# رقم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%82%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رقم

القاف والراء والميم معهما
ق ر م، ق م ر، م ق ر، م ر ق، ر ق م، ر م ق كلهن مستعملات قرم: القَرْمُ الفحل المصعب.
وأَقْرِمَ أي ترك حتى استَقْرَمَ أي صار مُقْرَماً فهو أقْرَمُ، وهو المُكَرَّم، ويترك للفحلة لا يحمل عليه.
والقَرْمُ: تناول الحمل والجدي الحشيش، وأول ما يقرِمُ أطراف الشجر شيئاً، وهو راضع بعد.
والقَرْمُ: أن يُقَرَمَ من أنف البعير جليدة للسمة أي تقطع قطيعة فيبقى أثرها. فتلك السمة القرمة والقَرْمةُ، والقطيعة التي قطعت قُرامة. والبعير مَقْرومٌ، ورما قَرَموا من كركرته وأذنه يتبلغ بها أي يؤكل عند القحط.
والقِرامُ: ثوب من صوف، فيه ألوان من العهون، صفيق، يتخذ ستراً أو يغشى به هودج وكلة، ويجمع على قرم.
والمِقْرَمةُ: المحبس نفسه يُقْرَمُ به الفراش.
والقَرَمُ: شدة شهوة اللحم، وباز قَرِمٌ، وقَرِمْتُ إلى اللحم أي اشتهيته، قال:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي قَرَمَ الركب
رقم: الرَّقْمُ: تعجيم الكتاب، وكتاب مَرْقُومٌ: بينت حروفه بالتنقيط.
والتاجر يَرْقُم ثوبه بسمته.
والمُرقُومُ من الدواب: الذي يكون على أوظفته كيات صغار، كل واحدة رَقْمَةٌ، وينعت بها حمار الوحش لسواد على قوائمه.
والرَّقْمُ: خز موشى، يقال: خز رَقْمٍ كما تقول: برد وشي مضاف.
والرَّقْمَتانِ شبه ظفرين في قوائم الدابة متقابلتين.
والرَّقَمةُ: نبات.
والرُّقْمَةُ: لون الحية الأَرْقَم، وإنما هي رقشة من سواد وبغثة، والجميع الأراقِمُ، والأنثى رقشاء ولا يقال رَقْماء.
والأَرْقَمُ إذا جعلته نعتاً قلت أرقش، والأَرقَمُ اسمه، وربما جعله نعتاً كما قال الباهلي.
تمرس بي من حينه وأنا الرَّقِمْ
يريد الداهية.
مرق: المَرَق: جماعة المَرَقةِ، لا فعل له.
والمُروقُ: الخروج من شيء من غير مدخله.
والمارقةُ: الذين مرقوا من الدين كما يَمْرُقُ السهم من الرمية مُروقاً، وأمرَقْتُه أنا. ويقال للذي يبدي عوته: أمرَقَ إمراقاً.
ومَرِقَتِ البيضة مَرَقاً، ومَذِرَتْ مَذَراً أي فَسَدَتْ فصارتْ ماءً.
والامتِراق: سرعة المروق، وقد امترقت الحمامة من الوكر.
والمُرِّيق: شحم العصفر، ويقال: هي عربية محضة، ويقال: ليست بعربية. ومراق البطن من العانة إلى السرة.
رمق: الرَّمَقُ: بقية الحياة.
ورَمَّقُوهُ ويُرَمِّقُونَه أي بقدر ما يمسك رَمَقَه، ويقال: وما عيشه إلا رُمْقَةٌ ورِماقٌ، قال:
ما زخر معروفك بالرماقِ
والرِّماقُ: المُرامَقةُ بالبَصَر، وما زلت أرمُقُه بعيني وأرامِقُه أي أتبعُه بصري فأطيل النظر.
والرّامِقُ الرامج أي الملواح الذي تصاد به البزاة ونحوها، يوكأ ببومة فيشد برجلها شيء أسود وتخاط عيناها، ويشد في ساقها خيط طويل، فإذا وقع البازي عليها أخذه الصياد من قترته.
قمر: القَمْراءُ ضَوءُ القَمَر، وليلة مُقمِرةٌ.
واقَمَرَ التَّمْرُ أي لم ينضَجْ حتى أصابه البرد فذهبت حلاوته وطعمه.
والقُمْرةُ: لون الحمار الأقمَرِ، وهو لون يضرب إلى الخضرة.
والقَمْراءُ: دخلة من الدخل.
وقامَرْتُه فقَمَرْتُه من القِمار.
والقُمْريُّ: طائر كالفاختة مسكنه الحجاز.
مقر: المَقِرُ: شبه الصبر، والمَقْرُ أيضاً، قال:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه والمَقِرْ
والمَقْرُ: إيقاعك السمك المالح في الماء، وتقول: مَقَرْتُه فهو مَمْقُورٌ.

### Türkçe

**القاف** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

ق ر م، ق م ر، م ق ر، م ر ق، ر ق م، ر م ق hepsi kullanımdadır. **قرم**: **القَرْمُ** azgın erkek devedir.

Ve **أَقْرِمَ** yani bırakıldı, ta ki **استَقْرَمَ** yani **مُقْرَماً** oldu; o hâlde o **أقْرَمُ**dur; ve o **المُكَرَّم**dir; ve erkek deveye bırakılır, üzerine yük bindirilmez.

Ve **القَرْمُ**: gebe (hayvanın) ve oğlağın otu yemesidir; ve ilk **يقرِمُ** ettiği şey, ağaçların uçlarını biraz (yemesidir); hâlbuki o hâlâ emmektedir.

