# رقي (ر-ق-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%82%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Rukye tümsek, gırtlak kemiği, ümük demektir

- Harfler: ر - ق - ي
- Kur'an'da: 5 geçiş · 4 ayet · 5 sîga
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رقى

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [التَّرَاقِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | الْتَفَاعِلَ | Soluk boruları | 1 | 1 | [75:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/ayet/75:26.md) |
| [تَرْقَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%89.md) | تَفْعَلَ | Yukarı çıkarsın | 1 | 1 | [17:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/ayet/17:93.md) |
| [رَاقٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8D.md) | فَاعِلٌ | Yukarı çıkan | 1 | 1 | [75:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/ayet/75:27.md) |
| [فَلْيَرْتَقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَلْيَفْتَعِلُوا | Öyleyse yukarı çıkmaya çabalasınlar | 1 | 1 | [38:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/ayet/38:10.md) |
| [لِرُقِيِّكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%82%D9%90%D9%8A%D9%90%D9%91%D9%83%D9%8E.md) | لِفُعُولِكَ | Senin yukarı çıkmana | 1 | 1 | [17:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/ayet/17:93.md) |

## Mücavir kökler — 18 mücavir (33 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [زخرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Süs, desen demektir
2. [سبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Araç
3. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
4. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beyt ev demektir
5. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İş ayakkabısı
6. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
7. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
8. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
9. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
10. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Nezle” konaklama yeri demektir
11. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
12. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
13. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir
14. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
15. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
16. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
17. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir
18. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رقي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D8%AF.md), [علا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D8%A7.md), [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) |
| Zıt Kök | [هبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Basamak basamak yukarı tırmanmak, dik bir yüzeyde veya derecede kademeli olarak yükselmek; bedende yukarı doğru uzanan köprücük kemiği |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın fiziksel, ontolojik veya hiyerarşik sınırları aşarak göğe veya iktidar basamaklarına kademe kademe tırmanma iddiası ve canın bedenden yukarı çıkış anı |
| Çekirdek Özet 3 | Yetki ve bilgi basamaklarını meşru vasıtalar olmaksızın zorla tırmanmanın imkânsızlığı; varoluşsal dikey yükselişin yalnızca ilahi izne bağlı oluşu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca büyü, afsun veya şifa duası anlamındaki "rukye" daraltmasına hapsetmek veya ayetlerdeki dikey intikal ve basamaklı yükseliş hareketini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رق | İncelik, şeffaflık, hafiflik, bir yüzey boyunca yukarıya doğru uzama veya hassas sınır teşkil etme hareketini ifade eder. Bu çekirdek [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) kökünde boynu uzatarak gözetlemeyi, [رقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%82.md) kökünde incelip zarlaşmayı, [رقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%AF.md) kökünde hareketsiz ve yatay uzanmayı, [رقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85.md) kökünde ise ince hatlar çizerek işaretlemeyi gösterir. | ي | İki harfli çekirdeğin taşıdığı incelerek uzama ve yukarı yönelme potansiyeline dikey yönelim, basamaklı hareket ve kademeli tırmanma niteliği kazandırarak anlamı somut ve soyut derecelerde yukarı çıkmaya dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yükselişin yöneldiği tepe noktasını, baş hizasını, üst sınırı ve öncelik kazanma hedefini temsil eder. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Yükseliş güzergâhındaki dar geçidi, eşiği, aşılması gereken çetin sınırı ve toplanma merkezini simgeler. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Tırmanma fiilinin bedensel eylemini, basamakları tek tek tutunarak aşmayı, bir vasıtaya veya sebebe fiilen yapışarak kendini yukarı çekmeyi ifade eder. |
| رقي | İnsan başı, sınır eşiği ve uzanan el imgelerinin birleşimi | Bir engeli veya dereceyi aşmak için elin bir basamağa tutunarak başı ve bedeni yukarıdaki sınır çizgisine doğru kademeli olarak yükseltmesi hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Merdiven, dağ veya tümsek gibi eğimli ve dik zeminlerde basamak basamak yukarı çıkmak, tırmanmak. Ayrıca göğüs kafesinin üst kısmında yer alan ve boyna doğru yükselen köprücük kemiğine ve yüksekçe kum tepesine ad olmuştur. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde dağa ve merdivene tırmanma ile tedavi amaçlı nefes edip okuma manalarında yaygındır. Ziyâd el-A‘cem veya erken dönem şairlerinin merdiven basamaklarını aşma tasvirlerinde kök yer alır: أنت الذي كلفتني رقي الدرج على الكلال والمشيب والعرج |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde sarp dağ patikalarına مرقاة veya مرقى denilmiş; çöl devesinin güçlükle tepeye çıkması ارْقَ عَلَى ظَلْعِكَ "aksaklığına göre tırman / gücün yettiği kadar yüksel" darb-ı meseliyle ifade edilmiştir. Ayrıca hastayı iyileştirmek için okunan koruyucu sözlere ve tıbbi dualara رقية adı verilmiştir. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça رقي kökü, dikey yönelim, basamak basamak yükselme ve üste çıkma semantik çekirdeğini temsil eder. Batı Sami dillerinde kökün fonetik varyantları ve soydaş biçimleri incelendiğinde, kavramın temel olarak "yukarı çıkmak, tırmanmak, göğe yükselmek" fiilleriyle doğrudan ve dolaylı irtibatları tespit edilir. İbranicede gök kubbe, genişleyen üst tabaka ve yayılıp gerilen gök kubbe anlamındaki רָקִיעַ (*rāqīaʿ*, kökü *rqʿ*) sözcüğü ile uzamsal bir paralellik gösterir; her iki kök de yukarıya doğru uzama ve üst düzleme yerleşme zemininde kesişir. Aramice ve Süryanicede de yükselme, bir eşiği aşma ve koruyucu dua vasıtasıyla manevi bir perde oluşturma bağlamında fonetik akrabalıklar izlenir. Klasik Arapçada kök, bir yandan merdiven basamakları gibi somut bir zemin üzerinden fiziksel tırmanışı (رقي في السلم) ifade ederken, diğer yandan nefesin ve ruhun bedenin en üst kemiği olan köprücük kemiklerine (التراقي) dayanmasını ve hastalıktan kurtulmak için koruyucu sözlerle şifa arayışını (رقية) kapsayan üçlü bir semantik genişleme sergilemiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رقي ve [رقو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%88.md) kök varyantları | Dikey tırmanış, kum tümseği, köprücük kemiği ve nefesle koruma duaları arasında basamaklı yükselme eksenli türetimler mevcuttur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רָקִיעַ (*rāqīaʿ*) ve Aramice üst katman, gök kubbe ve yükselme göstergeleri | Yukarı doğru açılma, üst düzleme tırmanma ve koruyucu eşik oluşturma kavramlarında ortak Sami semantik matrisi izlenir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda yukarı hareket ve yükselti gösteren biçimler | Kökün ilk iki konsonantı olan *r-q* ekseninde incelme, uzama ve üste erişme hareketini gösteren arkaik Afro-Asyatik unsurlar. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رقي | Anlamlı | Basamak basamak tırmanmak, yukarı çıkmak; köprücük kemiği; rukye | Hedef köktür. Maddi ve manevi basamaklarda yukarı intikali ve dikey yükselişi anlatır. | Kur'an'da geçer |
| [ريق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D9%82.md) | Anlamlı | Tükürük, ağız salgısı; bir şeyin ilk ve en taze anı | Ağızdan çıkan sıvı veya günün başlangıcı anlamına gelir. Kök içi harf dönüşümüdür. | Kur'an'da geçmez |
| [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) | Anlamlı | Toplamak, biriktirmek; konuk ağırlamak; yerleşim yeri kurmak | Suyu havuzda, insanları bir arada toplama hareketidir; karye bu köktendir. | Kur'an'da geçer |
| [قير](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B1.md) | Anlamlı | Zift, katran; gemileri katranla kaplamak | Zemin veya yüzeyi koruyucu siyah zift tabakasıyla sıvama hareketidir. | Kur'an'da geçmez |
| [يرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B1%D9%82.md) | Anlamlı | Ekinin sararması, sarılık hastalığı, güve kurdu | Bitki veya insanda solgunluk, sararma ve içten içe zayıflama hali. | Kur'an'da geçmez |
| يقر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte müstakil bir asıl kök kaydı bulunmamaktadır. | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رقي | Merkez | Kademeli tırmanış ve dikey yükselme | Bir vasıta, basamak veya sebebe tutunarak kademe kademe yukarı çıkmayı bildirir. | Maddi merdivenden manevi yetki derecelerine kadar araçlı tırmanışı gösterir. |
| [صعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D8%AF.md) | Komşu | Dikey yükseliş ve yukarı yönelme | Geniş ve genel bir tırmanış hareketidir; basamak veya sebep şartı olmaksızın dikine çıkışı anlatır. | Düz veya sarp zeminde yukarı doğru yönelmeyi ifade eder. |
| [علا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D8%A7.md) | Komşu | Yükseklik, üstünlük ve galebe | Konum, makam veya itibar bakımından yukarıda olmayı anlatır; eylemden ziyade durumu belirtir. | Hiyerarşik üstünlük ve hâkimiyet durumunu bildirir. |
| [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) | Komşu | Kıvrılarak ve meylederek yükselme | Doğrusal olmayan, eğimli, kavisli ve basamaklı yollarla göğe yükselişi ifade eder. | Meleklerin ve ruhun kavisli semavi yollarla urûcunu bildirir. |
| [هبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B7.md) | Zıt | Yukarıdan aşağıya inme ve düşüş | Yüksek bir mevkiden, dağdan veya mekândan alt düzleme zorunlu veya doğal inişi anlatır. | رقي kökünün gerektirdiği tırmanma çabasının aksine aşağıya iniş ve düşüştür. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رقي | Yukarı tırmanmak, köprücük kemiği, rukye | Basamakları kullanarak üste çıkmayı, boğaz eşiğini ve koruma duasını kapsar. | Kesin |
| Latince | Scandere, ascendere, incantare | Tırmanmak, basamak basamak yükselmek, büyü/efsun okumak | *Scandere* kökün merdiven ve basamak tırmanma yönünü, *incantare* ise rukye yönünü karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | To ascend, to scale, incantation, collarbone | Basamakla tırmanmak, yukarı çıkmak, büyü/afsun, köprücük kemiği | *Scale* ve *ascend* kademeli yükselişi, *collarbone* bedensel terakiyi karşılar; tek kelime tüm alanı örtmez. | Güçlü |
| Almanca | Aufsteigen, erklimmen, Beschwörung, Schlüsselbein | Tırmanarak yükselmek, basamak aşmak, rukye, köprücük kemiği | *Erklimmen* çaba ve basamakla üste varmayı tam yansıtırken bedensel ve şifa yönü diğer kelimelere kalır. | Güçlü |
| Fransızca | Gravir, monter, incantation, clavicule | Tırmanmak, üste çıkmak, efsun, köprücük kemiği | *Gravir* basamaklı ve zorlu tırmanışı, *clavicule* canın ulaştığı anatomik eşiği karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَرْقَى / لِرُقِيِّكَ | Merdiven ve vasıtalarla göğe tırmanma, fiziksel-mucizevi dikey yükseliş | Müşriklerin Hz. Peygamber’den göğe merdiven dayayıp çıkmasını ve oradan yazılı kitap getirmesini talep ettikleri meydan okuma bağlamı (İsrâ [17:93](https://lisan.digital/tr/ayet/17:93.md)). |
| فَلْيَرْتَقُوا | İktidar basamaklarına, göklerin iplerine ve sebeplerine tırmanma iddiası | Müşriklerin ilahi risalet ve vahiy dağıtımına müdahale etme iddialarının reddedildiği, evrenin idari basamaklarına tırmanma meydan okuması (Sâd [38:10](https://lisan.digital/tr/ayet/38:10.md)). |
| التَّرَاقِيَ | Göğüs kafesinin üstündeki köprücük kemikleri, canın boğaza dayanma eşiği | Ölüm anında canın bedenin alt kısımlarından çekilerek göğsün en üst kemiklerine ulaştığı ve son nefes eşiğinin aşıldığı kıyamet tasviri (Kıyâme [75:26](https://lisan.digital/tr/ayet/75:26.md)). |
| رَاقٍ | Şifa veren, efsun okuyan, canı yukarı çekecek veya kurtaracak kimse | Ölüm döşeğindeki kişiyi kurtarmak için "Bunu iyileştirecek bir şifacı/okuyucu kim var?" yahut ruhu yukarı çıkaracak melek sorusu bağlamı (Kıyâme [75:27](https://lisan.digital/tr/ayet/75:27.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ispatı ve kozmik iktidar | Peygamberden göğe çıkma talebinin imkânsızlığı ve kâinatın yönetim basamaklarına mahlûkun tırmanamayacağı ilkesi. | Beşerî güçlerin ontolojik sınırlarını aşarak ilahi egemenlik basamaklarına müdahale edemeyeceği tespiti. |
| Fıkıh | Rukye ve tedavi yöntemlerinin meşruiyeti | Şirk ve anlamsız tılsımlar içermeyen, ayet ve dualarla yapılan rukyenin caiz olup olmadığı tartışması. | Caiz olan koruyucu dua ile haram olan sihir ve efsun ayrımı üzerinden daralma. |
| Tefsir | Canın köprücük kemiklerine dayanması ve ölüm anı | Kıyâme suresindeki ayetin fizyolojik ölüm sürecini ve insanın çaresizliğini tasvirindeki lafzî tahlil. | Canın bedenden dikey olarak ayrılış eşiği ve hekim/rukye ehlinin acziyeti. |
| Hadis | Şifa duaları ve miraç rivayetleri | Hz. Peygamber'in rukye uygulamaları ve gök katlarına yükselişi ifade eden rivayet külliyatı. | Hem şifa vesilesi meşru dualar hem de manevi derecelerde yükselme ameliyesi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık mertebeleri ve hidayet | Manevi derecelerde basamak basamak yükselme | İnsanın amel ve bilgi basamaklarıyla takva ufkuna dikey intikali | İnsanın ontolojik sınırını bilerek ibadet ve taat merdivenleriyle Allah'a yaklaşması. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve sebep-sonuç ağları | Sebepler basamağına tutunarak sonuca tırmanma | Bilgi basamaklarını kademeli olarak aşarak hakikate ulaşma | Bilimde birdenbire değil, rasyonel ve deneysel basamaklar (أسباب) yoluyla zirveye varış. | Güçlü |
| Siyasi | Hiyerarşi, iktidar ve meşruiyet | İktidar merdivenleri ve yetki basamakları | Meşruiyet zeminine dayanarak yönetim basamaklarına tırmanma | Siyasi yetkinin keyfi sıçramalarla değil, meşru sebep ve liyakat basamaklarıyla elde edilmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Refah, üretim ve sermaye birikimi | Basamaklı ekonomik büyüme ve üretim araçları | Sermaye ve emeğin kademeli olarak katma değer basamaklarını tırmanması | Ekonomide spekülatif sıçramalar yerine sağlam basamaklarla istikrarlı refah inşası. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık basamak fonksiyonu ve kuantum enerji seviyeleri | Maddenin veya enerjinin sürekli bir çizgi üzerinde değil, belirli ayrık basamaklar (kuantlar) üzerinden bir üst enerji seviyesine tırmanması (رقي) hareketiyle tam bir yapısal örtüşme gösterir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal hareketlilik ve kademeli bürokratik hiyerarşi | Bireyin toplum veya kurum içerisinde keyfi ve rastgele değil, liyakat ve kurallar silsilesine tutunarak basamak basamak dikey hareketlilik sağlaması sürecidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca geleneksel muska, büyü bozma veya afsunculuk anlamındaki "rukye" kalıbına indirgemek; kökün temelindeki sebep basamaklarına tırmanma ve dikey intikal karakterini yok saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur’an'da kök, hem kozmik yetki iplerine (الأسباب) tutunarak egemenlik iddiasında bulunmayı hem fiziki sınırları aşarak göğe basamak dayamayı hem de ölüm anında canın köprücük kemiklerine dikey tırmanışını kuşatan evrensel bir dikey intikal yasasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki meydan okumaların (Sâd [38:10](https://lisan.digital/tr/ayet/38:10.md) ve İsrâ [17:93](https://lisan.digital/tr/ayet/17:93.md)) ontolojik ve siyasi derinliği kavranamaz; ölüm anındaki (Kıyâme [75:26](https://lisan.digital/tr/ayet/75:26.md)-27) çaresizlik ve can eşiği metafizik bir belirsizliğe kurban edilir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık hiyerarşisinde insanın konumunu, ilahi egemenliğin ulaşılamaz yüceliğini ve insanın sebepler basamağına muhtaç oluşunu tek bir dikey hareket ekseninde gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müşriklerin peygamberlik ve vahiy merciini sorguladıkları iktidar ayetlerinde (Sâd suresi), nübüvvetten somut fiziki mucizeler istedikleri meydan okuma sahnelerinde (İsrâ suresi) ve ölüm anının anatomik-ruhsal tasvirinde (Kıyâme suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın ilahi nizamda sebepleri ve basamakları atlayarak mutlak bilgi ve güce doğrudan ortak olabileceği vehmini yıkar; her yükselişin ancak ilahi nizamın koyduğu sebepler (أسباب) ve basamaklar vasıtasıyla gerçekleşebileceğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ayakları veya elleri basamaklara dayayarak merdiven, dağ veya tümsek gibi dik bir zeminde kademe kademe yukarı tırmanmak; bedende boyun ile göğüs arasındaki en üst kemik olan köprücük kemiğine ulaşmak.
- Soyut anlam: Bir hedefe, makama veya varoluşsal düzleme meşru sebeplere, vasıtalara ve derecelere tutunarak adım adım yükselmek; canın veya bilincin alt tabakadan üst sınır çizgisine intikali.
- Sistematik karşılık: İnsanın ontolojik, ilmi ve siyasi yetersizliğini basamaklar nizamı üzerinden aşma gayreti; sebepsiz ve hiyerarşisiz hiçbir dikey yükselişin mümkün olamayacağını tescil eden sebep-sonuç hiyerarşisi.
- LaTeX modeli: $$H(x) = \sum_{k=1}^{n} s_k \cdot \mathbf{1}_{\{u_k \ge \theta_k\}}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $H(x)$, bir varlığın veya nizamın ulaştığı toplam dikey yükseliş derecesini temsil eder. $k$, tırmanılan münferit basamakları ($1$’den $n$’ye kadar); $s_k$, her bir basamağın sağladığı dikey irtifa payını gösterir. $\mathbf{1}$, basamağın aşılma şartını denetleyen gösterge fonksiyonudur. $u_k$, o basamakta sarf edilen meşru cehdi, sebebi ve tutunma gücünü; $\theta_k$ ise o basamağın gerektirdiği aşılma eşiğini ifade eder. Çaba eşiği aştığında basamak tamamlanır ve dikey yükseliş gerçekleşir; sebep bulunmadığında yükseliş sıfırlanır.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%82%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [İsra 17:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/ayet/17:93.md) — تَرْقَى · لِرُقِيِّكَ

أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقَى فِي السَّمَاءِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا كِتَابًا نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَرًا رَسُولًا

Meal (IK): Yahut da altundan bir evin olsun veya göğe yükselesin. Oradan bize okuyacağımız bir kitab indirilinceye kadar, senin yükselmene de inanmayacağız. De ki: Tenzih ederim Rabbımı. Ben, peygamber olarak gönderilmiş bir beşerden başkası değilim.

### [Sad 38:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/ayet/38:10.md) — فَلْيَرْتَقُوا

أَمْ لَهُمْ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا فَلْيَرْتَقُوا فِي الْأَسْبَابِ

Meal (IK): Yahut göklerin, yerin ve ikisinin arasında bulunanların mülkü onların mıdır? Öyleyse sebeblere tevessül etsinler de yükselsinler bakalım.

### [Kıyamet 75:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/ayet/75:26.md) — التَّرَاقِيَ

كَلَّا إِذَا بَلَغَتِ التَّرَاقِيَ

Meal (IK): Dikkat edin, köprücük kemiğine bir dayandığı zaman;

### [Kıyamet 75:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/ayet/75:27.md) — رَاقٍ

وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ

Meal (IK): Çare bulacak kim? denir.

