتنا عجبا﴾ الكهف: 9. وانظر أخبارهم في الدر المنثور 5/368 - 370)، قيل: اسم مكان، وقيل: نسبوا إلى حجر رقم فيه أسماؤهم، ورقمتا الحمار: للأثر الذي على عضديه، وأرض مرقومة: بها أثر نبات، تشبيها بما عليه أثر الكتاب، والرقميات: سهام منسوبة إلى موضع بالمدينة. *** رقى
- رقيت في الدرج والسلم أرقى رقيا، ارتقيت أيضا. قال تعالى: ﴿فيرتقوا في الأسباب﴾ [ص/10]، وقيل: ارق على ظلعك (هذا مثل، وقد تقدم)، أي: اصعد وإن كنت ظالعا. ورقيت من الرقية. وقيل: كيف رقيك ورقيتك، فالأول المصدر، والثاني الاسم. قال تعالى: ﴿لن نؤمن لرقيك﴾ [الإسراء/93]، أي: لرقيتك، وقوله تعالى: ﴿وقيل من راق﴾ [القيامة/27]، أي: من يرقيه تنبيها أنه لا راقي يرقيه فيحميه، وذلك إشارة إلى نحو ما قال الشاعر:
*وإذا المنية أنشبت أظفارها ** ألفيت كل تميمة لا تنفع*
(البيت لأبي ذؤيب الهذلي، من مفضليته التي مطلعها:
*أمن المنون وريبها تتوجع **والدهر ليس بمعتب من يجزع*
وهي من غرر القصائد.
والبيت في المفضليات ص 422، وسمط اللآلئ 2/888)
وقال ابن عباس: معناه من يرقى بروحه، أملائكة الرحمة أم ملائكة العذاب (أخرجه ابن أبي الدنيا في ذكر الموت؛ وابن جرير؛ وابن المنذر؛ وابن أبي حاتم عن ابن عباس. انظر: الدر المنثور 8/361؛ وتفسر الطبري 29/195) ؟ والرتقوة: مقدم الحلق في أعلى الصدر حيث ما يترقى فيه النفس ﴿كلا إذا بلغت التراقي﴾ [القيامة/26].

##### Türkçe

- **الرقم**: kalın çizgi; ve denildi ki: o, yazının noktalanmasıdır. Ve O’nun sözü (yüce): ﴿كتاب مرقوم﴾ [المطففين/9], iki vech üzere taşındı; ve falan, suda **يرقم** (Zemahşerî dedi ki: Mecazdandır: o, suda **يرقم** eder; ve **يرقم** eder, **الرقم**’ın sabit olmadığı yerde; mesela, ustalığı ve yumuşaklığı sebebiyle hiç kimsenin yapmadığını yapan kimse hakkında. Bak: Esâsü’l-belâğa s 174; el-Mücmel 2/393), işlerde ustalığa misal olarak vurulur. Ve **أصحاب الرقيم** (onlar, Allah’ın kendileri hakkında dediği kimselerdir: ﴿أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم كانوا من آياتنا عجبا﴾ الكهف: 9. Ve haberlerine bak: ed-Dürrü’l-mensûr 5/368 - 370), denildi ki: bir mekân adıdır; ve denildi ki: isimleri içinde yazılmış bir taşa nisbet edildiler. Ve eşeğin **رقمتا**’sı: iki omzu üzerindeki iz içindir. Ve **أرض مرقومة**: onda bitki izi vardır; üzerinde yazı izi olana benzetme olarak. Ve **الرقميات**: Medine’de bir mevkie nisbet edilen oklardır. *** **رقى**
- Merdiven basamaklarında ve merdivende **رقيت**; **أرقى** **رقيا**; ayrıca **ارتقيت**. O (yüce) dedi: ﴿فيرتقوا في الأسباب﴾ [ص/10]. Ve denildi ki: **ارْقَ على ظلعك** (bu bir meseldir; ve daha önce geçti), yani: topallıyor olsan da çık. Ve **رقيت**: **الرقية**’den (rukyeden). Ve denildi ki: **كيف رقيك ورقيتك**; birincisi mastardır, ikincisi isimdir. O (yüce) dedi: ﴿لن نؤمن لرقيك﴾ [الإسراء/93], yani: **لرقيتك**. Ve O’nun sözü (yüce): ﴿وقيل من راق﴾ [القيامة/27], yani: onu kim **يرقيه** eder; ona dikkat çekme olarak ki onu **يرقيه** edecek, böylece onu koruyacak bir **راقي** yoktur; ve bu, şairin söylediğine benzer şeye işarettir:
*وإذا المنية أنشبت أظفارها ** ألفيت كل تميمة لا تنفع*
(Beyit, مطلعı şu olan مفضليته’sinden Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir:
*أمن المنون وريبها تتوجع **والدهر ليس بمعتب من يجزع*
ve o, kasidelerin seçkinlerindendir.
Beyit, el-Mufaddaliyât s 422’de ve Simtu’l-leâlî 2/888’dedir.)
Ve İbn Abbâs dedi: manası, ruhuyla kim **يرقى** eder; rahmet melekleri mi yoksa azap melekleri mi (İbn Ebî’d-Dünyâ, Zikru’l-mevt’te; ve İbn Cerîr; ve İbnü’l-Münzir; ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs’tan rivayet etti. Bak: ed-Dürrü’l-mensûr 8/361; ve Tefsîru’t-Taberî 29/195)? Ve **الرتقوة**: göğsün üst tarafında, nefesin içinde yükseldiği yer olan boğazın ön kısmıdır: ﴿كلا إذا بلغت التراقي﴾ [القيامة/26].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ق م
فلان يلبس الرقم وهو الوشي‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ وما أنا والدنيا والرقم ‏"‏ ورقم الثوب وغيره‏:‏ وشاه‏.‏
ورقم الكتاب‏:‏ بين حروفه ونقطه ورقمه وكتاب مرقوم ومرقم‏.‏
والتاجر يرقم الثياب ويرقمها‏:‏ يعلمها وثياب مرقومة ومرقمة‏.‏
وللحمار رقمتان في يديه‏:‏ نقطتان سوداوان كالدرهمين‏.‏
وكأن عيونهم عيون الأراقم وهي الحيات الرقش وكأنه أرقم يتلمظ‏.‏
وتقلو‏:‏ فلان ومـن المجـاز‏:‏ ‏"‏ هـو يرقـم فـي المـاء ‏"‏ ويرقـم حيـث لا يثبـت الرقم مثل في الذي يعملما لا يعمله أحد لحذقه ورفقه‏.‏
قال‏:‏ سأرقم في المـاء القـراح إليكـم على نأيكم إن كان في الماء راقم وأرض مرقومة‏:‏ فيها نبذ من النبات‏.‏
وما وجدت فيها إلا رقمة من كلأ‏.‏
ورقم البعير‏:‏ كواه‏.‏
قال حسان‏:‏ نسبي أصيل في الكرام ومذودي تكوى مراقمه جنوب المصطلى أي مكاويه الواحد مرقم‏.‏
ورقم الخبز بالمرقم‏.‏
وتقول‏:‏ هو سيد قرم على غرته للسؤدد رقم‏.‏

##### Türkçe

ر ق م
Falanca **الرقم** giyer; o, nakıştır.

Hadiste: “Benim dünya ile ve **الرقم** ile ne işim var?” Ve elbisenin ve başkasının **رقم**’ı: onu nakışladı.

Kitabın **رقم**’ı: harflerinin ve noktalarının arasını ayırdı; ve onu **رقم**’ladı. Ve **كتاب مرقوم** ve **مرقم**.

Tüccar elbiseleri **يرقم** eder ve **يرقمها**: onları işaretler. Ve **ثياب مرقومة** ve **مرقمة**.

Eşeğin ellerinde iki **رقمة** vardır: iki siyah nokta, iki dirhem gibi.

Sanki onların gözleri **الأراقم**’ın gözleri; o, benekli yılanlardır. Ve sanki o, **أرقم**’dır, ağzını şapırdatır.

Ve dersin: falanca. Ve mecazdan: “O, suda **يرقم** eder”; ve **يرقم** eder, **الرقم**’ın sabit olmadığı yerde; (bu) darbımesel, ustalığı ve yumuşaklığı sebebiyle kimsenin yapmadığını yapan kimse hakkında.

Dedi: Size, uzaklığınıza rağmen, duru suda size doğru suda **سأرقم** edeceğim; eğer suda bir **راقم** varsa. Ve **أرض مرقومة**: onda bitkiden atılmış parçalar vardır.

Onda, otlaktan her birinden bir **رقمة**’dan başka bir şey bulmadım.

Devenin **رقم**’ı: onu dağladı.

Hassân dedi: Soyum, kerem sahipleri içinde asildir; ve savunmam, **مراقمه**’si dağlanır; **جنوب المصطلى**; yani onun dağlama izleri; tekili **مرقم**.

Ekmeği **المرقم** ile **رقم** etti.

Ve dersin: O, alnındaki beyazlık üzerinde bir **قرم** efendisidir; efendilik için bir **رقم** (vardır).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّقْمُ والتَّرقيمُ: تَعْجيمُ الكتاب. ورَقَمَ الكتاب
يَرْقُمُهُ رَقْماً: أَعجمه وبيَّنه. وكتاب مَرْقُوم أي قد بُيِّنتْ حروفه بعلاماتها من التنقيط. وقوله عز وجل: كتاب مَرْقُومٌ؛ كتاب مكتوب؛ وأنشد:سأَرْقُم في الماء القَراحِ إليكُم،
عل بُعْدِكُمْ، إن كان للماء راقِمُ
أَي سأَكتب. وقولهم: هو يَرْقُمُ في الماء أي بلغ من حِذْقه بالأُمور أن يَرْقُمَ حيث لا يثبت الرَّقْمُ؛ وأما المؤمن فإن كتابه يجعل في عِلِّيِّينَ السماء السابعة، وأما الكافر فيجعل كتابه في أسفل الأرضين السابعة.والمِرْقَمُ: القَلَمُ. يقولون: طاح مِرْقَمُك أي أَخطأَ قلمك. الفراء: الرَّقِيمةُ المرأة العاقلة البَرْزَةُ الفَطِنَةُ. وهو يَرْقُمُ في الماء؛ يضرب مثلاً للفَطِنِ. والمُرَقِّمُ والمُرَقِّنُ: الكاتب؛ قال: دار كَرَقْم الكاتب المُرَقّن
والرَّقْمُ: الكتابة والختم. ويقال للرجل إذا أَسرف في غضبه ولم يقتصد: طَما مِرْقَمُكَ وجاش مرْقَمُكَ وغَلى وطَفَح وفاضَ وارتفع وقَذَفَ مِرْقَمُكَ. والمَرْقُومُ من الدواب: الذي في قوائمه خطوط كَيَّاتٍ. وثور مَرْقُوم القوائم: مُخَطَّطُها بسواد، وكذلك الحمار الوحشي. التهذيب: والمَرْقُومُ من الدواب الذي يكوى على أَوْظِفَتِهِ كَيّاتٍ صغاراً، فكل واحدة منها رَقْمَةٌ، وينعت بها الحمار الوحشي لسواد على قوائمه. والرَّقْمتانِ: شبه ظُفْرَين في قوائم الدابة متقابلتين، وقيل: هو ما اكتنف جاعِرتي الحمار من كَيَّة النار. ويقال للنكتتين السوداوين على عَجُزِ الحمار: الرَّقْمتان، وهما الجاعرتان. ورَقْمتا الحمار والفرسِ: الأثَرانِ بباطن أَعضادهما. وفي الحديث: ما أَنتم في الأُمم إلا كالرَّقْمة في ذراع الدابة؛ الرَّقْمَةُ: الهَنَةُ الناتئة في ذراع الدابة من داخل، وهما رَقمتان في ذراعيها، وقيل: الرَّقْمتان اللتان في باطن ذراعي الفرس لا تُنْبِتان الشعر. ويقال للصَّناعِ الحاذقة بالخِرازة: هي تَرْقُمُ الماء وتَرْقُمُ في الماء، كأنها تخط فيه.
والرَّقْمُ: خَزّ مُوَشّى. يقال: خَزٌّ رَقْم كما يقال بُرْدٌ وَشْي. والرَّقْمُ: ضرب من البُرود؛ قال أبو خراش:
تقول: ولولا أنت أُنْكَحْتُ سيداً
أزَفُّ إليه، أَو حُمِلْتُ على قَرْمِ
لَعَمْري لقد مُلِّكْتِ أَمْرَك حِقْبةً
زماناً، فهلا مِسْتِ في العَقْمِ والرَّقْمِ
والرَّقْمُ: ضرب مخطط من الوَشْي، وقيل: من الخَزِّ. وفي الحديث: أَتى فاطمة، عليها السلام، فوجد على بابها ستْراً مُوَشًّى فقال: ما لنا والدنيا والرَّقْم؟ يريد النقش والوَشْيَ، والأصل فيه الكتابة. وفي حديث علي، عليه السلام، في صفة السماء: سَقْف سائر ورَقِيمٌ مائر؛ يريد به وَشْيَ السماء بالنجوم. ورَقَمَ الثوب يَرْقُمُه رَقْماً ورَقَّمهُ: خططه؛ قال حميد:
فَرُحْنَ، وقد زايَلنَ كل صَنِعَةٍ
لهنّ، وباشَرنَ السَّديلَ المُرَقَّما
والتاجر يَرْقُمُ ثوبه بسِمَته. ورَقْمُ الثوب: كتابه، وهو في الأصل مصدر؛ يقال: رَقَمْتُ الثوب ورَقَّمْتُه تَرْقِيماً مثله. وفي الحديث: كان يزيد في الرَّقْمِ أي ما يكتب على الثياب من أَثمانها لتقع المرابحة عليه أو يغترّ به المشتري، ثم استعمله المحدثون فيمن يكذب ويزيد في حديثه. ابن شميل: الأَرْقَمُ حية بين الحيتين مُرَقَّم بحمرة وسواد وكُدْرَةٍ وبُغْثَةٍ. ابن سيده: الأَرْقَمُ من الحيّات الذي فيه سواد وبياض، والجمع أُراقِمُ، غلب غلبة الأَسماء فكُسِّرَ تكسيرها ولا يوصف به المؤنث، يقال للذكر أَرْقَم، ولا يقال حية رَقْماء، ولكن رَقْشاء. والرَّقَمُ والرُّقْمَةُ: لون الأَرْقَم. وقال رجل لعمر، رضي الله عنه: مثلي كمثل الأَرْقَمِ إن تقتله يَنْقَمْ وإن تتركه يَلْقمْ. وقال شمر: الأَرقَمُ من الحيات الذي يشبه الجانَّ في اتقاء الناس من قتله، وهو مع ذلك من أَضعف الحَيّات وأَقلها غضباً، لأَن الأَرْقَمَ والجانّ يتقى في قتلهما عقوبة الجن لمن قتلهما، وهو مثل قوله: إن يُقْتَل يَنْقَمْ أي يُثْأرْ به. وقال ابن حبيب: الأَرْقَمُ أَخبث الحيات وأَطلبها للناس، والأَرْقَمُ إذا جعلته نعتاً قلت أََرْقَشُ، وإنما الأرقَمُ اسمه. وفي حديث عمر: هو إذاً كالأَرْقَمِ أي الحية التي على ظهرها رَقْمٌ أي نقش، وجمعها أَراقِمُ.
والأَراقِمُ: قوم من ربيعة، سُمُّوا الأَراقِمَ تشبيهاً لعيونهم بعيون الأَراقِمِ من الحيات. الجوهري: الأَراقِمُ حي من تَغْلب، وهم جُشَم؛ قال ابن بري: ومنه قول مُهَلْهِلٍ:
زَوَّجَها فَقْدُها الأَراقِمَ في
جَنْبٍ، وكان الحِباءُ من أدَم
وجَنْبٌ: حيّ من اليمن. ابن سيده: والأَراقِمُ بنو بكر وجُشَم ومالك والحرث ومعاوية؛ عن ابن الأعرابي؛ قال غيره: إنما سُميت الأَراقِمُ بهذا الاسم لأن ناظراً نظر إليهم تحت الدِّثارِ وهم صِغار فقال: كأَنّ أَعينهم أَعين الأَراقِمِ، فَلَجَّ عليهم اللقبُ.
والرَّقِمُ، بكسر القاف: الداهية وما لا يُطاق له ولا يُقام به. يقال: وقع في الرقِمِ، والرَّقِمِ الرَّقْماء إذا وقع فيما لا يقوم به. الأصمعي: جاء فلان بالرَّقِمِ الرَّقْماء كقولهم بالداهية الدَّهْياء؛ وأنشد: تَمَرَّسَ بي من حَيْنه وأنا الرَّقِمْ
يريد الداهية. الجوهري: الرَّقِم، بكسر القاف، الداهية، وكذلك بنت الرَّقِم؛ قال الراجز:
أَرْسَلَها عَليقَة، وقد عَلِمْ
أن العَلِيقاتِ يلاقِينَ الرَّقِمْ
وجاء بالرَّقِمِ والرَّقْمِ أي الكثير.
والرَّقِيمُ: الدَّواة؛ حكاه ابن دريد، قال: ولا أَدري ما صحته، وقال ثعلب: هو اللوح، وبه فسر قوله تعالى: أَم حسبت أَن أَصحاب الكهف والرَّقِيم، وقال الزجاج: قيل الرَّقِيمُ اسم الجبل الذي كان فيه الكهف، وقيل: اسم القرية التي كانوا فيها، والله أعلم. وقال الفراء: الرّقِيمُ لوحُ رَصاصٍ كتبت فيه أَسماؤهم وأَنسابهم وقصصهم ومِمَّ فَرُّوا؛ وسأَل ابن عباس كعباً عن الرَّقِيم فقال: هي القرية التي خرجوا منها، وقيل: الرَّقِيمُ الكتاب؛ وذكر عِكْرِمةُ عن ابن عباس أنه قال: ما أَدري ما الرَّقِيمُ، أَكتاب أم بنيان، يعني أَصحاب الكهف والرَّقيمِ. وحكى ابن بري قال: قال أبو القاسم الزجاجي في الرَّقيم خمسة أقوال: أحدهما عن ابن عباس أنه لوح كتب فيه أَسماؤهم، الثاني أنه الدَّواة بلغة الرُّوم؛ عن مجاهد، الثالث القرية؛ عن كعب، الرابع الوادي، الخامس الكتاب؛ عن الضحاك وقتادة وإلى هذا القول يذهب أَهل اللغة، وهو فَعِيلٌ في معنى مَفْعول. وفي الحديث: كان يسوي بين الصفوف حتى يَدَعَها مثل القِدْحِ أو الرَّقِيمِ، الرّقِيمُ: الكتاب، أي حتى لا ترى فيها عِوَجاً كما يُقَوِّم الكاتب سُطوره.
والتَّرْقِيمُ: من كلام أَهل ديوان الخراج.
والرَّقْمةُ: الروضة، والرّقْمتان: روضتان إحداهما قريب من البصرة، والأُخرى بنَجْدٍ. التهذيب: والرَّقْمتانِ روضتان بناحية الصَّمَّانِ؛ وإياهما أَراد زهير بقوله:
ودار لها بالرّقْمَتَيْنِ، كأَنّها
مَراجيع وَشْمٍ في نَواشِر مِعْصَمِ
ورَقْمةُ الوادي: مجتَمَعُ مائه فيه. والرَّقْمةُ: جانب الوادي، وقد يقال للرّوْضة. وفي الحديث: صَعِدَ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، رَقْمَةً من جبل؛ رَقمةُ الوادي: جانبه، وقيل: مجتمع مائه، وقال الفراء: رَقْمَةُ الوادي حيث الماء.
والمَرْقُومة: أَرض فيها نُبَذٌ من النبت.
والرَّقَمَةُ: نبات يقال إنه الخُبّازَى، وقيل: الرَّقَمَةُ من العُشب العظام تنبت متسطحة غَصَنَةً كباراً، وهي من أول العُشْب خروجاً تنبت في السهل، وأَول ما يخرج منها ترى فيه حُمرة كالعِهْن النافض، وهي قليلة ولا يكاد الما يأْكلها إلا من حاجة. وقال أبو حنيفة: الرَّقَمَةُ من أَحْرار البَقْل، ولم يصفها بأَكثر من هذا، قال: ولا بلغتني لها حِلْيةٌ. التهذيب: الرَّقَمَةُ نبت معروف يشبه الكَرِشَ. ويوم الرَّقَمِ: يوم لغَطَفان على بني عامر؛ الجوهري: ويوم الرَّقَمِ من أيام العرب، عُقِرَ فيه قُرْزُلٌ فرس طُفَيْلِ بن مالك؛ قال ابن بري: ذكر الجوهري أنه فرس عامر بن الطُّفَيْلِ؛ قال: والصحيح أن قُرْزُلاً فرس طُفَيل بن مالك، شاهده قول الفرزذق:ومِنهنَّ إذ نَجَّى طُفَيْلَ بن مالكٍ،
على قُرْزُلٍ، رَجْلا رَكوضِ الهَزائِمِ
وقوله أيضاً:
ونَجَّى طُفَيْلاً من عُلالَةِ قُرْزُلٍ
قَوائمُ، نَجَّى لحمَهُ مُسْتَقِيمها
والرَّقَمِيَّاتُ: سهام تنسب إلى موضع بالمدينة. ابن سيده: والرَّقَمُ موضع تعمل فيه النِّصالُ؛ قال لبيد:
فرَمَيْتُ القومَ رِشْقاً صائباً،
ليس بالعُصْلِ ولا بالمُقْتَعِلّ
رَقَمِيَّاتٌ عليها ناهضٌ،
تُكلِحُ الأرْوَقُ منهم والأَيَلّ
أي عليها ريشُ ناهضٍ، وقد تقدم الناهضُ. والرّقِيمُ والرُّقَيْمُ: موضعان. والرَّقيمُ: فرس حِزام بن وابصة.

