# رقن — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%86/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%82%D9%86/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%86.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رقن

القاف والراء والنون معهما
ق ر ن، ن ق ر، ر ن ق، ر ق ن، ق ن ر مستعملات قرن: قَرْنُ الثور معروف، وموضعه من رأس الإنسان قَرنٌ أيضاً، ولكل رأسٍ والقَرْن في السن: اللذة.
والقَرنُ: الأمة.
وقَرنٌ بعد قَرنٍ، ويقال: عمر كل قَرنٍ ستون سنة.
والقَرنُ: عفلة الشاة والبقرة، وهو شيء تراه قد خرج من ثغرها.
والقَرنُ: جبل صغير منفرد.
والقَرنان: ما يبنى على رأس البئر من حجر أو طين، توضع عليهما النعامة، وهي خشبة يدور عليها المحور، قال:
تبين القَرْنَيْنِ وانظر ما هما		امدراً أم حجراً تراهمـا
والقَرْنُ: طلق من جري الخيل.
وقَرَنْتُ الشيء أقرنه قرناً أي شددته إلى شيء.
والقَرَنُ: الحبل يقرن به، وهو القِران أيضاً.
وكان رجل عبد صنماً فأسلم ابن له وأهله، فجهدوا عليه، فأبى فعمد إلى صنمه فقلده سيفاً وركز عنده رمحاً، وقال: امنع عن نفسك، وخرج مسافراً فرجع ولم يره في مكانه، فطلبه فوجده وقد قُرِنَ إلى كلب ميت في كناسة قوم فتبين له جهله، فقال:
إنك لو كنت إلهاً لـم تـكـن		أنت وكلب وسط بئر في قَرَنْ
أفٍّ لملقاك إلهـاً يسـتـدن
فقال هذه الأبيات وأسلم.
والقِرانُ: حبل يشد به البعير كأنه يقوده، وجمعه قُرُنٌ.
وقَرَنٌ: حي من اليمن منهم أويس القَرَنيّ.
والقَرَنُ: جعبة صغيرة تضم إلى الجعبة الكبيرة، وفي الحديث: "الناس يوم القيامة كالنبل في القَرَنِ".
والقَرَن في قول جرير: "كالمشدود في القَرَنِ" يكون حبلاً ويكون جعبة.
والأقْرَنُ: المقرون الحاجبين.
والقِرْنُ: ضدك في القوة.
والقَرْنُ: حد ظبة السيف والسنان.
والقَرونُ: الناقة إذا جرت وضعت يديها ورجليها معاً معاً.
والقَرنُ: حرف رابية مشرفة على وهدة صغيرة.
والقُرانَى تثنية فرادى، تقول: جاءوا فرادى وقُرانَى.
والقِرانُ أن يُقارن بين تمرتين يأكلهما معاً، وفي الحديث: "لا قِرَانَ ولا تفتيش في أكل التمر".
والقِرانُ أن تقرِنَ حجة وعمرة معاً.
والقَرونُ من النوق: المُقْتَرنَةُ القادمين والآخرين من أطبائها.
والقَرونُ: التي إذا بعرت قارَنَتْ بعرها.
وسمي ذا القَرْنَيْنِ لأنه ضرب ضربتين على قَرْنَيْهِ.
والقَرينُ: صاحبك الذي يقارنُك، وقوله عز وجل: "مقترنين" أي مُتقارنينَ.
وتقول: فلان إذا جاذبته قرينته وقرينه قهرها أي إذا قُرِنَتْ به الشديدة أطاقها وغلبها إذا ضم إليه أمر أطاقه، قال عمرو:
متى نشدد قرينتَنا بحـبـل		نجد الحبل أو نقص القَرينا
وقَرينهُ الرجل امرأته.
وأقْرَنْتُ لهذا البعير أو البرذون أي أطلعته، اشتق من قولك: صرت له قريناً أي مطيقاً، ومنه قوله تعالى: "ما كنا له مُقرِنينَ" أي مطيقين.
والأَقْرَنُ والقَرْناءُ من الشاء ذات القرون.
والقَرْنانُ: الذي لا غيرة له.
وقارونُ ابن عم موسى عليه السلام وكان منافقاً فلما عاتبه موسى استبان كفره فدعا عليه فخسف به.
والقًرونُ: النفس.
والقَيرَوانُ: القافلة، معربة.
والقَيروانُ: اسم مدينة.
رقن: تَرقينُ الكتاب: تزيينه، وترقين الثوب بالزعفران والورس، قال:
دار كرقم الكاتب المُرَقِّنِ
والرُّقونُ: النقوش.
رنق: الرَّنَقُ: تراب في الماء من القذى ونحوه، وماء رنقٌ ورَنَقٌ.
وقد أرنقتُه ورَنقتُه.
وفي عيشه رَنَقٌ أي كدر، قال:
قد أرد الماء لا طرقاً ولا رَنقا
والتَّرْنيقُ: كسر جناح الطائر حتى يسقط من آفة، وهو مُرَنَّقُ الجناح.
قنر: القَنَوَّرُ: الشديد الرأس، الضخم من كل شيء.
نقر: النًّقْرُ: صوت اللسان يلزق طرفه بمخرج النون فيصوت به فَيَنْقُرُ بالدابة لتسير، قال:
وخانق ذي غصة جرياض
?راخيت يوم النَّقْرِ والإنقاض والنَّقيرُ: نكتة في ظهر النواة منها تنبت النخلة.
والنَّقيرُ: أصل خشبة ينقر فينبذ فيه.
والنَّقْرُ: ضرب الرحى ونحوه بالمنقار، والمِنقارُ حديدة كالفأس لها خلف مسلك مستدير تقطع به الحجارة.
والنَّقارُ: الذي ينقش الركب واللجم والرحى.
ورجل نَقّار مُنَقَّرٌ: يُنَقِّرُ عن الأمور والأخبار.
وعن عمر قال: "متى ما يكثر حملة القرآن يُنَقِّروا، ومتى ما يُنَقِّروا يختلفوا".
والمناقَرةُ: مراجعة الكلام بين اثنين وبثهما أمورهما.
وفي الحديث: "ما كان الله ليُنْقِرَ عن قاتل المؤمن" أي ما كان ليقلع، قال:
وما أنا من أعداء قومي بمُنْقِرِ
والنّاقُورُ: الصور ينقُر فيه الملك أي ينفخ.
والنُّقْرَةُ: قطعة فضة مذابة، والنُّقرةُ: حفرة غير كبيرة في الأرض.
ونُقْرة القفا: وقبة بين العنق والرأس.
والمِنْقَرُ: بئر: بعيد القعر كثيرة الماء، قال:
أصدرها عن مِنْقَر السنابـر		نقر الدنانير وشرب الخازر
ومِنْقَرٌ: قبيلة.
ومِنْقارُ الطير والخف: طرفه.
والنَّقْرةُ: ضم الإبهام إلى الوسطى، ثم ينقر فيسمع صوته، وباللسان أيضاً.
ونَقَّرَ باسم رجل أي دعاه من بين أصحابه خاصة، وانتَقَرَ أيضاً.
ونَقَرْتُ رأسه: ضربته.
وانتَقَرَتِ الخيل بحوافرها أي احتفرت نُقَراً.
وانتَقَرَ السيل نُقَراً: حفر يحفر فيها الماء.
ونَقْرةُ: منزل بالبادية.
وأنْقِرَةُ: موضع بالشام ذكرتها الشعراء.