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

Rukye tümsek, gırtlak kemiği, ümük demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والراء و"وايء" معهما
ق ر و، ق ي ر، ق و ر، و ق ر، ر و ق، ق ر أ، ر ق ي ومستعملات قرو: القَرْوُ، مسيل المعصرة ومثعبها، والجميع القَرِيُّ، والأقْراءُ ولا فعل له.
والقَرْوُ: شبه حوض ضخم يفرغ فيه الماء من الحوض الضخم ترده الإبل والغنم، ويكون من خشب.
والقَرْوُ: كل شيء على طريقة واحدة.
وقَرَوتُ إليهم اقرُو قَرْواً أي قصدت نحوهم، قال:
أقرو إليهم أنابيب القنا قصدا
وقاريةُ الرمح: أسفله مما يلي الزج.
وفلان يقتري رجلاً بقوله، ويقتَري مسلكاً ويَقرُوه أي يتبع.
ويقتَري أيضاً ويستَقْر بها ويَقرُوها إذا سار فيها ينظر حالها وأمرها.
وما زلت أستقري هذه الأرض قَرْيةً قَرْيةً، والقِرْيةُ لغة يمانية. ومن ثم اجتمعوا في جمعها على القُرْى فحملوها على لغة من يقول: كسوة وكسى، والنسبة إلى القَرْية قَرَويٌّ. وأم القرى مكة.
وقوله تعالى: "وتلك القُرَى أهلكناهم" أي الكور والأمصار والمدائن.
وجمل أَقْرَى، وناقة قَرْواءُ أي طويلة السنام.
ووسط ظهر كل شيء هو القَرا حتى الأكام وغيرها، والجميع الأقراء.
ونوق قُرْوٌ.
والقَيْرَوانُ: معظم العسكر والقافلة، وهو دخيل، قال يصف الجيش:
له قَيْرَوانٌ يدخل الطـير وسـطـه		صحيحاً فيهوي بين قُضْبٍ وخرصان
قري: والقَرْىُ: الإحسان إلى الضيف، قَراه يَقريه قِرىً، قال:
أقريهمُ وما حضرت قراها
والقَرْيُ: جبي الماء في الحوض، تقول: قَرَيْتُ الماء فيه قَرْياً، ويجوز في الشعر قرى.
والمِقراةُ: شبه حوض ضخم يُقْرَى فيه من البئر ثم يفرغ منه في قرو ومركن أو حوض، والجماعة مَقاري.
والمَقاري في بعض الأشعار جفان يقرى فيها الأضياف، الواحدة مِقراة.
والمَقْرَى مجتمع ماء كثير.
والمدة تَقري في الجرح أي تجتمع.
قرء: وقَرَأْتُ القرآن عن ظهر قلْبٍ أو نظرت فيه، هكذا يقال ولا يقال: قَرَأت إلا ما نظرت فيه من شعر أو حديث.
وقَرَأ فلان قِراءةً حسنة، فالقرآن مقروءٌ، وأنا قارئٌ.
ورجل قارئٌ عابد ناسك وفعله التَّقرّي والقِراءة.
وتقول: قَرَأتِ المرأة قُرءاً إذا رأت دماً، وأَقرأَتْ إذا حاضت فهي مُقْرئٌ، ولا يقال: أَقرَأَتْ إلا للمرأة خاصة، فأما الناقة، فإذا حملت قيل قرُؤت قُروءةً، قال عمرو:
ذراعي هيكل أدماء بكـر		هجان اللون لم تَقْرُؤْ جنينا
والقارئ: الحامل، ويقال للمرأة: قعدت أيام إقرائها أي لم تحمل، وللناقة أيام قروءتها، وذلك أول ما تحمل فإذا استبان ولدها في بطنها ذهب عنها اسم القروءة.
وقال الله عز وجل: "ثلاثة قُروءٍ" لغة، والقياس أَقرُءٌ.
قور: القُورُ والقِيرانُ: جماعة القارةِ، وهي الجبل الصغير والأعاظم من الأكام، وهي متفرقة خشنة كثيرة الحجارة، قال:
قد أنصف القارةَ من راماها
زعموا أن رجلين التقيا أحدهما قاريٌّ منسوب إلى قارةٍ، والآخر أسدي، وهم اليوم في اليمن كانوا رماة الحدق في الجاهلية، فقال القاريٌّ: إن شئت صارعتك، وإن شئت سابقتك، وإن شئت راميتك، فقال الآخر: قد أخترت المراماة، فقال القاريُّ: وأبيك، لقد أنصفتني وأنشأ يقول:
قد أنصف القارةَ من راماها
إنا إذا ما فئة نَلقاها
نرد أولاها على أخراها
ثم انتزع له سهماً فشك فؤاده.
والقُوارَةُ من الأديم: ما قور من وسطه ورمي من حواليه كقُوارَةِ البطيخ والجيب، وكل شيء قطعت من وسطه خرقاً مستديراً فقد قَوَّرْتَه.
ودار قوراءُ واسعة الجوف.
والأقْوِرارُ: تشنج الجلد وانحناء الصلب هزالاً وكبراً، قال رؤبة:
وانعاج عودي كالشظيف الأخشن		بعد اقوِرارِ الجلد والتـشـنـن
وناقة مُقَوَّرةٌ: قُوِّر جلدها وهزلت.
والقارُ والقِيرُ: صعد يذاب فيستخرج منه القار، وهو أسود تطلى به السفن، وتحشى به الخلاخيل والأسورة، وصاحبه قَيّارٌ.
وفرس سمي قيّاراً لشدة سواده.
وقر: الوَقْرُ: ثقل في الأذن، تقول: وَقَرَتْ أذني عن كذا تَقِرُ وَقْراً أي ثقلت عن سمعه، قال:
وكلام سـيء قـد وَقَـرَتْ		أذني عنه وما بي من صمم
قال القاسم: وُقِرَت دواب، ويقال: وَقِرَتْ.
والوِقْرُ: حمل حمار وبرذون وبغل كالوسق للبعير، وتقول: أوْقَرْتُه.
ونخلة مُوقِرة حملاً، وتجمع مَواقيرَ، قال:
كأنها بالضحى نخل مَواقيرُ
ويقال: مُوقَرةٌ كأنها أوْقَرَتْ نفسها.
والوَقْرةُ: شبه وكتة إلا أن لها حفرة تكون في العين والحافر والحجر، وعين موقُورةٌ: موكوتة، والوَقْرَةُ أعظم من الوكتة.
والوَقارُ: السكينة والوداعة، ورجل وَقورٌ ووَقّارٌ ومُتَوَقِرِّ: ذو حلم ورزانة.
ووَقَّرْتُ فلاناً: بجلته ورأيت له هيبة وإجلالاً، والتَّوْقيرُ: التبجيل.
ورجل فقير وَقيرٌ: جعل آخره عماداً لأوله.
ويقال: يعنى به ذلته ومهانته، كما أن الوَقيرَ صغار الشاء، قال أبو النجم:
نبح كلاب الشاء عن وقيرها
ويقال: فقير وَقيرٌ: أوْقَرَه الدين.
واستَوْقَرَ فلان وِقْرَه طعاماً ونحو ذلك: أخذه.
والتَّيْقُورُ لغة في التَّوْقير، قال العجاج:
فإن يكن أمسى البلى تَيْقُورُ
أي أبدل الواو تاء وحمله على فيعول، ويقال: يفعول مثل التذنوب ونحوه فكره الواو مع الواو، فأبدل تاء كي لا يشبه فوعول فيخالف البناء، ألا ترى أنهم أبدلوا حين أعربوا فقالوا: نيروز.
وقوله تعالى: "وَقَرْنَ في بيوتكن" من قَرّ يقِرُّ ومن قَرَى، وقَرْنَ بالفتح من وقَرَ يَقِر.
والوَقيرُ: القطيع من الضأن، ويقال: الوَقير شاء أهل السواد، فإذا أجدب السواد سيقت إلى البرية، فيقال: مر بنا أهل الوَقيرِ، قال:
مولعة أدماء ليس بنـعـجة		يدمن أجواف المياه وَقيرُهَا
روق: الرَّوْقُ: القرن من كل ذيه.
ورَوْق الإنسان همه ونفسه إذا ألقاه على الشيء حرصاً، يقال: أَلْقَى عليه أرواقه، قال:
والأركب الرامون بالأرواقِ
في سبب منجرد الألحـاق
وأَلْقَتِ السحابة أرواقها أي ألحت بالمطر وثبتت بالأرض، قال:
وباتت بأرواقٍ علينا سَواريا
والرِّواقُ: بي كالفسطاط يحمل على سطاع واحد في وسطه، والجميع: الأَرْوِقة.
والرَاوُوقُ: ناجود الشراب الذي يُرَوَّقُ فيصفى، والشراب يَتَروَّقُ منه من غير عصر.
والرَّوْقُ: الاعجاب، وراقَني: أعجبني فهو رائقٌ وأنا مَرُوقٌ، ومنه الرُّوْقَةُ، وهو ما حسن من الوصائف والوصفاء، ويقال: وصيف رُوقةٌ ووصفاء رُوقَةٌ، وتوصف به الخيل في الشعر.
والرَّوَقُ: طول الأسنان وإشراف العليا على السفلى، والنعت أَروَقُ، قال:
إذا ما حال كسُّ القوم رُوقا
ويقال: الرَّوَقُ: انثناء في الأسنان مع طول تكون فيه مقبلة على داخل الفم.
ريق: الرَّيْقُ: تردد الماء على وجه الأرض من الضحضاح ونحوه.
وراقَ الماء يريق رَيْقاً، وأَرَقْتُه أنا إراقةً، وهَرَقْتُه، دخلت الهاء على الألف من قرب المخرج.
وراقَ السراب يريقُ رَيْقاً إذا تصحصح فوق الأرض.
والرَّيِّقُ من كل شيء أفضله، وريق الشباب وريق المطر.
والرِّيقُ: ماء الفم ويؤنث في الشعر، وذلك في خلاء النفس قبل الأكل.
وماء رائقٌ يشرب غدوة بلا ثقل، ولا يقال إلا للماء.
ورق: وَرَّقَتِ الشجرة تَوريقاً وأوْرَقَتْ إيراقاً: أخرجت ورقها.
والوَراقُ: وقت خروج الوَرقِ، قال:
قل لنصيب يحتلب ناب جعفـر		إذا شكرت عند الوَراقِ جلامها
وشجرة وَريقةٌ: كثيرة الوَرَقِ.
والوَرَقُ: الدم الذي يسقط من الجراحات علقاً قطعاً.
والوَرَق: أدم رِقاقٌ، منها ورق المصاحف، والواحدة من كل هذا ورَقَةٌ.
والوِراقةُ: صنعة الوراق.
والوَرِقُ والرِّقَةُ اسم للدراهم، تقول: أعطاه ألف درهم رِقَةَ، لا يخالطها شيء من المال غيره.
والوُرْقةُ: سواد في غبرة كلون الرماد، وحمامة وَرْقاء، وأثفية وَرْقاءُ.
أرق: الأَرَقانُ، واليَرَقانُ أحسن، آفة تصيب الزرع، يقال: زرع مَأْرُوقٌ ونخلة مأروقة، ولا يقال: مَيْروقة، وأَرَقَتْ: أصابها اليَرَقانُ.
واليارِقانُ واليارجان من أسورة النساء، وهما دخيلان.
والأرق: ذهاب النوم بالليل، وتقول: أَرِقْتُ فأنا آرَقُ أرَقاً، وأرقه كذا فهو مُؤرَّقٌ، قال الأعشى:
أَرِقْتُ وما هذا السهاد المُـؤَرِّقُ		وما بي من سقم وما بي معشق
رقأ، رقي: رَقَأَ الدمع رُقُوءاً، ورَقَأ الدم يَرْقَأ رَقْأً ورُقُوءاً إذا انقطع.
ورَقَأَ العرق إذا سكن، قال:
بكى دوبل لا يرقئ الله دمعه		إلا إنما يبكي من الذل دوبل
رقي: ورَقِي يَرْقَى رُقِيّاً: صعد وارتقى.
والمِرْقاة: الواحدة من المَراقِي في الجبل والدرجة، وتقول: هذا جبل لا مَرْقَى فيه ولا مُرْتَقَى.
وما زال فلان يَتَرَقَّى به الأمر حتى بلغ غايته.
ورَقَى الراقي يَرْقي رُقْيَةً ورَقْياً إذا عوذ ونفث في عوذته، وصاحبه رَقّاءٌ وراقٍ، والمَرْقِيُّ مُسْتَرْقىً.
رقو: الرَّقْوَةُ فويق الدعص من الرمل.
والرَّقْوُ، بلا هاء، أكثر ما يكون إلى جنب الأودية، قال:
لها أم مـوقـفة ركـوب		بحيث الرَّقْوُ مرتعها البرير
يصف ظبية وخشفها.

##### Türkçe

**القاف** ve **الراء** ve “**وايء**” onlarla birlikte

ق ر و، ق ي ر، ق و ر، و ق ر، ر و ق، ق ر أ، ر ق ي ve **قرو**’nun kullanımları: **القَرْوُ**; sıkma (ma‘sara) suyunun akıntı yeri ve onun oluğu; hepsinin çoğulu **القَرِيُّ** ve **الأقْراءُ**; ve onun fiili yoktur.

Ve **القَرْوُ**: büyük bir havuza benzer; büyük havuzdan su onun içine boşaltılır; develer ve koyunlar ona gelir; ve o, ağaçtan olur.

Ve **القَرْوُ**: tek bir tarz üzere olan her şey.

Ve **قَرَوتُ** إليهم **اقرُو** **قَرْواً** yani onlara doğru yöneldim; dedi ki:
أقرو إليهم أنابيب القنا قصدا

Ve mızrağın **قاريةُ**’si: zecce (mızrak demiri) tarafına yakın olan alt kısmı.

Ve falan, sözüyle bir adamı **يقتري**; ve bir yolu **يقتَري** ve onu **يَقرُوه** yani tâbi olur.

Ve ayrıca **يقتَري** ve onunla **يستَقْر** eder ve onda yürüyüp onun hâlini ve işini gözetlediğinde onu **يَقرُوها**.

Ve ben bu yeri **قَرْيةً قَرْيةً** (köy köy) **أستقري** etmeyi sürdürdüm; ve **القِرْيةُ** Yemenî bir dildir. Bundan dolayı onun cem‘inde **القُرْى** üzerinde birleştiler; onu “**كسوة** ve **كسى**” diyenin dili üzerine حمل ettiler; ve **القَرْية**’ye nisbet **قَرَويٌّ**’dur. Ve **أم القرى** Mekke’dir.

Ve Yüce’nin sözü: “**وتلك القُرَى أهلكناهم**” yani bölgeler, şehirler ve kentler.

Ve **أَقْرَى** bir deve; ve **قَرْواءُ** bir dişi deve yani hörgücü uzun.

Ve her şeyin sırtının ortası **القَرا**’dır; tepeler ve başkaları dahi; ve hepsinin çoğulu **الأقراء**.

Ve **قُرْوٌ** develer.

Ve **القَيْرَوانُ**: ordunun ve kervanın çoğunluğu; ve o, دخيل’dir; dedi ki, orduyu vasfederken:
له قَيْرَوانٌ يدخل الطـير وسـطـه		صحيحاً فيهوي بين قُضْبٍ وخرصان

قري: ve **القَرْىُ**: misafire ihsanda bulunmak; ona **قَراه**; onu **يَقريه** **قِرىً**; dedi ki:
أقريهمُ وما حضرت قراها

Ve **القَرْيُ**: havuzda suyu toplamak; dersin ki: suyu onda **قَرَيْتُ** **قَرْياً**; ve şiirde **قرى** caiz olur.

Ve **المِقراةُ**: büyük bir havuza benzer; kuyudan onda **يُقْرَى** edilir, sonra ondan **قرو**’ya ve leğene yahut havuza boşaltılır; cemaat (çoğul) **مَقاري**’dir.

Ve bazı şiirlerde **المَقاري**: misafirlerin içinde ağırlanıp ikram edildiği çanaklar; tekili **مِقراة**.

Ve **المَقْرَى**: çok suyun toplandığı yer.

Ve irin (müddet) yarada **تَقري** eder yani toplanır.

قرء: ve Kur’an’ı ezberden okudum yahut ona baktım: böyle denir; ve ancak şiirden yahut hadisten baktığım şey için “**قَرَأت**” denir.

Ve falan güzel bir **قِراءةً** okudu; böylece Kur’an **مقروءٌ**’dur; ve ben **قارئٌ**’im.

Ve **قارئٌ** bir adam: âbid, nâsik; ve onun fiili **التَّقرّي** ve **القِراءة**’dir.

Ve dersin ki: kadın kan gördüğünde **قَرَأتِ** المرأة **قُرءاً**; ve hayız olduğunda **أَقرأَتْ**; o hâlde o **مُقْرئٌ**’dir; ve “**أَقرَأَتْ**” ancak kadın için söylenir; deveye gelince, hamile kaldığında **قرُؤت** **قُروءةً** denir; Amr dedi ki:
ذراعي هيكل أدماء بكـر		هجان اللون لم تَقْرُؤْ جنينا

Ve **القارئ**: حامل (gebe); ve kadına denir ki: **إقرائها** günlerinde oturdu, yani hamile kalmadı; ve deveye **قروءتها** günleri; bu, ilk hamile kaldığı zamandır; karnında yavrusu belirginleşince ondan **القروءة** adı gider.

Ve Allah عز وجل dedi: “**ثلاثة قُروءٍ**” bir dil üzere; القياس ise **أَقرُءٌ**’dur.

قور: **القُورُ** ve **القِيرانُ**: **القارةِ**’nin topluluğu; o küçük dağdır ve tepelerin büyükleridir; dağınık, sert, çok taşlıdır; dedi ki:
قد أنصف القارةَ من راماها

İddia ettiler ki iki adam karşılaştı; birisi **قاريٌّ** (قارة’ye nisbetli), diğeri Esedî; ve onlar bugün Yemen’dedir; câhiliyede gözbebeklerini vuran okçulardı; **القاريٌّ** dedi ki: istersen seninle güreşirim, istersen seninle yarışırım, istersen seninle ok atışırım; öteki dedi ki: ben ok atışmayı seçtim; **القاريُّ** dedi ki: baban hakkı için, gerçekten bana insaf ettin; ve söylemeye başladı:
قد أنصف القارةَ من راماها
إنا إذا ما فئة نَلقاها
نرد أولاها على أخراها
Sonra ona bir ok çekti de onun yüreğini deldi.

Ve deriden **القُوارَةُ**: ortasından oyulup çevresinden atılan şey; karpuzun ve yakanın **قُوارَةِ**’si gibi; ve her şey ki ortasından yuvarlak bir delik kestin, onu **قَوَّرْتَه**.

Ve **قوراءُ** bir ev: iç boşluğu geniş.

Ve **الأقْوِرارُ**: zayıflık ve yaşlılık sebebiyle derinin kasılması ve belin eğilmesi; Ru’be dedi ki:
وانعاج عودي كالشظيف الأخشن		بعد اقوِرارِ الجلد والتـشـنـن

Ve **مُقَوَّرةٌ** bir dişi deve: derisi **قُوِّر** edildi ve zayıfladı.

Ve **القارُ** ve **القِيرُ**: eritilen zift; ondan **القار** çıkarılır; o siyahtır; gemiler onunla sıvanır; halhallar ve bilezikler onunla doldurulur; ve onun sahibi **قَيّارٌ**’dır.

Ve bir at, siyahlığının şiddetinden dolayı **قيّاراً** diye adlandırıldı.

وقر: **الوَقْرُ**: kulakta ağırlık; dersin ki: **وَقَرَتْ** kulağım falancadan **تَقِرُ** **وَقْراً** yani onu işitmekten ağırlaştı; dedi ki:
وكلام سـيء قـد وَقَـرَتْ		أذني عنه وما بي من صمم

Kâsım dedi ki: binek hayvanları **وُقِرَت**; ve **وَقِرَتْ** denir.

Ve **الوِقْرُ**: eşek, katır ve beygirin yükü; deve için **الوسق** gibidir; ve dersin ki: onu **أوْقَرْتُه**.

Ve yük taşıyan bir hurma ağacı: **مُوقِرة**; **مَواقيرَ** diye toplanır; dedi ki:
كأنها بالضحى نخل مَواقيرُ

Ve **مُوقَرةٌ** denir; sanki kendisini **أوْقَرَتْ**.

Ve **الوَقْرةُ**: **وكتة**’ye benzer; ancak onda gözde, toynakta ve taşta bulunan bir çukur vardır; ve **موقُورةٌ** bir göz: **موكوتة**; ve **الوَقْرَةُ** **الوكتة**’den daha büyüktür.

Ve **الوَقارُ**: sükûnet ve yumuşaklık; ve **وَقورٌ** ve **وَقّارٌ** ve **مُتَوَقِرِّ** bir adam: hilim ve ağırbaşlılık sahibi.

Ve falanı **ووَقَّرْتُ**: onu yücelttim ve onda heybet ve saygı gördüm; ve **التَّوْقيرُ**: tazim.

Ve **فقير وَقيرٌ** bir adam: onun sonunu, ilkinin direği yaptı.

Ve denir ki bununla onun zilleti ve aşağılığı kastedilir; nitekim **الوَقيرَ** küçük koyunlardır; Ebû’n-Necm dedi ki:
نبح كلاب الشاء عن وقيرها

Ve denir ki: **فقير وَقيرٌ**: borç onu **أوْقَرَه** etti.

Ve falan, yiyecek ve benzeri olarak yükünü **استَوْقَرَ** etti: onu aldı.

Ve **التَّيْقُورُ** **التَّوْقير** hakkında bir dildir; el-Accec dedi ki:
فإن يكن أمسى البلى تَيْقُورُ

Yani vavı tâ’ya بدل etti ve onu **فيعول** üzerine حمل etti; ve **يفعول** denir; **التذنوب** ve benzeri gibi; vav ile birlikte vavı kerih gördü; böylece **فوعول**’a benzemesin ve bina (kalıp) muhalefet etmesin diye tâ’ya بدل etti; görmüyor musun, i‘rab ettiklerinde بدل ettiler de “**نيروز**” dediler.

Ve Yüce’nin sözü: “**وَقَرْنَ في بيوتكن**” **قَرّ**’dan (**يقِرُّ**) ve **قَرَى**’dan; ve فتح ile **قَرْنَ**, **وقَرَ**’dan (**يَقِر**).

Ve **الوَقيرُ**: koyun sürüsü; ve denir ki: **الوَقير** سواد ehlinin koyunudur; سواد kuraklık çektiğinde bozkıra sürülür; böylece “**أهل الوَقيرِ** bize uğradı” denir; dedi ki:
مولعة أدماء ليس بنـعـجة		يدمن أجواف المياه وَقيرُهَا

روق: **الرَّوْقُ**: her boynuzlunun boynuzu.

Ve insanın **رَوْق**’u: bir şeye hırsla yönelttiğinde onun kaygısı ve nefsi; denir ki: onun üzerine **أرواقه**’ni attı; dedi ki:
والأركب الرامون بالأرواقِ
في سبب منجرد الألحـاق

Ve bulut **أرواقها**’nı attı: yani yağmurda ısrar etti ve yere tutundu; dedi ki:
وباتت بأرواقٍ علينا سَواريا

Ve **الرِّواقُ**: ortasında tek bir direk üzerine taşınan, çadır gibi bir ev; çoğulu: **الأَرْوِقة**.