##### Türkçe

**الرَّقْمُ** ve **التَّرقيمُ**: yazının **تَعْجيمُ**’i (yani harflerini noktalayarak belirgin kılma). Ve **رَقَمَ الكتاب يَرْقُمُهُ رَقْماً**: onu **أَعجمه** etti ve açıkladı. Ve **كتاب مَرْقُوم**: yani harfleri, noktalama alâmetleriyle açıklanmış olandır. Ve onun (Allah’ın) aziz ve celil sözü: **كتاب مَرْقُومٌ**; yazılmış kitap.
Ve şu beyit okunmuştur:
سأَرْقُم في الماء القَراحِ إليكُم،
عل بُعْدِكُمْ، إن كان للماء راقِمُ
Yani: yazacağım. Ve onların sözü: **هو يَرْقُمُ في الماء** yani işlerdeki maharetinden, **الرَّقْمُ**’ün sabit olmadığı yerde **يَرْقُمَ** edecek dereceye varmıştır; أما mümin ise, onun kitabı yedinci göğün **عِلِّيِّينَ**’ine konulur; أما kâfir ise, onun kitabı yedinci yerlerin en aşağısına konulur. Ve **المِرْقَمُ**: kalemdir. Derler: **طاح مِرْقَمُك** yani kalemin hata etti. **الفراء**: **الرَّقِيمةُ** akıllı, öne çıkan, zeki kadındır. Ve **هو يَرْقُمُ في الماء**; zeki için mesel olarak vurulur. Ve **المُرَقِّمُ** ve **المُرَقِّنُ**: yazıcıdır; dedi ki:
دار كَرَقْم الكاتب المُرَقّن
Ve **الرَّقْمُ**: yazı ve mühürlemedir. Ve bir adama, öfkesinde aşırı gidip iktisat etmediğinde denir: **طَما مِرْقَمُكَ** ve **جاش مرْقَمُكَ** ve **غَلى** ve **طَفَح** ve **فاضَ** ve **ارتفع** ve **قَذَفَ مِرْقَمُكَ**. Ve hayvanlardan **المَرْقُومُ**: ayaklarında dağlama çizgileri bulunan. Ve **ثور مَرْقُوم القوائم**: ayakları siyahla çizgili olan; yabani eşek de böyledir. **التهذيب**: ve hayvanlardan **المَرْقُومُ**; **أَوْظِفَتِهِ** üzerinde küçük dağlamalarla dağlanan; bunların her birine **رَقْمَةٌ** denir; ve ayaklarındaki siyahlık sebebiyle yabani eşek bununla nitelenir.
Ve **الرَّقْمتانِ**: hayvanın ayaklarında karşılıklı iki tırnak benzeri; ve denildi: ateş dağlamasından, eşeğin iki **جاعِرتي**’sini kuşatan şeydir. Ve eşeğin sağrısı üzerindeki iki siyah noktaya **الرَّقْمتان** denir; ikisi de **الجاعرتان**’dır. Ve eşeğin ve atın **رَقْمتا**’sı: pazularının iç tarafındaki iki izdir. Ve hadiste: “Siz ümmetler içinde ancak hayvanın kolundaki **الرَّقْمة** gibisiniz”; **الرَّقْمَةُ**: hayvanın kolunun iç tarafındaki çıkıntılı şeydir; onun iki kolunda iki **رَقمتان** vardır; ve denildi: atın iki kolunun iç tarafındaki iki **الرَّقْمتان** kıl bitirmez. Ve dikişte mahir zanaatkâra denir: **هي تَرْقُمُ الماء وتَرْقُمُ في الماء**; sanki onda çizgi çeker.
Ve **الرَّقْمُ**: nakışlı **خَزّ**. Denir: **خَزٌّ رَقْم**; denildiği gibi: **بُرْدٌ وَشْي**.
Ve **الرَّقْمُ**: **البُرود**’dan bir türdür; **أبو خراش** dedi ki:
تقول: ولولا أنت أُنْكَحْتُ سيداً
أزَفُّ إليه، أَو حُمِلْتُ على قَرْمِ
لَعَمري لقد مُلِّكْتِ أَمْرَك حِقْبةً
زماناً، فهلا مِسْتِ في العَقْمِ والرَّقْمِ
Ve **الرَّقْمُ**: çizgili bir **الوَشْي** türü; ve denildi: **الخَزِّ**’dendir. Ve hadiste: Fâtıma’ya, عليه السلام, geldi; kapısında nakışlı bir perde buldu da dedi: “Bize dünya ve **الرَّقْم** ne?”; nakşı ve **الوَشْيَ**’yi kasteder; aslı yazmadır. Ve Ali’nin, عليه السلام, göğün sıfatında hadisi: **سَقْف سائر ورَقِيمٌ مائر**; bununla göğün yıldızlarla **وَشْيَ**’sini kasteder. Ve **رَقَمَ الثوب يَرْقُمُه رَقْماً** ve **رَقَّمهُ**: onu çizgiledi; **حميد** dedi ki:
فَرُحْنَ، وقد زايَلنَ كل صَنِعَةٍ
لهنّ، وباشَرنَ السَّديلَ المُرَقَّما
Ve tüccar, elbisesini alâmetiyle **يَرْقُمُ** eder. Ve **رَقْمُ الثوب**: onun yazılmasıdır; ve aslında masdardır; denir: **رَقَمْتُ الثوب ورَقَّمْتُه تَرْقِيماً**; aynısı. Ve hadiste: **كان يزيد في الرَّقْمِ**; yani elbiseler üzerine fiyatlarından yazdığı şeyi artırırdı ki murâbaha onun üzerine olsun yahut alıcı onunla aldanır; sonra muhaddisler bunu, yalan söyleyip hadisinde artıran kimse hakkında kullandılar.
**ابن شميل**: **الأَرْقَمُ** iki yılan arasında bir yılandır; kızıllık, siyahlık, bulanıklık ve karışıklıkla **مُرَقَّم**. **ابن سيده**: yılanlardan **الأَرْقَمُ**; içinde siyah ve beyaz bulunan; çoğulu **أُراقِمُ**; isimler gibi galip geldiği için onların kırılmasıyla kırıldı; müennese bununla vasıf yapılmaz; erkeğe **أَرْقَم** denir, **حية رَقْماء** denmez, fakat **رَقْشاء** denir. Ve **الرَّقَمُ** ve **الرُّقْمَةُ**: **الأَرْقَم**’ın rengidir. Ve bir adam Ömer’e, رضي الله عنه, dedi: “Benim misalim **الأَرْقَم**’ın misali gibidir; onu öldürürsen **يَنْقَمْ**, bırakırsan **يَلْقمْ**.” Ve **شمر** dedi: yılanlardan **الأَرقَمُ**; insanların onu öldürmesinden sakınmada **الجانَّ**’a benzer; bununla beraber yılanların en zayıflarından ve en az öfkelilerindendir; çünkü **الأَرْقَمَ** ve **الجانّ**’ın öldürülmesinde, onları öldürene cinlerin cezasından sakınılır; ve bu, onun sözü gibidir: **إن يُقْتَل يَنْقَمْ** yani onunla öç alınır. Ve **ابن حبيب** dedi: **الأَرْقَمُ** yılanların en habisi ve insanlara en çok yönelenidir; ve **الأَرْقَمُ**’ı sıfat yaptığında **أََرْقَشُ** dersin; **الأرقَمُ** ancak onun adıdır. Ve Ömer’in hadisi: “O hâlde o, **الأَرْقَم** gibidir”; yani sırtında **رَقْمٌ** yani nakış bulunan yılan; çoğulu **أَراقِمُ**.
Ve **الأَراقِمُ**: Rabîa’dan bir kavimdir; yılanlardan **الأَراقِمِ**’in gözlerine gözleri benzetilerek **الأَراقِمَ** diye adlandırıldılar. **الجوهري**: **الأَراقِمُ** Tağlib’den bir kabiledir; onlar **جُشَم**’dır; **ابن بري** dedi: bunun örneği Mühelhil’in sözü:
زَوَّجَها فَقْدُها الأَراقِمَ في
جَنْبٍ، وكان الحِباءُ من أدَم
Ve **جَنْبٌ**: Yemen’den bir kabiledir. **ابن سيده**: ve **الأَراقِمُ**; Bekr, Cüşem, Mâlik, Hâris ve Muâviye oğullarıdır; **ابن الأعرابي**’den. Başkası dedi: ancak bu adla adlandırıldılar; çünkü bir bakan onları örtü altında küçükken gördü de dedi: “Sanki gözleri **الأَراقِمِ**’in gözleri”; böylece lakap üzerlerine yapıştı.
Ve **الرَّقِمُ** (kafın kesresiyle): musibet ve ona güç yetirilemeyen ve onunla ayakta durulamayan şeydir. Denir: **وقع في الرقِمِ**; ve **الرَّقِمِ الرَّقْماء**: güç yetiremeyeceği şeye düştüğünde. **الأصمعي**: “Falan **بالرَّقِمِ الرَّقْماء** ile geldi”; onların “**بالداهية الدَّهْياء**” demeleri gibi; ve şu beyit okunmuştur:
تَمَرَّسَ بي من حَيْنه وأنا الرَّقِمْ
Musibeti kasteder. **الجوهري**: **الرَّقِم** (kafın kesresiyle) musibettir; **بنت الرَّقِم** de böyledir; **الراجز** dedi ki:
أَرْسَلَها عَليقَة، وقد عَلِمْ
أن العَلِيقاتِ يلاقِينَ الرَّقِمْ
Ve **جاء بالرَّقِمِ والرَّقْمِ** yani çok olanla geldi.
Ve **الرَّقِيمُ**: hokka; bunu **ابن دريد** nakletti; dedi: sıhhatini bilmiyorum. Ve **ثعلب** dedi: o levhadır; ve onunla, تعالى sözü: **أَم حسبت أَن أَصحاب الكهف والرَّقِيم** tefsir edildi. Ve **الزجاج** dedi: **الرَّقِيمُ**’in, mağaranın içinde bulunduğu dağın adı olduğu söylendi; ve içinde bulundukları köyün adı olduğu söylendi; Allah daha iyi bilir. Ve **الفراء** dedi: **الرّقِيمُ** kurşun levhadır; içine adları, nesebleri, kıssaları ve neden kaçtıkları yazıldı. Ve İbn Abbas, Ka‘b’a **الرَّقِيم** hakkında sordu; o dedi: onların çıktıkları köydür. Ve denildi: **الرَّقِيمُ** kitaptır. Ve İkrime, İbn Abbas’tan nakletti: dedi ki: “**الرَّقِيمُ**’in ne olduğunu bilmiyorum; kitap mı yoksa bina mı?”; yani **أَصحاب الكهف والرَّقيمِ**. Ve **ابن بري** nakletti, dedi: Ebü’l-Kâsım ez-Zeccâcî **الرَّقيم** hakkında beş görüş söyledi: birincisi İbn Abbas’tan: içine adları yazılmış levhadır; ikincisi: Rum dilinde hokkadır; Mücâhid’den; üçüncüsü: köydür; Ka‘b’dan; dördüncüsü: vadidir; beşincisi: kitaptır; Dahhâk ve Katâde’den; ve dil ehli bu görüşe gider; o, **فَعِيلٌ** vezninde **مَفْعول** manasındadır. Ve hadiste: saflar arasında düzeltir, onları **القِدْحِ** veya **الرَّقِيمِ** gibi bırakıncaya kadar; **الرّقِيمُ**: kitaptır; yani onda eğrilik görmeyesin diye, yazıcının satırlarını doğrultması gibi.
Ve **التَّرْقِيمُ**: haraç divanı ehlinin sözlerindendir.
Ve **الرَّقْمةُ**: çayırdır; ve **الرّقْمتان**: iki çayırdır; biri Basra’ya yakın, diğeri Necd’dedir. **التهذيب**: ve **الرَّقْمتانِ** **الصَّمَّانِ** tarafında iki çayırlıktır; Züheyr’in şu sözüyle kastettiği de onlardır:
ودار لها بالرّقْمَتَيْنِ، كأَنّها
مَراجيع وَشْمٍ في نَواشِر مِعْصَمِ
Ve **رَقْمةُ الوادي**: suyunun orada toplandığı yerdir. Ve **الرَّقْمةُ**: vadinin yanıdır; ve bazen çayıra da denir. Ve hadiste: Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, dağdan bir **رَقْمَةً**’ye çıktı; **رَقمةُ الوادي**: onun yanı; ve denildi: suyunun toplandığı yer. Ve **الفراء** dedi: **رَقْمَةُ الوادي** suyun bulunduğu yerdir.
Ve **المَرْقُومة**: içinde bitkiden parçalar bulunan arazidir.
Ve **الرَّقَمَةُ**: bir bitkidir; onun **الخُبّازَى** olduğu söylenir; ve denildi: **الرَّقَمَةُ** büyük otlardandır; yayvan olarak, büyük dallar halinde biter; otların çıkışça ilklerindendir; düzlükte biter; ondan ilk çıkan şeyde, atılmış yün gibi bir kızıllık görürsün; azdır; hayvan onu ancak ihtiyaçtan yer. Ve Ebû Hanîfe dedi: **الرَّقَمَةُ** **أَحْرار البَقْل**’dandır; bundan fazlasıyla onu vasfetmedi; dedi: ona dair bir süs/vasıf bana ulaşmadı.
**التهذيب**: **الرَّقَمَةُ** bilinen bir bitkidir; **الكَرِشَ**’e benzer. Ve **يوم الرَّقَمِ**: Gatafân’ın Benî Âmir üzerine günü. **الجوهري**: ve **يوم الرَّقَمِ** Arap günlerindendir; onda **قُرْزُلٌ**; Tufeyl b. Mâlik’in atı, topallatıldı; **ابن بري** dedi: Cevherî, onun Âmir b. et-Tufeyl’in atı olduğunu zikretti; dedi: doğrusu **قُرْزُلاً** Tufeyl b. Mâlik’in atıdır; delili Ferazdak’ın sözü:
ومِنهنَّ إذ نَجَّى طُفَيْلَ بن مالكٍ،
على قُرْزُلٍ، رَجْلا رَكوضِ الهَزائِمِ
Ve onun sözü de:
ونَجَّى طُفَيْلاً من عُلالَةِ قُرْزُلٍ
قَوائمُ، نَجَّى لحمَهُ مُسْتَقِيمها
Ve **الرَّقَمِيَّاتُ**: Medine’de bir yere nispet edilen oklardır. **ابن سيده**: ve **الرَّقَمُ**; ok uçlarının yapıldığı bir yerdir; Lebîd dedi ki:
فرَمَيْتُ القومَ رِشْقاً صائباً،
ليس بالعُصْلِ ولا بالمُقْتَعِلّ
رَقَمِيَّاتٌ عليها ناهضٌ،
تُكلِحُ الأرْوَقُ منهم والأَيَلّ
Yani üzerinde **ناهضٍ**’ın tüyü vardır; ve **الناهضُ** daha önce geçti. Ve **الرّقِيمُ** ve **الرُّقَيْمُ**: iki yerdir. Ve **الرَّقيمُ**: Hızâm b. Vâbısa’nın atıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ق م * * الرَّقْمُ * الكتابة قال الله تعالى ﴿كتاب مرقوم﴾ وقولهم هو يرقم الماء أي بلغ من حذقه بالأمور أن يرقم حيث لا يثبت الرقم و * رَقْمُ * الثوب كتابة وهو في الأصل مصدر وقد * رَقَم * الثوب والكتاب من باب نصر و * رقَّمَهُ * أيضا * ترقيما * و * الرَّقْمةُ * جانب الوادي وقيل الروضة و * الأرْقَمُ * الحية التي فيها سواد وبياض و * الرَّقِيمُ * الكتاب وقوله تعالى ﴿أن أصحاب الكهف والرقيم﴾ قيل هو لوح فيه أسماؤهم وقصصهم وعن بن عباس رضي الله عنهما ما أدري ما الرقيم أكتاب أم بنيان