### Türkçe

**القاف** ve **الراء** ve **النون** birlikte

**ق ر ن**، **ن ق ر**، **ر ن ق**، **ر ق ن**، **ق ن ر** kullanımdadır. **قرن**: **قَرْنُ الثور** bilinir; insanın başındaki yeri de **قَرنٌ**dur; her baş için. Ve **القَرْن** yaşta: lezzettir.
Ve **القَرنُ**: ümmet.
Ve **قَرنٌ**dan sonra **قَرنٌ**; ve denilir: her **قَرنٍ**ın ömrü altmış senedir.
Ve **القَرنُ**: koyunun ve ineğin **عفلة**si; o, onun ağzından çıkmış olarak gördüğün bir şeydir.
Ve **القَرنُ**: tek başına (münferit) küçük bir dağ.
Ve **القَرنان**: kuyunun başı üzerine taştan yahut çamurdan yapılan şey; üzerine **النعامة** konur; o, üzerinde milin döndüğü bir ağaçtır. Dedi ki:
تبين **القَرْنَيْنِ** وانظر ما هما		امدراً أم حجراً تراهمـا
Ve **القَرْنُ**: atların koşusundan bir salıvermedir.
Ve **قَرَنْتُ** şeyi, onu **أقرنه** **قرناً**: yani onu bir şeye sıkıca bağladım.
Ve **القَرَنُ**: onunla bağlanan ip; o, **القِران** da olur.
Ve bir adam bir puta kulluk etti; bir oğlu ve ehli Müslüman oldu; ona karşı çabaladılar; o ise reddetti. Bunun üzerine putuna yöneldi; ona bir kılıç taktı ve yanında bir mızrak dikti ve dedi: Kendinden savun. Ve yolculuk ederek çıktı; sonra döndü ve onu yerinde görmedi. Onu aradı; onu, bir kavmin süprüntülüğünde ölü bir köpeğe bağlanmış olarak buldu; böylece ona cehaleti açıkça belli oldu. Dedi ki:
إنك لو كنت إلهاً لـم تـكـن		أنت وكلب وسط بئر في **قَرَنْ**
أفٍّ لملقاك إلهـاً يسـتـدن
Bu beyitleri söyledi ve Müslüman oldu.
Ve **القِرانُ**: deve onunla bağlanır; sanki onu sevk eder; çoğulu **قُرُنٌ**dur.
Ve **قَرَنٌ**: Yemen’den bir kabile; onlardan **أويس القَرَنيّ**.
Ve **القَرَنُ**: büyük sadaka eklenen küçük bir sadak; hadiste: "Kıyamet günü insanlar **القَرَنِ**deki oklar gibidir."
Ve **القَرَن** Cerîr’in sözü olan: " **كالمشدود في القَرَنِ** "de, ip olur ve sadak olur.
Ve **الأقْرَنُ**: kaşları bitişik olan.
Ve **القِرْنُ**: kuvvette senin zıddın (rakibin).
Ve **القَرْنُ**: kılıcın ağzının ve mızrak ucunun keskinliği.
Ve **القَرونُ**: deve; koştuğu zaman iki elini ve iki ayağını birlikte birlikte koyarsa.
Ve **القَرنُ**: küçük bir çukurluğa bakan, yüksek bir tümseğin kenarı.
Ve **القُرانَى**: **فرادى**nın tesniyesidir; dersin ki: geldiler **فرادى** ve **قُرانَى**.
Ve **القِرانُ**: iki hurmayı birleştirip ikisini birlikte yemendir; hadiste: "Hurma yemede **قِرَانَ** yoktur ve teftiş yoktur."
Ve **القِرانُ**: bir hac ile bir umreyi birlikte birleştirmen.
Ve develerden **القَرونُ**: tabiplerinden (ön ve arka) gelenleri birbirine bağlanmış olan.
Ve **القَرونُ**: dışkıladığı zaman dışkısını birbirine bitiştirerek yapan.
Ve **ذا القَرْنَيْنِ** diye adlandırıldı; çünkü **قَرْنَيْهِ** üzerine iki darbe vurdu.
Ve **القَرينُ**: seni mukarenet eden (yanında bulunan) arkadaşın; ve Aziz ve Celil olanın sözü: " **مقترنين** " yani birbirine yakın olanlar.
Ve dersin: falan kimse, onun **قرينته**si ve **قرينه**si onu çekiştirdiğinde onu kahretti: yani şiddetli olan ona bağlandığında ona güç yetirdi ve onu yendi; ona bir iş eklendiğinde ona güç yetirdi. Amr dedi ki:
متى نشدد **قرينتَنا** بحـبـل		نجد الحبل أو نقص **القَرينا**
Ve onun **قَرينهُ**si, adamın karısıdır.
Ve **أقْرَنْتُ** bu deveye yahut bu binek atına: yani onu çıkardım; "ona **قريناً** oldum" sözünden türetilmiştir; yani güç yetiren. Ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: " **ما كنا له مُقرِنينَ** " yani güç yetirenler.
Ve koyundan **الأَقْرَنُ** ve **القَرْناءُ**: boynuzlu olan.
Ve **القَرْنانُ**: kıskançlığı olmayan kimse.
Ve **قارونُ**: Musa عليه السلام’ın amcaoğludur; münafıktı; Musa onu azarlayınca küfrü açığa çıktı; ona beddua etti; böylece yer onu yuttu.
Ve **القًرونُ**: nefis.
Ve **القَيرَوانُ**: kervan; Arapçalaştırılmıştır.
Ve **القَيروانُ**: bir şehrin adıdır.