Ve **الرَاوُوقُ**: içkinin süzülüp durultulduğu süzgeç kabı; ve içki, sıkma olmaksızın ondan **يَتَروَّقُ** eder.

Ve **الرَّوْقُ**: beğeni; **راقَني**: beni beğendirdi; o hâlde o **رائقٌ** ve ben **مَرُوقٌ**’um; bundan **الرُّوْقَةُ**; o, hizmetçi kızlardan ve hizmetçi oğlanlardan güzel olan şeydir; ve denir ki: **وصيف رُوقةٌ** ve **وصفاء رُوقَةٌ**; ve şiirde atlar onunla vasfedilir.

Ve **الرَّوَقُ**: dişlerin uzunluğu ve üsttekilerin alttakilere üstün gelmesi; sıfatı **أَروَقُ**; dedi ki:
إذا ما حال كسُّ القوم رُوقا

Ve denir ki: **الرَّوَقُ**: dişlerde bir bükülme; uzunlukla birlikte olur; ağız iç tarafına dönük olur.

ريق: **الرَّيْقُ**: sığ su ve benzerinden suyun yer yüzü üzerinde gidip gelmesi.

Ve su **راقَ** eder, **يَريق** **رَيْقاً**; ve ben onu **أَرَقْتُه** **إراقةً**; ve onu **هَرَقْتُه**; çıkış yerinin yakınlığından dolayı **الهاء** **الألف**’e girdi.

Ve serap, yerin üzerinde açılıp belirginleştiğinde **راقَ** eder, **يَريقُ** **رَيْقاً**.

Ve her şeyin **الرَّيِّقُ**’u: onun en faziletlisi; ve gençliğin **ريق**’i ve yağmurun **ريق**’i.

Ve **الرِّيقُ**: ağız suyu; ve şiirde müennes yapılır; bu, yemekten önce nefsin boşluğunda olur.

Ve **رائقٌ** su: sabahleyin ağırlık olmaksızın içilir; ve ancak su için söylenir.

ورق: ağaç **وَرَّقَتِ** **تَوريقاً** ve **أوْرَقَتْ** **إيراقاً**: yaprağını çıkardı.

Ve **الوَراقُ**: **الوَرقِ**’in çıkış vakti; dedi ki:
قل لنصيب يحتلب ناب جعفـر		إذا شكرت عند الوَراقِ جلامها

Ve **وَريقةٌ** bir ağaç: yaprağı çok.

Ve **الوَرَقُ**: yaralardan pıhtı parçaları hâlinde düşen kan.

Ve **الوَرَق**: ince deriler; onlardan mushafların **ورق**’u; ve bütün bunların tekili **ورَقَةٌ**.

Ve **الوِراقةُ**: **الوراق**’ın sanatı.

Ve **الوَرِقُ** ve **الرِّقَةُ**: dirhemlerin adı; dersin ki: ona bin dirhem **رِقَةَ** verdi; ona başka maldan hiçbir şey karışmaz.

Ve **الوُرْقةُ**: kül rengi gibi, tozluluk içinde bir siyahlık; **وَرْقاء** bir güvercin; ve **وَرْقاءُ** bir ocak taşı.

أرق: **الأَرَقانُ**; ve **اليَرَقانُ** daha güzeldir; ekine isabet eden bir âfet; denir ki: **مَأْرُوقٌ** bir ekin ve **مأروقة** bir hurma; ve **مَيْروقة** denmez; ve **أَرَقَتْ**: ona **اليَرَقانُ** isabet etti.

Ve **اليارِقانُ** ve **اليارجان**: kadınların bileziklerinden; ikisi de دخيل’dir.

Ve **الأرق**: geceleyin uykunun gitmesi; ve dersin ki: **أَرِقْتُ**; ben **آرَقُ**’um; **أرَقاً**; ve falanca onu **أرقه** etti; o hâlde o **مُؤرَّقٌ**; el-A‘şâ dedi ki:
أَرِقْتُ وما هذا السهاد المُـؤَرِّقُ		وما بي من سقم وما بي معشق

رقأ، رقي: gözyaşı **رَقَأَ** etti, **رُقُوءاً**; ve kan **رَقَأَ** eder, **يَرْقَأ** **رَقْأً** ve **رُقُوءاً**: kesildiğinde.

Ve damar **رَقَأَ** etti: sakinleştiğinde; dedi ki:
بكى دوبل لا يرقئ الله دمعه		إلا إنما يبكي من الذل دوبل

رقي: ve **رَقِي** **يَرْقَى** **رُقِيّاً**: çıktı ve yükseldi.

Ve **المِرْقاة**: dağda ve basamakta **المَراقِي**’nin tekili; ve dersin ki: bu, içinde **مَرْقَى** olmayan ve **مُرْتَقَى** olmayan bir dağdır.

Ve falan, iş onunla birlikte yükselmeyi sürdürdü: nihayetine varıncaya kadar.

Ve okuyucu (rukye yapan) **رَقَى** eder; **يَرْقي** **رُقْيَةً** ve **رَقْياً**: muska okuyup üflediğinde; ve onun sahibi **رَقّاءٌ** ve **راقٍ**; ve **المَرْقِيُّ** **مُسْتَرْقىً**’dır.

رقو: **الرَّقْوَةُ**: kumdan küçük tümseğin biraz üstü.

Ve **الرَّقْوُ**, هاء’sız: çoğunlukla vadilerin yanında olur; dedi ki:
لها أم مـوقـفة ركـوب		بحيث الرَّقْوُ مرتعها البرير

Bir ceylanı ve yavrusunu vasfeder.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: رقى

رَقيتُ في السُلّمِ بالكسر رَقْياً ورُقِيَّا، إذا صعِدتَ. وارْتَقَيتُ مثله. والمَرْقاةُ بالفتح: الدرجة. ورَقَّى عليه كلاماً تَرْقِيَةً، إذا رفع. وتَرَقَّى في العلم، إذا رَقٌيَ فيه درجةً. والرَقْوَةُ: دِعْصٌ من رملٍ. وقولهم: ارْقَ على ظَلْعِكَ أي امْشِ واصْعد بقدر ما تطيق، ولا تحملْ على نفسك ما لا تطيقه. والرُقْيَةُ معروفة، والجمع رُقىً. تقول منه: اسْتَرْقَيْتُهُ فَرقاني رُقْيةً فهو راقٍ.

##### Türkçe

**رَقيتُ** **في السُلّمِ** (kesre ile) **رَقْياً** ve **رُقِيَّا**: eğer çıktınsa. Ve **ارْتَقَيتُ** de onun gibidir. Ve **المَرْقاةُ** (fetha ile): basamak. Ve **رَقَّى** onun üzerine bir söz **تَرْقِيَةً**: eğer yükselttiyse. Ve **تَرَقَّى** ilimde: eğer onda bir derece **رَقٌيَ** ettiyse. Ve **الرَقْوَةُ**: kumdan bir tümsek. Ve onların sözü: **ارْقَ على ظَلْعِكَ** yani yürü ve gücünün yettiği kadar çık; kendine gücünün yetmediği şeyi yükleme. Ve **الرُقْيَةُ** bilinir; çoğulu **رُقىً**. Ondan dersin: **اسْتَرْقَيْتُهُ**; böylece bana bir **رُقْيةً** okudu; o da **راقٍ**dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والقاف وما يثلثهما)
  (رقل)  الراء والقاف واللام أصلان: أحدهما طولٌ في شيءٍ، والآخر ضرب من المشي.
  فأمّا الأوَّل فالرَّقْلُ: النَّخْل الطُِّوال، واحدتها رَقْلة؛ وتجمع في القِلّة رَقلات. والرَّاقُول: حَبْلٌ تُصعَد به النّخلة.
  والأصل الثاني: أرْقَلَت النَّاقةُ، وهو ضربٌ من المشْي، وهي مُرْقِلٌ، ولا يكون إلاَّ بسرعة. وهاشم بن عُتْبة المِرْقالُ([1])، لإرقاله كان في الحروب. قال الرَّاجز، في أرْقَلَت النَّاقة:
  * والمُرْقِلاَتِ كُلَّ سَهْبٍ سَمْلقٍ([2]) *
  (رقم)  الراء والقاف والميم* أصلٌ واحد يدلُّ على خَطٍّ وكتابةٍ وما أشبَهَ ذلك . فالرَّقْم: الخَطّ. والرَّقيم: الكتاب. ويقال للحاذق في صِناعته: هو يرقُم في الماء. قال:
سَأرْقُم في الماءِ القَراحِ إليكُم *** على نَأْيِكُمْ إن كان في الماءِ راقمُ([3])وكلُّ ثوبٍ وُشِيَ فهو رَقْمٌ. والأرقَم من الحيات: ما على ظهره كالنَّقْش. قال الخليل بن أحمد: الرَّقْم تعجيم الكتاب. يقال كتابٌ مرقوم، إِذا بُيِّنَت حروفُه بعلاماتها من التّنقيط. ورَقْمَتا الفَرَسِ والحِمار: الأثران بباطن أعضادهما. ويقال للرَّوْضَة رَقْمَة، وإِنَّمَا سُمِّيت بذلك لأنَّها كالرَّقْم على الأرض. ويقال لأرض بها نباتٌ قليل: مرقُومة.
  ومما شذَّ عن الباب قولُهم للدّاهية: الرَّقِم. وليس ببعيدٍ أن يكون من قياس الباب؛ لأنَّها إذا نزلت أثَّرَتْ.
  (رقن)  الراء والقاف والنون بابٌ يقرب من الباب الذي قبله. يقال رَقّنْت الكتاب: قاربتُ بينَ سُطوره. وترقَّنت المرأةُ: تلطَّخت بالزَّعفران. والرَّقون والرِّقان: الزَّعفران. والمرقون: المنقوش. ويقال للمرأة الحسنة اللَّون الناعمة: راقنة.
  (رقي)  الراء والقاف والحرف المعتلّ أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدهما الصُّعود، والآخر عُوذَةٌ يُتعوَّذ بها، والثالث بقعةٌ من الأرض.
  فالأول: قولك رَقِيتُ في السُّلّم أَرْقَى رُقِيّاً. قال الله جلّ ثناؤه:﴿أَوْ تَرْقَى فِي السَّماءِِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ﴾ [الإسراء 93]. والعرب تقول: "ارْقَ على ظَلْعِك" أي اصعَدْ بقدر ما تُطيق.
  والثاني: رقَيْت الإنسانَ، من الرُّقية.
  والثالث: الرَّقْوَةُ: فُوَيْقَ الدِّعص من الرمل. [و] يقال رَقْوٌ بِلا هاء. وأكثرُ ما يكونُ إلى جانب وادٍ.
  (رقأ)  الراء والقاف والهمزة كلمة واحدة. يقال: رقأ الدّمُ والدّمعُ، إذا انقَطَعا. وفي كلامهم([4]): "لا تسُبُّوا الإِبلَ فإنَّ فيها رَقُوءَ الدَّم" أي إنّها تُدفَع في الدّية فيَرْقَأ دمُ مَن يُراد منه القَوَد.
  (رقب)  الراء والقاف والباء أصلٌ واحدٌ مطّرد، يدلّ على انتصابٍ لمراعاةِ شيءٍ. من ذلك الرَّقِيب، وهو الحافِظ. يقال منه رَقَبْتُ أرْقَُب رِقْبة ورِقْباناً. والمَرْقَب: المكان العالي يقِفُ عليه النَّاظِر. والرَّقِيب: الموكَّل في الميْسِر بالضَّريب. ومن ذلك اشتقاق الرَّقَبةِ، لأنَّها منتَصِبة، ولأنّ النّاظرَ لابد ينتصبُ عند نظره. والمرقَّب: الجلد يُسلَخ من قِبَل رأسِه ورَقَبَتِه. ورقَّابة الرَّحْل: الوغدُ الذي يرقُب للقوم رَحْلَهم إذا غابوا. ويقال للمرأة التي ترقُب موتَ زوجها لِتَرِثَه: الرَّقوب. [والرَّقوب([5])]: الناقة الخبيثة النَّفْس، التي لا تكاد تَشرب مع سائر الإِبل، ترقُب متى تنْصرف الإبل عن الماء([6]). ويقال أرقَبْتُ فلاناً هذه الدّارَ، وذلك أن تُعطيَه إيَّاها يسكنُها كالعُمْرَى، ثمَّ يقول له إنْ مُِتّ قبلي رجعَتْ إليَّ، وإن متُّ قبلك فهي لك. وهي من المراقَبة، كَأنَّ كلَّ واحدٍ منهما يرقُب موتَ صاحبه. ورِقابُ المَزَاوِد: لقبٌ للعجم، لأنَّهم حُمْرٌ. والرَّقيب: السهم الثالث من السَّبعة التي لها أنصباءُ، كأنَّه يُرقَب متى يَخرج. والرَّقوب: المرأة التي لا يعيش لها ولدٌ [كأنَّها تَرقبُه([7])] لعَلَّهُ يبقى لها.
  (رقح)  الراء والقاف والحاء أصلٌ واحد، يدلُّ على الاكتساب والإصلاحِ للمال. ويقال رقَّحتُ المالَ: أصلحتُه وقُمت عليه، ترقيحاً. وفلان رَقاحِيُّ مالٍ. وهو يترقَّح لعياله، أي يتكسَّب. وكانوا يقولون في تلبيتِهمْ: "لم نَأت للرَّقاحَةِ([8])"، يريدون التِّجارة.
  (رقد)  الراء والقاف والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على النَّوم؛ ويُشتقّ منه. فالرُّقاد: النَّوم. يقال رقَد رُقوداً. ومن الذي اشتُقَّ منه: أَرْقَدَ الرَّجُل بالأرض، إذا أقام بها.
ومما شذَّ عن الأصل: *أرْقَدَ الظّليمُ وغيرُه، إِذا أسرع في مُضِيِّه.
  (رقش)  الراء والقاف والشين أصلٌ يدلُّ على خُطوطٍ مختلفة. فالرَّقْش كالنَّقْش. يقال: حَيّةٌ رَقْشَاءُ: منقَّطة. ورَقَّشَ كلامَه: زَوَّرَه. والرَّقْشاء: شِقشِقة البَعير. و الرقْشاء: دويْبَّة. وقال:
الدَّار قَفْرٌ والرُّسومُ كما *** رَقَّش في ظَهْرِ الأديمِ قَلَمْ([9])  ويقال للنّمَّام إذا نَمَّ: رقَّش. قال:
  * عاذِلَُ قد أُولعتِ بالتَّرْقِيشِ([10]) *
  (رقص)  الراء والقاف والصاد أصلٌ يدلُّ على النَّقَزَان([11]). يقال رقَصَ يرقُصُ رَقْصاً. ويقال أرقَصَ البعيرَ: حمَلَهُ على الخَبَب. قال جرير:
  * بِزَرُودَ أرقصت البعيرَ([12]) *
  ويقال رقَص السَّراب في لمعانه؛ ورَقَص الشَّرَاب: جاش([13]). والرّقَّاصة: لُعْبة([14]).
  (رقط)  الراء والقاف والطاء يدل على اختلاطِ لونٍ بلون. فالرُّقْطة: سوادٌ يشوبه نُقَط بَياض. يقال دَجاجةٌ رَقْطاء. والأرقَط: النَّمِر. ويقال: ارقَاطّ العَرْفَجُ، إِذا خالط سوادَه نُقَطٌ.
  (رقع)  الراء والقاف والعين أصلٌ يدلُّ على سَدِّ خَلَلٍ بشيء. يقال رقَعْتُ الثَّوبَ رَقْعاً. والخِرْقة رُقْعة. فأمّا قولُهم لواهي العقلِ: رقيعٌ، فكأنّه قد رُقِع؛ لأنه لا يُرْقَع إلاّ الواهي الخَلَق. ويقال رَقَعَه، إذا هجاه وقال فيه قبيحاً، كأنَّ ذلك صار كالرُّقْعَة في جَسَدِه. يقال لأرقعنَّه رَقْعاً رصيناً. وأَرى في فلان مُتَرَقَّعاً، أي موضعاً للشَّتْم. قال:
وما تَرَكَ الهاجُونَ لي في أَدِيمكُمُ *** مُصِحّاً ولكنِّي أرى مُتَرَقَّعَا([15])  والرَّقيع: السَّماء. وفي الحديث أنّه صلى الله عليه وآله وسلم قال لسَعْدٍ([16]) "لقد حكَمْتَ فيهم بحُكم الله مِن فوقِ سبعة أَرْقِعةٍ([17])". قال بعض أهل العلم إنما قيل لها أرقعة؛ لأنّ كلَّ واحدٍ كالرُّقعة للأُخْرى.
ومما شذ عن هذا الأصل قولهم: ما أرْتَقِعُ بهذا، أي ما أَكْتَرِثُ له. وجُوعٌ يَرقُوعٌ: شديد.
----------------------------------------------------------------------
([1]) هو هاشم بن عتبة بن أبي وقاص، كان معه لواء علي في حرب صفين، وقتل في آخر أيامها. انظر الإصابة 8914 والاشتقاق 96.
([2]) قبله، كما في ديوان العجاج 40 واللسان (رقل): * يارب رب البيت والمشرق *
([3]) في اللسان (رقم): "على بعدكم".
([4]) في اللسان: "وفي الحديث: لا تسبوا الإبل فإن فيها رقوء الدم ومهر الكريمة".
([5]) التكملة من المجمل.
([6]) في اللسان: "التي لا تدنو إلى الحوض من الزحام، وذلك لكرمها".
([7]) بمثلها يلتئم الكلام.
([8]) هي من تلبية أهل الجاهلية، كانوا يقولون: "جئناك للنصاحة، لم نأت للرقاحة".
([9]) البيت لمرقش الأكبر من قصيدة في المفضليات (2: 37-41). وبذلك البيت سمي"المرقش". انظر اللسان (رقش) والمزهر (2: 435).
([10]) لرؤبة بن العجاج في ديوانه 86 واللسان (رقش). وبعده: *إلى سرا فاطرقي وميشي*
([11]) النقزان، بالقاف وبالفاء أيضاً، هو الوثب، ومثلهما الوثبان.
([12]) جزء من بيت له في ديوانه 448 عثرت عليه بعد لأي، وهو بتمامه:
بزرود أرقصت القعود، فراشها *** رعثات عنبلها الغدفل الأرعل([13]) بدلها في المجمل: "ورقص الشراب في غليانه".
([14]) لم تذكر في اللسان. وفي القاموس: "والرقاصة مشددة: لعبة لهم".
([15]) البيت في الحيوان (3: 138) واللسان (رقع).
([16]) هو سعد بن معاذ، حين حكم في بني قريظة. انظر الإصابة 3197 واللسان (رقع).
([17]) الرقيع مؤنثة، وجاء بها على التذكير كأنه ذهب إلى معنى السقف.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **القاف** ve ikisini üçleyen şeyler)

  (**رقل**)  **الراء** ve **القاف** ve **اللام** iki asıldır: birisi bir şeyde uzunluktur, diğeri yürüyüşün bir türüdür.
  Birincisine gelince: **الرَّقْلُ**: uzun hurma ağaçlarıdır; onun bir tanesi **رَقْلة**’dir; azlıkta **رَقلات** olarak çoğul yapılır. **الرَّاقُول**: hurma ağacına onunla çıkılan bir iptir.
  İkinci asıl: **أرْقَلَت** deve; o, yürüyüşten bir türdür; o **مُرْقِلٌ**’dir; ancak hızla olur. **هاشم بن عُتْبة المِرْقالُ**([1]), savaşlarda irkâl etmesinden dolayı. **الرَّاجز** dedi, **أرْقَلَت النَّاقة** hakkında:
  * ve **المُرْقِلاَتِ** her **سَهْبٍ** **سَمْلقٍ**([2]) *

  (**رقم**)  **الراء** ve **القاف** ve **الميم** bir tek asıldır; çizgiye ve yazıya ve buna benzer şeye delâlet eder. **فالرَّقْم**: çizgidir. **والرَّقيم**: kitaptır. Sanatında usta olana denir: o suda rakm eder. Dedi:
سَأرْقُم في الماءِ القَراحِ إليكُم *** على نَأْيِكُمْ إن كان في الماءِ راقمُ([3])
Ve nakışlanan her elbise **رَقْمٌ**’dur. Yılanlardan **الأرقَم**: sırtında nakış gibi olan. **الخليل بن أحمد** dedi: **الرَّقْم** kitabın i‘câmıdır. Denir: **كتابٌ مرقوم**; yani harfleri, noktalama alâmetleriyle açıklanmışsa. Atın ve eşeğin **رَقْمَتا**’sı: uyluklarının iç tarafındaki iki izdir. Çayıra **رَقْمَة** denir; ancak ona bu ad verilmiştir, çünkü o, yer üzerinde rakm gibidir. Bitkisi az olan yere denir: **مرقُومة**.
  Ve babdan şâz olan şeylerden: musibet için onların sözü: **الرَّقِم**. Babın kıyasından uzak değildir; çünkü o indiği zaman iz bırakır.

  (**رقن**)  **الراء** ve **القاف** ve **النون** bir babdır; kendisinden önceki baba yaklaşır. Denir: **رَقّنْت الكتاب**: satırlarını birbirine yaklaştırdım. Kadın **ترقَّنت**: safranla bulaştı. **الرَّقون** ve **الرِّقان**: safrandır. **والمرقون**: nakışlıdır. Rengi güzel, yumuşak kadına denir: **راقنة**.