##### Türkçe

* ر ق م * * **الرَّقْمُ** * yazmadır. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**كتاب مرقوم**﴾; ve onların sözü: “o, suyu **يرقم** eder” yani işlerdeki maharetinden, yazının sabit olmadığı yerde yazı yazar derecesine ulaştı. Ve * **رَقْمُ** * elbisenin yazılmasıdır; ve o, aslında bir mastardır. Ve **رَقَم** elbiseyi ve kitabı “نصر” bâbındandır; ve onu ayrıca **رقَّمَهُ** da (yaptı), **ترقيما** (olarak). Ve * **الرَّقْمةُ** * vadinin yanı/kenarıdır; ve “çayır” denilmiştir. Ve * **الأرْقَمُ** * içinde siyahlık ve beyazlık bulunan yılandır. Ve * **الرَّقِيمُ** * kitaptır. Ve O’nun sözü: ﴿**أن أصحاب الكهف والرقيم**﴾; “üzerinde onların isimleri ve kıssaları bulunan bir levhadır” denilmiştir. İbn Abbas’tan (Allah ikisinden de razı olsun): “Ben **الرقيم**’in ne olduğunu bilmiyorum; kitap mı yoksa bina mı?” dedi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( رَقَم ) يرقُم رَقْماً : ( كَتَبَ ) ، نقله | الجَوْهَرِيّ . ( و ) رَقَم ( الكِتابَ : | أعجَمَه وبَيَّنَه ) أي : نَقَّطه وبيّن | حُروفَه . وكتاب مَرْقُوم : قد بُيِّنت | حُروفُه بِعَلاماتِها من التَّنْقِيط . وقوله | تعالى : ! 2 \< كتاب مرقوم > 2 ! أي : | مكتوب . | | ( و ) رَقَم ( الثُّوبَ ) رَقْماً : وَشَّاه | و ( خَطَّطَه ) وعَلَّمَه ، ( كَرَقَّمه ) تَرْقِيماً | فِيهِما . يُقال : كتاب مَرْقومٌ | ومُرَقَّم ، نقله الزمخشري . | | وَثَوْبٌ مَرْقُومُ ومُرَقَّم ، قال حُمَيْد : | % ( فرُحْنَ وقد زايَلْن كُلَّ صَنِيعَةٍ % | لَهُنَّ وباشَرْنَ السَّدِيلَ المُرقَّما ) % | | ( والمِرْقَم ، كَمِنْبر : القَلَم ) ، لأنَّه آلةٌ | للرَّقْم وهو الكِتابة . ( ويقال للشَّدِيد | الغَضَب ) الذي أَسرَف فيه ولم | يَقْتَصِد : ( طَفَا ) كذا في النُّسَخ ، وفي | بَعْضِ الأُصول : طَمَا ( مِرْقَمُك ، | وَجَاشَ ) مِرْقَمُك ، ( وعلا ) . وفي | بَعْضِ النُّسخ بالغَيْن ، ( وطَفَح ) ، | وفَاضَ ( وارْتَفَعَ وقَذَفَ مِرْقَمُك ) ، | كُلُّ ذلِك بِمَعْنىً وَاحِد . | | ( ودَابَّةٌ مَرْقُومَة : في قَوائِمها |

| خُطُوطُ كَيَّاتٍ ) ، وفي التَّهْذِيب : |   المَرْقُومُ من الدَّوابّ : الذي يُكْوَى | على أوظفته كَيّاتٍ صِغاراً ، فكل | واحدة منها رَقْمة ، ويُنْعَت بها | الحِمار الوحشيّ لسوادٍ على | قَوائِمِ   . ( وَثَوْرٌ ) مَرْقُوم القَوَائِم ، | و ( حِمارُ وَحْشٍ مَرْقُوم القَوائِم ) أي : | ( مُخَطَّطُها بِسَوادٍ ) ، وهو مَجاز . | | ( والرَّقْمَةُ : الرَّوْضَةُ . و ) أيضاً : | ( جانِبُ الوَادِي أو مُجْتَمَع مائِهِ ) | فيه . وقال الفَرَّاء : رَقْمةُ الوادِي | حَيْث الماء . | | ( و ) الرَّقْمَةُ : نَباتٌ يقال إِنّه | ( الخُبَّازَى ) . | | ( و ) الرَّقَمَةُ ( بالتَّحْرِيك : نَبْتٌ ) | يُشْبه الكَرِش ، نقله الأزهريّ . وقال | غَيرُه : هي من العُشْب تَنْبُت مُتَسَطّحه | غَضَةً ، ولا يكاد المَالُ يأكلُها إلاّ من | حاجة . وقال أبو حَنِيفةَ : الرَّقَمةُ : من | أَحْرار البَقْل ، ولم يَصِفْها بأكثرَ من | هذا . قال : ولا بلغَتْنِي لها حِلْيةٌ . | ( والرَّقْمَتان ) بالفَتْح : ( هَنَتان شِبْه | ظُفْرَين في قَوائِم الدَّابّة ) مُتَقابِلَتَان ، | ( أو ) هما ( ما اكْتَنَف جَاعِرَتَي | الحِمار من كَيَّةِ النَّار ) . وفي | الصّحاح : رَقْمَتا الحِمار والفَرَس : | الأَثَران بباطن أَعْضادِهِما . ( أو | لَحْمَتان تَلِيان بَاطِنَ ذِرَاعَي الفَرَس | لا شَعَر عَلَيْهما . أو ) هُما نُكْتَتَان | سَوْدَاوَان على عَجُزِ الحمار . وهما | ( الجَاعِرَتان ) ، وبُكُلِّ فُسِّر | الحَدِيثُ :   ما أَنْتُم من الأُمَم إِلا | كالرَّقْمة من ذِراعِ الدَّابّة   . | | ( و ) الرَّقْمتان : ( رَوْضَتان بِناحِيَة | الصَّمَّان ) ، وإِيَّاهما أَرادَ زُهَير : | % ( ودارٌ لها بالرَّقْمَتَيْن كَأَنَّها % | مَراجِيعُ وَشْمٍ في نَواشِرِ مِعْصَمِ ) % | | ويقال : هما رَوْضَتان ، إحداهما |

| قَرِيبٌ من البَصْرة ، والأُخْرَى بِنَجْد ، | وقال نَصْرٌ : هُما قَرْيتان على شَفِير | وادي فَلْج بين البَصْرة ومَكّة ، | وقيل : رَوْضَتان في بلادَ العَنْبر ، | وأيضاً : بِنَجْد بين جريم ومَطْلَ | الشَّمْس في دِيار أَسَد . | | ( والرَّقْم : ضَرْبٌ مُخَطَّط من | الوَشْي ، أو ) من ( الخَزّ ، أو ) ضَرْب | من ( البُرُودِ ) ، الأَخِير عن | الجوهرِيّ ، وأَنْشدَ لأبي خِراشٍ : | % ( لعَمْرِي لقد مُلّكتِ أمرَكِ حِقْبَةً % | زماناً فهلاّ مِسْتِ في العَقْم والرَّقْمِ ) % | | ( و ) الرَّقَم ( بالتَّحْرِيك : الدَّاهِيَة ) | وما لا يُطاق له ولا يُقام به ( كالرَّقْم | بالفَتْح ، وكَكَتِف ) ، وعلى الأَخِيرة | اقْتَصَر الجَوْهَرِيّ . يقال : وَقَع في | الرَّقْم والرَّقِم والرَّقْماء : إذا وَقَع فيما | لا يَقُومُ به . وقال الأصمعيُّ : يقال : | جاء فلانٌ بالرّقم الرَّقْماء ، كقولهم : | بالدَّاهِيَة الدَّهْيَاء ، وأنشد : | % ( تَمَرّسَ بي من حَيْنِه وَأَنَا الرَّقِمْ % ) % | | يريد الدَّاهِيَة . قال الجوهَرِيّ : | وكذلك بِنْت الرَّقِم ، وأنشَدَ للرَّاجِزِ : | % ( أَرْسَلَها عَلِيقةً وقَدْ عَلِمْ % ) % | % ( أَنَّ العَلِيقاتِ يُلاقِين الرَّقِمْ % ) % | | ( و ) الرَّقَم : ( ع بالمَدِينة ، ومنه | السِّهامُ الرَّقِمِيَّات ) ، قال لَبيد : | % ( رَقَمِيَّات عليها نَاهِضٌ % | تُكْلِحُ الأَرْوَقُ منهم والأَيَلّ ) % | | كما في الصحاح . | | وقال نَصْر :   الرَّقِم : حِبالٌ دُونَ | مَكَّة بدار غَطَفان ، ومَاء عندها | أيضاً . والسِّهامُ الرَّقَمِيَّات مَنْسُوبة | إلى هذّا المَاءَ صُنِعَتْ ثَمّة   . | | ( ويَوْمُ الرَّقَم : م ) معروف ، قال | شَيْخُنا بالفَتْحِ كما اقْتَضاه إِطلاقُْ ، | وهو المَعْرُوف ، وضبطه جماعة |

| بالتحريك . انتهى . قُلتُ : ليس هو | إلاّ بالتَّحْرِيك ، وهكذا هو ضَبْط | المُصَنِّف أيضاً لأنه مَعْطُوف على | قوله آنِفاً ، وبالتَّحْرِيك : الدَّاهِيَة إذ | لم يَحْلُل بينهما ضَبْطٌ مُخالِف . قال | الجوهريُّ : ويوم الرَّقْم : من أيام | العرب ، عُقِر فيه قُرْزُلٌ فرسُ عامِرِ | ابنِ الطُّفَيل . قال اْبنُ بَرّيّ : | والصّحيحُ أن قُرْزُلاً فَرسُ طُفَيل بنِ | مالك ، شاهِدُه قَولُ الفَرزْدقِ . | % ( ومنهم إذ نجَّى طُفَيلَ بنَ مالكٍ % | على قُرُزلٍ رَجْلاَ رَكُوضِ الهَزائِم ) % | | قلتُ : وقد سبق للجوهَرِيّ ذلك | في اللاَّم على الصواب ، يَدُل لذلك | قَولُ سَلَمَةَ بنِ الخُرْشُب آخرَ | القَصِيدة : | % ( وإِنَّك يا عامٍ ابن فارسِ قُرْزُل % | مُعِيدٌ على قول الخَنَى والهَواجِر ) % | | أراد عامرَ بنَ الطُّفَيل فرخَّم . | وقُرزُل : فَرسُ الطُّفَيْل بنِ مالك . | | قال أحمدُ بنُ عُبَيْدِ بنِ ناصِح : | الرّقَمُ : ماءٌ لبَنِي مُرَّة . ويوم الرَّقَم . | كان لغَطَفان على بَنِي عامِر . وقال | سَلَمَةُ بنُ الخُرُشُبِ الأنماريّ يذكُر | هذا اليوم : | % ( إذا ما غدوتُم عامِدِين لأرضِنا | بَني عامرٍ فاستَظْهِروا بالمرائرِ ) % | | وفي المُفَضَّلِيّات ما نصه : فمَرّ | جَبّارُ بنُ سَلْمى بنِ مَالِك بنِ جَعْفر | بالحارثِ بنِ عُبَيْدة ، فأراد أن | يَحْمِلَه فإذا هو بِعَامِر قد عقر فَرَسَه | الكَلْبُ ، وكان فَرَسُ عامِرٍ يُسَمَّى | الوَرْدَ ، والمزنوق ، فهو يُسَمَّى في | الشّعر بهذه الأسماء كلها ، فحَمَله | على فَرَسه الأَحْوى ، وهو أَخُو | الكَلْب فرس عامر ، وأبوهما | المُتَمَهّل فرس مُرِّة بن خالد ، | فَعُرِف من هذا السِّياق أن عامرَ بنَ | الطُّفَيل عُقِر فَرسُه في هذا اليوم | ولكنه الكَلْب ، وأما قُرُزل فإنه فَرُس | أبيه . وفي هذا اليوم خَنَق الحَكَمُ بنُ |

| الطُّفَيل نفسَه تحت شَجَرة خَوْفاً من | الإسار ، فَزَعَموا أَنّ عامراً كان | يَدْعُو ويَقولُ : اللَّهُمَّ أَدْرِك لي بِيَوْم | الرَّقَم ، ثم اقْتُلْني إذا شِئْت ، | وسَمَّت غَطَفان هذا اليومَ يوم | المَرُورات ، ويَوْمَ التَّخَانُق أيضاً ، | وكانوا أَصابُوا يومئذ من بَنِي عامر | أربعةً وثمانِين رَجُلاً ، فَذَبَحَهم عُقْبةُ | اْبنُ حُلَيْس بنِ عُبَيْد بنِ دهمان | فَسُمِّي مُذَبِّحاً لذلك ، وقال | حُرقوصٌ المُرِّيُّ في الرَّقَم : | % ( كأنكما لم تَشْهَدَا يوم مرخة % | وبالرّقمُ اليوم الذي كانَ أَمْقَرَا ) % | | ( والأرقَم : أَخْبَثُ الحَيَّات وَأَطْلَبُها | للنّاس ) ، قاله ابنُ حَبِيب ، ( أو ما فِيهِ | سَوادٌ وبَياضٌ ) ، كذا في المحكم . | وقال ابن شُمَيْل : الأرقمُ : حَيَّةٌ بين | حَيَّتَيْن رقم بحمرة وسواد وكُدرة | وبُغْثَة . قال ابن سيده : والجَمْعُ | أَراقِم ، غَلَب غَلَبة الأَسْماء ، فكُسِّر | تَكْسِيرها ، ( أو ذَكَر الحَيَّات ) لا | يُوصَف به المُؤَنَّث ، ( و ) ولا يُقالُ | في ( الأُنْثَى ) : رَقْماء ولكن | ( رَقْشَاء ) ، وقال اْبنُ حَبِيب :   إذا | جعلتَه نَعْتاً قُلتَ : أَرقَش ، وَإِنَّما | الأَرْقَم اسمه   . وقال شَمِر :   الأَرْقَمُ | من الحَيَّات : التي تُشْبِه الجانّ في | اتِّقاء النّاس من قَتْلِه ، وهو مع ذلك | من أَضْعَفِ الحَيّات وَأَقَلّها غَضَبا ؛ | لأن الأرقمَ والجَان يُتَّقَى في قَتْلِهِمَا | عُقوبة الجِنّ لِمَنْ قَتَلَهما . ومنه قَوْلُ | رَجُلٍ لعُمَرَ رضي الله عَنْه :   مَثَلي | كَمَثَل الأَرْقَم إِن تَقْتُلهُ يَنْقَم وإن تتركه | يَلْقَم   وقوله يَنْقَم : أي : يُثْأَر به . | | ( و ) الأَرْقَمُ : ( حَيُّ من تَغْلِب ، وهُم | الأَراقِم ) . نَصُّ الجَوْهَرِيِّ في | الصِّحاح : والأَراقِم : حَيٌّ من | تَغْلِب ، وهم جُشَم ، قال اْبن بَرّيّ : | ومنه قَولُ مُهَلْهِل : |

| % ( زَوَّجَها فَقدُها الأَراقمَ في | جَنْبٍ وكان الحِباءُ من أَدَمِ ) % | | وجَنْبٌ : حَيٌّ من اليمن . وقال اْبنُ | سيده : والأراقمُ : بَنو بَكْر وجُشَم | ومَالِك والحَارِث ومُعاوِية ، عن ابنِ | الأعرابي . ووجدت في هامِشِ | نُسْخَة الصّحاح ما نَصُّه : تَخْصِيصُه | بِأَنَّ الأَراقم حَيٌّ من تَغْلب وهم | جُشَم فليس كذلك ، وإنما الأراقمُ | أَحياء من تَغْلِب ، وهم ستة : | جُشَم ، ومَالِك ، وَعَمْرو ، وَثَعَلْبة ، | ومُعاوِية ، والحارِثَ ، بنو بَكْر بن | حَبِيب بن غَنْم بن تَغْلِب بن وَائِل . | وقال اْبنُ دُرَيد في الجَمْهَرة : | الأراقِم : بُطونٌ من بَنِي تَغْلِب | يجمَعُهم هذا الاسمُ ، قيل : سُمُّوا | بذلك لأَن ناظراً نظر إليهم تحت | الدِّثار وهم صِغارٌ فقال : كَأَنَّ | أعينَهم أَعينُ الأَراقِم ، فلَجَّ عليهم | اللَّقَب . قُلتُ : وهو قَوْلُ اْبنِ | الكَلْبِيّ ، وساقَ أبو عُبَيْدة في ذلك | وَجْهاً آخر . | | ( وجاء بالرَّقْم بالفَتْح ، وكَكَتِف | أي : بالكَثِير ) . | | ( و ) الرَّقِيمُ ( كَأَمِير : ع . و ) أيضاً : | ( فَرَس حِزامِ بنِ وَابِصَة ، و ) | قَولُه تَعالى : ^ ( أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ | أَصْحَابَ اْلكَهْفِ وَالْرَّقِيمِ كَانُواْ مِنْ | ءَايَتِنَا عَجَباً ) ^ اختلفوا في الرقيم ، | فسأل اْبنُ عَبَّاس كَعْباً عنه فقال : | هي ( قَرْية أَصْحاب الكَهْف ) التي | خَرَجُوا مِنْها . وفي تَفْسِير | الزَّجّاج :   كانوا فيها ( أو جَبَلُهم ) | الذي كان فيه الكَهْف   ، نقله | الزّجّاج ، ( أو كَلْبُهم ) ، رُوِي ذلك | عن الحَسَن ، ونقله السُّهيليّ في | الروض . ( أو الوَادِي ) الذي فيه |

| الكَهْف عن أَبِي عُبَيدة ، نَقَله السُّهَيْليّ | أيضاً ، وأبو القاسم الزّجاجيّ في | أماليه . ( أو الصَّخْرَة ) ، نَقَلَه السُّهَيْلي . | ( أو لَوحُ رَصاص نُقِش فيه نَسَبُهُم | وأَسماؤُهم ) وقِصَصُهم ( ودِينُهم ومِمَّ | هَرَبُوا ) ، نُقِل ذلك عن الفَرَّاء ، | ونقله السُّهيليُّ أيضاً والجوهريُّ . | | ( أو ) الرَّقِيم : ( الدَّواةُ ) ، حكاه اْبنُ | دُرَيْد قال :   ولا أَدْرِي ما صِحَّتُه   ، | وَعَزَاهُ أبو القَاسِم الزّجّاجي إلى | مجاهد ، وقال : إنه بِلُغَة الرُّوم . ( و ) | قال ثَعْلب : الرَّقِيمُ : ( اللَّوحُ ) ، وبه | فَسَّر الآية . قال الجوهريّ : وذكر | عِكْرَمَةُ عن اْبنِ عبّاس أنه قال : ما | أَدْرِي ما الرَّقِيمُ أكتاب أم بُنْيان ، وفي | رَوْض السُّهَيْلي : كل القرآن أعلَم إلا | الرَّقيم ، وغِسْلِين ، وحَنَانا ، وأوّاها . | قُلتُ : فهي إذن أقوالٌ ثمانِيَة ذكر | الزّجاجيّ منها خَمسةً ، وذكر | آخرها الكِتابَ عن الضّحَاك وقَتادَة ، | قال : وإلى هذا القول يَذْهَب أَهْلُ | اللُّغَة ، وهو فَعِيل في مَعْنَى مَفْعول . | | ( و ) من المَجازِ : ( الرَّقِيمَةُ : المَرْأَة | العَاقِلَة البَرْزَةُ ) الفَطِنَة ، عن الفَرَّاء . | ويقال للصَّنَاع الحَاذِقَة بالخرازة : | هي تَرقُم الماءَ وترقُم فيه كأنها | تَخُطّ فيه . | | ( و ) من المجاز : ( المَرْقُومَةُ : | الأرضُ بها نَباتٌ قَلِيل ) أي : نُبَذ من | كَلأَ ، عن الفَرَّاء أيضاً . | | ( والتَّرْقِيمُ والتَّرْقِينُ ) بالمِيم | والنُّون : ( عَلامَةٌ لأَهْل دِيوَانِ | الخَرَاج ) من اصْطِلاَحَاتِهم ، وذلك | بأن ( تُجْعَل على الرّقاع والتَّوْقِيعات | والحُسْبَانَات لِئَلاَّ يُتَوَهَّم أَنه بُيِّض | كيلا يَقَع فيه حِسابٌ ) ، وسيَأْتي في | النُّون أيضاً . | | ( وحُمَيْضَةُ بنُ رُقَيْم ، كَزُبير : | صَحابِيٌّ بَدْرِيٌّ ) . وقال الغَسَّانِيُّ : | إِنّه شَهِد أُحُداً . | | [ ] وَمِمَا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : |

| | الرَّقْم : الخَتْم . ورَقَمَ البَعِيرَ : | كَواه . والمِرْقَمُ ، كَمِنْبرٍ : ما يُنْقَش | به الخُبْز . وفي المثل :   هو يَرْقُم | في المَاءِ   . يُضْرَب مثلاً للفَطِن | العَاقِل أي : بَلَغ من حِذْقِه بالأمور | أن يَرقُم حَيثُ لا يَثبُت الرَّقْم . قال : | % ( سأرقُم في الماء القَراحِ إليكم % | على بُعدِكُم إن كان للماء راقِمُ ) % | | والمُرقِّم ، كَمُحَدّث : الكاتِبُ ، | كالمُرقِّن بالنّون ، قال : | % ( دار كَرقْم الكاتِب المُرَقَّم % ) % | | ويُروَى بالنّون . وفي حديث علي | رضي الله عنه في صِفَة السّماء : |   سَقْف سَائِر ، ورَقِيم مَائِر   ، يُرِيد به | وَشْي السَّماء بالنُّجُوم . واستعمل | المُحَدَّثون فيمن يَزِيد في حَدِيثه | ويَكْذِب : هو يَزِيدُ في الرَّقْم . | وأصلُ الكِتابة على الثَّوب . | | والرُّقْمةُ ، بالضَّم ، والرَّقَمُ ، | محركةً : لَونُ الأَرقم . | | وبنتُ الرَّقِم ، كَكَتِف : الدّاهِية ، | نقله الجَوْهَرِيُّ . | | والرُّقَيم ، كزُبَيْر : مَوْضِع . | | والأَرقمُ : القَلَم عن الزمخشَرِيّ . | | وما وجدتُ إلا رَقْمةً من كلأ أي : | نُبذَةٌ . | | وأبو عبد الله الأَرْقَمُ بنُ أبي | الأرقَم ، واسمُه عبدُ مَناف بنِ أَسَد | المَخزوميّ : صحابِيّ . ومن ولده | عزيز بنُ طَلحةَ بنِ عبدِ الله بنِ | عثمانَ بنِ الأرقم . | | وأرقم بنُ شُرَحْبِيل : تابِعِيّ ، عن | اْبنِ عَبَّاس . | | وأرقم بن يَعْقوب : كُوفِيّ يَروِي | بالمَراسِيل . |

| | وأرقَمُ بنُ الأَرقَمِ بنِ الأَرقم : تابِعِيّ | آخر يَرْوِي عن اْبنِ عَبّاس . | | والرَّقْمَتان : قُربَ المَدِينة نِهْيان | من أَنْهاء الحَرَّة ، قاله نَصْر . |