**رقن**: **تَرقينُ الكتاب**: onu süslemek; ve elbiseyi safran ve **الورس** ile **ترقين** etmek. Dedi ki:
دار كرقم الكاتب **المُرَقِّنِ**
Ve **الرُّقونُ**: nakışlar.

**رنق**: **الرَّنَقُ**: suda, çerçöp ve benzeri şeylerden olan toprak; ve **ماء رنقٌ** ve **رَنَقٌ**.
Ve onu **أرنقتُه** ve **رَنقتُه**.
Ve onun yaşayışında **رَنَقٌ** vardır: yani bulanıklık. Dedi ki:
قد أرد الماء لا طرقاً ولا **رَنقا**
Ve **التَّرْنيقُ**: kuşun kanadını kırmak; ta ki bir âfetten düşsün; o, kanadı **مُرَنَّقُ**tur.

**قنر**: **القَنَوَّرُ**: başı sert olan; her şeyden iri olan.

**نقر**: **النًّقْرُ**: dilin sesi; ucunu **النون**un mahrecine yapıştırır da onunla ses çıkarır; böylece biniti yürüsün diye ona **فَيَنْقُرُ**. Dedi ki:
وخانق ذي غصة جرياض
?راخيت يوم **النَّقْرِ** والإنقاض
Ve **النَّقيرُ**: çekirdeğin sırtında bir nokta; ondan hurma ağacı biter.
Ve **النَّقيرُ**: bir ağaç parçasının kökü; oyulur da içine şıra atılır.
Ve **النَّقْرُ**: değirmeni ve benzerini **المنقار** ile vurmak; ve **المِنقارُ**: balta gibi bir demir; arkasında yuvarlak bir yol (kanal) vardır; onunla taşlar kesilir.
Ve **النَّقارُ**: eyerleri, gemleri ve değirmeni nakşeden.
Ve bir adam **نَقّار مُنَقَّرٌ**: işlerden ve haberlerden araştırıp didikler.
Ve Ömer’den rivayet edildi, dedi ki: "Kur’an taşıyanlar çoğalınca **يُنَقِّروا**; ve **يُنَقِّروا** olunca ihtilafa düşerler."
Ve **المناقَرةُ**: iki kişi arasında sözün karşılıklı geri çevrilmesi ve ikisinin işlerini birbirine yayması.
Ve hadiste: "Allah, müminin katilinden dolayı **ليُنْقِرَ** olmaz" yani söküp çıkaran olmaz. Dedi ki:
وما أنا من أعداء قومي **بمُنْقِرِ**
Ve **النّاقُورُ**: sûrdur; melek ona **ينقُر**: yani üfler.
Ve **النُّقْرَةُ**: eritilmiş bir gümüş parçası; ve **النُّقرةُ**: yerde büyük olmayan bir çukur.
Ve **نُقْرة القفا**: boyun ile baş arasında bir kabartı.
Ve **المِنْقَرُ**: bir kuyu; dibi uzak, suyu çok. Dedi ki:
أصدرها عن **مِنْقَر** السنابـر		نقر الدنانير وشرب الخازر
Ve **مِنْقَرٌ**: bir kabile.
Ve kuşun ve toynağın **مِنْقارُ**u: onun ucu.
Ve **النَّقْرةُ**: başparmağı orta parmağa bitiştirmek; sonra vurulur da sesi işitilir; dille de (olur).
Ve bir adamın adıyla **نَقَّرَ**: yani onu, arkadaşları arasından özellikle çağırdı; **انتَقَرَ** da (böyledir).
Ve **نَقَرْتُ** onun başını: ona vurdum.
Ve atlar, toynaklarıyla **انتَقَرَتِ**: yani çukurlar kazdı.
Ve sel **انتَقَرَ** **نُقَراً**: suyun içinde kazdığı çukurlar.
Ve **نَقْرةُ**: çölde bir menzil.
Ve **أنْقِرَةُ**: Şam’da bir yer; şairler onu zikretmiştir.