  (**رقي**)  **الراء** ve **القاف** ve illetli harf üç, birbirinden ayrı asıllardır: birisi çıkıştır; diğeri onunla istiâze edilen bir avdedir; üçüncüsü yerden bir parçadır.
  Birincisi: senin sözün **رَقِيتُ** merdivende, **أَرْقَى** **رُقِيّاً**. Allah, yüce övgüsü, dedi: ﴿أَوْ تَرْقَى فِي السَّماءِِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ﴾ [الإسراء 93]. Araplar der: "**ارْقَ على ظَلْعِك**" yani gücünün yettiği kadar çık.
  İkincisi: **رقَيْت** insanı, **الرُّقية**’den.
  Üçüncüsü: **الرَّقْوَةُ**: kumdan kum tepeciğinin biraz üstü. [Ve] **رَقْوٌ** denir, **هاء**sız. Çoğu kez bir vadinin yan tarafında olur.

  (**رقأ**)  **الراء** ve **القاف** ve **الهمزة** tek bir kelimedir. Denir: **رقأ** kan ve gözyaşı; yani kesildikleri zaman. Onların sözünde([4]): "Develere sövmeyin; çünkü onlarda **رَقُوءَ الدَّم** vardır" yani diyet içinde verilirler de, kısas istenen kimsenin kanı diner.

  (**رقب**)  **الراء** ve **القاف** ve **الباء** tek bir asıldır, düzenli; bir şeyi gözetmek için dikilmeye delâlet eder. Bundan: **الرَّقِيب**; o, koruyucudur. Ondan denir: **رَقَبْتُ** **أرْقَُب** **رِقْبة** ve **رِقْباناً**. **والمَرْقَب**: bakanın üzerinde durduğu yüksek yerdir. **والرَّقِيب**: kumarda **الضَّريب** ile görevli kılınandır. Bundan **الرَّقَبة**’nin iştikakı; çünkü o dik durandır ve çünkü bakan, bakışı sırasında mutlaka dikilir. **والمرقَّب**: başı ve boynu tarafından yüzülen deridir. **ورقَّابة الرَّحْل**: onlar yokken kavmin eşyasını gözeten aşağı kimse. Kocasının ölümünü miras için gözeten kadına denir: **الرَّقوب**. [Ve **الرَّقوب**([5])]: kötü huylu deve; diğer develerle birlikte neredeyse içmez; develer sudan ne zaman ayrılacak diye gözetir([6]). Denir: **أرقَبْتُ** falana bu evi; o da şudur: ona onu, **العُمْرَى** gibi, otursun diye verirsin; sonra ona dersin ki: benden önce ölürsen bana döner; senden önce ölürsem o senindir. O, **المراقَبة**dendir; sanki ikisinden her biri diğerinin ölümünü gözetir. **ورِقابُ المَزَاوِد**: Acemlere bir lakaptır; çünkü onlar kızıldırlar. **والرَّقيب**: payları olan yediden üçüncü oktur; sanki ne zaman çıkacak diye gözetilir. **والرَّقوب**: çocuğu yaşamayan kadındır [sanki onu gözetir([7])] belki kendisine kalır diye.

  (**رقح**)  **الراء** ve **القاف** ve **الحاء** tek bir asıldır; mala kazanmayı ve ıslahı gösterir. Denir: **رقَّحتُ المالَ**: onu ıslah ettim ve onunla ilgilendim; **ترقيحاً**. Falan, malın **رَقاحِيُّ**’sidir. O, ailesi için **يترقَّح**; yani kazanç sağlar. Onlar telbiyelerinde derlerdi: "Biz **للرَّقاحَةِ**([8]) için gelmedik"; ticareti kastediyorlar.

  (**رقد**)  **الراء** ve **القاف** ve **الدال** tek bir asıldır; uykuya delâlet eder; ondan türetilir. **فالرُّقاد**: uykudur. Denir: **رقَد** **رُقوداً**. Ondan türetilen şeylerden: **أَرْقَدَ** adam yerde; yani orada ikamet etti.
Ve asıldan şâz olan şeylerden: * **أرْقَدَ** devekuşu ve başkası; yani gidişinde hızlandığı zaman.

  (**رقش**)  **الراء** ve **القاف** ve **الشين** bir asıldır; çeşitli çizgilere delâlet eder. **فالرَّقْش** nakış gibidir. Denir: **حَيّةٌ رَقْشَاءُ**: beneklidir. **ورَقَّشَ** sözünü: onu süsleyip yalanladı. **والرَّقْشاء**: devenin **شِقشِقة**’sıdır. Ve **الرقْشاء**: küçük bir canlıdır. Ve dedi:
الدَّار قَفْرٌ والرُّسومُ كما *** رَقَّش في ظَهْرِ الأديمِ قَلَمْ([9])
Ve kovculuk yapıp kovculuk edene denir: **رقَّش**. Dedi:
  * **عاذِلَُ** قد أُولعتِ بالتَّرْقِيشِ([10]) *

  (**رقص**)  **الراء** ve **القاف** ve **الصاد** **النَّقَزَان**([11])a delâlet eden bir asıldır. Denir: **رقَصَ** **يرقُصُ** **رَقْصاً**. Denir: **أرقَصَ** deveyi: onu **الخَبَب**e sevk etti. **جرير** dedi:
  * بِزَرُودَ أرقصت البعيرَ([12]) *
  Denir: **رقَص** serap parıltısında; ve **رَقَص الشَّرَاب**: kabardı([13]). **والرّقَّاصة**: bir oyundur([14]).

  (**رقط**)  **الراء** ve **القاف** ve **الطاء** bir rengin bir renkle karışmasına delâlet eder. **فالرُّقْطة**: beyaz noktaların karıştığı bir siyahlıktır. Denir: **دَجاجةٌ رَقْطاء**. **والأرقَط**: kaplandır. Denir: **ارْقَاطّ** **العَرْفَجُ**; yani siyahlığına noktalar karıştığı zaman.

  (**رقع**)  **الراء** ve **القاف** ve **العين** bir asıldır; bir şeyi bir şeyle gedik kapatmaya delâlet eder. Denir: **رقَعْتُ** elbiseyi **رَقْعاً**. Bez parçası **رُقْعة**dır. Akılca gevşek olana onların sözü: **رقيعٌ**; sanki yamalanmıştır; çünkü ancak gevşek, eski olan yamalanır. Denir: **رَقَعَه**; yani onu hicvetti ve onda çirkin söz söyledi; sanki bu, bedeninde bir yama gibi oldu. Denir: onu sağlam bir yamayla mutlaka yamalayacağım. Ve falanda **مُتَرَقَّعاً** görüyorum; yani sövme yeri. Dedi:
وما تَرَكَ الهاجُونَ لي في أَدِيمكُمُ *** مُصِحّاً ولكنِّي أرى مُتَرَقَّعَا([15])
**والرَّقيع**: göktür. Hadiste, sallallahu aleyhi ve âlihi ve sellem’in **سَعْدٍ**([16])’e dediği: "Onlar hakkında Allah’ın hükmüyle, yedi **أَرْقِعةٍ**([17]) üstünden hükmettin." Bazı ilim ehli dedi ki: ona ancak **أرقعة** denildi; çünkü her biri ötekine bir yama gibidir.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden onların sözü: **ما أرْتَقِعُ بهذا**; yani bununla ilgilenmem. **وجُوعٌ يَرقُوعٌ**: şiddetli.

----------------------------------------------------------------------
([1]) O, Hâşim b. Utbe b. Ebî Vakkâs’tır; Sıffîn savaşında Ali’nin sancağı onunlaydı; son günlerinde öldürüldü. el-İsâbe 8914 ve el-İştikâk 96’ya bak.
([2]) Ondan önce, el-Acçâc Dîvânı 40 ve Lisân (**رقل**)’de olduğu gibi: * يارب رب البيت والمشرق *
([3]) Lisân (**رقم**)’de: "على بعدكم".
([4]) Lisân’da: "Ve hadiste: Develere sövmeyin; çünkü onlarda **رقوء الدم** ve **مهر الكريمة** vardır".
([5]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([6]) Lisân’da: "Kalabalıktan dolayı havuza yaklaşmayan; bu da onun keremindendir".
([7]) Bunun gibisiyle söz tamam olur.
([8]) Cahiliye ehlinin telbiyesindendir; derlerdi: "Sana **للنصاحة** için geldik; **للرقاحة** için gelmedik".
([9]) Beyit, el-Mufaddaliyât’ta (2: 37-41) bir kasideden **مرقش الأكبر**’ındır. Ve o beyitle "المرقش" adlandırıldı. Lisân (**رقش**) ve el-Müzhir (2: 435)’e bak.
([10]) **رؤبة بن العجاج**’ındır; Dîvânı 86 ve Lisân (**رقش**)’de. Ondan sonra: *إلى سرا فاطرقي وميشي*
([11]) **النقزان**, **القاف** ile ve **الفاء** ile de; o, sıçramadır; ikisi gibi **الوثبان** da.
([12]) Dîvânında 448’de ona ait bir beyitten bir parçadır; güçlükten sonra onu buldum; tamamı:
بزرود أرقصت القعود، فراشها *** رعثات عنبلها الغدفل الأرعل
([13]) el-Mücmel’de onun yerine: "Ve içki kaynamasında raks etti".
([14]) Lisân’da zikredilmedi. Kâmûs’ta: "Ve **الرقاصة** şeddeli: onların bir oyunu".
([15]) Beyit, el-Hayavân (3: 138) ve Lisân (**رقع**)’dedir.
([16]) O, Benî Kurayza hakkında hükmettiği zaman **سعد بن معاذ**’dır. el-İsâbe 3197 ve Lisân (**رقع**)’e bak.
([17]) **الرقيع** müennestir; onu müzekker üzere getirdi; sanki tavan manasına gitti.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ق ي
رقى في السلم وارتقى وترقّى ورقي السطح والجبل وارتقاه وترقّاه وهذا جبل لا مرقي فيه ولا مرتقى وهو صعب الرقي والرقي‏.‏
قال‏:‏ أنت الذي كلفتني رقي الدرج على الكلـال والمشيـب والعـرج وهـو راق مـن الرقـاة ورقـاء نافـع الرقـي ورقانـي برقيـة كـذا ويقـال‏:‏ باسـم اللـه أرقيـك واللـه يشفيك وقد رقي وسقى حتـى شفـي وعوفـي وسليـم مرقـيٌّ ولدغتـه حيـة لا تقبـل الرُّقَـى واسترقاه لداء به‏.‏
ومن المجاز‏:‏ مازال فلان يترقى به الأمر حتى بلغ غايته‏.‏
والجود مرقاة إلى الشرف‏.‏
والمجد صعب المراقي‏.‏
ولقد ارتقيت يا فلان مرتقى صعباً ورقاك الله أعلى الرتب‏.‏
وقال‏:‏ وارق إلى الخيرات زنأً في الجبل ورقّى عليه كلاماً‏:‏ رفع ورقيَ إلى سمعه كذا وترقّى في العلم والملك‏:‏ رقي درجة درجة‏.‏
وتراقـى أمرهـم إلـى الفسـاد وترامـى‏.‏
وارتقى بطن البعير‏:‏ امتلأ شبعاً‏.‏
وارتقى القراد في جنب البعيـر‏.‏
ورقيـت فلانـاً إذا تملّقـت لـه وسللـت حقده بالرفق كما ترقى الحية حتى تجيب وقال كثير لعبد الملك بن مروان‏:‏ ومازالت رقاك تسـل ضغنـي وتخـرج من مكامنها ضبابي
ويَرقيني لكَ الحاوُونَ حتى
أجابك حَيّةٌ تحتَ الحِجابِ

##### Türkçe

ر ق ي
**رقى** merdivende çıktı ve **ارتقى** ve **ترقّى**; ve **رقي** damı ve dağı; ve ona çıktı (**ارتقاه**) ve ona tırmandı (**ترقّاه**). Ve bu, içinde çıkılacak yer olmayan (**لا مرقي فيه**) ve tırmanılacak yer olmayan (**ولا مرتقى**) bir dağdır; ve o, çıkışı zor (**صعب الرقي**) ve çıkıştır (**والرقي**).‏
Dedi ki: Sen, beni, yorgunluk (**الكلال**) ve ihtiyarlık (**المشيب**) ve topallık (**العرج**) üzerine merdiven çıkışını (**رقي الدرج**) yükleyen sensin. Ve o, okuyuculardan (**الرقاة**) bir okuyucudur (**راق**); ve **رقاء** faydalı okuyuştur (**نافع الرقي**). Ve beni, şöyle şöyle bir okuyuşla (**برقية كذا**) okudu (**ورقاني**). Ve denilir: Allah’ın adıyla seni okuyorum (**باسم الله أرقيك**) ve Allah sana şifa verir (**والله يشفيك**). Ve okundu (**وقد رقي**) ve sulandı (**وسقى**) ta ki iyileşti (**حتى شفي**) ve afiyet buldu (**وعوفي**). Ve **سليم** okunmuş/okutulmuş (**مرقيٌّ**)dır. Ve onu bir yılan soktu; okuyușları (**الرُّقَى**) kabul etmez. Ve onda bulunan bir hastalık için onu okuttu (**واسترقاه لداء به**).‏
Mecazdan: Falan, iş onu yükseltip durdu (**يترقى به الأمر**) ta ki gayesine ulaştı (**حتى بلغ غايته**).‏
Ve cömertlik (**الجود**), şerefe (**الشرف**) bir basamaktır (**مرقاة**).‏
Ve yücelik/şan (**المجد**), çıkışları zor (**صعب المراقي**)dır.‏
Ve andolsun, ey falan, zor bir çıkışa çıktın (**ارتقيت ... مرتقى صعباً**); ve Allah seni en yüksek derecelere yükseltsin (**ورقاك الله أعلى الرتب**).‏
Ve dedi ki: Hayırlara çık (**وارق إلى الخيرات**) dağda bir çıkışla (**زنأً**) (çık). Ve onun üzerine bir söz yükseltti (**ورقّى عليه كلاماً**) yani: yükseltti (**رفع**). Ve onun işitmesine şöyle şöyle yükseldi (**ورقيَ إلى سمعه كذا**). Ve ilimde ve mülkte yükseldi (**وترقّى في العلم والملك**) yani: derece derece yükseldi (**رقي درجة درجة**).‏
Ve onların işi bozulmaya yükseldi (**تراقـى أمرهـم إلـى الفسـاد**) ve (oraya) atıldı/uzandı (**وترامـى**).‏
Ve devenin karnı yükseldi (**ارتقى بطن البعير**) yani: tok olarak doldu (**امتلأ شبعاً**).‏
Ve kene, devenin yanında yükseldi (**وارتقى القراد في جنب البعيـر**).‏
Ve falanı okudum/okşadım (**ورقيـت فلانـاً**) — ona yağcılık yaptığında (**إذا تملّقـت لـه**) ve yumuşaklıkla (**بالرفق**) kinini sıyırıp aldığında (**وسللـت حقده**) — tıpkı yılanın yükselip de cevap verinceye kadar (**كما ترقى الحية حتى تجيب**) (yükselmesi) gibi. Ve Kesîr, Abdülmelik b. Mervân’a dedi ki: Ve senin okuyușların (**رقاك**) kinimi sıyırıp durdu (**تسـل ضغنـي**) ve gizlendikleri yerlerden dumanlarımı çıkarır (**وتخـرج من مكامنها ضبابي**)
ويَرقيني لكَ الحاوُونَ حتى
أجابك حَيّةٌ تحتَ الحِجابِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ق ي * * رَقِيَ * في السلم بالكسر * رَقْياً * و * رُقِيّاً * و * ارْتَقَى * مثله و * المِرْقَاةُ * بالفتح والكسر الدرجة فمن كسر شبهها بالآلة التي يعمل بها ومن فتح جعلها موضع الفعل و * تَرَقَّى * في العلم رقي فيه درجة درجة و * الرُّقْيَةُ * العوذة والجمع رقى و * اسْتَرْقاهُ فَرَقَاهُ * يرقيه * رُقْيَةً * بالضم فهو * رَاقٍ

##### Türkçe

* ر ق ي * **رَقِيَ** sulh içinde kesre ile **رَقْياً** ve **رُقِيّاً**; ve **ارْتَقَى** da onun gibidir. Ve **المِرْقَاةُ** fetha ve kesre iledir: derece. Artık kim onu kesre ile okursa, onu kendisiyle iş yapılan âlete benzetmiştir; kim de fetha ile okursa, onu fiilin yeri kılmıştır. Ve **تَرَقَّى** ilimde: onda derece derece yükseldi. Ve **الرُّقْيَةُ**: muska; çoğulu رقى’dır. Ve **اسْتَرْقاهُ فَرَقَاهُ**: onu rukye yapmasını istedi de ona rukye yaptı; ona **رُقْيَةً** (damme ile) **يرقيه**; artık o **رَاقٍ**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى ( *!رَقِيَ إليه ، كَرضِيَ ) ، *!يَرْقَى ( *!رَقْياً ) بالفتْح ، ( *!ورُقِيّاً ) ، كعُتِيَ : ( صَعِدَ ) ؛ وكذلك *!رَقِيَ فيه ؛ ( *!كارْتَقَى *!وتَرَقَّى ) ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿*!فليَرْتَقوا في الأسْبابِ﴾ ( *!والمَرْقاةُ ) ، بالفتْح ( ويُكْسَرُ : الدَّرَجَةُ ) .
وفي المِصْباحِ وليسَ في كَلامِ العَرَبِ الكَسْر ، وأَنْكَرَه أَبو عُبيدٍ ، انتَهَى .
وقالَ الجوهريُّ : مَنْ كَسَرَها شبَّهها بالآلةِ التي يُعْمَل بها ، ومَنْ فتَحهَا قالَ : هذا مَوْضِع يفعلُ فيه ، فجعَلَه بفتْحِ الميمِ مُخالِفاً ، عن يَعْقوب .
وفي المُحْكَم : نَظِيرُه مِسْقاة ومِثْناة للحَبْل ، ومِيْناة للعَيْبة أَو النِّطَع ، يقالُ في كلَ مِن ذلكَ بالفتْح والكسْر ؛ والجَمْعُ *!المَرَاقي .
( *!ورَقَّى عليه كلاماً *!تَرْقِيَةً : رَفَعَ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( *!والرُّقْيَةُ ، بالضَّمِّ : العُوذَةُ ) التي *!يُرْقَى بها صاحِبُ الآفَةِ كالحُمَّى والصَّرَعِ وغيرُهما ، قالَ عرْوَةُ :
فما تَرَكا مِن عُوذَةٍ يَعْرِفانهَا
ولا *!رُقْيةٍ إلاَّ بها *!رَقَياني ( ج *!رُقىً ) ، بالضَّمِّ فالفتْح .
( *!ورَقاهُ *!رَقْياً ) ، بالفتْح ، ( *!ورُقِيّاً ) ، بالضمِّ والكسْرِ مع تَشْديدِ الياءِ ، ( *!ورُقْيَةً ) ، بالضمِّ ، ( فهو *!رَقَّاءُ ) ، ككَتَّان : ( نَفَثَ في عُوذَتِهِ ) فهو *!رَاقٍ وذاك *!مَرْقىً ، وقوْلُه تعالى : ﴿من راقٍ﴾ أَي لا *!رَاقِي *!يرْقِيه فيَحْمِيه .
وقالَ ابنُ عبَّاس : مَعْناه مَنْ *!يَرْقَى برُوحِه أَملائِكَةُ الرَّحْمة أَمْ مَلائِكَةُ العَذابِ .
( *!ومَرْقَيا الأَنْفِ : حَرْفاهُ ) ؛ عن ثَعْلَب ، والمَعْروفُ مَرْقَاه كما تقدَّمَ .

( وعُبَيْدُ اللّهِ بنُ قَيْسِ *!الرُّقَيَّاتِ ) : شاعِرٌ مَشْهورٌ وإنَّما أُضيفَ قَيْس إليهنّ ( لعِدَّةِ زَوْجاتٍ ) .
وفي الصِّحاحِ : لأَنَّه تزوَّجَ عدَّةَ نِسْوةٍ وافَقَ أَسْماؤُهنَّ كُلّهنَّ *!رُقَيَّة فنُسِبَ إليهنَّ ، هذا قَوْلُ الأصْمعي .
( أَو ) كانتْ له عِدَّة ( جدَّاتٍ ) أَسْماؤُهنَّ كُلّهنَّ رُقَيَّة أَيْضاً ، فلهذا قيلَ له : قَيْسُ بنُ الرُّقَيَّات ، وهذا قَوْلُ غَيْر الأَصْمعي نقلَهُ الجوهريُّ أَيْضاً .
( أو حِبَّاتٍ ) ، بالكسْرِ ، وعِبارَةُ الصِّحاحِ : ويقالُ إنَّما أُضِيفَ إليهنَّ لأنَّه كانَ يُشَبِّبُ بعدَّةِ نِساءٍ ؛ ( أسْماؤُهنُّ رُقَيَّةُ ، كسُمَيَّة ؛ .
( ووَهِمَ الجوهرِيُّ ) أي : في قوْلِه عبدُ اللّهِ مكبراً ، وهو عُبَيْدُ اللّهِ بالتَّصْغِيرِ ، نبَّه عليه الصَّاغانيُّ .
( و ) *!رُقَيٌّ ، ( كسُمَيَ : ع ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( وعبدُ اللّهِ بنُ شُفَيِّ بنِ رُقَيِّ ) بنِ زيْدِ بنِ ذي العابِلِ الرعينيُّ ( صَحابيٌّ ) له وِفادَةٌ وشَهِدَ فَتْح مِصْرَ ،
( و ) أبو عبْدِ اللّهِ ( محمدُ بنُ إبراهيمَ ) بنِ محمدٍ ( المُرادِيُّ ) السّبتيُّ ( المَعْروفُ *!بالرَّقاءِ محدِّثُ ) سَمِعَ أَبا اليَمَن الكِنْديّ وطَبَقَتَه نَزَلَ دِمَشْق وأَمَّ بمَسْجِدِ الجْوزَةِ وماتَ سَنَة 637 .
( و ) رُقَيَّةُ ، ( كسُمَيَّة : بنْتُ النَّبيِّ ، صلى الله عليه وسلم ورضِيَ عنها ، تزوَّجَها سَيِّدُنا عُثْمان بمكَّةَ ووَلَدَتْ له بالحَبَشَةِ وتُوفِّيَتْ ليالي بَدْر بالحصْبَةِ .
( وصَحابيَّتانِ ) ، الصَّوابُ وصَحابِيَّةٌ ، وهي رُقَيَّةُ بنْتُ ثابتِ بنِ خالِدٍ الأنْصارِيَّةُ بايَعَتْ ذَكَرَها ابنُ حبيبٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!رَقَّاه *!تَرْقِيَةً : صَعَّدَهُ ، قال الأعْشى :
لئنْ كُنْتَ في جُبَ ثمانين قامَةً
*!ورُقِّيت أَسْبابَ السَّماءِ بسُلَّمِ *!وتَرَقَّى في العِلْم : *!رَقِيَ فيه دَرَجةً دَرَجة ؛ كما في الصِّحاحِ .