##### Türkçe

| | ( **رَقَم** ) **يرقُم** **رَقْماً**: (**كَتَبَ**) “yazdı”; onu **الجَوْهَرِيّ** nakletti. (Ve) **رَقَم** ( **الكِتابَ** : **أعجَمَه وبَيَّنَه** ) yani: onu noktaladı ve harflerini açıkladı. **كتاب مَرْقُوم**: harfleri, noktalama alâmetleriyle açıklanmış olandır. Ve Yüce Allah’ın sözü: ! 2 \< كتاب مرقوم > 2 ! yani: yazılmış. | | (Ve) **رَقَم** ( **الثُّوبَ** ) **رَقْماً**: onu nakışladı ve (**خَطَّطَه**) ve onu işaretledi; ( **كَرَقَّمه** ) **تَرْقِيماً**: ikisinde de. Denir: **كتاب مَرْقومٌ** ve **مُرَقَّم**; onu **الزمخشري** nakletti. | | Ve **ثَوْبٌ مَرْقُومُ** ve **مُرَقَّم**; **حُمَيْد** dedi: | % ( فرُحْنَ وقد زايَلْن كُلَّ صَنِيعَةٍ % | لَهُنَّ وباشَرْنَ السَّدِيلَ المُرقَّما ) % | | (Ve **المِرْقَم** , **كَمِنْبر**: kalemdir), çünkü o, **الرَّقْم** için âlettir; o da yazmadır. (Ve şiddetli öfkeye denir) ki onda aşırıya gitmiş ve iktisat etmemiştir: (**طَفَا**) — nüshalarda böyle; bazı asıllarda: **طَمَا** — (**مِرْقَمُك** , **وَجَاشَ**) “**مِرْقَمُك** coştu”, (ve yükseldi). Bazı nüshalarda **الغَيْن** ile: ( **وطَفَح** ), ve taştı (ve yükseldi ve **مِرْقَمُك** fışkırttı); bütün bunlar tek bir mânâ iledir. | | (Ve **دَابَّةٌ مَرْقُومَة**: ayaklarında **خُطُوطُ كَيَّاتٍ** “dağlama çizgileri” vardır); **التَّهْذِيب**’de: hayvanlardan **المَرْقُوم**: bileklerine küçük dağlamalarla dağlanan kimsedir; onların her biri **رَقْمة**’dir. Ve ayaklar üzerinde bir siyahlık sebebiyle yaban eşeği onunla nitelenir. (Ve **ثَوْرٌ**) **مَرْقُوم القَوَائِم**; ve ( **حِمارُ وَحْشٍ مَرْقُوم القَوائِم** ) yani: ( **مُخَطَّطُها بِسَوادٍ** ) “siyahlıkla çizgili”; bu mecazdır. | | (Ve **الرَّقْمَةُ**: **الرَّوْضَةُ** “çayırlık”. Ve) ayrıca: ( **جانِبُ الوَادِي أو مُجْتَمَع مائِهِ** ) “vâdinin yanı yahut suyunun toplandığı yer”dir. **الفَرَّاء** dedi: vâdinin **رَقْمة**’si suyun bulunduğu yerdir. | | (Ve) **الرَّقْمَةُ**: bir bitkidir; denir ki o ( **الخُبَّازَى** )’dır. | | (Ve) **الرَّقَمَةُ** (harekeli olarak: bir bitki) karışa benzer; onu **الأزهريّ** nakletti. Başkası dedi: o ottandır; yayvan, taze olarak biter; mal (hayvan) onu ancak ihtiyaçtan yer. **أبو حَنِيفةَ** dedi: **الرَّقَمةُ**: sebzelerin seçkinlerindendir; bundan fazlasıyla onu vasfetmedi. Dedi: onun bir süsü bana ulaşmadı. | (Ve **الرَّقْمَتان**) fetha ile: (hayvanın ayaklarında, karşılıklı duran, tırnak benzeri iki şey)dir; (yahut) ikisi, (eşeğin iki **جَاعِرَة**sini ateş dağlamasından kuşatan şey)dir. **الصّحاح**’ta: eşeğin ve atın **رَقْمَتا**’sı: ikisinin pazularının iç tarafındaki iki izdir. (Yahut) atın iki önkolunun iç tarafını izleyen, üzerinde kıl bulunmayan iki et parçasıdır. (Yahut) eşeğin sağrısı üzerinde iki siyah noktadır; ikisi ( **الجَاعِرَتان** )dır. Ve bununla hadîs tefsir edilmiştir: “Siz ümmetlerden ancak hayvanın kolundaki **الرَّقْمة** gibisiniz.” | | (Ve) **الرَّقْمتان**: ( **الصَّمَّان** tarafında iki çayırlık)tır; **زُهَير** bununla ikisini kastetmiştir: | % ( ودارٌ لها بالرَّقْمَتَيْن كَأَنَّها % | مَراجِيعُ وَشْمٍ في نَواشِرِ مِعْصَمِ ) % | | Ve denir: ikisi iki çayırlıktır; birisi Basra’ya yakın, öteki Necd’dedir. **نَصْرٌ** dedi: ikisi, Basra ile Mekke arasında **فَلْج** vadisinin kenarında iki köydür. Ve denildi: **العَنْبر** beldelerinde iki çayırlık; ayrıca: **أَسَد** diyarında, **جريم** ile güneşin doğuş yeri arasında Necd’dedir. | | (Ve **الرَّقْم**: nakıştan çizgili bir türdür; yahut) ( **الخَزّ** )den; yahut ( **البُرُودِ** )den bir türdür; sonuncusu **الجوهرِيّ**’dendir. Ve **أبي خِراشٍ** için inşad etti: | % ( لعَمْرِي لقد مُلّكتِ أمرَكِ حِقْبَةً % | زماناً فهلاّ مِسْتِ في العَقْم والرَّقْمِ ) % | | (Ve) **الرَّقَم** (harekeli olarak: musibet/afet)tir; ve ona güç yetirilemeyen ve onunla başa çıkılamayan şeydir (fetha ile **الرَّقْم** gibi; ve **كَكَتِف** gibi). Sonuncusuna **الجَوْهَرِيّ** iktisar etti. Denir: **الرَّقْم**’a ve **الرَّقِم**’e ve **الرَّقْماء**’a düştü: başa çıkamayacağı şeye düştüğü zaman. **الأصمعيُّ** dedi: denir: falan kimse **بالرّقم الرَّقْماء** ile geldi; onların “**بالدَّاهِيَة الدَّهْيَاء**” demeleri gibi. Ve inşad etti: | % ( تَمَرّسَ بي من حَيْنِه وَأَنَا الرَّقِمْ % ) % | | yani musibeti kasteder. **الجوهَرِيّ** dedi: ve aynı şekilde **بِنْت الرَّقِم**. Ve **الرَّاجِزِ** için inşad etti: | % ( أَرْسَلَها عَلِيقةً وقَدْ عَلِمْ % ) % | % ( أَنَّ العَلِيقاتِ يُلاقِين الرَّقِمْ % ) % | | (Ve) **الرَّقَم**: (Medine’de bir yer adıdır; ondan **السِّهامُ الرَّقِمِيَّات**). **لَبيد** dedi: | % ( رَقَمِيَّات عليها نَاهِضٌ % | تُكْلِحُ الأَرْوَقُ منهم والأَيَلّ ) % | | **الصحاح**’ta olduğu gibi. | | **نَصْر** dedi: **الرَّقِم**: Mekke’nin aşağısında, **غَطَفان** yurdunda iplerdir; yanında bir su da vardır. **السِّهامُ الرَّقَمِيَّات** bu suya nispetlidir; orada yapılmıştır. | | (Ve **يَوْمُ الرَّقَم**: bir yer adı) meşhurdur. Şeyhimiz dedi: mutlak kullanımın gerektirdiği üzere fetha iledir; ve o meşhurdur. Onu bir cemaat ضبط etti.

بunun harekeli (okunuşla). bitti. Dedim ki: o, ancak harekeli (okunuşla)dır; ve musannifin ضبطı da böyledir; çünkü onun, az önceki sözüne atfedilmiştir; ve harekeli (okunuşla): **الدَّاهِيَة** (musibet)tir; zira ikisinin arasına muhalif bir ضبط girmemiştir. el-Cevherî dedi ki: ve **يوم الرَّقْم**: Arapların günlerindendir; onda **قُرْزُل** — **عامِر ابنِ الطُّفَيل**’in atı — sakatlandı. İbn Berrî dedi ki: ve sahih olan, **قُرْزُل**’ün **طُفَيل بنِ مالك**’in atı olmasıdır; şahidi, el-Ferazdak’ın sözüdür:

% ( ومنهم إذ نجَّى طُفَيلَ بنَ مالكٍ %
على قُرُزلٍ رَجْلاَ رَكُوضِ الهَزائِم ) %

Dedim ki: el-Cevherî’ye bunun, **اللاَّم** maddesinde doğru üzere daha önce geçmiştir; buna delalet eder, kasidenin sonunda **سَلَمَةَ بنِ الخُرْشُب**’un sözü:

% ( وإِنَّك يا عامٍ ابن فارسِ قُرْزُل %
مُعِيدٌ على قول الخَنَى والهَواجِر ) %

**عامرَ بنَ الطُّفَيل**’i kastetti; sonra ترخيم yaptı. Ve **قُرزُل**: **الطُّفَيْل بنِ مالك**’in atıdır.

Ahmed b. Ubeyd b. Nâsih dedi ki: **الرّقَمُ**: Benî Murre’ye ait bir sudur. Ve **يوم الرَّقَم**: Gatafân’ın Benî Âmir’e karşı (olduğu gün) idi. Ve el-Enmârî **سَلَمَةُ بنُ الخُرُشُبِ** bu günü zikrederek dedi ki:

% ( إذا ما غدوتُم عامِدِين لأرضِنا |
بَني عامرٍ فاستَظْهِروا بالمرائرِ ) %

Ve **المُفَضَّلِيّات**’ta lafzı şudur: **جَبّارُ بنُ سَلْمى بنِ مَالِك بنِ جَعْفر** **الحارثِ بنِ عُبَيْدة**’ye uğradı; onu bindirmek istedi; bir de baktı ki **عَامِر** atını **الكَلْبُ** sakatlamış; ve **عامِر**’in atı **الوَرْدَ** diye adlandırılırdı, ve **المزنوق**; o, şiirde bu isimlerin hepsiyle adlandırılır; onu, kendi atı **الأَحْوى** üzerine bindirdi; o, **عامر**’in atı **الكَلْب**’in kardeşidir; ikisinin babası, **مُرِّة بن خالد**’in atı **المُتَمَهّل**’dir; bu سياق’tan bilindi ki **عامرَ بنَ الطُّفَيل**’in atı bu günde sakatlandı; fakat o **الكَلْب**’dir; **قُرُزل** ise, onun babasının atıdır. Ve bu günde **الحَكَمُ بنُ الطُّفَيل** esaretten korkarak bir ağacın altında kendini boğdu; böylece, **عامر**’in dua edip şöyle dediğini iddia ettiler: “Allah’ım, bana **يَوْم الرَّقَم** ile yetiş; sonra istersen beni öldür.” Ve Gatafân bu günü **يوم المَرُورات** günü diye, ve **يَوْمَ التَّخَانُق** diye de adlandırdı; ve o gün Benî Âmir’den seksen dört adam elde etmişlerdi; onları **عُقْبةُ اْبنُ حُلَيْس بنِ عُبَيْد بنِ دهمان** boğazladı; bundan dolayı ona **مُذَبِّحاً** adı verildi. Ve **حُرقوصٌ المُرِّيُّ** **الرَّقَم** hakkında dedi ki:

% ( كأنكما لم تَشْهَدَا يوم مرخة %
وبالرّقمُ اليوم الذي كانَ أَمْقَرَا ) %

Ve **الأرقَم**: yılanların en habisi ve insanlara en çok talip olanıdır; bunu İbn Habîb söyledi. (Veya onda siyahlık ve beyazlık olan), **المحكم**’de böyledir. İbn Şümeyl dedi ki: **الأرقمُ**: iki yılan arasında bir yılandır; kızıllık, siyahlık, bulanıklık ve **بُغْثَة** ile رقم (benek)lidir. İbn Sîde dedi ki: ve cem‘i **أَراقِم**’dir; isimlerin galebesiyle galip geldi; böylece onun kırılmasıyla kırıldı. (Veya yılanların erkeği); müennese onunla vasıflanmaz. Ve (dişide) **رَقْماء** denilmez; fakat (**رَقْشَاء**) (denir). İbn Habîb dedi ki: onu sıfat yaptığında dersin ki: **أَرقَش**; ancak **الأَرْقَم** onun ismidir. Şemir dedi ki: yılanlardan **الأَرْقَمُ**: insanların onu öldürmesinden sakınılması hususunda **الجانّ**’a benzeyen (yılandır); bununla beraber o, yılanların en zayıflarından ve en az öfkelilerindendir; çünkü **الأرقم** ve **الجَان**’ın öldürülmesinde sakınılır; onları öldürene cinlerin cezası (korkusu) sebebiyle. Ve ondan, bir adamın Ömer’e — Allah ondan razı olsun — sözü: “Benim misalim, **الأَرْقَم**’ın misali gibidir: onu öldürürsen **يَنْقَم**; onu bırakırsan **يَلْقَم**.” Ve onun **يَنْقَم** sözü: yani onunla öç alınır.

Ve **الأَرْقَمُ**: (Tağlib’den bir kabiledir; onlar **الأَراقِم**’dir). el-Cevherî’nin **الصِّحاح**’taki nassı: ve **الأَراقِم**: Tağlib’den bir kabiledir; onlar **جُشَم**’dır. İbn Berrî dedi ki: ve ondan, Mühelhil’in sözü:

% ( زَوَّجَها فَقدُها الأَراقمَ في |
جَنْبٍ وكان الحِباءُ من أَدَمِ ) %

Ve **جَنْبٌ**: Yemen’den bir kabiledir. İbn Sîde dedi ki: ve **الأراقمُ**: Benû Bekr ve Cuşem ve Mâlik ve Hâris ve Muâviye’dir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الصّحاح** nüshasının haşiyesinde, nassı şu olanı buldum: **الأَراقم**’in Tağlib’den bir kabile olup onların **جُشَم** olmasıyla tahsisi böyle değildir; ancak **الأراقمُ**, Tağlib’den kabilelerdir; ve onlar altıdır: **جُشَم** ve **مَالِك** ve **وَعَمْرو** ve **وَثَعَلْبة** ve **مُعاوِية** ve **الحارِثَ**; **بَكْر بن حَبِيب بن غَنْم بن تَغْلِب بن وَائِل** oğulları. İbn Düreyd **الجَمْهَرة**’de dedi ki: **الأراقِم**: Benî Tağlib’den batınlardır; bu isim onları toplar. Denildi ki: bununla adlandırıldılar; çünkü bir bakan, onları örtü altında küçükken gördü de dedi ki: “Sanki onların gözleri **الأَراقِم**’in gözleridir”; böylece lakap onların üzerine yapıştı. Dedim ki: bu, İbnü’l-Kelbî’nin sözüdür; Ebû Ubeyde bunda başka bir vech sevk etti.

(Ve **الرَّقْم**’ı fetha ile getirdi; ve **كَكَتِف** gibi; yani: çok olanla.)

Ve **الرَّقِيمُ** ( **كَأَمِير** gibi): bir yer adıdır. Ve ayrıca: **حِزامِ بنِ وَابِصَة**’nin atıdır. Ve O’nun تعالى sözü: ^ ( أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ اْلكَهْفِ وَالْرَّقِيمِ كَانُواْ مِنْ ءَايَتِنَا عَجَباً ) ^; **الرقيم** hakkında ihtilaf ettiler. İbn Abbâs, Ka‘b’a onu sordu; o da dedi ki: o, (Ashâb-ı Kehf’in köyü)dür; ondan çıktılar. Ve ez-Zeccâc’ın tefsirinde: onlar onda idiler (veya onların dağı) ki onda mağara vardı; ez-Zeccâc onu nakletti. (Veya onların köpeği); bu, Hasan’dan rivayet edildi; ve Süheylî onu **الروض**’da nakletti. (Veya vadi) ki onda…

| **الكَهْف**’ten, Ebû Ubeyde’den; onu Süheylî nakletti | yine; ve Ebü’l-Kāsım ez-Zeccâcî de | **أماليه**’inde. (Veya **الصَّخْرَة**) onu Süheylî nakletti. | (Veya “üzerine onların nesebi | ve isimleri kazınmış bir kurşun levha”) ve onların kıssaları (ve dinleri ve | neden kaçtıkları); bu, Ferrâ’dan nakledildi; | ve onu Süheylî de, Cevherî de nakletti. | | (Veya) **الرَّقِيم**: (hokka)dır; bunu İbn Düreyd hikâye etti; dedi ki: “Onun sıhhatini bilmiyorum”; | ve Ebü’l-Kāsım ez-Zeccâcî onu | Mücâhid’e nisbet etti ve dedi ki: “O, Rum’un lügatindendir.” (Ve) | Sa‘leb dedi: **الرَّقِيم**: (levha)dır; ve onunla âyeti tefsir etti. Cevherî dedi: | İkrime, İbn Abbâs’tan zikretti ki o dedi: “Ben **الرَّقِيم**’in ne olduğunu bilmiyorum; kitap mı, yoksa bina mı?” Ve Süheylî’nin **رَوْض**’unda: “Kur’ân’ın hepsini bilirim; ancak **الرَّقيم**’i, **غِسْلِين**’i, **حَنَانا**’yı ve **أوّاها**’yı (bilmem).” | Dedim ki: Öyleyse bunlar sekiz sözdür; Zeccâcî onlardan beşini zikretti; ve sonuncusunu **الكِتاب** olarak Dahhâk ve Katâde’den zikretti; dedi ki: “Ehl-i lügat bu görüşe gider; ve o, mef‘ûl mânasında fa‘îl’dir.” | | (Ve) mecazdandır: (**الرَّقِيمَةُ**: akıllı, öne çıkan kadın)dır; zeki; Ferrâ’dan. | Ve dericilikte mahir sanatkâra denir: “O, suyu **تَرقُم** eder ve onda **تَرقُم** eder; sanki onda çizgi çeker.” | | (Ve) mecazdandır: (**المَرْقُومَةُ**: üzerinde az bitki bulunan yer) yani: ottan bir parça atılmış; yine Ferrâ’dan. | | (**التَّرْقِيمُ** ve **التَّرْقِينُ**) **المِيم** ve **النُّون** ile: (haraç divanı ehli için bir alâmet)tir; onların ıstılahlarındandır; bu da şu suretle olur: (kâğıt parçalarının, tevki‘lerin ve hesapların üzerine konulur ki, “temize çekildi” zannedilmesin; içine bir hesap düşmesin); ve **النُّون**’da da gelecektir. | | (**وحُمَيْضَةُ بنُ رُقَيْم**; **زُبير** gibi: Bedirli sahâbî)dir. Gassânî dedi: “O, Uhud’a şahit oldu.” | | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: |

