# ركب — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%A8/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%83%D8%A8/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ركب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%A8.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: ركب

رَكِبَ رُكوباً والرِكْبَةُ بالكسر: نوع منه. ابن السكيت: يقال مَرَّ بنا راكِبٌ، إذا كان على بعير خاصَّةً. فإن كان على حافِرٍ: فرسٍ أو حمارٍ، قلت: مَرَّ بنا فارسٌ على حمار. وقال عُمارَةُ: لا أقول لصاحب الحمار فارسٌ، ولكن أقول حَمَّارٌ. قال: والرَكْبُ أصحابُ الإبل في السفَر دون الدواب، وهم العَشَرَةُ فما فوقها، والجمع أَرْكُبٌ. قال: والرَكَبَةُ بالتحريك أقل من الرَكْبِ، والأُرْكوبُ بالضم أكثر من الرَكْبِ. والرُكْبانُ: الجماعة منهم. والرُكَّابُ: جمع راكبٍ، يقال هم ركاب السفينة. والمركَبُ: واحدُ مراكبِ البرِّ والبحرِ. ورِكابُ السرجِ معروفٌ. والرِكابُ: الإبل التي يُسارُ عليها، الواحدةُ راحلةٌ؛ ولا واحد لها من لفظها، والجمع الرُكُبُ بالضم. وزيتٌ ركابِيٌّ لأنه يحمل من الشامِ على الإبل. والرَكوبُ والرَكوبَةُ: ما يُرْكَبُ. تقول: ماله رَكوبَةٌ ولا حَمولَةٌ ولا حَلوبَةٌ، أي ما يَرْكَبُهُ ويَحْلِبُهُ ويَحْمِلُ عليه. وطريقٌ رَكوبٌ، أي مركوبٌ. وناقةٌ رَكْبانةٌ، أي تصلح للرُكوب. وأَرْكَبَ المُهْرُ: حانَ أن يُرْكَبَ. وأَرْكَبْتُ الرجلَ: جَعَلْتُ له ما يركبه. والراكبُ من الفَسيلِ: ما ينبت في جذوع النَخل وليس له في الأرض عِرْقٌ. والراكوبُ: لغةٌ فيه. وارتكاب الذُنوب: إتْيانها. والرُكْبَةُ معروفة، وجمع القِلَّةِ رُكْباتٌ ورُكَباتٌ ورُكُباتٌ، وللكثير رُكَبٌ. والأَرْكَبُ: العظيمُ الرُكْبَةِ. وبعيرٌ أَرْكَبُ، إذا كانت إحدى ركبتيه أعظمَ من الأخرى. ورَكَبَهُ يَرْكُبُهُ إذا ضربَه بركبته، وكذلك إذا ضرب ركْبَتَهُ. والرَكَبُ، بالتحريك: مَنْبِتُ العانَةِ. وتقول في تركيب الفَصّ في الخاتَمِ والنَّصْلِ في السَهْمِ: رَكَّبْتُهُ فَتَرَكَّبَ، فهو مُرَكَّبٌ ورَكيبٌ. والمُرَكَّبٌ أيضاً: الأصل والمَنْبِتُ؛ يقال فلانٌ كريمُ المُرَكَّبِ، أي كريمٌ أصلُ مَنْصِبهِ في قومه.

### Türkçe

**رَكِبَ** **رُكوباً** ve **الرِكْبَةُ** (kesre ile): ondan bir türdür. İbnü’s-Sikkît: “**مَرَّ بنا راكِبٌ**” denir; özellikle deve üzerinde ise. Şayet bir toynaklı üzerinde ise: at veya eşek, “**مَرَّ بنا فارسٌ على حمار**” dersin. ‘Umâre dedi: Eşeğin sahibine **فارسٌ** demem; fakat **حَمَّارٌ** derim. Dedi: **الرَكْبُ** yolculukta binek hayvanları değil, develerin sahipleridir; onlar on kişi ve daha fazlasıdır; çoğulu **أَرْكُبٌ**’dur. Dedi: **الرَكَبَةُ** (hareke ile) **الرَكْبِ**’den daha azdır; **الأُرْكوبُ** (damme ile) **الرَكْبِ**’den daha çoktur. **الرُكْبانُ**: onlardan olan topluluk. **الرُكَّابُ**: **راكبٍ**’in çoğuludur; “onlar geminin **ركاب**’ıdır” denir. **المركَبُ**: kara ve denizin **مراكب**’inden bir tanedir. **رِكابُ السرجِ** bilinen (şey)dir. **الرِكابُ**: üzerinde gidilen develerdir; teki **راحلةٌ**’dir; lafzından bir teki yoktur; çoğulu damme ile **الرُكُبُ**’dur. **زيتٌ ركابِيٌّ**: çünkü Şam’dan develer üzerinde taşınır. **الرَكوبُ** ve **الرَكوبَةُ**: binilen şey. Dersin ki: “Onun ne **رَكوبَةٌ**’si vardır ne **حَمولَةٌ**’si ne de **حَلوبَةٌ**’si”; yani bindiği, sağdığı ve üzerine yük yüklediği (şey) yoktur. **وطريقٌ رَكوبٌ**: yani binilmiş, binilir. **وناقَةٌ رَكْبانةٌ**: yani binmeye elverişlidir. **وأَرْكَبَ المُهْرُ**: binilme vakti geldi. **وأَرْكَبْتُ الرجلَ**: ona bineceği şeyi verdim. Hurma fidanından **الراكبُ**: hurma gövdelerinde biten ve yerde kökü olmayan (şey)dir. **والراكوبُ**: onda bir lugattır. **وارتكاب الذُنوب**: onları işlemek. **والرُكْبَةُ** bilinen (şey)dir; azlık çoğulu **رُكْباتٌ** ve **رُكَباتٌ** ve **رُكُباتٌ**; çokluk için **رُكَبٌ**. **والأَرْكَبُ**: diz kapağı büyük olan. **وبعيرٌ أَرْكَبُ**: iki dizinden biri ötekinden daha büyük olduğunda. **ورَكَبَهُ يَرْكُبُهُ**: diz kapağıyla ona vurduğunda; aynı şekilde diz kapağına vurduğunda da. **والرَكَبُ** (hareke ile): kasık kıllarının bittiği yer. Yüzüğün içindeki taşın ve okun içindeki temrenin yerleştirilmesinde dersin ki: **رَكَّبْتُهُ** da **فَتَرَكَّبَ**; o hâlde o **مُرَكَّبٌ** ve **رَكيبٌ**’dir. **والمُرَكَّبٌ** ayrıca: asıl ve bitiş yeridir; “falanca **كريمُ المُرَكَّبِ**’dir” denir; yani kavmi içinde mevkiinin aslı bakımından kerîmdir.