Ve **القَرْمُ**: devenin burnundan damga için bir deri parçasının **يُقَرَمَ** edilmesidir; yani bir kesik kesilir de izi kalır. İşte o damga **القرمة** ve **القَرْمةُ**dır; ve kesilen kesik parça **قُرامة**dır. Ve deve **مَقْرومٌ**dur. Ve belki **قَرَموا** onun hörgücünden ve kulağından onunla geçinilecek kadar (parça) (kesmişlerdir); yani kıtlıkta yenir.

Ve **القِرامُ**: yünden bir elbisedir; içinde yün boyalarından renkler vardır; kalındır; perde edinilir yahut onunla hevdç ve **كلة** örtülür; ve **قرم** üzerine cem olunur.

Ve **المِقْرَمةُ**: hapsin kendisidir; onunla döşek **يُقْرَمُ** edilir.

Ve **القَرَمُ**: et iştahının şiddetidir; ve **باز قَرِمٌ**; ve **قَرِمْتُ إلى اللحم** yani onu arzuladım; dedi ki:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي قَرَمَ الركب

**رقم**: **الرَّقْمُ**: yazıyı noktalama (harflerini ayırt etme)dir; ve **كتاب مَرْقُومٌ**: harfleri noktalama ile açıklanmış (belirgin kılınmış)tır.

Ve tüccar elbisesini damgasıyla **يَرْقُم** eder.

Ve binek hayvanlarından **المُرقُومُ**: ayak bileklerinde küçük dağlamalar bulunan; her biri bir **رَقْمَةٌ**dır; ve yaban eşeği, bacaklarındaki siyahlık sebebiyle bununla nitelenir.

Ve **الرَّقْمُ**: nakışlı ipektir; “**خز رَقْمٍ**” denir; tıpkı “**برد وشي**” (izafetli) dediğin gibi.

Ve **الرَّقْمَتانِ**: hayvanın ayaklarında karşılıklı iki tırnak benzeri (iz)dir.

Ve **الرَّقَمةُ**: bir bitkidir.

Ve **الرُّقْمَةُ**: **الحية الأَرْقَم**ın rengidir; o ancak siyahlık ve beyazımsı bir karışımından bir benektir; ve hepsi **الأراقِمُ**dur; dişisi **رقشاء**dır ve **رَقْماء** denmez.

Ve **الأَرْقَمُ**u sıfat yaptığında “**أرقش**” dersin; **الأَرقَمُ** onun adıdır; ve bazen onu sıfat yapar; Bâhilî’nin dediği gibi:
تمرس بي من حينه وأنا الرَّقِمْ
“Felâket”i kasteder.

**مرق**: **المَرَق**: **المَرَقةِ** topluluğudur; fiili yoktur.

Ve **المُروقُ**: bir şeyden, giriş yerinden olmaksızın çıkmaktır.

Ve **المارقةُ**: dinden çıkan kimselerdir; tıpkı okun hedefinden **مُروقاً** olarak çıkması gibi; ve ben onu **أمرَقْتُه**. Ve ayıbını açığa vuran kimse için denir: **أمرَقَ إمراقاً**.

Ve **مَرِقَتِ البيضة مَرَقاً**; ve **مَذِرَتْ مَذَراً** yani bozuldu da su oldu.

Ve **الامتِراق**: muruğun süratidir; ve güvercin yuvadan **امترقت** etti.

Ve **المُرِّيق**: aspir yağıdır; ve denir ki: o katıksız Arapçadır; ve denir ki: Arapça değildir. Ve **مراق البطن**: kasıktan göbeğe kadar olan (karın) kısmıdır.

**رمق**: **الرَّمَقُ**: hayatın kalıntısıdır.

Ve **رَمَّقُوهُ** ve **يُرَمِّقُونَه** yani **رَمَقَه**ni tutacak kadar (ona) verirler. Ve denir ki: “Onun geçimi ancak bir **رُمْقَةٌ** ve **رِماقٌ**tır”; dedi ki:
ما زخر معروفك بالرماقِ

Ve **الرِّماقُ**: bakışla **المُرامَقةُ**dır; ve ben onu gözümle **أرمُقُه** ve **أرامِقُه** etmeyi sürdürdüm; yani bakışımı ona uydururum da bakmayı uzatırım.

Ve **الرّامِقُ**: **الرامج** yani doğanlar ve benzerleriyle avlanan, sallanan (yem)dir; bir baykuşla bağlanır; ayağına siyah bir şey bağlanır ve gözleri dikilir; ve bacağına uzun bir ip bağlanır; doğan onun üzerine konunca avcı onu ipinden alır.

**قمر**: **القَمْراءُ**: ayın ışığıdır; ve **ليلة مُقمِرةٌ**.

Ve **اقَمَرَ التَّمْرُ** yani olgunlaşmadı; ta ki soğuk ona isabet etti de tatlılığı ve tadı gitti.

Ve **القُمْرةُ**: **الحمار الأقمَرِ**in rengidir; ve o, yeşilliğe çalan bir renktir.

Ve **القَمْراءُ**: gelirin bir girdi (kalem)i.

Ve onunla kumar oynadım: **قامَرْتُه**; sonra onu yendim: **قَمَرْتُه**; **القِمار**dan.

Ve **القُمْريُّ**: kumru gibi bir kuştur; meskeni Hicaz’dır.

**مقر**: **المَقِرُ**: sabır (bitkisi) benzeri (şey)dir; ve **المَقْرُ** da (böyledir); dedi ki:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه والمَقِرْ

Ve **المَقْرُ**: tuzlu balığı suya koymandır; ve dersin ki: **مَقَرْتُه**; o hâlde o **مَمْقُورٌ**dur.