| | **الرَّقْم**: mühürlemedir. Ve “deveyi **رَقَمَ** etti”: onu dağladı. Ve **المِرْقَمُ**, **مِنْبر** gibi: ekmeğin üzerine nakşedilen şeydir. Ve meselde: “O, suda **يَرْقُم** eder.” Zeki akıllı için mesel olarak vurulur; yani: işlerdeki maharetinden, nakşın sabit olmadığı yerde nakşeder derecesine varmıştır. Dedi ki: | % (Size, arı suda suda nakşedeceğim % | uzaklığınıza rağmen; eğer su için bir nakşeden varsa) % | | Ve **المُرقِّم**, **مُحَدّث** gibi: yazıcıdır; **النُّون** ile **المُرقِّن** gibi. Dedi ki: | % (Yazıcının nakşı gibi, nakşedilmiş bir yurt) % | | **النُّون** ile de rivayet olunur. Ali’nin (Allah ondan razı olsun) semânın sıfatı hakkında hadisinde: “Seyreden bir tavan ve dalgalanan bir **رَقِيم**”; bununla semânın yıldızlarla süsünü murad eder. Ve muhaddisler, hadisinde artıran ve yalan söyleyen kimse hakkında kullandılar: “O, **الرَّقْم**’da artırır.” Aslı, elbise üzerine yazmadır. | | **الرُّقْمةُ**, **الضَّم** ile; ve **الرَّقَمُ**, harekeli: **الأَرقم**’ın rengidir. | | Ve **بنتُ الرَّقِم**, **كَكَتِف** gibi: musibettir; Cevherî onu nakletti. | | Ve **الرُّقَيم**, **زُبَيْر** gibi: bir yerdir. | | Ve **الأَرقمُ**: kalemdir; Zemahşerî’den. | | “Her ottan ancak bir **رَقْمة** buldum” yani: bir parça. | | Ve Ebû Abdillâh **الأَرْقَمُ** b. Ebî’l-**أرقَم**; adı: Abd Menâf b. Esed el-Mahzûmî: sahâbîdir. Ve onun soyundan: Azîz b. Talha b. Abdillâh b. Osmân b. el-**أرقم**. | | Ve **أرقم** b. Şurahbîl: tâbiîdir; İbn Abbâs’tan. | | Ve **أرقم** b. Ya‘kūb: Kûfîdir; mürsellerle rivayet eder. |

| | Ve **أرقَمُ** b. el-**أَرقَمِ** b. el-**أَرقم**: başka bir tâbiî; İbn Abbâs’tan rivayet eder. | | Ve **الرَّقْمَتان**: Medine yakınında, Harre’nin “nehy”lerinden iki “nehy”dir; bunu Nasr söyledi. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَقَمَ
1 رَقَمَ ذ , (Msb, K,) aor. رَقُمَ , (Msb, TA,) inf. n. رَقْمٌ, (S, Msb, TA,) He wrote (S, Msb, K) a writing, book, or letter. (Msb.) And He sealed, stamped, imprinted, or impressed. (S, TA.) And رَقَمَ الِكتَابَ, (K,) inf. n. as above, (JK,) He marked the writing with the dots, or points, (JK, K, TA,) and made its letters distinct, or plain. (K, * TA.) One says, هُوَ يَرْقُمُ المَآءَ, (S,) or هُوَ يَرْقُمُ فِى المَآءِ, (JK, TA,) [He writes, &c., upon the water,] a prov., applied to the skilful and intelligent, (JK, * TA,) meaning he is so skilful that he writes, &c., (يَرْقُمُ) where the writing, &c., (الرَّقْمُ,) will not remain fixed. (JK, S, TA.) And one says of a skilful workwoman, clever in sewing skins and the like, هِىَ تَرْقُمُ المَآءَ and تَرْقُمُ فِى المَآءِ. (TA.) ― -b2- And رَقَمَ الثَّوْبَ, (S, Mgh, Msb, K,) aor. as above, (JK, Msb,) and so the inf. n.; (Msb, TA;) and ↓ رقّمهُ, (S, K,) inf. n. تَرْقِيمٌ; (S, TA;) He figured, variegated, or decorated, the garment, or piece of cloth; (Mgh, Msb, TA;) and (TA) made it striped, or marked it with stripes: (K, TA:) or, accord. to IF, he figured it, variegated it, or decorated it, with a certain, or known, figuring or variegation or decoration, such as became a mark [thereof]. (Msb.) Also the former phrase, (JK, Mgh, TA,) and ↓ the latter likewise, (TA,) said of a trader, or dealer, (JK, Mgh,) He marked, or put a mark on, the garment, or piece of cloth, (JK, Mgh, TA,) specifying its price; he put a price-mark upon it: (Mgh:) whence, لَا يَجُوزُ بَيْعُ الشَّىْءِ بِرَقْمِهِ [The sale of the thing by the putting a price-mark upon it shall not be allowable, because the express consent of the seller as well as that of the purchaser is necessary to the ratification of the sale]: (Mgh:) [or] رَقَمْتُ الشَّىْءَ signifies I marked the thing so as to distinguish it from other things, as, for instance, by writing and the like: and hence, لَا يُبَاعُ الثَّوْبُ بِرَقْمِهِ وَلَا بِلَمْسِهِ [The garment, or piece of cloth, shall not be sold by the putting a price-mark upon it, for the reason explained above, nor by the feeling it, or touching it: see 3 in art. لمس]. (Msb.) ― -b3- [Hence,] هُوَ يَزِيدُ فِى الرَّقْمِ is a phrase used by the relaters of traditions as meaning (assumed tropical:) He adds to his tradition, and lies: from الرَّقْمُ signifying the writing upon a garment, or piece of cloth. (TA.) ― -b4- You say also, رَقَمَ البَعِيرَ (assumed tropical:) He cauterized the camel. (TA.) [And رَقَمَ الفَرَسَ (assumed tropical:) He (a farrier) marked the horse, making lines upon him, with a hot iron: see مَرْقُومٌ, and see also جَاعِرَةٌ.]

2 رَقَّمَ see above, in two places. تَرْقِيمٌ signifies [also] The drawing, and the writing, of a line [or lines]. (KL.)

رَقْمٌ
رَقْمٌ ذ is originally an inf. n. [of 1, q. v.]: and hence رَقْمُ الثَّوْبِ The writing [or price-mark, &c.,] upon the garment, or piece of cloth. (S.) [Hence also الرَّقْمُ الهِنْدِىُّ The Indian notation of numerals; adopted by the Arabs; whence is formed the notation which we term “ the Arabic. ”] ― -b2- Also A sort of [the kind of garments called] بُرُود: (S:) or a striped sort of [the kind of garments, or cloth, termed] وَشْى; or of [the kind of cloth termed] خَزّ; or of [the kind of garments called] بُرُود: (K:) or a garment, or piece of cloth, figured with round forms: (Har p. 416:) or بُرُودُ الرَّقْمِ signifies a sort of figured, or variegated, or decorated, [garments of the kind called] برود: (Mgh:) or رَقْمٌ signifies [cloth of the kind termed] خَزّ figured, variegated, or decorated; (JK, Msb;) so accord. to El-Fلrلbee: (Mgh:) but accord. to IF, ↓ رَقِيمٌ signifies any garment, or piece of cloth, figured, variegated, or decorated, with a certain, or known, figuring or variegation or decoration, such as is a mark [thereof]; and you say بُرْدٌ رَقْمٌ and بُرُودٌ رَقْمٌ [a garment of the kind called برد, and garments of the kind called برود, thus figured, &c.; using the latter word as sing. and pl. because it is originally an inf. n.]: (Msb:) and ↓ مَرْقُومٌ (Msb, TA) and ↓ مُرَقَّمٌ (TA) signify a garment, or piece of cloth, figured, variegated, or decorated: (Msb, TA:) and striped, or marked with stripes: and marked, or having a mark [specifying its price] put upon it. (TA.) -A2- See also رَقِمٌ, in two places.

رَقَمٌ
رَقَمٌ ذ : see رُقْمَةٌ: -A2- and see also the paragraph here next following. -A3- يَوْمُ الرَّقَمِ The day of Er-Rakam was one of the days [of conflict] of the Arabs, (S,) well known. (K.)

رَقِمٌ
رَقِمٌ ذ A calamity, or misfortune; (JK, S, K;) as also ↓ رَقَمٌ and ↓ رَقْمٌ; (K;) all mean thus, and a thing that one cannot accomplish, or manage; (TA;) and ↓ رُقْمَةٌ signifies the same as رَقِمٌ. (JK.) One says, وَقَعَ فِى الرَّقِمِ, (TA,) and وَقَعَ فِى الرَّقِمِ ↓ الرَّقْمَآءِ, (S,) meaning He fell [into calamity or misfortune, and he fell into great calamity or misfortune, or] into that which he could not accomplish, or manage. (S, TA.) And جَآءَ فُلَانٌ ↓ بِالرَّقِمِ الرَّقْمَآءِ Such a one brought to pass that which was a great calamity or misfortune. (As, TA.) And بنْتُ الرَّقِمِ signifies the same as الرَّقِمُ, That which is a calamity or misfortune. (S, TA.) ― -b2- One says also, جَآءَ بِالرَّقِمِ and ↓ بِالرَّقْمِ meaning [He brought, or did,] much. (K.)

رَقْمَةٌ
رَقْمَةٌ ذ (assumed tropical:) Any one of several small marks of cauterization upon the shanks of a beast. (JK, T, TA.) ― -b2- (assumed tropical:) One of what are termed الرَّقْمَتَانِ: (TA:) this signifies two [horny] things resembling two nails (JK, S, K, TA) in the legs of a beast (JK, K, TA) or in the legs of a sheep or goat, (S,) opposite each other: (JK, S, TA:) and of the ass and horse, two marks in the inner sides of the two arms: (S:) or the جَاعِرَتَانِ; (K, TA;) which are two black spots [or marks made by cauterization] upon the rump of the ass: (TA:) or what borders upon the جَاعِرَتَانِ of the ass, of the mark made by cauterization: or two portions of [callous] flesh next to the inner side of each of the arms of the horse, having no hair upon them. (K, TA.) Agreeably with all of these renderings has been explained the trad., مَا أَنْتُمْ مِنَ الأُمَمِ اـِلَّا كَالرَّقْمَةِ مِنْ ذِرَاعِ الدَّابَّةِ (assumed tropical:) [Ye are no more, of the nations in general, than such as is the رقمة of the arm of the beast]. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) A small quantity of herbage; as in the saying, مَا وَجَدْتُ اـِلَّا رَقْمَةً مِنْ كَلَأٍ (assumed tropical:) [I found not save a small quantity of herbage]. (TA.) ― -b4- A herb, or leguminous plant, of those termed أَحْرَار [pl. of حُرٌّ, q. v.]: (S:) a certain plant; said to be a herb, or leguminous plant, inclining to bitterness, and having a small red flower; (JK;) as some say, (JK, TA,) the خُبَّازَى [or mallow]. (JK, K, TA.) ― -b5- A meadow (رَوْضَةٌ, S, K) is sometimes thus termed. (S.) ― -b6- Also The side of a valley: (S, K:) or the place where its water collects; (K;) the part, of a valley, in which is the water. (Fr, JK, TA.)

رُقْمَةٌ
رُقْمَةٌ ذ The colour of the serpent termed أَرْقَم; (JK, TA;) as also ↓ رَقَمٌ. (TA.) ― -b2- See also رَقِمٌ.

رَقَمَةٌ
رَقَمَةٌ ذ A certain plant, (K, TA,) resembling the كرش [i. e. كَرِش or كِرْش, a plant little known, said to be so called because its leaves resemble the villous coat of the stomach of a ruminant animal]: so says Az: and in one place he says, it is a herb that grows مشحطا [app. a mistranscription for مُسَطَّحًا, a term often used in descriptions of plants, meaning expanded], juicy, or sappy, and scarcely ever, or never, eaten by the camels, or cattle, except from want: AHn describes the رقمة [perhaps meaning the رَقْمَة, q. v.,] only as a herb, or leguminous plant, of those termed أَحْرَار, of which the particular characteristics were not known to him. (TA.) [Forskهl, in his Flora Aegypt. Arab. p. cviii., mentions a plant seen by him in El-Yemen, previously unknown to him, which he calls “ rokama prostrata, ” of the class pentandria; writing its Arabic name رقمه, and the pronunciation “ Rَkama. ”]

رَقَمِيَّاتٌ
رَقَمِيَّاتٌ ذ Certain arrows, so called in relation to a place in El-Medeeneh, (S, K,) named الرَّقَمُ; (K;) or in relation to a place thus named in the way to El-Medeeneh; (JK;) or, accord. to Nasr, in relation to a water thus named, where they were made, by certain mountains of the same name. (TA.)

رَقُومٌ
رَقُومٌ ذ , used as a fem. epithet, Remaining, staying, dwelling, or abiding; and remaining fixed. (JK.)

رَقِيمٌ
رَقِيمٌ ذ : see مَرْقُومٌ: and رَقْمٌ. It occurs in a trad. of 'Alee, describing the sky, as meaning Figured, or decorated, with the stars. (TA.) ― -b2- Also A book, or writing. (S.) As used in the Kur xviii. 8, الرَّقِيمُ is said to mean A tablet (JK, S, K *) of lead, (K,) whereon were inscribed, (JK, * S,) or engraved, (K,) the names of the People of the Cave [commonly called the Seven Sleepers], (JK, S, K,) and their ancestry, (JK, K,) and their story, (S,) and their religion, and what it was from which they fled: (K:) so says Suh, on the authority of Fr: (TA:) or a mass of stone; (Suh, JK, K;) [i. e.] a stone tablet on which were inscribed their names, and which was put upon the entrance of the cave: (Bd:) or the town, or village, from which they came forth: (JK, K:) or their mountain (Zj, K) in which was the cave: (Zj:) or the valley (AO, JK, K) in which was the cave: (AO, JK:) or their dog: (El-Hasلn, R, K:) or [in the JK and CK “ and ”] the receptacle for ink: (JK, K, TA:) mentioned by IDrd, but with the expression of uncertainty as to its correctness; (TA;) and said to be of the language of the Greeks: (JK, * TA:) and the tablet: (K:) thus, also, explained as used in the verse of the Kur-لn: (TA:) but I'Ab is related by 'Ikrimeh to have said, I know not what is الرَّقِيمُ; whether a book or writing, or a building: (S, TA:) it is [said to be] of the measure فَعِيل in the sense of the measure مَفْعُول. (TA.) ― -b3- رَقِيمَةٌ, applied to a woman, (tropical:) Intelligent; such as is termed بَرْزَةٌ [fem. of بَرْزٌ q. v.]. (Fr, K, TA.) ― -b4- دَاهِيَةٌ رَقِيمٌ (assumed tropical:) A great calamity or misfortune. (JK.)

أَرْقَمُ
أَرْقَمُ ذ (assumed tropical:) A certain serpent: (JK:) a serpent in which are blackness and whiteness: (S, M, K:) or a serpent [begotten] between two serpents [app. of different varieties], marked with redness and blackness and duskiness and [the colour termed] بُغْثَة [q. v.]: (ISh:) or a serpent upon which are white specks: (Ham p. 784:) or the most malignant of serpents, and the most wont to pursue mankind: (Ibn-Habeeb, K:) or a serpent like the جَانّ in respect of the fear that men have of killing it, though it is one of the weakest and the least irascible of serpents; for one fears, in killing the ارقم and the جانّ, the punishment of the جِنّ to them who kill them: (Sh:) or, applied to a serpent, i. q. أَرْقَشُ [q. v.] : (Mgh:) or the male serpent: (K:) the female is not so called, nor is she called رَقْمَآءُ; (TA;) but she is called رَقْشَآءُ: (K, TA:) when you use the epithet, you say أَرْقَشُ; but أَرْقَمُ is [used as] a subst: (Ibn- Habeeb:) the pl. is أَرَاقِمُ, (JK, ISd,) a pl. proper to substs., because the quality of a subst. is predominant in it. (ISd, TA.) ― -b2- See also مِرْقَمٌ. ― -b3- For the fem., رَقْمَآءُ, see رَقِمٌ, in two places.

تَرْقِيمٌ
تَرْقِيمٌ ذ inf. n. of 2 [q. v.]. ― -b2- Also, [as a subst.,] A certain sign, or mark, of the keepers of the register of the [tax, or tribute, termed] خَرَاج, (K, TA,) conventionally used by them, (TA,) put upon [the notes, or billets, or petitions, termed] رِقَاع [pl. of رُقْعَةٌ, q. v.], and upon [the writings termed] تَوْقِيعَات [pl. of تَوْقِيعٌ, q. v.], and upon accounts, or reckonings, lest it should be imagined that a blank has been left [to be afterwards filled up], in order that no account be put down therein; as also تَرْقِينٌ. (K.)

مِرْقَمٌ
مِرْقَمٌ ذ A writing-reed; (K) because it is an instrument for الرَّقْم, i. e. writing: (TA:) also called ↓ أَرْقَمُ [app. because partly blackened with ink]. (Z, TA.) One says to him who is vehemently angry, (K, TA,) extravagantly, or immoderately, so, (TA,) طَغَا مِرْقَمُكَ, (assumed tropical:) [signifying Thy pen has exceeded its due limit], (K, TA,) in some of the lexicons طَمَا, (TA,) and جَاشَ مرقمك, (K,) and عَلَا, or غَلَا, accord. to different copies of the K, and فَاضَ, (TA,) and طَفَحَ, and اِرْتَفَعَ, and قَذَفَ مرقمك: (K, TA:) all [virtually] meaning the same. (TA.) ― -b2- Also A thing with which bread is marked (يُنْقَشُ); (TA;) like مِنْسَغَةٌ; in Pers. called پَرِ نَانْ [i. e. a feather, or bundle of feathers, with which bread is pricked by the maker]: pl. مَرَاقِمُ. (MA.)

مُرَقَّمٌ
مُرَقَّمٌ ذ : see مَرْقُومٌ: ― -b2- and رَقْمٌ.

مُرَقِّمٌ
مُرَقِّمٌ ذ A writer; as also مُرَقِّنٌ.

مَرْقُومٌ
مَرْقُومٌ ذ Written; (S, Msb, TA;) as also ↓ رَقِيمٌ: (Msb:) and sealed, stamped, imprinted, or impressed: (S:) and a writing marked with the dots, or points, (JK, TA,) and having its letters made distinct, or plain: [i. e. distinctly written:] and ↓ مُرَقَّمٌ signifies the same: (TA:) the first occurs in the Kur [lxxxiii. 9 and 20], in the phrase كِتَابٌ مَرْقُومٌ, (S, TA,) meaning, in both instances, [as some say, a writing] sealed, or stamped. (Jel.) ― -b2- See also رَقْمٌ. ― -b3- Also (assumed tropical:) A beast having small marks of cauterization upon his shanks; every one of which is termed رَقْمَةٌ: (JK, T, TA:) or دَابَّةٌ مَرْقُومَةٌ means (assumed tropical:) a beast having lines of cauterization upon its legs. (K.) It is also applied as an epithet to a wild ass, because of a blackness upon his legs: (TA:) or مَرْقُومُ القَوَائِمِ, so applied, and applied to a [wild] bull, means (tropical:) Having lines of black upon his legs. (K, TA.) ― -b4- And مَرْقُومَةٌ (tropical:) Land (أَرْضٌ) in which is little herbage: (Fr, S, K, TA:) or in which is the plant called رَقْمَة. (JK.)