ومنه *!التَّرَقِّي بمعْنَى التَّنَقُّلِ مِن حالٍ إلى حالٍ يقالُ : ما زالَ *!يتَرَقَّى به الحالُ حتى بلَغَ غايَتَه .
ويقالُ : *!ارْقَ على ظَلْعِكَ أَي اصْعَد وامْشِ بقَدرِ ما تُطِيقُ ولا تَحْمِلْ على نَفْسِك ما لا تُطِيق ، كما في الصِّحاحِ .
*!والُّرقْيَا : فعلى من *!رَقاهُ *!يَرْقيه .
*!ورَقِيَ السَّطْحَ ، كَرِضِيَ ، يتعدَّى بنَفْسِه أَيْضاً ، وكَذلِكَ بقِي .
*!والمَرْقَى *!والمُرْتَقَى : مَوِضعُ *!الرُّقِي . يقالُ : هذا جَبَل لا *!مَرْقًى فيه ولا *!مُرْتَقًى .
*!والرُّقِيَّةُ ، بالضمِّ وكسْرِ القافِ وتَشْديدِ الياءِ : الاسْمُ مِن *!رَقِيَ *!يَرْقى .
*!واسْتَرْقاهُ : طَلَبَ منه أَنْ *!يرقيه ؛ ومنه الحدِيثُ : ( *!اسْتَرْقُوا لَها فإنَّ بها النَّظْرَةَ ) .
وفي حدِيثٍ آخر : ( لا *!يَسْتَرْقُون ولا يَكْتَوُون ) ؛ وقولُ الراجِزِ :
لقد عَلِمْت والأَجَلِّ الباقي
أَنْ لا تَرُدَّ القَدَرَ *!الرَّواقي قال الجوهريُّ : كأنَّه جمَعَ امْرأَةً *!راقِيَةً أَو رجُلاً *!راقِيةً بالهاءِ للمُبالَغَة .
*!ورُقَيٌّ ، كسُمَيَ : جَدُّ شُرَحْبِيل بنِ يزيد مِن مَوالِيه عُمَرُ ابنُ حبيبٍ . المؤذن روى عنه عثمان بن صالح المصري مات سنة 186 قاله ابن يونس . *!وَرَقّى على الباطل *!ترقية تزيّد فيه ، وتقوّل ما لم يكن .
*!والرَّقَّاءُ ، ككتَّانٍ : الصعَّادُ على الجِبالِ ، من أَبْنِيةِ المُبالَغَةِ .

##### Türkçe

: ( **رَقِيَ** إليه ، كـ**رَضِيَ** ) ، **يَرْقَى** ( **رَقْياً** ) fetha ile ، ( **رُقِيّاً** ) ، kـ**عُتِيَ** : ( yükseldi ) ؛ ve yine **رَقِيَ** فيه ؛ ( **ارْتَقَى** ve **تَرَقَّى** ) ؛ ve ondandır O’nun (yüce) sözü: ﴿**فليَرْتَقوا في الأسْبابِ**﴾ ( **المَرْقاةُ** ) ، fetha ile ( ve kesrelenir: derece ) .
Ve **المِصْباحِ**’ta: Arapların كلامında kesre yoktur, ve onu Ebû Ubeyd inkâr etti, bitti.
Ve el-Cevherî dedi: Kim onu kesrelerse onu, kendisiyle iş yapılan âlete benzetmiştir; kim onu fethalarsa dedi ki: bu, içinde fiil yapılan bir yerdir; böylece onu mîm’in fethasıyla muhalif kıldı; Ya‘kūb’dan.
Ve **المُحْكَم**’de: onun benzeri **مِسْقاة** ve ip için **مِثْناة** ve heybe yahut deri yaygı için **مِيْناة**’dır; bunların her birinde fetha ve kesre ile söylenir; çoğulu **المَرَاقي**’dir.
( **رَقَّى** عليه كلاماً **تَرْقِيَةً** : yükseltti ) ؛ onu el-Cevherî nakletti.
( **الرُّقْيَةُ** ، damme ile: muska/okuma ) ki onunla humma, sara ve başkaları gibi âfet sahibi kimseye **يُرْقَى** olunur; Urve dedi ki:
فما تَرَكا مِن عُوذَةٍ يَعْرِفانهَا
ولا **رُقْيةٍ** إلاَّ بها **رَقَياني** (ç. **رُقىً** ) ، damme sonra fetha ile.
( **رَقاهُ رَقْياً** ) ، fetha ile ، ( **رُقِيّاً** ) ، damme ve kesre ile, yâ’nın şeddelenmesiyle, ( **رُقْيَةً** ) ، damme ile, (o halde o **رَقَّاءُ** ) kـ**كَتَّان**: ( muskasında üfledi ) ; o **رَاقٍ**’dır ve şu **مَرْقىً**’dır; ve O’nun (yüce) sözü: ﴿**من راقٍ**﴾ yani onu okuyup koruyacak bir **رَاقِي** yok mu?
Ve İbn Abbâs dedi: mânâsı: onun ruhuyla rahmet melekleri mi yoksa azap melekleri mi **يَرْقَى** (yükselir/çıkar).
( **مَرْقَيا الأَنْفِ** : onun iki kenarı ) ؛ Sa‘leb’den; bilinen ise, daha önce geçtiği üzere, **مَرْقَاه**’dır.

( Ubeydullâh b. Kays **الرُّقَيَّاتِ** ) : meşhur bir şairdir; ancak Kays onlara izafe edildi (birkaç eş sebebiyle).
Ve **الصِّحاحِ**’ta: çünkü o, adları hepsi **رُقَيَّة** olan birkaç kadınla evlendi, böylece onlara nisbet edildi; bu, el-Asma‘î’nin sözüdür.
( yahut ) onun, adları hepsi yine **رُقَيَّة** olan birkaç (nine)si vardı; bu yüzden ona: Kays b. **الرُّقَيَّات** denildi; bu, el-Asma‘î’den başkasının sözüdür; el-Cevherî onu da nakletti.
( yahut sevgililer ) ، kesre ile; ve **الصِّحاحِ**’ın ibaresi: denilir ki ancak onlara izafe edildi; çünkü o, birkaç kadınla teşbîb ederdi; (adları **رُقَيَّة** idi, kـ**سُمَيَّة**).
( ve el-Cevherî vehmetti ) yani: onun sözünde Abdullâh’ı büyütme ile; hâlbuki o, küçültme ile Ubeydullâh’tır; es-Sâğânî buna dikkat çekti.
( ve ) **رُقَيٌّ** ، (kـ**سُمَيَ**: bir yer adı) ؛ onu el-Cevherî nakletti.
( ve Abdullâh b. Şufeyy b. **رُقَيِّ** ) b. Zeyd b. Zî’l-‘âbil er-Ru‘aynî (sahâbîdir); onun bir heyet gelişi vardır ve Mısır’ın fethine şahit oldu,
( ve ) Ebû Abdillâh (Muhammed b. İbrâhîm) b. Muhammed (el-Murâdî) es-Sebtî ( **بالرَّقاءِ** diye bilinen, muhaddis ) Ebû’l-Yemen el-Kindî’yi ve onun tabakasını işitti; Dımaşk’a indi, el-Cevze mescidinde imamlık yaptı ve 637 yılında öldü.
( ve ) Rukayye, (kـ**سُمَيَّة**: Peygamber’in kızı, sallallahu aleyhi ve sellem, ve Allah ondan razı olsun; efendimiz Osman onu Mekke’de nikâhladı; Habeşistan’da ona çocuk doğurdu; Bedir geceleri Hasbe’de vefat etti).
( ve iki sahâbî kadın ) ; doğrusu: bir sahâbî kadındır; o da Ensârî olan Rukayye bint Sâbit b. Hâlid’dir; biat etti; onu İbn Habîb zikretti.
Ve ondan istidrâk olunan şeylerdendir:
**رَقَّاهُ تَرْقِيَةً** : onu yukarı çıkardı; el-A‘şâ dedi ki:
لئنْ كُنْتَ في جُبَ ثمانين قامَةً
**ورُقِّيت أَسْبابَ السَّماءِ بسُلَّمِ**
ve ilimde **تَرَقَّى**: onda derece derece **رَقِيَ** ; **الصِّحاحِ**’ta olduğu gibi.

Ve ondandır **التَّرَقِّي** “bir hâlden bir hâle intikal” mânâsında; denilir: hâl onunla, gayesine varıncaya kadar, durmadan **يتَرَقَّى** oldu.
Ve denilir: **ارْقَ** على ظَلْعِكَ yani: çık ve gücün yettiği kadar yürü; gücünün yetmediğini nefsine yükleme; **الصِّحاحِ**’ta olduğu gibi.
**الُّرقْيَا** : **رَقاهُ يَرْقيه**’nin veznidir.
**رَقِيَ السَّطْحَ** ، kـ**رِضِيَ**; kendi nefsiyle de müteaddî olur; ve yine **بَقِي** de böyledir.
**المَرْقَى** ve **المُرْتَقَى** : **الرُّقِي**’nin yeridir. Denilir: bu, içinde ne **مَرْقًى** ne de **مُرْتَقًى** bulunan bir dağdır.
**الرُّقِيَّةُ** ، damme ile ve kāfın kesresi ve yâ’nın şeddelenmesiyle: **رَقِيَ يَرْقى**’dan isimdir.
**اسْتَرْقاهُ** : ondan, kendisine **يرقيه** olmasını istedi; ve ondandır hadis: ( **اسْتَرْقُوا لَها فإنَّ بها النَّظْرَةَ** ).
Ve başka bir hadiste: ( **لا يَسْتَرْقُون ولا يَكْتَوُون** ) ; ve râcizin sözü:
لقد عَلِمْت والأَجَلِّ الباقي
أَنْ لا تَرُدَّ القَدَرَ **الرَّواقي**
el-Cevherî dedi: sanki o, mübalağa için hâ ile **راقِيَة** bir kadın yahut **راقِية** bir erkek toplamıştır.
**رُقَيٌّ** ، kـ**سُمَيَ**: Şurahbîl b. Yezîd’in dedesidir; onun mevlâlarından: Ömer b. Habîb. Müezzin; ondan Osman b. Sâlih el-Mısrî rivayet etti; 186 yılında öldü; bunu İbn Yûnus söyledi.
**وَرَقّى** على الباطل **ترقية**: onda ziyadeleşti; olmayan şeyi uydurdu.
**الرَّقَّاءُ** ، kـ**كتَّانٍ**: dağlara çok çıkan; mübalağa kalıplarındandır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: رقى

رَقِىَ
1 رَقِىَ ذ , aor. يَرْقَى, inf. n. رُقِىٌّ (JK, K, TA, [but this inf. n. is omitted in the CK,]) and رَقْىٌ, (K, TA, [but this is omitted in my MS. copy of the K,]) He ascended, اـِلَيْهِ [to him, or it]; as also ↓ ارتقى, and ↓ ترقّى: (K:) or he ascended a ladder, or a stair: (JK:) or رَقِيتُ فِيهِ, (S, Msb, in the Mgh رَقِىَ فيه,) inf. n. رُقِىٌّ (S, Mgh, Msb) and رَقْىٌ; (S, Msb;) and ↓ ارتقيت, (S, Mgh, * Msb,) and ↓ ترقّيت; (Mgh, * Msb;) I ascended it; (S;) namely, a ladder, or a stair, (S, Mgh, Msb,) &c.: (Msb:) and رَقِيتُ الجَبَلَ (Msb,) and السَّطْحَ, (Mgh, Msb, TA,) the verb being thus trans. by itself, (Msb, TA,) without فِى (Mgh,) and likewise with فى, (TA,) I ascended, or mounted, upon the mountain, and upon the house-top: (Msb:) and ↓ ارتقى is in like manner trans. without فى; whence the saying, لَقَدِ صَعْبًا ↓ ارْتَقَيْتَ مُرْتَقًى [Thou hast indeed ascended a difficult place of ascent]. (Mgh.) ― -b2- [Hence,] اِرْقَ عَلَى ظَلْعِكَ Ascend thou, and go, [according to thy limping, or halting, i. e.] as far as thou art able to do so, and impose not upon thyself that which thou art not able to perform. (S, TA. [Some, instead of اِرْقَ, say اِرْقَأْ; and some, اِرْقِ, from the verb mentioned in the next sentence; and some, ق: see 1 in art. رقأ; and see also art. ظلع.]) -A2- رَقَاهُ, (JK, S, Mgh, Msb, K,) aor. يَرْقِى, (JK, Mgh, Msb,) inf. n. رُقْيَةٌ (JK, S, Mgh, K) and رَقْى (JK, Mgh, Msb, * K) and رُقِىٌّ (K,) He charmed him, syn. عَوَّذَهُ, (JK, Mgh, Msb,) by [invoking] God: (Msb:) and (Mgh) he puffed, or sputtered, upon his charm; syn. نَفَثَ فِى عُوذَتِهِ: (Mgh, K:) [it signifies he charmed him from, or against, such a thing; (مِنْ كَذَا;) and also he enchanted him, or fascinated him; by uttering a spell; or by tying knots in a thread, or string, and puffing, or sputtering, upon them; or by both these actions combined: see the last chap. but one of the Kur-لn:] the epithet applied to the performer is ↓ رَاقٍ [meaning Charming; &c.]; (S, Mgh, TA;) and ↓ رَقَّآءٌ [A charmer; &c.; or one who habitually practises charming; &c.]: (JK, K, TA:) and the epithet applied to the person who is the object of the performance is ↓ مَرْقِىٌّ [meaning Charmed; &c.]. (JK, TA.) In the saying اِرْقِ عَلَى رَأْسِى مِنَ الصُّدَاعِ, meaning Charm thou me (عَوِّذْنِى [or rather charm thou my head against the headache]), the verb is made trans. by means of على because it is as though it implied the meaning of اِقْرّأْ [i. e. “ recite thou ” a spell] and اُنْفُثْ [i. e. “ puff, ” or “ sputter, ” upon knots]. (Mgh.)

رِقّاهُ
2 رِقّاهُ ذ , inf. n. تَرْقِيَةٌ, He made him to ascend; syn. صَعَّدَهُ. (TA.) [See an ex. in a verse of ElAashà cited in art. ثمن, voce ثَمَانُونَ.] ― -b2- [And hence, He elevated, or exalted, him.] ― -b3- [Hence also,] رَقَّى عَلَيْهِ كَلَامًا, inf. n. as above, i. q. رَفَعَ [meaning He told, or related, a saying against him; he informed against him; as is indicated by what next follows, and by a meaning of ترقّى as quasi-pass. of رقّى thus used]. (S, K.) You say also, رقّى عَلَى البَاطِلَ, inf. n. as above, He brought a false accusation against me; said, against me, what was not the case; and exaggerated [in what he said against me]. (JM, TA.)

5 تَرَقَّىَ see 1, first sentence, in two places. ― -b2- [Hence,] ترقّى فِىِ العِلْمِ He rose by degrees, or step by step, in knowledge, or science. (S, TA.) And hence, مَا زَالَ يَتَرَقَّى بِهِ الحَالُ حَتَّى بَلَغَ غَايَتَهُ The state, or condition, ceased not to rise with him until he reached the utmost point thereof. (TA.) ― -b3- [Hence also, the verb being quasi-pass. of 2,] ترقّى اـِلَيْهِ الخَبَرٌ The news, or information, came to him, or reached him. (MA.)

تراقى
6 تراقى ذ [meaning He exalted himself] is from الرُّقِىُّ signifying الصُّعُودُ and الاِرْتِفَاعُ. (Har p. 128.)

8 اـِرْتَقَىَ see 1, first sentence, in three places. ― -b2- [Hence,] ارتقى بَطْنُهُ His belly became [drawn up, i. e.] lean, or lank; syn. اِنْطَوَى: said of a camel, and of a sheep or goat. (JK.)

استرقاهُ
10 استرقاهُ ذ He asked him, or desired him, to charm him. (S, * TA.)

رُقْيَةٌ
رُقْيَةٌ ذ i. q. عُوذَةٌ [as meaning A charm, or spell, either uttered or written], (K, TA,) by which a person having an evil affection, such as fever and epilepsy &c., is charmed: (TA:) when it is in any other language than that of the Arabs, and one knows not what is in it, it is disapproved, lest it should involve enchantment (سِحْر) and infidelity; but in such as is from the Kur-لn or any of the forms of prayer, there is no harm: (Mgh in art. تم: [see تَمِيمَةٌ:]) [but عُوذَةٌ generally signifies “ an amulet to charm the wearer against the evil eye &c. ”:] 'Orweh says,
فَمَا تَرَكَا مِنْ عُوذَةٍ يَعْرِفَانِهَا
وَلَا رُقْيَةٍ اـِلَّا بِهَا رَقَيَانِى
[And they two left not any amulet that they knew, nor any charm, or spell, but with it they charmed me]: (TA:) [sometimes, also, it signifies anything by which one enchants, or fascinates: and hence it is said,] المَرْأَةُ رُقْيَةٌ [Woman is a thing by which one is enchanted, or fascinated]: (Msb:) pl. رُقًى. (S, Msb, K.)

رُقْيَا
رُقْيَا ذ [The act, or practice, or art, of charming: and also, of enchanting, or fascinating; i. e. enchantment, or fascination:] the subst., (Msb,) of the measure فُعْلَى, from رَقَاهُ, aor. يَرْقِيهِ. (Msb, TA.)

رُقِيَّةٌ
رُقِيَّةٌ ذ [Ascent; or the act of ascending;] the subst. from رَقِىَ aor. يَرْقَى. (TA.)

رَقَّآءٌ
رَقَّآءٌ ذ One who ascends mountains much or often. (TA.) -A2- See also 1, last sentence but one.

رَاقٍ
رَاقٍ ذ : see 1, last sentence but one. The saying in the Kur [lxxv. 27], مَنْ رَاقٍ [Who is one that charms?] means that there is no charmer that shall charm him and protect him: or, accord. to I'Ab, the meaning is, who is he that ascendeth with his soul? shall the angels of mercy [ascend with it] or the angels of punishment? (TA.) In the saying of a rلjiz,
لَقَدْ عَلِمْتَ وَالأَجَلِّ البَاقِى
أَنْ لَنْ يَرُدَّ القَدَرَ الرَّوَاقِى
[the meaning may be, Assuredly thou knowest, by the Most Majestic, the Everlasting, that the female charmers will not repel, or avert, that which is decreed; or, that the potent charmers will not &c.: for] the pl. may be that of ↓ رَاقِيَةٌ as an epithet applied to a woman, or of this same word as an intensive epithet applied to a man. (S.)

رَاقِيَةٌ
رَاقِيَةٌ ذ ; pl. رَوَاقٍ (with the article الرَّوَاقِى): see what next precedes.

مَرْقًى
مَرْقًى ذ A place of ascent; as also ↓ مُرْتَقًى; (Msb, TA;) and so ↓ مَرْقَاةٌ and ↓ مِرْقَاةٌ: (Msb:) or ↓ these last two signify a series of steps or stairs; or a ladder; syn. دَرَجَةٌ; (S, K;) and سُلَّمٌ; (M and K in art. سلم;) the former of them as being a place of ascent, and the latter of them as being likened to an instrument; (S, Msb;) and both of them are authorized by the M; (TA;) but the latter of them is disallowed by A'Obeyd, and said by him to be not of the language of the Arabs: (Msb, TA:) the pl. of ↓ مِرَقَاةٌ [and of مَرْقًى] is مَرَاقٍ. (TA.) You say جَبَلٌ لَا مَرْقَى فِيهِ and ↓ لا مُرْتَقَى (JK, TA) A mountain in which is no place of ascent. (TA.)

مَرْقِيَا الأَنْفِ
مَرْقِيَا الأَنْفِ ذ [in my MS. copy of the K مُرْقِيَا] The two edges [or alœ] of the nose: (K, TA:) so says Th; but the expression commonly known is مَرَقَّا الأَنْفِ, mentioned before [in art. رق]. (TA.)

مَرْقَاةٌ
مَرْقَاةٌ ذ and مِرْقَاةٌ: see مَرْقًى, in four places.

مَرْقِىٌّ
مَرْقِىٌّ ذ : see 1, last sentence but one.

مُرْتَقًى
مُرْتَقًى ذ : see مَرْقًى, in two places; and see an ex. in the first sentence of this article.