##### Türkçe

**رَقَمَ**
1 **رَقَمَ** **ذ** , (Msb, K,) muzâri‘i **رَقُمَ** , (Msb, TA,) mastar ismi **رَقْمٌ**, (S, Msb, TA,) O, bir yazı, kitap veya mektup yazdı. (S, Msb, K) (Msb.) Ve mühürledi, damgaladı, iz bıraktı veya bastı. (S, TA.) Ve **رَقَمَ الِكتَابَ**, (K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (JK,) O, yazıyı noktalarla, yahut işaretlerle işaretledi, (JK, K, TA,) ve onun harflerini belirgin, yahut açık kıldı. (K, * TA.) Şöyle denir: **هُوَ يَرْقُمُ المَآءَ**, (S,) veya **هُوَ يَرْقُمُ فِى المَآءِ**, (JK, TA,) [O su üzerine yazar, vb.,] maharetli ve zeki olana uygulanan bir darbımesel, (JK, * TA,) şu mânâda: o öyle maharetlidir ki yazar, vb., (**يَرْقُمُ**) yazının, vb., (**الرَّقْمُ,**) sabit kalmayacağı yerde. (JK, S, TA.) Ve derileri ve benzerlerini dikmede maharetli bir işçi kadın hakkında şöyle denir: **هِىَ تَرْقُمُ المَآءَ** ve **تَرْقُمُ فِى المَآءِ**. (TA.) ― -b2- Ve **رَقَمَ الثَّوْبَ**, (S, Mgh, Msb, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (JK, Msb,) ve mastar ismi de böyledir; (Msb, TA;) ve ↓ **رقّمهُ**, (S, K,) mastar ismi **تَرْقِيمٌ**; (S, TA;) O, elbiseyi yahut kumaş parçasını nakışladı, alacalandırdı veya süsledi; (Mgh, Msb, TA;) ve (TA) onu çizgili yaptı, yahut onu çizgilerle işaretledi: (K, TA:) veya, IF’ye göre, onu belirli yahut bilinen bir nakış/alacalandırma/süsleme ile nakışladı, alacalandırdı veya süsledi; öyle ki bu, [onun] bir alâmeti oldu. (Msb.) Yine önceki ibare, (JK, Mgh, TA,) ve ↓ sonraki de aynı şekilde, (TA,) bir tüccar yahut satıcı hakkında söylenir: (JK, Mgh,) O, elbiseyi yahut kumaş parçasını işaretledi, yahut üzerine bir işaret koydu, (JK, Mgh, TA,) onun fiyatını belirterek; onun üzerine bir fiyat işareti koydu: (Mgh:) buradan, **لَا يَجُوزُ بَيْعُ الشَّىْءِ بِرَقْمِهِ** [Şeyin, üzerine fiyat işareti konulmasıyla satışı câiz olmayacaktır; çünkü satışın geçerli olması için satıcının açık rızası ile alıcının rızası gereklidir]: (Mgh:) [veya] **رَقَمْتُ الشَّىْءَ** şu mânâya gelir: Ben, şeyi diğer şeylerden ayırt etmek için işaretledim; meselâ yazmak ve benzeriyle: ve buradan, **لَا يُبَاعُ الثَّوْبُ بِرَقْمِهِ وَلَا بِلَمْسِهِ** [Elbise yahut kumaş parçası, üzerine fiyat işareti konulmasıyla satılmayacaktır—yukarıda açıklanan sebepten dolayı—ve onu yoklayarak yahut dokunarak da değil: bk. **لمس** maddesinde 3]. (Msb.) ― -b3- [Buradan,] **هُوَ يَزِيدُ فِى الرَّقْمِ** rivayet nakledenlerin, şu mânâda kullandıkları bir ibaredir (mecaz kabul edilmiştir): O, rivayetine ekleme yapar ve yalan söyler: **الرَّقْمُ**’un elbise yahut kumaş parçası üzerine yazı mânâsından. (TA.) ― -b4- Şöyle de dersin: **رَقَمَ البَعِيرَ** (mecaz kabul edilmiştir): O, deveyi dağladı. (TA.) [Ve **رَقَمَ الفَرَسَ** (mecaz kabul edilmiştir): O (nalbant), kızgın demirle onun üzerine çizgiler yaparak atı işaretledi: bk. **مَرْقُومٌ**, ve ayrıca bk. **جَاعِرَةٌ**.]

2 **رَقَّمَ**: yukarıya, iki yerde bak. **تَرْقِيمٌ** [ayrıca] bir çizginin [yahut çizgilerin] çizilmesi ve yazılması demektir. (KL.)

**رَقْمٌ**
**رَقْمٌ** **ذ** aslında 1’in mastar ismidir [bk.]: ve buradan **رَقْمُ الثَّوْبِ** elbise yahut kumaş parçası üzerindeki yazı [yahut fiyat işareti, vb.]. (S.) [Buradan ayrıca **الرَّقْمُ الهِنْدِىُّ** rakamların Hint yazımı; Arapların benimsediği; buradan da bizim “Arap” dediğimiz yazım şekli oluşmuştur.] ― -b2- Ayrıca **بُرُود** denilen [elbise türünden] bir çeşit: (S:) veya [**وَشْى** denilen] kumaş türünden çizgili bir çeşit; yahut [**خَزّ** denilen] kumaş türünden; yahut [**بُرُود** denilen] elbise türünden: (K:) veya yuvarlak şekillerle nakışlı bir elbise yahut kumaş parçası: (Har p. 416:) veya **بُرُودُ الرَّقْمِ** nakışlı, alacalı yahut süslü [**برود** denilen] elbiselerden bir çeşit demektir: (Mgh:) veya **رَقْمٌ** nakışlı, alacalı yahut süslü [**خَزّ** denilen] kumaş demektir; (JK, Msb;) El-Fلrلbee’ye göre böyledir: (Mgh:) fakat IF’ye göre, ↓ **رَقِيمٌ** belirli yahut bilinen bir nakış/alacalandırma/süsleme ile—öyle ki bu, [onun] bir alâmeti olur—nakışlı, alacalı yahut süslü her elbise yahut kumaş parçası demektir; ve **بُرْدٌ رَقْمٌ** ve **بُرُودٌ رَقْمٌ** dersin [**برد** denilen türden bir elbise ve **برود** denilen türden elbiseler, böyle nakışlı, vb.; ikinci kelimeyi tekil ve çoğul olarak kullanarak; çünkü aslında mastar ismidir]: (Msb:) ve ↓ **مَرْقُومٌ** (Msb, TA) ve ↓ **مُرَقَّمٌ** (TA) nakışlı, alacalı yahut süslü bir elbise yahut kumaş parçası demektir: (Msb, TA:) ve çizgili, yahut çizgilerle işaretli: ve üzerine [fiyatını belirten] bir işaret konmuş, yahut işaretli. (TA.) -A2- Ayrıca **رَقِمٌ**’e bak, iki yerde.

**رَقَمٌ**
**رَقَمٌ** **ذ**: **رُقْمَةٌ**’ye bak: -A2- ve ayrıca hemen sonraki paragraf’a da bak. -A3- **يَوْمُ الرَّقَمِ** Er-Rakam günü, Arapların günlerinden [savaş günlerinden] biriydi, (S,) meşhur. (K.)

**رَقِمٌ**
**رَقِمٌ** **ذ** Bir musibet yahut felâket; (JK, S, K;) ve ayrıca ↓ **رَقَمٌ** ve ↓ **رَقْمٌ**; (K;) hepsi böyle mânâya gelir; ve kişinin başaramadığı yahut üstesinden gelemediği bir şey; (TA;) ve ↓ **رُقْمَةٌ** **رَقِمٌ** ile aynı mânâdadır. (JK.) Şöyle denir: **وَقَعَ فِى الرَّقِمِ**, (TA,) ve **وَقَعَ فِى الرَّقِمِ** ↓ **الرَّقْمَآءِ**, (S,) mânâsı: O, [musibete yahut felâkete düştü; ve büyük musibete yahut felâkete düştü; yahut] başaramadığı yahut üstesinden gelemediği şeye düştü. (S, TA.) Ve **جَآءَ فُلَانٌ** ↓ **بِالرَّقِمِ الرَّقْمَآءِ** mânâsı: Falanca, büyük bir musibet yahut felâket olan şeyi meydana getirdi. (As, TA.) Ve **بنْتُ الرَّقِمِ** **الرَّقِمُ** ile aynı mânâdadır: musibet yahut felâket olan şey. (S, TA.) ― -b2- Şöyle de denir: **جَآءَ بِالرَّقِمِ** ve ↓ **بِالرَّقْمِ** mânâsı: [O,] çok (şey) getirdi, yahut yaptı. (K.)

**رَقْمَةٌ**
**رَقْمَةٌ** **ذ** (mecaz kabul edilmiştir): Bir hayvanın inciklerinde dağlamadan olan birkaç küçük izden herhangi biri. (JK, T, TA.) ― -b2- (mecaz kabul edilmiştir): **الرَّقْمَتَانِ** denilen şeylerden biri: (TA:) bu, bir hayvanın bacaklarında (JK, K, TA) yahut bir koyun veya keçinin bacaklarında, (S,) birbirine karşı iki [boynuzsu] şey demektir; iki çiviye benzeyen (JK, S, K, TA): (JK, S, TA:) ve eşek ile atta, iki kolun iç yanlarında iki iz: (S:) veya **جَاعِرَتَانِ**; (K, TA;) ki bunlar, eşeğin sağrısı üzerinde iki siyah benek [yahut dağlama izi]dir: (TA:) veya eşeğin **جَاعِرَتَانِ**’ına bitişik olan, dağlama izinden olan şey: yahut atın iki kolundan her birinin iç yanına bitişik, üzerinde kıl bulunmayan iki parça [nasırlaşmış] et. (K, TA.) Bu açıklamaların hepsine uygun olarak şu hadis açıklanmıştır: **مَا أَنْتُمْ مِنَ الأُمَمِ اـِلَّا كَالرَّقْمَةِ مِنْ ذِرَاعِ الدَّابَّةِ** (mecaz kabul edilmiştir): [Siz, ümmetler içinde, hayvanın kolundaki **رقمة** kadar ancak (bir şey)siniz]. (TA.) ― -b3- (mecaz kabul edilmiştir): Az bir ot miktarı; şu sözde olduğu gibi: **مَا وَجَدْتُ اـِلَّا رَقْمَةً مِنْ كَلَأٍ** (mecaz kabul edilmiştir): [Az bir ot miktarından başka bulmadım]. (TA.) ― -b4- **أَحْرَار** denilenlerden bir ot yahut baklagil bitkisi; (S:) belirli bir bitki; acılığa meyleden, küçük kırmızı çiçeği olan bir ot yahut baklagil bitkisi olduğu söylenir; (JK;) bazılarına göre, (JK, TA,) **خُبَّازَى** [yahut ebegümeci]. (JK, K, TA.) ― -b5- Bir çayır (**رَوْضَةٌ**, S, K) bazen böyle adlandırılır. (S.) ― -b6- Ayrıca bir vadinin yanı: (S, K:) yahut suyunun toplandığı yer; (K;) vadinin, içinde su bulunan kısmı. (Fr, JK, TA.)

**رُقْمَةٌ**
**رُقْمَةٌ** **ذ** **أَرْقَم** denilen yılanın rengi; (JK, TA;) ve ayrıca ↓ **رَقَمٌ**. (TA.) ― -b2- Ayrıca **رَقِمٌ**’e bak.

**رَقَمَةٌ**
**رَقَمَةٌ** **ذ** Belirli bir bitki, (K, TA,) **كرش**’e benzeyen [yani **كَرِش** veya **كِرْش**, az bilinen bir bitki; geviş getiren hayvanın midesinin tüylü tabakasına benzediği için böyle adlandırıldığı söylenir]: Az böyle der: ve bir yerde şöyle der: o, **مشحطا** büyüyen [görünüşe göre **مُسَطَّحًا** için bir yanlış yazım; bitki tasvirlerinde sık kullanılan bir terim; yayvan demektir], sulu yahut özsulu bir ottur; develer yahut sığırlar onu, ihtiyaç dışında, pek az yahut hiç yemez: AHn, **رقمة**’yi [belki **رَقْمَة**’yi kastediyor, bk.], yalnızca **أَحْرَار** denilenlerden bir ot yahut baklagil bitkisi olarak vasfeder; onun özel nitelikleri kendisine malûm değildi. (TA.) [Forskهl, Flora Aegypt. Arab. p. cviii.’de, El-Yemen’de gördüğü, daha önce kendisine bilinmeyen bir bitkiden söz eder; ona “ rokama prostrata ” der; sınıfı pentandria; Arapça adını رقمه yazar ve telaffuzu “ Rَkama ”.]

**رَقَمِيَّاتٌ**
**رَقَمِيَّاتٌ** **ذ** El-Medine’de, (S, K,) **الرَّقَمُ** adlı bir yerle ilişkiyle böyle adlandırılan belirli oklar; (K;) yahut El-Medine yolunda bu adla anılan bir yerle ilişkiyle; (JK;) yahut Nasr’a göre, aynı adla anılan bir suyla ilişkiyle; orada yapılmışlardı; aynı adlı bazı dağların yanında. (TA.)

**رَقُومٌ**
**رَقُومٌ** **ذ** , dişil bir sıfat olarak kullanılır: Kalan, duran, ikamet eden yahut yerleşik; ve sabit kalan. (JK.)

**رَقِيمٌ**
**رَقِيمٌ** **ذ**: **مَرْقُومٌ**’a bak; ve **رَقْمٌ**’a. 'Alee’nin, göğü tasvir eden bir hadisinde geçer; yıldızlarla nakışlı yahut süslü mânâsında. (TA.) ― -b2- Ayrıca bir kitap yahut yazı. (S.) Kur’ân xviii. 8’deki kullanımıyla **الرَّقِيمُ**’in şu mânâya geldiği söylenir: Kurşundan bir levha (JK, S, K *) (K,) üzerine yazılmış, (JK, * S,) yahut kazınmış, (K,) Mağara Ehli’nin [genellikle Yedi Uyurlar denilen] isimleri, (JK, S, K,) ve nesebleri, (JK, K,) ve kıssaları, (S,) ve dinleri, ve kaçtıkları şey: (K:) Suh böyle der; Fr’den naklen: (TA:) yahut bir taş kütlesi; (Suh, JK, K;) [yani] isimlerinin yazıldığı ve mağaranın girişine konulan bir taş levha: (Bd:) yahut çıktıkları şehir yahut köy: (JK, K:) yahut mağaranın bulunduğu dağları: (Zj, K) içinde mağara olan: (Zj:) yahut mağaranın bulunduğu vadi: (AO, JK, K) (AO, JK:) yahut köpekleri: (El-Hasلn, R, K:) yahut [JK ve CK’de “ve” ile] mürekkep kabı: (JK, K, TA:) IDrd tarafından zikredilmiştir; fakat doğruluğu hakkında tereddüt ifadesiyle: (TA;) ve Yunan dilinden olduğu söylenir: (JK, * TA:) ve levha: (K:) böylece, Kur’ân âyetindeki kullanımı da açıklanmıştır: (TA:) fakat I'Ab’ın, 'Ikrimeh tarafından şöyle dediği rivayet edilir: Ben **الرَّقِيمُ**’in ne olduğunu bilmem; kitap mı yazı mı, yoksa bir bina mı. (S, TA:) o, مَفْعُول vezni mânâsında فَعِيل veznindedir. (TA.) ― -b3- **رَقِيمَةٌ**, bir kadına uygulanarak, (mecaz): Zeki; **بَرْزَةٌ** denilen türden. (Fr, K, TA.) ― -b4- **دَاهِيَةٌ رَقِيمٌ** (mecaz kabul edilmiştir): Büyük bir musibet yahut felâket. (JK.)

**أَرْقَمُ**
**أَرْقَمُ** **ذ** (mecaz kabul edilmiştir): Belirli bir yılan: (JK:) içinde siyahlık ve beyazlık bulunan bir yılan: (S, M, K:) yahut iki yılan arasında [doğmuş] bir yılan; kızıllık, siyahlık, donukluk ve **بُغْثَة** denilen renk ile işaretli: (ISh:) yahut üzerinde beyaz benekler bulunan bir yılan: (Ham p. 784:) yahut yılanların en habîsi ve insanları en çok takip edeni: (Ibn-Habeeb, K:) yahut, öldürmekten insanların korkması bakımından **جَانّ** gibi olan bir yılan; hâlbuki o, yılanların en zayıflarından ve en az öfkelenenlerindendir; çünkü **ارقم**’ı ve **جانّ**’ı öldürmede, onları öldürenlere karşı cinlerin cezasından korkulur: (Sh:) yahut, yılan için kullanıldığında, **أَرْقَشُ** ile aynı mânâda [bk.]: (Mgh:) yahut erkek yılan: (K:) dişiye bu ad verilmez; ona **رَقْمَآءُ** da denmez; (TA;) fakat ona **رَقْشَآءُ** denir: (K, TA:) sıfatı kullandığında **أَرْقَشُ** dersin; fakat **أَرْقَمُ** isim olarak [kullanılır]: (Ibn- Habeeb:) çoğulu **أَرَاقِمُ**’dur, (JK, ISd,) isimlere mahsus bir çoğuldur; çünkü onda ismin vasfı baskındır. (ISd, TA.) ― -b2- Ayrıca **مِرْقَمٌ**’a bak. ― -b3- Dişil için, **رَقْمَآءُ**, **رَقِمٌ**’e bak, iki yerde.

**تَرْقِيمٌ**
**تَرْقِيمٌ** **ذ** 2’nin mastar ismidir [bk.]. ― -b2- Ayrıca, [isim olarak,] **خَرَاج** denilen [vergi] sicilinin görevlilerinin, (K, TA,) onlarınca örfî olarak kullanılan, (TA,) **رِقَاع** üzerine ve **تَوْقِيعَات** üzerine ve hesaplar yahut kayıtlar üzerine konulan belirli bir işaret yahut alâmet; boşluk bırakıldığı sanılmasın diye; oraya hiçbir hesap yazılmasın diye; ve ayrıca **تَرْقِينٌ**. (K.)

**مِرْقَمٌ**
**مِرْقَمٌ** **ذ** Bir yazı kamışı; (K) çünkü o, **الرَّقْم** yani yazı için bir âlettir: (TA:) ayrıca ↓ **أَرْقَمُ** diye de adlandırılır [görünüşe göre mürekkeple kısmen karardığı için]. (Z, TA.) Şiddetle öfkelenen kimseye, (K, TA,) mübalağa ile, yahut aşırı derecede, (TA,) şöyle denir: **طَغَا مِرْقَمُكَ**, (mecaz kabul edilmiştir): [Kalemin haddini aştı], (K, TA,) bazı lugatlarda **طَمَا**, (TA,) ve **جَاشَ مرقمك**, (K,) ve **عَلَا**, yahut **غَلَا**, K’nın farklı nüshalarına göre, ve **فَاضَ**, (TA,) ve **طَفَحَ**, ve **اِرْتَفَعَ**, ve **قَذَفَ مرقمك**: (K, TA:) hepsi [öz itibarıyla] aynı mânâdadır. (TA.) ― -b2- Ayrıca ekmeğin üzerine işaret konulan (**يُنْقَشُ**) bir şey: (TA;) **مِنْسَغَةٌ** gibi; Farsçada پَرِ نَانْ diye adlandırılır [yani ekmek yapanın ekmeği deliklediği tüy, yahut tüy demeti]: çoğulu **مَرَاقِمُ**. (MA.)

**مُرَقَّمٌ**
**مُرَقَّمٌ** **ذ**: **مَرْقُومٌ**’a bak: ― -b2- ve **رَقْمٌ**’a.

**مُرَقِّمٌ**
**مُرَقِّمٌ** **ذ** Bir yazıcı; ve ayrıca **مُرَقِّنٌ**.

**مَرْقُومٌ**
**مَرْقُومٌ** **ذ** Yazılmış; (S, Msb, TA;) ve ayrıca ↓ **رَقِيمٌ**: (Msb:) ve mühürlenmiş, damgalanmış, iz bırakılmış yahut bastırılmış: (S:) ve noktalarla yahut işaretlerle işaretlenmiş bir yazı, (JK, TA,) ve harfleri belirgin yahut açık kılınmış: [yani açıkça yazılmış:] ve ↓ **مُرَقَّمٌ** aynı mânâdadır: (TA:) birincisi Kur’ân’da [lxxxiii. 9 ve 20] **كِتَابٌ مَرْقُومٌ** ibaresinde geçer, (S, TA,) her iki yerde de mânâsı, bazılarına göre, [bir yazı] mühürlenmiş yahut damgalanmış. (Jel.) ― -b2- Ayrıca **رَقْمٌ**’a bak. ― -b3- Ayrıca (mecaz kabul edilmiştir): inciklerinde dağlamadan küçük izler bulunan bir hayvan; bunların her birine **رَقْمَةٌ** denir: (JK, T, TA:) yahut **دَابَّةٌ مَرْقُومَةٌ** mânâsı (mecaz kabul edilmiştir): bacaklarında dağlama çizgileri bulunan bir hayvan. (K.) Ayrıca, bacaklarında bir siyahlık bulunduğu için, yaban eşeğine sıfat olarak uygulanır: (TA:) yahut **مَرْقُومُ القَوَائِمِ**, ona sıfat olarak ve yaban öküzüne sıfat olarak, mânâsı (mecaz): bacaklarında siyah çizgiler bulunan. (K, TA.) ― -b4- Ve **مَرْقُومَةٌ** (mecaz): içinde az ot bulunan arazi (**أَرْضٌ**). (Fr, S, K, TA:) yahut içinde **رَقْمَة** denilen bitki bulunan. (JK.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَقَمَ
رَقَمَ U ( n. ac. رَقْم 1 ),
a.  Wrote; pointed ( writing ); marked, figured; embroidered.

رَقَّمَ
رَقَّمَ II ,
a.  see I .

رَقْم
رَقْم 1 , ( pl. رُقُوْم 27 ,  أَرْقَاْم 38 ),
a.  Writing.

b.  Figure, number.

c.  see 5 .