##### Türkçe

رَقِىَ
1 **رَقِىَ** ذ , muzârîsi **يَرْقَى**, mastarı **رُقِىٌّ** (JK, K, TA, [lâkin bu mastar CK’de hazfedilmiştir,]) ve **رَقْىٌ**, (K, TA, [lâkin bu, K’nın bende bulunan yazma nüshasında hazfedilmiştir,]) O yükseldi, **اـِلَيْهِ** [ona, yahut ona/doğru]; bunun gibi ↓ **ارتقى**, ve ↓ **ترقّى**: (K:) yahut o, bir merdivene yahut bir basamağa çıktı: (JK:) yahut **رَقِيتُ فِيهِ**, (S, Msb, Mgh’de **رَقِىَ فيه**, ) mastarı **رُقِىٌّ** (S, Mgh, Msb) ve **رَقْىٌ**; (S, Msb;) ve ↓ **ارتقيت**, (S, Mgh, * Msb,) ve ↓ **ترقّيت**; (Mgh, * Msb;) Ben ona çıktım; (S;) yani bir merdivene yahut bir basamağa, (S, Mgh, Msb,) vb.: (Msb:) ve **رَقِيتُ الجَبَلَ** (Msb,) ve **السَّطْحَ**, (Mgh, Msb, TA,) fiil böylece kendi başına müteaddî kılınarak, (Msb, TA,) **فِى** olmaksızın (Mgh,) ve yine **فى** ile, (TA,) Ben dağa ve damın üstüne çıktım, yahut bindim: (Msb:) ve ↓ **ارتقى** da aynı şekilde **فى** olmaksızın müteaddî olur; buradan şu söz: لَقَدِ صَعْبًا ↓ **ارْتَقَيْتَ مُرْتَقًى** [Gerçekten zor bir çıkış yerini çıktın]. (Mgh.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **اِرْقَ عَلَى ظَلْعِكَ** Sen çık ve git, [topallamana yahut aksamana göre, yani] buna gücün yettiği kadar; ve kendine, yapmaya güç yetiremeyeceğin şeyi yükleme. (S, TA. [Bazıları **اِرْقَ** yerine **اِرْقَأْ** der; bazıları, bir sonraki cümlede zikredilen fiilden olarak **اِرْقِ** der; bazıları da, ق: bk. رقأ maddesinde 1; ve ayrıca ظلع maddesine de bk.]) -A2- **رَقَاهُ**, (JK, S, Mgh, Msb, K,) muzârîsi **يَرْقِى**, (JK, Mgh, Msb,) mastarı **رُقْيَةٌ** (JK, S, Mgh, K) ve **رَقْى** (JK, Mgh, Msb, * K) ve **رُقِىٌّ** (K,) O, onu rukye yaptı; eş anlamlısı **عَوَّذَهُ**, (JK, Mgh, Msb,) Allah ile: (Msb:) ve (Mgh) o, rukyesinin üzerine üfledi yahut tükürür gibi yaptı; eş anlamlısı **نَفَثَ فِى عُوذَتِهِ**: (Mgh, K:) [mânası: onu, şu şeyden ( **مِنْ كَذَا** ) rukye yaptı; ve ayrıca onu büyüledi yahut etkiledi; bir efsun söyleyerek; yahut bir ipte/dizgide düğümler bağlayıp onların üzerine üfleyerek yahut tükürür gibi yaparak; yahut bu iki fiili birleştirerek: Kur-لn’ın sondan bir önceki babına bk.:] bunu yapan kimseye verilen sıfat ↓ **رَاقٍ** [yani rukye yapan; vb.]; (S, Mgh, TA;) ve ↓ **رَقَّآءٌ** [rukyeci; vb.; yahut rukyeyi alışkanlıkla yapan; vb.]: (JK, K, TA:) ve fiilin kendisine yapıldığı kimseye verilen sıfat ↓ **مَرْقِىٌّ** [yani rukye yapılmış; vb.]. (JK, TA.) **اِرْقِ عَلَى رَأْسِى مِنَ الصُّدَاعِ** sözünde, mânası “Bana rukye yap” ( **عَوِّذْنِى** [daha doğrusu “başımı baş ağrısına karşı rukye yap”]) iken, fiil **على** vasıtasıyla müteaddî kılınmıştır; çünkü sanki **اِقْرّأْ** [yani “oku” bir efsun] ve **اُنْفُثْ** [yani “üfle” yahut “tükürür gibi yap” düğümlerin üzerine] mânasını tazammun eder gibidir. (Mgh.)

رِقّاهُ
2 **رِقّاهُ** ذ , mastarı **تَرْقِيَةٌ**, O, onu yükseltti; eş anlamlısı **صَعَّدَهُ**. (TA.) [Bunun bir örneğine, ثمن maddesinde, **ثَمَانُونَ** lafzı altında zikredilen ElAashà’nın bir beytinde bk.] ― -b2- [Ve bundan dolayı, O, onu yükseltti yahut yüceltti.] ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] **رَقَّى عَلَيْهِ كَلَامًا**, mastarı yukarıdaki gibi, **رَفَعَ** ile aynı mânadadır [yani onun aleyhine bir söz söyledi yahut nakletti; onu şikâyet etti; bir sonraki şeyin delâlet ettiği üzere, ve **ترقّى**’nın, böyle kullanılan **رقّى**’nin kısmen meçhulü gibi bir mânasıyla]. (S, K.) Yine şöyle dersin: **رقّى عَلَى البَاطِلَ**, mastarı yukarıdaki gibi, Bana karşı yalan bir isnatta bulundu; bana karşı, vâki olmayan şeyi söyledi; ve [bana karşı söylediğinde] mübalağa etti. (JM, TA.)

5 تَرَقَّىَ 1’e bak, ilk cümle, iki yerde. ― -b2- [Bundan dolayı,] **ترقّى فِىِ العِلْمِ** O, ilimde yahut bilimde derece derece, yahut adım adım yükseldi. (S, TA.) Ve bundan dolayı, **مَا زَالَ يَتَرَقَّى بِهِ الحَالُ حَتَّى بَلَغَ غَايَتَهُ** Hâl yahut durum, onunla birlikte yükselmeye devam etti; ta ki onun nihayetine ulaştı. (TA.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca, fiil 2’nin kısmen meçhulü gibi olmak üzere,] **ترقّى اـِلَيْهِ الخَبَرٌ** Haber yahut bilgi ona geldi, yahut ona ulaştı. (MA.)

تراقى
6 **تراقى** ذ [mânası: O, kendini yüceltti] **الرُّقِىُّ**’den olup **الصُّعُودُ** ve **الاِرْتِفَاعُ** mânasına gelir. (Har p. 128.)

8 اـِرْتَقَىَ 1’e bak, ilk cümle, üç yerde. ― -b2- [Bundan dolayı,] **ارتقى بَطْنُهُ** Onun karnı [toparlanmış, yani] zayıfladı yahut inceldi; eş anlamlısı **اِنْطَوَى**: deve hakkında ve koyun yahut keçi hakkında söylenir. (JK.)

استرقاهُ
10 **استرقاهُ** ذ O, ondan kendisine rukye yapmasını istedi, yahut arzuladı. (S, * TA.)

رُقْيَةٌ
**رُقْيَةٌ** ذ **عُوذَةٌ** ile aynı mânadadır [yani söylenen yahut yazılan bir rukye/efsun], (K, TA,) bununla, ateşli hastalık ve sara vb. gibi kötü bir hastalığı olan kimseye rukye yapılır: (TA:) Arapların dili dışında bir dilde olduğunda ve içinde ne bulunduğu bilinmediğinde, hoş görülmez; sihir ( **سِحْر** ) ve küfrü içermesinden korkulur; fakat Kur-لn’dan yahut dua şekillerinden olanında bir sakınca yoktur: (Mgh, تم maddesinde: [**تَمِيمَةٌ**’ye bak:]) [lâkin **عُوذَةٌ** genellikle “nazar vb.’ye karşı takılan muska” mânasına gelir:] 'Orweh der ki,
فَمَا تَرَكَا مِنْ عُوذَةٍ يَعْرِفَانِهَا
وَلَا رُقْيَةٍ اـِلَّا بِهَا رَقَيَانِى
[İkisi, bildikleri hiçbir muska bırakmadılar; hiçbir rukye/efsun da bırakmadılar; ancak onunla bana rukye yaptılar]: (TA:) [bazen de, bununla, kişinin büyülediği yahut etkilediği her şey kastedilir: buradan şöyle denir:] **المَرْأَةُ رُقْيَةٌ** [Kadın, kendisiyle büyülenilen yahut etkilenilen bir şeydir]: (Msb:) çoğulu **رُقًى**. (S, Msb, K.)

رُقْيَا
**رُقْيَا** ذ [rukye yapma fiili yahut uygulaması yahut sanatı: ve ayrıca büyüleme yahut etkileme; yani büyüleme yahut etkileme:] isimdir, (Msb,) vezni **فُعْلَى**, **رَقَاهُ**, muzârîsi **يَرْقِيهِ**’den. (Msb, TA.)

رُقِيَّةٌ
**رُقِيَّةٌ** ذ [yükseliş; yahut yükselme fiili;] **رَقِىَ**, muzârîsi **يَرْقَى**’dan isimdir. (TA.)

رَقَّآءٌ
**رَقَّآءٌ** ذ Dağlara çok yahut sık çıkan kimse. (TA.) -A2- Yine 1’e bak, sondan bir önceki cümle.

رَاقٍ
**رَاقٍ** ذ : 1’e bak, sondan bir önceki cümle. Kur’da [lxxv. 27] geçen **مَنْ رَاقٍ** [Kim rukye yapacak?] sözü, onu rukye yapıp koruyacak bir rukyeci yoktur, demektir: yahut İ'Ab’a göre mânası, ruhuyla birlikte kim yükseliyor? rahmet melekleri mi [onunla] yükselir, yoksa azap melekleri mi? (TA.) Bir recez söyleyenin şu sözünde,
لَقَدْ عَلِمْتَ وَالأَجَلِّ البَاقِى
أَنْ لَنْ يَرُدَّ القَدَرَ الرَّوَاقِى
[mânası şöyle olabilir: Şüphesiz sen, En Yüce, Bâkî olan ile, bilmişsindir ki, dişi rukyeciler takdir edilmiş olanı geri çevirmeyecekler; yahut güçlü rukyeciler geri çevirmeyecekler; çünkü] çoğul, kadına sıfat olarak ↓ **رَاقِيَةٌ**’nin çoğulu olabilir; yahut bu kelimenin, erkeğe şiddet bildiren sıfat olarak olanının çoğulu olabilir. (S.)

رَاقِيَةٌ
**رَاقِيَةٌ** ذ ; çoğulu **رَوَاقٍ** (belirtili olarak **الرَّوَاقِى**): bir önce gelen şeye bak.

مَرْقًى
**مَرْقًى** ذ Yükselme yeri; bunun gibi ↓ **مُرْتَقًى**; (Msb, TA;) ve yine ↓ **مَرْقَاةٌ** ve ↓ **مِرْقَاةٌ**: (Msb:) yahut ↓ bu son ikisi, basamaklar yahut merdivenler dizisi; yahut bir merdiven; eş anlamlısı **دَرَجَةٌ**; (S, K;) ve **سُلَّمٌ**; (M ve K, سلم maddesinde;) bunların birincisi, yükselme yeri olmak bakımından; ikincisi ise, bir alete benzetilmek bakımından; (S, Msb;) ve ikisi de M tarafından câiz görülmüştür; (TA;) fakat ikincisi A'Obeyd tarafından reddedilmiş ve onun tarafından Arapların dilinden değildir denilmiştir: (Msb, TA:) ↓ **مِرَقَاةٌ**’nin [ve **مَرْقًى**’nın] çoğulu **مَرَاقٍ**’dir. (TA.) Şöyle dersin: **جَبَلٌ لَا مَرْقَى فِيهِ** ve ↓ **لا مُرْتَقَى** (JK, TA) İçinde yükselme yeri olmayan bir dağ. (TA.)

مَرْقِيَا الأَنْفِ
**مَرْقِيَا الأَنْفِ** ذ [K’nın bende bulunan yazma nüshasında **مُرْقِيَا**] Burnun iki kenarı [yahut kanatları]: (K, TA:) Th böyle der; fakat yaygın olarak bilinen ifade, daha önce zikredilen **مَرَقَّا الأَنْفِ**’dir [رق maddesinde]. (TA.)

مَرْقَاةٌ
**مَرْقَاةٌ** ذ ve **مِرْقَاةٌ**: **مَرْقًى**’ya bak, dört yerde.

مَرْقِىٌّ
**مَرْقِىٌّ** ذ : 1’e bak, sondan bir önceki cümle.

مُرْتَقًى
**مُرْتَقًى** ذ : **مَرْقًى**’ya bak, iki yerde; ve bu maddenin ilk cümlesinde bir örneğe bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَقَى
رَقَى I ( n. ac. رَقْي 1 ,  رُقْيَة 3t ,  رُقِيّ
a.  [ acc. or 'Ala ], Bewitched; practiced magic against.

b.  Furnished with amulets.

رَقِيَ
رَقِيَ A ( n. ac. رَقْي 1 ,  رُقْيّ )
a.  [ Fī or Ila ], Ascended, mounted, climbed up; rose in.

رَقَّيَ
رَقَّيَ II ,
a.  Made to mount; raised; exalted.

تَرَقَّيَ
تَرَقَّيَ V ,
a.  Ascended, mounted, climbed up.

b.  [ Fī ], Rose, advanced, progressed in.

اِرْتَقَيَ
اِرْتَقَيَ VIII ,
a.  see V (a) , ( b ).

c.  [ Ila ], Was admitted, raised, elevated to.

رَقْوَة
رَقْوَة [ 1tU ],
a.  see 3t .

رُقْوَة
رُقْوَة [ 3t ] , ( pl. رُقًى [ 9 ] ,
a.  رُقَْيَات ), Spell, charm, enchantment; magic, sorcery.

b.  Juggling, conjuring.

مَرِقًى
مَرِقًى [ 17 ] ,  مَرْقَاة [ 17tA ] ,  مِرْقَاة [ 20tA ] , ( pl. مَرَاقٍ ( مَرَاقِي ) [ 44 ] ),
a.  Step; stair; ladder; staircase.

رَاقٍ
رَاقٍ [ 21 ] , ( pl. رُقَاة [ 9tA ] ,
a.  رَاقُوْن ), Magician, wizard, sorcerer.

رَاقِيَة
رَاقِيَة [ 21t ] , ( pl. رَوَاقٍ [ 41 ] ),
a.  Sorceress, witch.

رَقَّآء
رَقَّآء [ 28A ],
a.  Magician, wizard.

##### Türkçe

**رَقَى**
**رَقَى** I (mastar: **رَقْي** 1, **رُقْيَة** 3t, **رُقِيّ**)
a. [mef‘ûl ile veya **على** ile], Büyülenmiş; aleyhine sihir yapılmış.

b. Muska ile donatılmış.

**رَقِيَ**
**رَقِيَ** A (mastar: **رَقْي** 1, **رُقْيّ**)
a. [**في** veya **إلى** ile], Yükseldi, bindi, yukarı tırmandı; içine yükseldi.

**رَقَّيَ**
**رَقَّيَ** II,
a. Bindirdi; yükseltti; yüceltti.

**تَرَقَّيَ**
**تَرَقَّيَ** V,
a. Yükseldi, bindi, yukarı tırmandı.

b. [**في** ile], İçinde yükseldi, ilerledi, terakki etti.

**اِرْتَقَيَ**
**اِرْتَقَيَ** VIII,
a. V (a), (b)’ye bak.

c. [**إلى** ile], -e kabul edildi; -e yükseltildi, -e çıkarıldı.

**رَقْوَة**
**رَقْوَة** [1tU],
a. 3t’ye bak.

**رُقْوَة**
**رُقْوَة** [3t], (çoğulu: **رُقًى** [9],
a. **رُقَْيَات**), Efsun, büyü, sihirleme; sihir, büyücülük.

b. Hokkabazlık, gözbağcılık.

**مَرِقًى**
**مَرِقًى** [17], **مَرْقَاة** [17tA], **مِرْقَاة** [20tA], (çoğulu: **مَرَاقٍ** (**مَرَاقِي**) [44]),
a. Basamak; merdiven; seyyar merdiven; merdivenler.

**رَاقٍ**
**رَاقٍ** [21], (çoğulu: **رُقَاة** [9tA],
a. **رَاقُوْن**), Büyücü, sihirbaz.

**رَاقِيَة**
**رَاقِيَة** [21t], (çoğulu: **رَوَاقٍ** [41]),
a. Büyücü kadın, cadı.

**رَقَّآء**
**رَقَّآء** [28A],
a. Büyücü, sihirbaz.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رقي
رَقَى - يَرْقِي - رَاقِي
رَقَى - يَرْقِيْ + كائن + كائناً: يشفيه بالتعاويذ: يحاول الحصول على شفاء من المرض بوسائل شبه سحرية من قراءة أو شفاء بالإيحاء أو بالطاقة إلخ
راقـِي: اسم فاعل من " رَقَى - يَرْقِيْ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إبطال وإيقاف أثر كائن ضار في شيء أو كائن"، وهي:
بَرَأَ - يَبْرَأُ، كََشَفَ - يَكْشِف، شَفا - يَشْفِي، بَرَّ - يَبَرُّ (المتعدي)، رَفَقَ - يَرْفُقُ، رقى - يَرْقِيْ
يفرق لفظاً:
رَقِيَ - يَرْقَى + الكائن + في شيء: يصعد للأعلى وهو في داخل شيء يستعمله للصعود
رَقَى - يَرْقِيْ + كائن + كائناً: يشفيه بالتعاويذ
تَرَقَ - يَتْرِقُ (تَرْقَى - يُتَرْقِي) + الكائن: يتدرج صاعداً: ينتقل خطوة خطوة نحو الأعلى

 	﴿وقيل من راق (27)﴾ القيامة
مختار الصحاح
● [رقي] ر ق ي: رَقِيَ في السلم بالكسر رَقْياً و رُقِيّاً و ارْتَقَى مثله و المِرْقَاةُ بالفتح والكسر الدرجة فمن كسر شبهها بالآلة التي يعمل بها ومن فتح جعلها موضع الفعل و تَرَقَّى في العلم رقي فيه درجة درجة و الرُّقْيَةُ العوذة والجمع رقى و اسْتَرْقاهُ فَرَقَاهُ يرقيه رُقْيَةً بالضم فهو رَاقٍ
الراغب:
رقى
- رقيت في الدرج والسلم أرقى رقيا، ارتقيت أيضا. قال تعالى: }فيرتقوا في الأسباب﴿[ص/10]، وقيل: ارق على ظلعك (هذا مثل، وقد تقدم)، أي: اصعد وإن كنت ظالعا. ورقيت من الرقية. وقيل: كيف رقيك ورقيتك، فالأول المصدر، والثاني الاسم. قال تعالى:﴾لن نؤمن لرقيك﴿[الإسراء/93]، أي: لرقيتك، وقوله تعالى:﴾وقيل من راق{ [القيامة/27]، أي: من يرقيه تنبيها أنه لا راقي يرقيه فيحميه، وذلك إشارة إلى نحو ما قال الشاعر:
- 197 - وإذا المنية أنشبت أظفارها *** ألفيت كل تميمة لا تنفع
(البيت لأبي ذؤيب الهذلي، من مفضليته التي مطلعها:
أمن المنون وريبها تتوجع *** والدهر ليس بمعتب من يجزع
وهي من غرر القصائد.
والبيت في المفضليات ص 422، وسمط اللآلئ 2/888)
وقال ابن عباس: معناه من يرقى بروحه، أملائكة الرحمة أم ملائكة العذاب (أخرجه ابن أبي الدنيا في ذكر الموت؛ وابن جرير؛ وابن المنذر؛ وابن أبي حاتم عن ابن عباس. انظر: الدر المنثور 8/361؛ وتفسر الطبري 29/195) ؟ والرتقوة: مقدم الحلق في أعلى الصدر حيث ما يترقى فيه النفس }كلا إذا بلغت التراقي{ [القيامة/26].
ملخص اللسان
1.    الرَّقْوةُ: دِعْصٌ من رَمْلٍ.
2.     ورَقِيَ إلى الشيءِ رُقِيّاً ورُقُوّاً وارْتَقى يَرْتَقي وتَرَقَّى:  صَعِد، ورَقَّى غيرهَ؛
3.     ورَقِىَ فلانٌ في الجبل يَرْقَى رُقِيّاً إذا صَعَّدَ. ويقال: هذا  جبَل لا مَرْقىً فيه ولا مُرْتَقىً.
4.     ويقال: ما زال فلانٌ يتَرقَّى به  الأَمرُ حتى بَلَغ غايتَه.
5.     ورَقِيتُ في السُّلَّم رَقْياً ورُقِيّاً إذا  صَعِدْتَ، وارتَقَيْت مثلُه؛
6.     والمَرْقاة والمِرْقاة: الدرجة، واحدة من مَراقي الدرَج،
7.     وترقَّى في العِلْم أَي رَقِيَ فيه دَرَجة درجة.  ورَقَّى عليه كلاماً تَرْقِيةً أَي رفَع.
8.     والرُّقيْة: العُوذة، معروفة؛ قال رؤْبة:  فما تَرَكا مِن عُوذَةٍ يَعْرِفانها،  ولا رُقْيةٍ إلا بها رَقَياني  والجمع رُقىً. وتقول: اسْتَرْقَيْتُه فرَقاني رُقيْة، فهو راقٍ، وقد  رَقَاه رَقْياً ورُقِيّاً.
9.     رَقَى الراقي رُقْيةً ورُقِيّاً إذا عَوَّذَ ونَفَثَ في عُوذَتِه، والمَرْقِيُّ  يَسْتَرْقي، وهم الراقُونَ؛
10.                        ارْقَ على ظَلْعِكَ أَي أَصِْلحْ أوَّلاً أمرَكَ، فيقول قد رَقِيتُ، بكسر  القاف، رُقِيّاً.
11.                       ومَرْقَيَا الأَنْفِ: حَرْفاه؛
لسان العرب
● - رقا: الرَّقْوةُ: دِعْصٌ من رَمْلٍ. ابن سيده: الرَّقْوةُ والرَّقْوُ  فُوَيْقَ الدِّعْصِ من الرمل، وأَكثرُ ما يكون إلى جوانب الأَودية؛ قال  يصف ظبية وخِشْفها:  لها أُمُّ مُوَقَّفة وَكُوبٌ،  بحيثُ الرَّقْوُ، مَرْتَعُها البَرِيرُ  (* قوله: وكنى بالكوب؛ هكذا في الأصل، ولم يرد في البيت وإنما ورد  وَكُوب).  أَراد لها أُمُّ مرتَعها البَريرُ، وكنى بالكُوب عن القلب وغيرهِ،  والمُوَقَّفة: التي في ذِراعَيْها بياضٌ، والوَكُوبُ: التي واكَبَتْ ولدَها  ولازَمَتْه؛ وقال آخر:  مِن البِيضِ مِبْهاجٌ، كأَنَّ ضَجِيعَها  يَبِيتُ إلى رَقْوٍ، من الرَّمْلِ، مُصْعب  ابن الأَعرابي: الرَّقْوة القُمْزَة من التراب تَجْتَمِع على شَفِير  الوادي، وجمعها الرُّقا.  ورَقِيَ إلى الشيءِ رُقِيّاً ورُقُوّاً وارْتَقى يَرْتَقي وتَرَقَّى:  صَعِد، ورَقَّى غيرهَ؛ أَنشد سيبويه للأَعشى:  لئنْ كُنت في جُبٍّ ثمانين قامَةً،  ورُقِّيت أَسْبابَ السماء بسُلَّم  ورَقِىَ فلانٌ في الجبل يَرْقَى رُقِيّاً إذا صَعَّدَ. ويقال: هذا  جبَل لا مَرْقىً فيه ولا مُرْتَقىً. ويقال: ما زال فلانٌ يتَرقَّى به  الأَمرُ حتى بَلَغ غايتَه. ورَقِيتُ في السُّلَّم رَقْياً ورُقِيّاً إذا  صَعِدْتَ، وارتَقَيْت مثلُه؛ أَنشد ابن بري:  أَنتَ الذي كلَّفْتَني رَقْيَ الدَّرَجْ،  على الكَلالِ والمَشِيبِ والعَرَجْ  وفي التنزيل: لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ. وفي حديث اسْتِراقِ السَّمْعِ:  ولكنَّهم يُرَقُّونَ فيه أَي يتَزَيَّدُون فيه. يقال: رَقَّى فلان على  الباطل إذا تقَوَّلَ ما لم يكن وزاد فيه، وهو من الرُّقِيّ الصُّعُودِ  والارتفاعِ، ورَقَّى شُدِّد للتعدية إلى المفعول، وحقيقة المعنى أنهم  يرتفعون إلى الباطل ويدَّعون فوق ما يسمعون. وفي الحديث: كنتُ رَقَّاءً  على الجبال أي صَعَّاداً عليها، وفعَّال للمبالغة.  والمَرْقاة والمِرْقاة: الدرجة، واحدة من مَراقي الدرَج، ونظيره  مَسْقاةٌ ومِسْقاة، ومَثْناةٌ ومِثْناة للحَبْل، ومَبْناةٌ ومِبْناة  للعَيْبة أَو النِّطَع، بالفتج والكسر؛ قال الجوهري: من كسَرَها شبَّهها بالآلة  التي يعمل بها، ومن فَتَح قال هذا موضع يفعل فيه، فجعَله بفتح الميم  مخالفاً؛ عن يعقوب. وترقَّى في العِلْم أَي رَقِيَ فيه دَرَجة درجة.  ورَقَّى عليه كلاماً تَرْقِيةً أَي رفَع.  والرُّقيْة: العُوذة، معروفة؛ قال رؤْبة:  فما تَرَكا مِن عُوذَةٍ يَعْرِفانها،  ولا رُقْيةٍ إلا بها رَقَياني  والجمع رُقىً. وتقول: اسْتَرْقَيْتُه فرَقاني رُقيْة، فهو راقٍ، وقد  رَقَاه رَقْياً ورُقِيّاً. ورجلٌ رَقَّاءٌ: صاحبُ رُقىً. يقال: رَقَى  الراقي رُقْيةً ورُقِيّاً إذا عَوَّذَ ونَفَثَ في عُوذَتِه، والمَرْقِيُّ  يَسْتَرْقي، وهم الراقُونَ؛ قال النابغة:  تَناذَرَها الرَّاقُونَ مِن سُوءِ سَمِّها  وقول الراجز:  لقد عَلِمْت، والأَجَلِّ الباقي،  أَنْ لَنْ يَرُدَّ القَدَرَ الرواقي  قال ابن سيده: كأَنه جمَع امرأَةً راقيةً أَو رجُلاً راقيةٌ، بالهاء  للمبالغة. وفي الحديث: ما كنَّا نأْبُنُه برُقْىة. قال ابن الأَثير:  الرُّقْية العُوذة التي يُرْقى بها صاحبُ الآفةِ كالحُمَّى والصَّرَع وغير ذلك  من الآفات، وقد جاء في بعض الأَحاديث جوازُها وفي بعضِها النَّهْيُ  عنها، فمنَ الجواز قوله: اسْتَرْقُوا لهَا فإنَّ بها النَّظْرَة أَي  اطْلُبوا لها من يَرْقِيها، ومن النهي عنها قوله: لا يَسْتَرْقُون ولا  يَكْتَوُون، والأَحاديث في القسمين كثيرة، قال: ووجه الجمع بينها أَن الرُّقَى  يُكره منها ما كان بغير اللسان العربي وبغير أَسماء الله تعالى وصفاتهِ  وكلامه في كتُبه المنزلة، وأَن يعْتَقدَ أَن الرُّقْيا نافعة لا مَحالَة  فيتَّكلَ عليها، وإياها أَراد بقوله: ما توَكَّلَ مَنِ اسْتَرْقَى،  ولايُكره منها ما كان في خلاف ذلك كالتعوّذ بالقرآن وأسماء الله تعالى  والرُّقَى المَرْوِيَّةِ، ولذلك قال للذي رَقَى بالقرآن وأَخَذَ عليه أَجْراً:  مَن أَخَذ برُقْية باطِلٍ فقد أَخَذْت برُقْية حَقٍّ، وكقوله في حديثج  ابر: أَنه، عليه السلام، قال اعْرِضُوها عليَّ فعرَضْناها فقال لا بأْس بها  إنما هي مواثِيقُ، كأَنه خاف أَن يقع فيها شيء مما كانوا يتلفظون به  ويعتقدونه من الشرك في الجاهلية وما كان بغير اللسان العربي مما لا يعرف له  ترجمة ولا يمكن الوقوف عليه، فلا يجوز استعماله؛ وأَما قوله: لا  رُقْىةَ إلا من عَيْنٍ أَو حُمَةٍ، فمعناه لا رُقْية أولى وأَنفعُ، وهذا كما  قيل لا فَتىً إلا عليٌّ، وقد أَمَر، عليه الصلاة والسلام، غير واحد من  أَصحابه بالرُّقْيةِ وسَمِعَ بجماعة يَرْقُونَ فلم يُنْكِرْ عليهم، قال:  وأَما الحديث الآخر في صفة أَهل الجنة: الذي يدخلونها بغير حساب وهم الذين  لا يَسْتَرقُونَ ولا يَكْتَوُون وعلى ربهم يتوكلون، فهذا من صفة  الأَولياء المعرضين عن أَسباب الدنيا الذين لا يلتفتون إلى شيء من علائقها،  وتلك درجةُ الخَواصِّ لا يَبْلُغها غيرُهم، جعلنا الله تعالى منهم بمنه  وكرمه، فأَما العوامُّ فَمُرَخَّصٌ لهم في التداوي والمُعالجات، ومن صبر  على البلاء وانتظر الفرجَ من الله بالدعاء كان من جملة الخواص  والأَولياء، ومن لم يصبر رخص له في الرقية والعلاج والدواء، أَلا ترى أَن  الصدّيق، رضي الله عنه، لما تصدق بجميع ماله لم ينكر عليه علماً منه بيقينه  وصبره؟ ولما أَتاه الرجل بمثل بيضة الحمامة من الذهب وقال: لا أَملك غيره،  ضربه به بحيث لو أَصابه عَقَره وقال فيه ما قال. وقولُهم: ارْقَ على  ظَلْعِكَ أَي امْشِ واصْعد بقدر ما تطيق ولا تَحْمِلْ على نفسك ما لا تطيقه،  وقيل: ارْقَ على ظَلْعِكَ أَي الْزَمْه وارْبَعْ عليه. ويقال للرجل:  ارْقَ على ظَلْعِكَ أَي أَصِْلحْ أوَّلاً أمرَكَ، فيقول قد رَقِيتُ، بكسر  القاف، رُقِيّاً. ومَرْقَيَا الأَنْفِ: حَرْفاه؛ عن ثعلب، كأَنه منه  ظَنٌّ، والمعروف مَرَقَّا الأَنْفِ.  أَبو عمرو: الرُّقَّى الشحْمة البيضاء النَّقِيَّة تكون في مَرْجِعِ  الكَتِف، وعليها أُخْرى مثلُها يقال لها المَأْتاةُ  (* قوله «يقال لها  المأتاة» هكذا هو في الأصل والتهذيب) .فكما يَراها الآكِلُ يأْخُذُها  مُسابَقةً. قال: وفي المثل يَضْرِبُه النِّحْرير للخَوْعَمِ حَسِبْتَنِي  الرُّقىَّ عليها المَأْتاة. قال الجوهري: والرُّقَيُّ موضع. ورُقَيَّة: اسم  امرأَة. وعبدُ الله بنُ قيسِ الرُّقَيَّات  (* قوله «وعبد الله بن قيس الرقيات»  مثله في الجوهري عبد الله مكبراً، وقال في التكملة: صوابه عبيد الله  مصغراً). إنما أُضيف قيسٌ إليهن لأَنه تزوج عدَّة نسوة وافق أَسماؤهن  كُلِّهِنَّ رقيَّةَ فنُسب إليهن؛ قال الجوهري: هذا قول الأَصمعي، وقال غيره:  إنه كانت له عدَّةُ جدّات أَسماؤهن كُلِّهنّ رُقَيَّة، ويقال: إنما أُضيف  إليهنّ لأَنه كان يُشَبِّبُ بعدّة نساء يُسَمِّيْن رُقَيَّة.
مقاييس اللغة:
(رقي)  الراء والقاف والحرف المعتلّ أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدهما الصُّعود، والآخر عُوذَةٌ يُتعوَّذ بها، والثالث بقعةٌ من الأرض.
فالأول: قولك رَقِيتُ في السُّلّم أَرْقَى رُقِيّاً. قال الله جلّ ثناؤه:﴿أَوْ تَرْقَى فِي السَّماءِِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ﴾ [الإسراء 93]. والعرب تقول: "ارْقَ على ظَلْعِك" أي اصعَدْ بقدر ما تُطيق.
والثاني: رقَيْت الإنسانَ، من الرُّقية.
والثالث: الرَّقْوَةُ: فُوَيْقَ الدِّعص من الرمل. [و] يقال رَقْوٌ بِلا هاء. وأكثرُ ما يكونُ إلى جانب وادٍ.
القاموس المحيط:
ي رَقِيَ إليه، كرَضِيَ، رَقْياً ورُقِيًّا صَعِدَ، كارْتَقَى وتَرَقَّى. والمَرْقاةُ، ويُكْسَرُ الدَّرَجَةُ.
ورَقَّى عليه كلاماً تَرْقِيَةً: رَفَعَ. والرُّقْيَةُ، بالضم: العُوذَةُ ج: رُقًى. ورَقاهُ رَقْياَ ورُقِيًّا ورُقْيَةً، فهو رَقَّاءٌ: نَفَثَ في عُوذَتِهِ. ومَرْقَيا الأنْفِ: حَرْفاهُ. وعُبَيْدُ اللّهِ بنُ قَيْسِ الرُّقَيَّاتِ، لعِدَّةِ زَوْجاتٍ، أو جَدَّاتٍ، أو حِبَّاتٍ له، أسْماؤُهُنَّ رُقَيَّةُ، كسُمَيَّةَ، ووَهِمَ الجوهريُّ. وكسُمَيٍّ: ع. وعبدُ اللّهِ بنُ شُفَيِّ بن رُقَيٍّ: صحابِيٌّ. ومحمدُ بنُ إبراهيمَ المُرادِيُّ المَعْرُوفُ بالرَّقاء: مُحَدِّثٌ. وكسُمَيَّةَ: بنتُ النبيِّ صلى اللّه عليه وسلم، وصَحابِيَّتانِ.
تاج العروس:
ى ( رقى إليه كرضى ) يرقى ( رقيا ) كعتى ( صعد ) وكذلك رقى فيه ( كارتقى وترقى ) ومنه قوله تعالى فليرتقوا في الاسباب ( والمرقاة ) بالفتح ( ويكسر الدرجة ) وفى المصباح وليس في كلام العرب الكسر وأنكره أبو عبيد انتهى وقال الجوهرى من كسرها شتههما بالالة التى يعمل بها ومن فتحها قال هذا موضع يفعل فيه فجعله بفتح الميم مخالفا عن يعقوب وفى المحكم نظيره مسقاة ومثناة للحبل ومبناة للعيبة أو النطع يقال في كل من ذلك بالفتح والكسر والجمع المراقى ( ورقى عليه كلاما ترقية رفع ) نقله الجوهرى ( والرقية بالضم العوذة ) التى يرقى بها صاحب الافة كالحمى والصرع وغيرهما قال عروة فما تركا من عوذة يعرفانها * ولا رقية الا بها رقياني ( ج رقى ) بالضم فالفتح ( ورقاه رقيا ) بالفتح ( ورقيا ) بالضم والكسر مع تشديد الياء ( ورقية ) بالضم ( فهو رقاء ) ككتان ( نفث في عوذنة ) فهو راق وذاك مرقى وقوله تعالى من راق أي لا راقى يرقيه فيحميه وقال ابن عباس معناه من يرقى بروحه أملائكة الرحمة
أم الملائكة العذاب ( ومرقيا الانف حرفاه ) عن ثعلب والمعروف مرقاه كما تقدم ( وعبيد الله بن قيس الرقيات ) شاعر مشهور وانما أضيف قيس اليهن ( العدة زوجات ) وفى الصحاح لانه تزوج عدة نسوة وافق أسماؤهن كلهن رقية فنسب اليهن هذا قول الاصمعي ( أو ) كانت له عدة ( جدات ) اسماؤهن كلهن رقية أيضا فلهذا قيل له قيس بن الرقيات وهذا قول غير الاصمعي نقله الجوهرى أيضا ( أو حبات ) بالكسر وعبارة الصحاح ويقال انما أضيف اليهن لانه كان يشبب بعدة نساء ( اسماؤهن رقية كسمية روهم الجوهرى ) أي في قوله عبد الله مكبر أو هو عبيد الله بالتصغير نبه عليه الصاغانى ( و ) رقى ( كسمى ع ) نقله الجوهرى ( وعبد الله بن شفى بن رقى ) ابن زيد بن ذى العابل الرعينى ( صحابي ) له وفادة وشهد فتح مصر ( و ) أبو عبد الله ( محمد بن ابراهيم ) بن محمد ( المرادى ) السبتى ( معروف بالرقاء محدث ) سمع أبا اليمن الكندى وطبقته نزل دمشق وأم بمسجد الجوزة ومات سنة 627 ( و ) رقية ( كسمية بنت النبي صلى الله عليه وسلم ) ورضى عنها تزوجها سيدنا عثمان بمكة وولدت له بالحبشة وتوفيت ليالى بدر بالحصبة ( وصحابيتان ) الصواب وصحابية وهى رقية بنت ثابت بن خالد الانصارية بايعت ذكرها ابن حبيب * ومما يستدرك عليها رقاة ترقية صعده قال الاعشى لئن كنت في جب ثمانين قامة * ورقيت أسباب بسلم وترقى في العلم رقى فيه درجة درجة كما في الصحاح ومنه الترقي بمعنى التنقل من حال الى حال يقال ما زال يترقى به الحال حتى بلغ غايته ويقال ارق على طلعك أي اصعدوا مش بقدر ما تطيق ولا تحمل على نفسك ما لا تطيق كما في الصحاح والرقيى فعلى من رقاه يرقيه ورقى السطح كرضى يعتدى بنفسه أيضا وكذلك بفى والمرقى والمرتقى موضع الرقى يقال هذا جبل لا مرقى فيه ولا مرتقى والرقية بالضم وكسر القاف وتشديد الياء الاسم من رقى يرقى واسترقاه طلب منه أن يرقيه ومنه الحديث استرقوا لها فان بها النظرة وفى حديث آخر لا يسترقون ولا يكتوون وقول الراجز لقد علمت والاجل الباقي * أن لا ترد القدر الرواقى قال الجوهرى كانه جمع امرأة راقية أو رجلا راقية بالهاء للمبالغة ورقى كسمى جد شرحبيل بن يزيد مواليه عمر بن حبيب المؤذن روى عنه عثمان بن صالح المصرى مات سنة 186 قاله ابن يونس ورقى على الباطل ترقية تزيد فيه وتقول ما لم يكن والرقاء ككتان الصعاد على الجبال من أبنية المبالغة

##### Türkçe

رقي
**رَقَى - يَرْقِي - رَاقِي**
**رَقَى - يَرْقِيْ** + bir varlık + bir varlığı: onu tılsımlarla iyileştirir: okuma ile yahut telkinle iyileştirme veya enerji vb. gibi yarı büyüsel vasıtalarla hastalıktan şifa elde etmeye çalışır.
**راقـِي**: “ **رَقَى - يَرْقِيْ** ”den ism-i fâil.
Ve lafız, “bir şeyde veya bir varlıkta zararlı bir varlığın etkisini iptal etme ve durdurma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**بَرَأَ - يَبْرَأُ**، **كََشَفَ - يَكْشِف**، **شَفا - يَشْفِي**، **بَرَّ - يَبَرُّ** (müteaddî), **رَفَقَ - يَرْفُقُ**، **رقى - يَرْقِيْ**
Lafız bakımından ayırt eder:
**رَقِيَ - يَرْقَى** + varlık + bir şeyin içinde: yukarı çıkar; çıkmak için kullandığı bir şeyin içindeyken.
**رَقَى - يَرْقِيْ** + bir varlık + bir varlığı: onu tılsımlarla iyileştirir.
**تَرَقَ - يَتْرِقُ** (**تَرْقَى - يُتَرْقِي**) + varlık: derece derece yükselir: adım adım yukarıya doğru intikal eder.

 	﴿Ve **راق**’dan (27) denildi﴾ **القيامة**
**مختار الصحاح**
● [**رقي**] ر ق ي: **رَقِيَ** merdivende kesre ile **رَقْياً** ve **رُقِيّاً** (çıktı); **ارْتَقَى** da onun gibidir. **المِرْقَاةُ** fetha ve kesre ile derecedir; kim onu kesreli yaparsa onu, kendisiyle iş yapılan âlete benzetmiştir; kim fethalı yaparsa onu fiilin yeri kılmıştır. Ve **تَرَقَّى** ilimde: onda derece derece yükseldi. Ve **الرُّقْيَةُ**: muska/üfürük (عوذة); çoğulu **رقى**. Ve **اسْتَرْقاهُ**: ondan rukye istedi; derken o da onu rukye yaptı; **يرقيه** onu **رُقْيَةً** (damme ile) rukye yapar; o hâlde o **رَاقٍ**dır.

**الراغب:**
رقى
- Basamaklarda ve merdivende **رقيت**: **أرقى** **رقيا**; ayrıca **ارتقيت**. Yüce Allah dedi ki: }**فيرتقوا في الأسباب**﴿[ص/10]. Ve “**ارْقَ على ظلعك**” denildi (bu bir meseldir; daha önce geçti): yani, topallıyor olsan da çık. Ve **ورقيت من الرقية**: rukyeden (üfürükten) yaptım. Ve “**كيف رقيك ورقيتك**” denildi; birincisi masdar, ikincisi isimdir. Yüce Allah dedi ki:﴾**لن نؤمن لرقيك**﴿[الإسراء/93]، yani: **لرقيتك**. Ve Yüce Allah’ın sözü:﴾**وقيل من راق**{ [القيامة/27]، yani: onu rukye yapan kimdir?; onu koruyacak şekilde onu rukye yapan bir rukyeci olmadığına dikkat çekmek için; bu da şairin söylediğine benzer şeye işarettir:
- 197 -
وإذا المنية أنشبت أظفارها *** ألفيت كل تميمة لا تنفع

(بيت, أبو ذؤيب الهذلي’nindir; مطلعı:
أمن المنون وريبها تتوجع *** والدهر ليس بمعتب من يجزع
ve o, seçkin kasidelerdendir.
Ve beyit, **المفضليات** s. 422’de ve **سمط اللآلئ** 2/888’dedir.)

Ve İbn عباس dedi: manası, ruhuyla kim yükselir?; rahmet melekleri mi yoksa azap melekleri mi? (İbn أبي الدنيا **ذكر الموت**’ta; ve İbn جرير; ve İbn المنذر; ve İbn أبي حاتم, İbn عباس’tan rivayet etti. Bak: **الدر المنثور** 8/361; ve **تفسر الطبري** 29/195) ? Ve **الرتقوة**: göğsün üst tarafında boğazın önü; nefesin yükseldiği yer. }**كلا إذا بلغت التراقي**{ [القيامة/26].