رَقْمَة
رَقْمَة 1t ,
a.  Flower-garden.

b.  Meadow.

c.  Side ( of a valley ).

رُقْمَة
رُقْمَة 3t ,  رَقَم 4 ,
a.  see 5 .

رَقِم
رَقِم 5 ,
a.  Misfortune, calamity.

مِرْقَم
مِرْقَم 20 , ( pl. مَرَاْقِمُ 44 ),
a.  Reed, pen.

b.  Embroidery needle.

رَقِيْم
رَقِيْم 25 ,
a.  Writing-tablet; slab.

b.  Writing; book.

c.  [ coll. ], Dated.

رَقَّمَ
N. Ag. رَقَّمَ II ,
a.  Writer; scribe.

رَقَّمَ
N. Ac. رَقَّمَ II ,
a.  Writing.

b.  Embroidery.

رَقْم هِنْدِيّ
رَقْم هِنْدِيّ
a.  Numerical notation used by the Arabs: -

١٠
١٠ ,  ٩ ,  ٨ ,  ٧ ,  ٦ ,  ٥ ,  ٤ ,  ٣ ,  ٢ ,  ١
a.  10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1.

##### Türkçe

**رَقَمَ**
**رَقَمَ** U ( n. ac. **رَقْم** 1 ),
a. Yazdı; (yazıyla) işaret etti; işaretledi, şekil verdi; nakış işledi.

**رَقَّمَ**
**رَقَّمَ** II ,
a. I’e bak.

**رَقْم**
**رَقْم** 1 , ( pl. **رُقُوْم** 27 , **أَرْقَاْم** 38 ),
a. Yazı.

b. Rakam, sayı.

c. 5’e bak.

**رَقْمَة**
**رَقْمَة** 1t ,
a. Çiçek bahçesi.

b. Çayır.

c. (Vadi’nin) yanı.

**رُقْمَة**
**رُقْمَة** 3t , **رَقَم** 4 ,
a. 5’e bak.

**رَقِم**
**رَقِم** 5 ,
a. Musibet, felaket.

**مِرْقَم**
**مِرْقَم** 20 , ( pl. **مَرَاْقِمُ** 44 ),
a. Kamış, kalem.

b. Nakış iğnesi.

**رَقِيْم**
**رَقِيْم** 25 ,
a. Yazı levhası; taş levha.

b. Yazı; kitap.

c. [topl.], Tarihli.

**رَقَّمَ**
N. Ag. **رَقَّمَ** II ,
a. Yazıcı; kâtip.

**رَقَّمَ**
N. Ac. **رَقَّمَ** II ,
a. Yazma.

b. Nakış.

**رَقْم هِنْدِيّ**
**رَقْم هِنْدِيّ**
a. Araplar tarafından kullanılan sayısal gösterim: -

١٠
١٠ , ٩ , ٨ , ٧ , ٦ , ٥ , ٤ , ٣ , ٢ , ١
a. 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رقم
رَقَمَ - يَرْقُمُ - رَقـِيْم - مَرْقُوْم
رَقَمَ - يَرْقُمُ + كائن + شيئاً: يثبت على الشيء هويته: يخط أو يحفر على الشيء أو على لوح ملحق به رمزاً يدل على المعلومات الهامة عن الشيء: يخط أو يحفر في لوح (أو ما يشبهه) رمزاً يدل على اسم الشيء وتاريخ وجوده وهويته: يصنع الدمغة أو الايتكيت اللاصق الدال على الماركة أو الصانع أو لوحة البلاك التي تحفر على المحرك لتبين أصله وهويته وما شابه
رَقـِيْم: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " رَقَمَ - يَرْقُمُ ": لوحة الهوية: الرمز المخطوط أو المحفور الذي يبين هوية الشيء (رقمه)، مثل الشاهدة على القبر أو الحفر على الألواح التذكارية أو بلاك المحرك وما شابه
مَرْقُوْم: اسم مفعول من فعل " رَقَمَ - يَرْقُمُ ": الشيء الذي وضع له رقم وأرقام: كتاب مبين فيه هوية صاحبه وخصائصه: مثلاً اسم من يخصه الكتاب، وتاريخ وجوده وترتيب وعدد مكوناته وتاريخها
رَقَم: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " رَقَمَ - يَرْقُمُ ": عملية وضع الأرقام: وهي كذلك الأرقام ذاتها: الرمز المخطوط أو المحفور على الشيء الذي يبين هويته والترتيب الزماني أو المكاني: مثل رقم الصفحة: الترتيب المكاني، أو التاريخ على قبر: الترتيب الزماني
أَرْقَام: جمع " رَقَم "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "الكتابة والرسم بأنواعها المختلفة"، وهي:
خَط َّ - يَخُطُّ، سَطَرَ - يَسْطُرُ، حَبِرَ - يَحْبَرُ، زَبَرَ - يَزْبِرُ، رَقَمَ - يَرْقُمُ، كَتَبَ - يَكْتُبُ
رقيم
 	﴿أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَبًا(9)﴾ الكهف
مرقوم
 ﴿كَلَّا إِنَّ كِتَابَ الفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ(7)وَمَا أَدْرَاكَ مَا سِجِّينٌ(8)كِتَابٌ مَرْقُومٌ﴾ المطففين ﴿كَلَّا إِنَّ كِتَابَ الْأَبْرَارِ لَفِي عِلِّيِّينَ(18)وَمَا أَدْرَاكَ مَا عِلِّيُّونَ(19)كِتَابٌ مَرْقُومٌ(20)﴾ المطففين
مختار الصحاح
● [رقم] ر ق م: الرَّقْمُ الكتابة قال الله تعالى ﴿كتاب مرقوم﴾ وقولهم هو يرقم الماء أي بلغ من حذقه بالأمور أن يرقم حيث لا يثبت الرقم و رَقْمُ الثوب كتابة وهو في الأصل مصدر وقد رَقَم الثوب والكتاب من باب نصر و رقَّمَهُ أيضا ترقيما و الرَّقْمةُ جانب الوادي وقيل الروضة و الأرْقَمُ الحية التي فيها سواد وبياض و الرَّقِيمُ الكتاب وقوله تعالى ﴿أن أصحاب الكهف والرقيم﴾ قيل هو لوح فيه أسماؤهم وقصصهم وعن بن عباس رضي الله عنهما ما أدري ما الرقيم أكتاب أم بنيان
الراغب
رقم
- الرقم: الخط الغليظ، وقيل: هو تعجيم الكتاب. وقوله تعالى: }كتاب مرقوم﴿[المطففين/9]، حمل على الوجهين، وفلان يرقم في في الماء (قال الزمخشري: ومن المجاز: وهو يرقم في الماء، ويرقم حيث لا يثبت الرقم، مثل في الذي يعمل ما لا يعمله أحد لحذقه ورفقه. انظر: أساس البلاغة ص 174؛ والمجمل 2/393)، يضرب مثلا للحذق في الأمور، وأصحاب الرقيم (هم الذين قال الله فيهم:﴾أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم كانوا من آياتنا عجبا{ الكهف: 9. وانظر أخبارهم في الدر المنثور 5/368 - 370)، قيل: اسم مكان، وقيل: نسبوا إلى حجر رقم فيه أسماؤهم، ورقمتا الحمار: للأثر الذي على عضديه، وأرض مرقومة: بها أثر نبات، تشبيها بما عليه أثر الكتاب، والرقميات: سهام منسوبة إلى موضع بالمدينة. *** رقى
ملخص اللسان
1.     الرَّقْمُ والتَّرقيمُ: تَعْجيمُ الكتاب. ورَقَمَ الكتاب  يَرْقُمُهُ رَقْماً: أَعجمه وبيَّنه. وكتاب مَرْقُوم أي قد بُيِّنتْ حروفه بعلاماتها من التنقيط. وقوله عز وجل: كتاب مَرْقُومٌ؛ كتاب مكتوب
2.     والمِرْقَمُ: القَلَمُ. يقولون: طاح مِرْقَمُك أي أَخطأَ قلمك
3. والمُرَقِّمُ والمُرَقِّنُ: الكاتب
4.     والرَّقْمُ: الكتابة والختم. ويقال للرجل إذا أَسرف في غضبه ولم يقتصد: طَما مِرْقَمُكَ وجاش مرْقَمُكَ وغَلى وطَفَح وفاضَ وارتفع وقَذَفَ  مِرْقَمُكَ.
5.     والرَّقِيمُ: الدَّواة؛هو اللوح، وبه فسر قوله تعالى: أَم حسبت أَن أَصحاب الكهف والرَّقِيم، قيل الرَّقِيمُ اسم الجبل الذي كان فيه الكهف، وقيل: اسم القرية التي كانوا فيها، والله أعلم.
6.     الرّقِيمُ لوحُ رَصاصٍ كتبت فيه أَسماؤهم وأَنسابهم وقصصهم ومِمَّ فَرُّوا؛
7.     والمَرْقُومُ من الدواب: الذي في قوائمه خطوط كَيَّاتٍ. وثور مَرْقُوم القوائم: مُخَطَّطُها بسواد،
8.     والرَّقْمُ: خَزّ مُوَشّى. يقال: خَزٌّ رَقْم كما يقال بُرْدٌ وَشْي. والرَّقْمُ: ضرب من البُرود؛
9.     ما لنا والدنيا والرَّقْم؟ يريد النقش والوَشْيَ، والأصل فيه الكتابة.
10.                        والتاجر يَرْقُمُ ثوبه بسِمَته. ورَقْمُ الثوب: كتابه، وهو في الأصل مصدر؛ يقال: رَقَمْتُ الثوب ورَقَّمْتُه تَرْقِيماً مثله. وفي الحديث: كان يزيد في الرَّقْمِ أي ما يكتب على الثياب من أَثمانها لتقع المرابحة عليه أو يغترّ به المشتري،
11.                        الأَرْقَمُ من الحيّات الذي فيه سواد وبياض،
لسان العرب
● - رقم: الرَّقْمُ والتَّرقيمُ: تَعْجيمُ الكتاب. ورَقَمَ الكتاب      يَرْقُمُهُ رَقْماً: أَعجمه وبيَّنه. وكتاب مَرْقُوم أي قد بُيِّنتْ حروفه      بعلاماتها من التنقيط. وقوله عز وجل: كتاب مَرْقُومٌ؛ كتاب مكتوب؛      وأنشد:سأَرْقُم في الماء القَراحِ إليكُم،      عل بُعْدِكُمْ، إن كان للماء راقِمُ      أَي سأَكتب. وقولهم: هو يَرْقُمُ في الماء أي بلغ من حِذْقه بالأُمور أن      يَرْقُمَ حيث لا يثبت الرَّقْمُ؛ وأما المؤمن فإن كتابه يجعل في      عِلِّيِّينَ السماء السابعة، وأما الكافر فيجعل كتابه في أسفل الأرضين      السابعة.والمِرْقَمُ: القَلَمُ. يقولون: طاح مِرْقَمُك أي أَخطأَ قلمك. الفراء:      الرَّقِيمةُ المرأة العاقلة البَرْزَةُ الفَطِنَةُ. وهو يَرْقُمُ في      الماء؛ يضرب مثلاً للفَطِنِ. والمُرَقِّمُ والمُرَقِّنُ: الكاتب؛ قال:      دار كَرَقْم الكاتب المُرَقّن      والرَّقْمُ: الكتابة والختم. ويقال للرجل إذا أَسرف في غضبه ولم يقتصد:      طَما مِرْقَمُكَ وجاش مرْقَمُكَ وغَلى وطَفَح وفاضَ وارتفع وقَذَفَ      مِرْقَمُكَ. والمَرْقُومُ من الدواب: الذي في قوائمه خطوط كَيَّاتٍ. وثور      مَرْقُوم القوائم: مُخَطَّطُها بسواد، وكذلك الحمار الوحشي. التهذيب:      والمَرْقُومُ من الدواب الذي يكوى على أَوْظِفَتِهِ كَيّاتٍ صغاراً، فكل واحدة      منها رَقْمَةٌ، وينعت بها الحمار الوحشي لسواد على قوائمه.      والرَّقْمتانِ: شبه ظُفْرَين في قوائم الدابة متقابلتين، وقيل: هو ما      اكتنف جاعِرتي الحمار من كَيَّة النار. ويقال للنكتتين السوداوين على      عَجُزِ الحمار: الرَّقْمتان، وهما الجاعرتان. ورَقْمتا الحمار والفرسِ:      الأثَرانِ بباطن أَعضادهما. وفي الحديث: ما أَنتم في الأُمم إلا كالرَّقْمة في      ذراع الدابة؛ الرَّقْمَةُ: الهَنَةُ الناتئة في ذراع الدابة من داخل،      وهما رَقمتان في ذراعيها، وقيل: الرَّقْمتان اللتان في باطن ذراعي الفرس لا      تُنْبِتان الشعر. ويقال للصَّناعِ الحاذقة بالخِرازة: هي تَرْقُمُ الماء      وتَرْقُمُ في الماء، كأنها تخط فيه.      والرَّقْمُ: خَزّ مُوَشّى. يقال: خَزٌّ رَقْم كما يقال بُرْدٌ وَشْي.      والرَّقْمُ: ضرب من البُرود؛ قال أبو خراش:      تقول: ولولا أنت أُنْكَحْتُ سيداً      أزَفُّ إليه، أَو حُمِلْتُ على قَرْمِ      لَعَمْري لقد مُلِّكْتِ أَمْرَك حِقْبةً      زماناً، فهلا مِسْتِ في العَقْمِ والرَّقْمِ      والرَّقْمُ: ضرب مخطط من الوَشْي، وقيل: من الخَزِّ. وفي الحديث: أَتى      فاطمة، عليها السلام، فوجد على بابها ستْراً مُوَشًّى فقال: ما لنا      والدنيا والرَّقْم؟ يريد النقش والوَشْيَ، والأصل فيه الكتابة. وفي حديث علي،      عليه السلام، في صفة السماء: سَقْف سائر ورَقِيمٌ مائر؛ يريد به وَشْيَ      السماء بالنجوم. ورَقَمَ الثوب يَرْقُمُه رَقْماً ورَقَّمهُ: خططه؛ قال      حميد:      فَرُحْنَ، وقد زايَلنَ كل صَنِعَةٍ      لهنّ، وباشَرنَ السَّديلَ المُرَقَّما      والتاجر يَرْقُمُ ثوبه بسِمَته. ورَقْمُ الثوب: كتابه، وهو في الأصل      مصدر؛ يقال: رَقَمْتُ الثوب ورَقَّمْتُه تَرْقِيماً مثله. وفي الحديث: كان      يزيد في الرَّقْمِ أي ما يكتب على الثياب من أَثمانها لتقع المرابحة عليه      أو يغترّ به المشتري، ثم استعمله المحدثون فيمن يكذب ويزيد في حديثه.      ابن شميل: الأَرْقَمُ حية بين الحيتين مُرَقَّم بحمرة وسواد وكُدْرَةٍ      وبُغْثَةٍ. ابن سيده: الأَرْقَمُ من الحيّات الذي فيه سواد وبياض، والجمع      أُراقِمُ، غلب غلبة الأَسماء فكُسِّرَ تكسيرها ولا يوصف به المؤنث، يقال      للذكر أَرْقَم، ولا يقال حية رَقْماء، ولكن رَقْشاء. والرَّقَمُ      والرُّقْمَةُ: لون الأَرْقَم. وقال رجل لعمر، رضي الله عنه: مثلي كمثل الأَرْقَمِ      إن تقتله يَنْقَمْ وإن تتركه يَلْقمْ. وقال شمر: الأَرقَمُ من الحيات      الذي يشبه الجانَّ في اتقاء الناس من قتله، وهو مع ذلك من أَضعف الحَيّات      وأَقلها غضباً، لأَن الأَرْقَمَ والجانّ يتقى في قتلهما عقوبة الجن لمن      قتلهما، وهو مثل قوله: إن يُقْتَل يَنْقَمْ أي يُثْأرْ به. وقال ابن حبيب:      الأَرْقَمُ أَخبث الحيات وأَطلبها للناس، والأَرْقَمُ إذا جعلته نعتاً      قلت أََرْقَشُ، وإنما الأرقَمُ اسمه. وفي حديث عمر: هو إذاً كالأَرْقَمِ أي      الحية التي على ظهرها رَقْمٌ أي نقش، وجمعها أَراقِمُ.      والأَراقِمُ: قوم من ربيعة، سُمُّوا الأَراقِمَ تشبيهاً لعيونهم بعيون      الأَراقِمِ من الحيات. الجوهري: الأَراقِمُ حي من تَغْلب، وهم جُشَم؛ قال      ابن بري: ومنه قول مُهَلْهِلٍ:      زَوَّجَها فَقْدُها الأَراقِمَ في      جَنْبٍ، وكان الحِباءُ من أدَم      وجَنْبٌ: حيّ من اليمن. ابن سيده: والأَراقِمُ بنو بكر وجُشَم ومالك      والحرث ومعاوية؛ عن ابن الأعرابي؛ قال غيره: إنما سُميت الأَراقِمُ بهذا      الاسم لأن ناظراً نظر إليهم تحت الدِّثارِ وهم صِغار فقال: كأَنّ أَعينهم      أَعين الأَراقِمِ، فَلَجَّ عليهم اللقبُ.      والرَّقِمُ، بكسر القاف: الداهية وما لا يُطاق له ولا يُقام به. يقال:      وقع في الرقِمِ، والرَّقِمِ الرَّقْماء إذا وقع فيما لا يقوم به. الأصمعي:      جاء فلان بالرَّقِمِ الرَّقْماء كقولهم بالداهية الدَّهْياء؛ وأنشد:      تَمَرَّسَ بي من حَيْنه وأنا الرَّقِمْ      يريد الداهية. الجوهري: الرَّقِم، بكسر القاف، الداهية، وكذلك بنت      الرَّقِم؛ قال الراجز:      أَرْسَلَها عَليقَة، وقد عَلِمْ      أن العَلِيقاتِ يلاقِينَ الرَّقِمْ      وجاء بالرَّقِمِ والرَّقْمِ أي الكثير.      والرَّقِيمُ: الدَّواة؛ حكاه ابن دريد، قال: ولا أَدري ما صحته، وقال      ثعلب: هو اللوح، وبه فسر قوله تعالى: أَم حسبت أَن أَصحاب الكهف      والرَّقِيم، وقال الزجاج: قيل الرَّقِيمُ اسم الجبل الذي كان فيه الكهف، وقيل: اسم      القرية التي كانوا فيها، والله أعلم. وقال الفراء: الرّقِيمُ لوحُ رَصاصٍ      كتبت فيه أَسماؤهم وأَنسابهم وقصصهم ومِمَّ فَرُّوا؛ وسأَل ابن عباس      كعباً عن الرَّقِيم فقال: هي القرية التي خرجوا منها، وقيل: الرَّقِيمُ      الكتاب؛ وذكر عِكْرِمةُ عن ابن عباس أنه قال: ما أَدري ما الرَّقِيمُ، أَكتاب      أم بنيان، يعني أَصحاب الكهف والرَّقيمِ. وحكى ابن بري قال: قال أبو      القاسم الزجاجي في الرَّقيم خمسة أقوال: أحدهما عن ابن عباس أنه لوح كتب فيه      أَسماؤهم، الثاني أنه الدَّواة بلغة الرُّوم؛ عن مجاهد، الثالث القرية؛      عن كعب، الرابع الوادي، الخامس الكتاب؛ عن الضحاك وقتادة وإلى هذا القول      يذهب أَهل اللغة، وهو فَعِيلٌ في معنى مَفْعول. وفي الحديث: كان يسوي بين      الصفوف حتى يَدَعَها مثل القِدْحِ أو الرَّقِيمِ، الرّقِيمُ: الكتاب، أي      حتى لا ترى فيها عِوَجاً كما يُقَوِّم الكاتب سُطوره.      والتَّرْقِيمُ: من كلام أَهل ديوان الخراج.      والرَّقْمةُ: الروضة، والرّقْمتان: روضتان إحداهما قريب من البصرة،      والأُخرى بنَجْدٍ. التهذيب: والرَّقْمتانِ روضتان بناحية الصَّمَّانِ؛      وإياهما أَراد زهير بقوله:      ودار لها بالرّقْمَتَيْنِ، كأَنّها      مَراجيع وَشْمٍ في نَواشِر مِعْصَمِ      ورَقْمةُ الوادي: مجتَمَعُ مائه فيه. والرَّقْمةُ: جانب الوادي، وقد      يقال للرّوْضة. وفي الحديث: صَعِدَ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، رَقْمَةً      من جبل؛ رَقمةُ الوادي: جانبه، وقيل: مجتمع مائه، وقال الفراء: رَقْمَةُ      الوادي حيث الماء.      والمَرْقُومة: أَرض فيها نُبَذٌ من النبت.      والرَّقَمَةُ: نبات يقال إنه الخُبّازَى، وقيل: الرَّقَمَةُ من العُشب      العظام تنبت متسطحة غَصَنَةً كباراً، وهي من أول العُشْب خروجاً تنبت في      السهل، وأَول ما يخرج منها ترى فيه حُمرة كالعِهْن النافض، وهي قليلة ولا      يكاد الما يأْكلها إلا من حاجة. وقال أبو حنيفة: الرَّقَمَةُ من أَحْرار      البَقْل، ولم يصفها بأَكثر من هذا، قال: ولا بلغتني لها حِلْيةٌ.      التهذيب: الرَّقَمَةُ نبت معروف يشبه الكَرِشَ. ويوم الرَّقَمِ: يوم لغَطَفان      على بني عامر؛ الجوهري: ويوم الرَّقَمِ من أيام العرب، عُقِرَ فيه قُرْزُلٌ      فرس طُفَيْلِ بن مالك؛ قال ابن بري: ذكر الجوهري أنه فرس عامر بن      الطُّفَيْلِ؛ قال: والصحيح أن قُرْزُلاً فرس طُفَيل بن مالك، شاهده قول      الفرزذق:ومِنهنَّ إذ نَجَّى طُفَيْلَ بن مالكٍ،      على قُرْزُلٍ، رَجْلا رَكوضِ الهَزائِمِ      وقوله أيضاً:      ونَجَّى طُفَيْلاً من عُلالَةِ قُرْزُلٍ      قَوائمُ، نَجَّى لحمَهُ مُسْتَقِيمها      والرَّقَمِيَّاتُ: سهام تنسب إلى موضع بالمدينة. ابن سيده: والرَّقَمُ      موضع تعمل فيه النِّصالُ؛ قال لبيد:      فرَمَيْتُ القومَ رِشْقاً صائباً،      ليس بالعُصْلِ ولا بالمُقْتَعِلّ      رَقَمِيَّاتٌ عليها ناهضٌ،      تُكلِحُ الأرْوَقُ منهم والأَيَلّ      أي عليها ريشُ ناهضٍ، وقد تقدم الناهضُ. والرّقِيمُ والرُّقَيْمُ:      موضعان. والرَّقيمُ: فرس حِزام بن وابصة.
مقاييس اللغة:
(رقم)  الراء والقاف والميم* أصلٌ واحد يدلُّ على خَطٍّ وكتابةٍ وما أشبَهَ ذلك . فالرَّقْم: الخَطّ. والرَّقيم: الكتاب. ويقال للحاذق في صِناعته: هو يرقُم في الماء. قال:
سَأرْقُم في الماءِ القَراحِ إليكُم *** على نَأْيِكُمْ إن كان في الماءِ راقمُ([3])
وكلُّ ثوبٍ وُشِيَ فهو رَقْمٌ. والأرقَم من الحيات: ما على ظهره كالنَّقْش. قال الخليل بن أحمد: الرَّقْم تعجيم الكتاب. يقال كتابٌ مرقوم، إِذا بُيِّنَت حروفُه بعلاماتها من التّنقيط. ورَقْمَتا الفَرَسِ والحِمار: الأثران بباطن أعضادهما. ويقال للرَّوْضَة رَقْمَة، وإِنَّمَا سُمِّيت بذلك لأنَّها كالرَّقْم على الأرض. ويقال لأرض بها نباتٌ قليل: مرقُومة.
ومما شذَّ عن الباب قولُهم للدّاهية: الرَّقِم. وليس ببعيدٍ أن يكون من قياس الباب؛ لأنَّها إذا نزلت أثَّرَتْ.
القاموس المحيط:
رَقَمَ كَتَبَ، و الكِتابَ أعْجَمَه، وبَيَّنَه، و الثَّوبَ خَطَّطَهُ، كرَقَّمَه. والمِرْقَمُ، كمِنْبَرٍ القَلَمُ.
ويقال للشَديدِ الغَضَبِ: طَفا مِرْقَمُكَ، وجاشَ، وغَلا، وطَفَحَ، وارْتَفَعَ، وقَذَفَ مِرْقَمُكَ.
ودابَّةٌ مَرْقومةٌ: في قوائِمها خُطوطُ كَيَّاتٍ. وثَوْرٌ وحِمارُ وَحْشٍ مَرْقومُ القَوائم: مُخَطَّطُها بسَوادٍ. والرَّقْمَةُ: الرَّوْضةُ، وجانِبُ الوادي، أو مُجْتَمَعُ مائِه، والخُبَّازَى، وبالتحريكِ: نَبْتٌ.
والرَّقْمَتانِ: هَنَتَانِ شِبْه ظُفْرَيْنِ في قَوائم الدابَّةِ، أو ما اكْتَنَفَ جاعِرَتَي الحِمارِ من كَيَّةِ النارِ، أو لَحْمتانِ تَلِيانِ باطِنَ ذِراعَيِ الفَرَسِ لا شَعَرَ عليهما، أو الجاعِرَتانِ، ورَوْضَتانِ بِناحيَةِ الصَّمَّانِ.
والرَّقْمُ: ضَرْبٌ مُخَطَّطٌ من الوَشْيِ أو الخَزِّ أو البُرودِ، وبالتحريكِ: الداهِيَةُ، كالرَّقْمِ، بالفتح وككَتِفٍ، وع، بالمَدينةِ، منه السِهامُ الرَّقَمِيَّاتُ. ويَوْمُ الرَّقَمِ: م. والْأَرْقَمُ: أَخْبَثُ الحَيَّاتِ، وأطلبُها للنَّاسِ، أو ما فيه سوادٌ وبياضٌ، أو ذَكَرُ الحَيَّاتِ، والأُنْثَى: رَقْشَاءُ، وحيٌّ من تَغْلِبَ وهُمُ الأَرَاقِمُ وجاءَ بالرَّقْمِ، بالفتح وككَتِفٍ، أي: بالكثيرِ. وكأَميرٍ: ع، وفَرَسُ حِزامِ بنِ وابِصَةَ، وقَرْيةُ أصْحابِ الكهفِ، أو جَبَلُهُم، أو كلْبُهم، أو الوادِي، أو الصَّخْرَةُ، أو لوحُ رَصاصٍ نُقِشَ فيه نَسَبُهُم وأسْماؤُهُم ودِيْنُهُم ومِمَّ هَرَبوا، أو الدَّواةُ واللَّوْحُ. والرَّقيمةُ: المرأةُ العاقلةُ البَرْزَةُ. والمَرْقومةُ: الأرضُ بها نباتٌ قليلٌ. والتَّرْقيمُ والتَّرْقينُ: عَلامةٌ لأهْلِ ديوانِ الخَراجِ، تُجْعَل على الرِّقاعِ والتَّوقيعاتِ والحُسْبانات، لئلاَّ يُتَوَهَّمَ أنه بُيِّضَ كيْ لا يَقَعَ فيه حِسابٌ. وحُمَيْضَةُ بنُ رُقَيْمٍ. كزبيرٍ: صَحابيٌّ بَدْرِيٌّ.
تاج العروس:
( رقم ) يرقم رقما ( كتب ) نقله الجوهرى ( و ) رقم ( الكتاب أعجمه وبينه ) أي نقطه وبين حروفه وكتاب مرقوم قد بينت حروفه بعلاماتها من التنقيط وقوله تعالى كتاب مرقوم أي مكتوب ( و ) رقم ( الثوب ) رقما وشاه و ( خططه ) وعلمه ( كرقمه ) ترقيما فيهما يقال كتاب مرقم ومرقم نقله الزمخشري وثوب مرقوم ومرقم قال حميد فرحن وقد زايلن كل صنيعة * لهن وباشرن السديل المرقما
( والمرقم كمنبر القلم ) لانه آلة للرقم وهو الكتابة ( ويقال للشديد الغضب ) الذى أسرف فيه ولم يقتصد ( طفا ) كذا في النسخ وفي بعض الاصول طما ( مرقمك وجاش ) مرقمك ( وعلا ) وفي بعض النسخ بالغين ( وطفح ) وفاض ( وارتفع وقذف مرقمك ) كل ذلك بمعنى واحد ( ودابة مرقومة في قوائمها خطوط كيات ) وفي التهذيب المرقوم من الدواب الذى يكوى على أو ظفته كبات صغار افكل واحدة منها رقمة وينعت بها الحمار الوحشى لسواد على قوائمه ( وثور ) مرقوم القوائم ( وحمار وحش مرقوم القوائم ) أي ( مخططها بسواد ) وهو مجاز ( والرقمة الروضة و ) أيضا ( جانب الوادي أو مجتمع مائه ) فيه وقال الفراء رقمة الوادي حيث الماء ( و ) الرقمة نبات يقال انه ( الخبازى و ) الرقمة ( بالتحريك نبت ) يشبه الكرش نقله الازهرى وقال غيره هي من العشب تنبت متسطحة غصنه ولا يكاد المال يأكلها الا من حاجة وقال أبو حنيفة الرقمة من أحرار البقل ولم يصفها بأكثر من هذا قال ولا بلغتني لها حلية ( والرقمنان ) بالفتح ( هنتان شبه ظفرين في قوائم الدابة ) متقابلتان ( أو ) هما ( ما اكتنف جا عرتى الحمار من كيسة النار ) وفي الصحاح رقمتا الحمار والفرس الاثران بباطن اعضادهما ( أو لحمتان تليان باطن ذراعي الفرس لا شعر عليهما أو ) هما نكتتان سوداوان على عجز الحمار وهما ( الجاعرتان ) وبكل فسر الحديث ما أنتم من الامم الا كالرقمة من ذراع الدابة ( و ) الرقمتان ( روضتان بناحية الصمان ) واياهما أراد زهير ودارلها بالرقمتين كأنها * مراجيع وشم في نواشر معصم ويقال هما روضتان احداهما قريب من البصرة والاخرى بنجد وقال نصرهما قريتان على شفير وادى فلج بين البصرة ومكة وقيل روضتان في بلاد العنبر وأيضا بنجد بين جريم ومطلع الشمس في ديار أسد ( والرقم ضرب مخطط من الوشى أو ) من ( الخز أو ) ضرب من ( البرود ) الاخير عن الجوهرى وأنشد لابي خراش لعمري لقد ملكت أمرك حقبة * زمانا فهلا مست في العقم والرقم ( و ) الرقم ( بالتحريك الداهية ) وما لا يطاق له ولا يقام به ( كالرقم بالفتح وككتف ) وعلى الاخيرة اقتصر الجوهرى يقال وقع في الرقم والرقم والرقماء إذا وقع فيما لا يقوم به وقال الاصمعي يقال جاء فلان بالرقم الرقماء كقولهم بالداهية الدهياء وأنشد * تمرس بى من حينه وأنا الرقم * يريد الداهية قال الجوهرى وكذلك بنت الرقم وأنشد للراجز أرسلها عليقة وقد علم * ان العليقات يلاقين الرقم ( و ) الرقم ( ع بالمدينة منه السهام الرقميات ) قال لبيد رقميات عليها ناهض * تكلح الاروق منهم والايل كما في الصحاح وقال نصر الرقم جبال دون مكة بدار غطفان وماء عندها أيضا والسهام الرقميات منسوبة إلى هذا الماء صنعت ثمة ( ويوم الرقم م ) معروف قال شيخنا بالفتح كما اقتضاه اطلاقه وهو المعروف وضبطه جماعة بالتحريك انتهى * قلت ليس هو الا بالتحريك وهكذا هو ضبط المصنف أيضا لانه معطوف على قوله آنفا وبالتحريك الداهية إذ لم يخلل بينهما ضبط مخالف قال الجوهرى ويوم الرقم من أيام العرب عقر فيه قرزل فرس عامر بن الطفيل قال ابن برى والصحيح ان قرز لا فرس طفيل بن مالك شاهده قول الفرزدق ومنهن إذ نجى طفيل بن مالك * على قرزل رجلا ركوض الهزائم * قلت وقد سبق للجوهري ذلك في اللام على الصواب يدل لذلك قول سلمة بن الخرشب آخر القصيدة وانك يا عام ابن فارس يا قرزل * معيد على قول الخنى والهواجر أراد عامر بن الطفيل فرخم وقرزل فرس الطفيل بن مالك قال أحمد بن عبيد بن ناصح الرقم ماء لبنى مرة ويوم الرقم كان لغطفان على بنى عامر وقال سلمة بن الخرشب الانمارى يذكر هذا اليوم إذا ما غدوتم عامدين لارضنا * بنى عامر فاستظفروا بالمرائر وفي المفضليات ما نصه فمر جبار بن سلمى بن مالك بن جعفر بالحرث بن عبيدة فأراد ان يحمله فإذا هو بعامر قد عقر فرسه الكلب وكان فرس عامر يسمى الورد والمزنوق فهو يسمى في الشعر بهذه الاسماء كلها فحمله على فرسه الاحوى وهو أخو الكلب فرس عامر وأبوهما المتمهل فرس مرة بن خالد فعرف من هذا السياق ان عامر بن الطفيل عقر فرسه في هذا اليوم لكنه الكلب وأما قرزل فانه فرس أبيه وفي هذا اليوم خنق الحكم بن الطفيل نفسه تحت شجرة خوفا من الاسار فزعموا ان عامرا كان يدعو ويقول اللهم أدرك لى بيوم الرقم ثم اقتلني إذا شئت وسمت غطفان هذا اليوم يوم المرورات ويوم التخانق أيضا وكانوا أصابوا يومئذ من بنى عامر أربعة وثمانين رجلا فذبحهم عقبة بن حليس بن عبيد بن دهمان فسمى مذبحا لذلك وقال حرقوص المرى في الرقم كأنكما لم تشهدا يوم مرخة * وبالرقم اليوم الذى كان أمقرا ( والارقم أخبث الحيات وأطلبها الناس ) قاله ابن حبيب ( أو ما فيه سواد وبياض ) كذا في المحكم وقال ابن شميل الارقم حية بين حيتين رقم بحمرة وسواد وكدرة وبغثة قال ابن سيده والجمع أراقم غلب غلبة الاسماء فكسر تكسيرها ( أو ذكر الحيات ) لا
يوصف به المؤنث ( و ) لا يقال في ( الانثى ) رقماء ولكن ( رقشاء ) وقال ابن حبيب إذا جعلته نعتا قلت أرقش وانما الارقم اسمه وقال شمر
الارقم من الحيات التى تشبه الجان في اتقاء الناس من قتله وهو مع ذلك من أضعف الحيات وأقلها غضبا لان الارقم والجان يتقى في قتلهما عقوبة الجن لمن قتلهما ومنه قول رجل لعمر رضى الله عنه مثلى كمثل الارقم ان تقتله ينقم وان تتركه يلقم قوله ينفم أي يثأر به ( و ) الارقم ( حى من تغلب وهم الاراقم ) نص الجوهرى في الصحاح والاراقم حى من تغلب وهم جشم قال ابن برى ومنه قول مهلهل زوجها فقدها الاراقم في * جنب وكان الحباء من أدم وجنب حى من اليمن وقال ابن سيده والا راقم بنو بكر وجشم ومالك والحرث ومعاوية عن ابن الاعرابي ووجدت في هامش نسخة الصحاح ما نصه تخصيصه بأن الاراقم حى من تغلب وهم جشم فليس كذلك وانما الا راقم أحياء من تغلب وهم ستة جشم ومالك وعمرو وثعلبة ومعاوية والحرث بنو بكر بن حبيب بن غنم بن تغلب بن وائل وقال ابن دريد في الجمهرة الاراقم بطون من بنى تغلب يجمعهم هذا الاسم قيل سموا بذلك لان ناظرا نظر إليهم تحت الدثار وهم صغار فقال كأن أعينهم أعين الاراقم فلج عليهم اللقب * قلت وهو قول ابن الكلبى وساق أبو عبيدة في ذلك وجها آخر ( وجاء بالرقم بالفتح وككتف أي بالكثير و ) الرقيم ( كأمير ع و ) أيضا ( فرس حزام بن وابصة و ) قوله تعالى أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم كانوا من آياتنا عجبا اختلفوا في الرقيم فسأل ابن عباس كعبا عنه فقال هي ( قرية أصحاب الكهف ) التى خرجوا منها وفي تفسير الزجاج كانوا فيها ( أو جبلهم ) إلى كان فيه الكهف نقله الزجاج ( أو كلبهم ) روى ذلك عن الحسن ونقله السهيلي في الروض ( أو الوادي ) الذى فيه الكهف عن أبى عبيدة نقله السهيلي أيضا وأبو القاسم الزجاجي في أماليه ( أو الصخرة ) نقله السهيلي ( أو لوح رصاص نقش فيه نسبهم وأسماؤهم ) وقصصهم ( ودينهم ومم هربوا ) نقل ذلك عن الفراء ونقله السهيلي أيضا والجوهري ( أو ) الرقيم ( الدواة ) حكاه ابن دريد قال ولا أدرى ما صحته وعزاه أبو القاسم الزجاجي إلى مجاهد وقال انه بلغة الروم ( و ) قال ثعلب الرقيم ( اللوح ) وبه فسر الآية قال الجوهرى وذكر عكرمة عن ابن عباس انه قال ما أدرى ما الرقيم أكتاب أم بنيان وفي روض السهيلي كل القرآن اعلم الا الرقيم وغسلين وحنانا وأواها * قلت فهى اذن أقوال ثمانية ذكر الزجاجي منها خمسة وذكر آخرها الكتاب عن الضحاك وقتادة قال وإلى هذا القول يذهب أهل اللغة وهو فعيل في معنى مفعول ( و ) من المجاز ( الرقيمة المرأة العاقلة البرزة ) الفطنة عن الفراء ويقال للصناع الحاذقة بالخرازة هي ترقم الماء وترقم فيه كأنها تخط فيه ( و ) من المجاز ( المرقومة الارض بها نبات قليل ) أي نبذ من كلا عن الفراء أيضا ( والترقيم والترقين ) بالميم والنون ( علامة لاهل ديوان الخراج ) من اصطلاحاتهم وذلك بأن ( تجعل على الرقاع والتوقيعات والحسبانات لئلا يتوهم انه بيض كيلا يقع فيه حساب ) وسيأتى في النون أيضا ( وحميضة بن رقيم كزبير صحابي بدرى ) وقال الغساني انه شهد أحدا * ومما يستدرك عليه الرقم الختم ورقم البعير كواه والمرقم كمنبر ما ينقش به الخبز وفي المثل هو يرقم في الماء يضرب مثلا للفطن العاقل أي بلغ من حذقه بالامور أن يرقم حيث لا يثبت الرقم قال سأرقم في الماء القراح اليكم * على بعدكم ان كان للماء راقم والمرقم كمحدث الكاتب كالمرقن بالنون قال * داركرقم الكاتب المرقم * ويروى بالنون وفي حديث على رضى الله عنه في صفة السماء سقف سائر ورقيم مائر يريد به وشى السماء بالنجوم واستعمل المحدثون فيمن يزيد في حديثه ويكذب هو يزيد في الرقم وأصله الكتابة على الثوب والرقمة بالضم والرقم محركة لون الارقم وبنت الرقم ككتف الداهية نقله الجوهرى والرقيم كزبير موضع والارقم القلم عن الزمخشري وما وجدت الا رقمة من كلا أي نبذة وأبو عبد الله الارقم ابن أبى الارقم واسمه عبد مناف بن أسد المخزومى صحابي ومن ولده عزير بن طلحة بن عبد الله بن عثمان بن الارقم وأرقم بن شرحبيل تابعي عن ابن عباس وأرقم بن يعقوب كوفى يروى المراسيل وأرقم بن الارقم تابعي آخر يروى عن ابن عباس والرقمتان قرب المدينة نهيان من أنهاء الحرة قاله نصر

_Türkçe çeviri henüz yok_