**ملخص اللسان**
1. **الرَّقْوةُ**: kumdan bir tümsek.
2. Ve **رَقِيَ إلى الشيءِ** **رُقِيّاً** ve **رُقُوّاً** ve **ارْتَقى يَرْتَقي** ve **تَرَقَّى**: çıktı; ve başkasını **رَقَّى**.
3. Ve falan kimse dağda **رَقِىَ** **يَرْقَى رُقِيّاً**: eğer yukarı tırmandıysa. Ve denir: bu, içinde ne **مَرْقىً** ne de **مُرْتَقىً** bulunan bir dağdır.
4. Ve denir: falan kimse, iş onu derece derece yükseltmeye devam etti de nihayetine ulaştı.
5. Ve merdivende **رَقِيتُ** **رَقْياً** ve **رُقِيّاً**: eğer çıktınsa; ve **ارتَقَيْت** onun gibidir.
6. Ve **المَرْقاة** ve **المِرْقاة**: derece; basamakların **مَراقي**sinden bir tanesi.
7. Ve ilimde **ترقَّى**: yani onda derece derece **رَقِيَ**. Ve onun üzerine bir söz **رَقَّى** **تَرْقِيةً**: yani yükseltti.
8. Ve **الرُّقيْة**: muska/üfürük; bilinir. **رؤْبة** dedi ki:
فما تَرَكا مِن عُوذَةٍ يَعْرِفانها،  ولا رُقْيةٍ إلا بها رَقَياني
Çoğulu **رُقىً**dır. Ve dersin: **اسْتَرْقَيْتُه** de o da bana bir **رُقيْة** rukye yaptı; o hâlde o **راقٍ**dır. Ve onu **رَقَاه** **رَقْياً** ve **رُقِيّاً** (rukye yaptı).
9. **رَقَى** rukyeci **رُقْيةً** ve **رُقِيّاً**: eğer muska okudu ve rukyesinde üflediyse; ve **المَرْقِيُّ** rukye ister; ve onlar **الراقُونَ**dur.
10. **ارْقَ على ظَلْعِكَ**: yani önce işini düzelt; sonra “**رَقِيتُ**” der; **القاف**’ın kesresiyle; **رُقِيّاً**.
11. Ve **مَرْقَيَا الأَنْفِ**: onun iki kenarıdır.

**لسان العرب**
● - رقا: **الرَّقْوةُ**: kumdan bir tümsek. İbn سيده: **الرَّقْوةُ** ve **الرَّقْوُ**: kumdan tümseğin biraz üstü; çoğu kez vadilerin yanlarına doğru olur; bir ceylanı ve yavrusunu vasfederek dedi ki:
لها أُمُّ مُوَقَّفة وَكُوبٌ،  بحيثُ الرَّقْوُ، مَرْتَعُها البَرِيرُ
(* Sözü: “وكنى بالكوب”; asılda böyledir; beyitte geçmemiştir; ancak **وَكُوب** geçmiştir.)
Onunla, annesinin otlağı **البَريرُ** olsun istedi; ve **الكُوب** ile kalpten ve başkasından kinaye yaptı. **المُوَقَّفة**: iki ön kolunda beyazlık olan. **الوَكُوبُ**: yavrusuna ayak uyduran ve ona yapışıp kalan. Ve bir başkası dedi ki:
مِن البِيضِ مِبْهاجٌ، كأَنَّ ضَجِيعَها  يَبِيتُ إلى رَقْوٍ، من الرَّمْلِ، مُصْعب
İbn الأَعرابي: **الرَّقْوة**: vadinin kenarında toplanan topraktan küçük tümsek; çoğulu **الرُّقا**dır. Ve **رَقِيَ إلى الشيءِ** **رُقِيّاً** ve **رُقُوّاً** ve **ارْتَقى يَرْتَقي** ve **تَرَقَّى**: çıktı; ve başkasını **رَقَّى**. Sîbeveyh, **الأَعشى**’dan okuttu:
لئنْ كُنت في جُبٍّ ثمانين قامَةً،  ورُقِّيت أَسْبابَ السماء بسُلَّم
Ve falan kimse dağda **رَقِىَ** **يَرْقَى رُقِيّاً**: eğer yukarı tırmandıysa. Ve denir: bu, içinde ne **مَرْقىً** ne de **مُرْتَقىً** bulunan bir dağdır. Ve denir: falan kimse, iş onu derece derece yükseltmeye devam etti de nihayetine ulaştı. Ve merdivende **رَقِيتُ** **رَقْياً** ve **رُقِيّاً**: eğer çıktınsa; ve **ارتَقَيْت** onun gibidir. İbn بري okuttu:
أَنتَ الذي كلَّفْتَني رَقْيَ الدَّرَجْ،  على الكَلالِ والمَشِيبِ والعَرَجْ
Ve tenzilde: **لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ**. Ve **اسْتِراقِ السَّمْعِ** hadîsinde: “fakat onlar onda **يُرَقُّونَ**”: yani onda artış yaparlar. Denir: falan kimse bâtıl üzerine **رَقَّى**: eğer olmayanı uydurdu ve onda artırdıysa; bu, **الرُّقِيّ** olan çıkış ve yükseliştendir. Ve **رَقَّى** şeddeli kılındı; mef’ûle ta‘diye içindir. Mananın hakikati: onların bâtıla yükselmeleri ve işittiklerinin üstünde iddia etmeleridir. Ve hadîste: “dağlar üzerinde **رَقَّاءً** idim”: yani onlara çokça tırmanan; ve **فعَّال** mübalağa içindir. Ve **المَرْقاة** ve **المِرْقاة**: derece; basamakların **مَراقي**sinden bir tanesi; benzeri: **مَسْقاةٌ** ve **مِسْقاة**; ve ip için **مَثْناةٌ** ve **مِثْناة**; ve **العَيْبة** yahut **النِّطَع** için **مَبْناةٌ** ve **مِبْناة**; fetha ve kesre ile. Cevherî dedi: kim onu kesreli yaparsa onu âlete benzetmiştir; kim fethalı yaparsa “bu, içinde fiil yapılan yerdir” dedi; böylece onu fethalı **الميم** ile muhalif kıldı; Ya‘kūb’dan. Ve ilimde **ترقَّى**: yani onda derece derece **رَقِيَ**. Ve onun üzerine bir söz **رَقَّى** **تَرْقِيةً**: yani yükseltti. Ve **الرُّقيْة**: muska/üfürük; bilinir. **رؤْبة** dedi ki:
فما تَرَكا مِن عُوذَةٍ يَعْرِفانها،  ولا رُقْيةٍ إلا بها رَقَياني
Çoğulu **رُقىً**dır. Ve dersin: **اسْتَرْقَيْتُه** de o da bana bir **رُقيْة** rukye yaptı; o hâlde o **راقٍ**dır. Ve onu **رَقَاه** **رَقْياً** ve **رُقِيّاً** (rukye yaptı). Ve bir adam **رَقَّاءٌ**: rukyelerin sahibidir. Denir: rukyeci **رَقَى** **رُقْيةً** ve **رُقِيّاً**: eğer muska okudu ve rukyesinde üflediyse; ve **المَرْقِيُّ** rukye ister; ve onlar **الراقُونَ**dur. **النابغة** dedi ki:
تَناذَرَها الرَّاقُونَ مِن سُوءِ سَمِّها
Ve **الراجز**’in sözü:
لقد عَلِمْت، والأَجَلِّ الباقي،  أَنْ لَنْ يَرُدَّ القَدَرَ الرواقي
İbn سيده dedi: sanki o, mübalağa için **الهاء** ile “raqi bir kadın”ı yahut “raqi bir erkek”i cem‘ etti. Ve hadîste: “biz onu bir **رُقْىة** ile ayıplamazdık.” İbn الأَثير dedi: **الرُّقْية**: hummâ, sara vb. âfetlerin sahibine rukye yapılan muska/üfürüktür. Bazı hadîslerde cevazı, bazılarında ondan nehiy gelmiştir. Cevazdan: “**اسْتَرْقُوا** لها فإنَّ بها **النَّظْرَة**”: yani ona rukye yapacak kimseyi isteyin. Nehiyden: “**لا يَسْتَرْقُون** ولا **يَكْتَوُون**”. İki kısımda hadîsler çoktur. Dedi: aralarını cem‘ etmenin yönü: Arap dili dışında olan ve Allah Teâlâ’nın isimleri, sıfatları ve indirilmiş kitaplarındaki kelâmı dışında olan rukyelerden, ve rukyenin mutlaka faydalı olduğuna inanıp ona dayanmasından dolayı, rukyelerden mekruh olan budur; “**ما توَكَّلَ مَنِ اسْتَرْقَى**” sözüyle bunu kastetti. Bunun hilafında olan, Kur’ân ile ve Allah Teâlâ’nın isimleriyle istiâze ve rivayet edilen rukyeler gibi olanlar mekruh değildir. Bu sebeple Kur’ân ile rukye yapan ve bunun üzerine ücret alan kimseye dedi ki: “bâtıl bir rukye ile alan kimse almıştır; sen ise hak bir rukye ile aldın.” Ve Câbir hadîsindeki sözü gibi: onun, عليه السلام, “bana arz edin” dedi; biz arz ettik; o da “onda beis yok; o ancak bağlardır” dedi; sanki, cahiliyedeki şirkten ve Arap dili dışında olup tercümesi bilinmeyen ve üzerine vakıf olunamayan şeylerden, onların telaffuz ettikleri ve inandıkları şeylerden bir şey düşmesinden korktu; bu yüzden onu kullanmak caiz değildir. “**لا رُقْىةَ إلا من عَيْنٍ أَو حُمَةٍ**” sözüne gelince: manası, daha evlâ ve daha faydalı rukye yoktur; bu, “**لا فَتىً إلا عليٌّ**” denildiği gibidir. Ve o, عليه الصلاة والسلام, ashabından birden fazlasına rukyeyi emretti; ve bir topluluğun rukye yaptığını işitti de onları inkâr etmedi. Dedi: cennet ehlinin sıfatındaki diğer hadîse gelince: hesapsız cennete girenler; onlar, “**لا يَسْتَرقُونَ** ولا **يَكْتَوُون** ve Rablerine tevekkül ederler” olanlardır; bu, dünya sebeplerinden yüz çeviren, onun bağlarından hiçbir şeye dönüp bakmayan velîlerin sıfatındandır; bu, seçkinlerin derecesidir; başkası ona erişmez. Allah Teâlâ bizi, lütfu ve keremiyle onlardan kılsın. Avama gelince: tedavi ve muameleler için ruhsat verilmiştir. Belaya sabredip Allah’tan dua ile ferahı bekleyen, seçkinler ve velîler cümlesinden olur; sabretmeyene ise rukye ve tedavi ve ilaçta ruhsat verilmiştir. Görmez misin ki sıddîk, رضي الله عنه, bütün malını sadaka verdiğinde, yakînini ve sabrını bilmesinden dolayı ona itiraz etmedi? Ve adam, güvercin yumurtası gibi altından bir şey getirip “bundan başkasına sahip değilim” dediğinde, onu onunla vurdu; öyle ki isabet etseydi onu yaralardı; ve onda dediğini dedi. Ve onların sözü: “**ارْقَ على ظَلْعِكَ**”: yani gücünün yettiği kadar yürü ve çık; kendine gücünün yetmediğini yükleme. Ve denildi: “**ارْقَ على ظَلْعِكَ**”: yani ona yapış ve onun üzerinde yavaşla. Ve adama denir: “**ارْقَ على ظَلْعِكَ**”: yani önce işini düzelt; sonra “**رَقِيتُ**” der; **القاف**’ın kesresiyle; **رُقِيّاً**. Ve **مَرْقَيَا الأَنْفِ**: onun iki kenarıdır; ثعلب’den; sanki ondan bir zandır; bilinen ise **مَرَقَّا الأَنْفِ**’tir. Ebû عمرو: **الرُّقَّى**: omuzun dönüş yerinde bulunan saf, beyaz iç yağdır; onun üzerinde onun gibi bir başkası vardır; ona **المَأْتاةُ** denir (* “يقال لها المأتاة”: asılda ve **التهذيب**’de böyledir). Yiyen onu görünce onu kapışarak alır. Dedi: meselde, zeki kimsenin ahmağa vurduğu bir darbımeseldir: “**حَسِبْتَنِي الرُّقىَّ عليها المَأْتاة**”. Cevherî dedi: **الرُّقَيُّ** bir yerdir. Ve **رُقَيَّة** bir kadının adıdır. Ve **عبدُ الله بنُ قيسِ الرُّقَيَّات** (* “وعبد الله بن قيس الرقيات”: Cevherî’de de böyledir; **التكملة**’de: doğrusu, küçültme ile **عبيد الله**’tır, diye söyledi). **قيس** ancak onlara izafe edildi; çünkü adları bütünüyle **رقيَّة** olan birkaç kadınla evlendi; böylece onlara nispet edildi. Cevherî dedi: bu, **الأَصمعي**’nin sözüdür. Başkası dedi: onun, adları bütünüyle **رُقَيَّة** olan birkaç ninesi vardı; ve denir: ancak onlara izafe edildi; çünkü o, adı **رُقَيَّة** olan birkaç kadınla teşbîb ederdi.

**مقاييس اللغة:**
(**رقي**) **الراء** ve **القاف** ve illetli harf: birbirinden ayrı üç asıldır: birincisi yükselme; ikincisi, onunla korunulan bir muska/üfürük; üçüncüsü, yerden bir parça.
Birincisi: senin “merdivende **رَقِيتُ**: **أَرْقَى رُقِيّاً**” sözündür. Allah جلّ ثناؤه dedi ki: ﴿**أَوْ تَرْقَى فِي السَّماءِِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ**﴾ [الإسراء 93]. Ve Araplar der: “**ارْقَ على ظَلْعِك**”: yani gücünün yettiği kadar çık.
İkincisi: **رقَيْت** insanı; **الرُّقية**’dendir.
Üçüncüsü: **الرَّقْوَةُ**: kumdan tümseğin biraz üstü. Ve **رَقْوٌ** (هاء’sız) denir. Çoğu kez bir vadinin yanına doğru olur.

**القاموس المحيط:**
**رَقِيَ** ona, **رَضِيَ** gibi; **رَقْياً** ve **رُقِيًّا**: çıktı; **كارْتَقَى** ve **تَرَقَّى** gibi. Ve **المَرْقاةُ**; ve kesrelenir: derecedir.
Ve onun üzerine bir söz **رَقَّى** **تَرْقِيَةً**: yükseltti. Ve **الرُّقْيَةُ** (damme ile): muska/üfürük; çoğulu: **رُقًى**. Ve onu **رَقاهُ** **رَقْياَ** ve **رُقِيًّا** ve **رُقْيَةً** (rukye yaptı); o hâlde o **رَقَّاءٌ**dur: rukyesinde üfledi. Ve **مَرْقَيا الأنْفِ**: onun iki kenarıdır. Ve **عُبَيْدُ اللّهِ بنُ قَيْسِ الرُّقَيَّاتِ**: adları **رُقَيَّةُ** olan, **سُمَيَّةَ** gibi, birkaç eş yahut birkaç nine yahut onun birkaç sevgilisi sebebiyle; ve Cevherî yanıldı. Ve **سُمَيٍّ** gibi: bir yer. Ve **عبدُ اللّهِ بنُ شُفَيِّ بن رُقَيٍّ**: sahâbî. Ve **محمدُ بنُ إبراهيمَ المُرادِيُّ** المعروفُ **بالرَّقاء**: muhaddis. Ve **رُقَيَّة** **كسُمَيَّةَ**: Peygamber’in صلى الله عليه وسلم kızı; ve iki kadın sahâbî.

**تاج العروس:**
ى ( **رقى إليه كرضى** ) **يرقى** ( **رقيا** ) **كعتى** (çıktı); ve yine **رقى فيه** ( **كارتقى وترقى** ) ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **فليرتقوا في الاسباب**. (Ve **المرقاة** ) fetha ile (ve kesrelenir: derece). Ve **المصباح**’ta: Arapların كلامında kesre yoktur; Ebû عبيد onu inkâr etti, bitti. Cevherî dedi: kim onu kesreli yaparsa onu, kendisiyle iş yapılan âlete benzetmiştir; kim onu fethalı yaparsa “bu, içinde fiil yapılan yerdir” dedi; böylece onu fethalı **الميم** ile muhalif kıldı; Ya‘kūb’dan. Ve **المحكم**’de: benzeri, ip için **مسقاة** ve **مثناة**; ve **العيبة** yahut **النطع** için **مبناة**; bunların her birinde fetha ve kesre ile söylenir; çoğulu **المراقى**. (Ve onun üzerine bir söz **رقى** **ترقية**: yükseltti) Cevherî nakletti. (Ve **الرقية** damme ile: muska/üfürük) ki onunla hummâ, sara ve başkaları gibi âfet sahibi rukye yapılır. عروة dedi ki:
فما تركا من عوذة يعرفانها * ولا رقية الا بها رقياني
(Çoğul: **رقى**) damme ile; fetha da (vardır). (Ve onu **رقاه** **رقيا** ) fetha ile (ve **رقيا** ) damme ve kesre ile, **الياء**’ın şeddelenmesiyle. (Ve **رقية** ) damme ile. (O hâlde o **رقاء** ) **كتان** gibi: (rukyesinde üfledi). O **راق**tır; öteki **مرقى**dır. Ve Yüce Allah’ın sözü: **من راق**: yani onu koruyacak şekilde onu rukye yapan bir rukyeci yoktur. Ve İbn عباس dedi: manası, ruhuyla kim yükselir? rahmet melekleri mi yoksa azap melekleri mi? (Ve **مرقيا الانف**: onun iki kenarıdır) ثعلب’den; bilinen **مرقاه**tır, daha önce geçtiği gibi. (Ve **عبيد الله بن قيس الرقيات** ) meşhur şair; ve **قيس** ancak onlara izafe edildi: (birkaç eş) sebebiyle. Ve **الصحاح**’ta: çünkü adları bütünüyle **رقية** olan birkaç kadınla evlendi; böylece onlara nispet edildi; bu, **الأصمعي**’nin sözüdür. (Veya) onun, adları bütünüyle **رقية** olan birkaç (ninesi) vardı; bu sebeple ona **قيس بن الرقيات** denildi; bu, **الأصمعي** dışındakinin sözüdür; Cevherî de nakletti. (Veya sevgililer) kesre ile; ve **الصحاح**’ın ibaresi: ve denir, ancak onlara izafe edildi; çünkü o, (adları **رقية** olan, **سمية** gibi) birkaç kadınla teşbîb ederdi. (Cevherî’yi vehme düşürdüler) yani onun “**عبد الله**”yi büyütme ile söylemesinde; yahut o, küçültme ile **عبيد الله**’tır; **الصاغانى** buna dikkat çekti. (Ve) **رقى** ( **كسمى**: bir yer) Cevherî nakletti. (Ve **عبد الله بن شفى بن رقى** ) **ابن زيد بن ذى العابل الرعينى** (sahâbî): onun bir heyet gelişi vardır; ve Mısır’ın fethinde bulundu. (Ve) Ebû عبد الله ( **محمد بن ابراهيم** ) b. Muhammed ( **المرادى** ) **السبتى** ( **معروف بالرقاء**: muhaddis): Ebû اليمن الكندى’yi ve onun طبقةsını işitti; Şam’a indi; **مسجد الجوزة**’de imamlık yaptı; 627 yılında öldü. (Ve) **رقية** ( **كسمية**: Peygamber’in صلى الله عليه وسلم kızı): ve ondan razı olunsun; Mekke’de سيدنا عثمان ile evlendi; Habeşistan’da ona çocuk doğurdu; Bedir gecelerinde **الحصبة** ile vefat etti. (Ve iki kadın sahâbî): doğrusu “bir kadın sahâbî”dir; o da **رقية بنت ثابت بن خالد الانصارية**’dir; biat etti; İbn حبيب onu zikretti. * Ve ona yapılan istidrâkten: **رقاة** **ترقية**: onu yukarı çıkardı. **الأعشى** dedi:
لئن كنت في جب ثمانين قامة * ورقيت أسباب بسلم
Ve ilimde **ترقى**: **الصحاح**’ta olduğu gibi, onda derece derece yükseldi. Ve ondan, **الترقي**nin “bir hâlden bir hâle intikal” manasıyla olmasıdır; denir: hâl onu yükseltmeye devam etti de nihayetine ulaştı. Ve denir: “**ارْقَ على طلعك**”: yani gücünün yettiği kadar çıkın; kendinize gücünüzün yetmediğini yüklemeyin; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **الرقيى**: **رقاه يرقيه**’den **فعلى** vezninde. Ve **رقى السطح** **كرضى**: kendisiyle de müteaddî olur; yine **بفى** ile de. Ve **المرقى** ve **المرتقى**: **الرقى**nin yeridir; denir: bu, içinde ne **مرقى** ne de **مرتقى** bulunan bir dağdır. Ve **الرقية** damme ile; ve **القاف**’ın kesresiyle ve **الياء**’ın şeddelenmesiyle: **رقى يرقى**’dan isimdir. Ve **استرقاه**: ondan, ona rukye yapmasını istedi. Ve ondan hadîs: “**استرقوا لها فان بها النظرة**”. Ve başka bir hadîste: “**لا يسترقون ولا يكتوون**”. Ve **الراجز**’in sözü:
لقد علمت والاجل الباقي * أن لا ترد القدر الرواقى
Cevherî dedi: sanki o, mübalağa için **الهاء** ile “raqi bir kadın”ı yahut “raqi bir erkek”i cem‘ etti. Ve **رقى** **كسمى**: **شرحبيل بن يزيد**’in dedesi; onun mevlâsı **عمر بن حبيب المؤذن**; ondan **عثمان بن صالح المصرى** rivayet etti; 186 yılında öldü; İbn يونس söyledi. Ve bâtıl üzerine **رقى** **ترقية**: onda artırırsın ve olmayanı söylersin. Ve **الرقاء** **ككتان**: dağlara çokça tırmanan; mübalağa kalıplarındandır.
