# ركض — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B6/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%83%D8%B6/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ركض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B6.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: ركض

ر ك ض
ركل الدابة برجل وركضها برجليـن‏:‏ ضربهـا ليستحثهـا واضـرب مركضيهـا ومركليهـا واضربـوا مراكضهـا ومراكلهـا‏.‏
وراكضـه الخيـل وخرجـوا يتراكضـون الخيـل وتراكضـوا إليهـم خيلهم حتى أدركوهم وارتكضوا في الحلبة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ الطائر يركض بجناحيه‏:‏ يحرّكهما ويردّهما على جسده‏.‏
قال العجاج‏:‏ إذا النهار كفّ ركض الأخيـل هو طائر أخضر لا ينجحر وقت الهجير كما يفعل سائر الطيور فوصف النهار بكفّه إياه عن الطيران لشدّة حره‏.‏
والمرأة تركض ذيولها وتركض خلخالها‏.‏
قال النابغة‏:‏ والراكضات ذيول الربـط فنقهـا ظـل الهـوادج كالغزلان بالجرد وقال ابن مقبل‏:‏ وفي الحديث ‏"‏ الله ركضة من الشيطان ‏"‏ وعن أبي الدقيش تزوّجت جارية فلم يكن عندي شـيء فركضـت برجليهـا فـي صـدري ثـم قالـت‏:‏ يـا شيـخ‏!‏ ما أرجو بك وركضه البعير نحو رمحه الفرس‏.‏
وركض النار بالمركض‏:‏ بالمسعر‏.‏
قال البريق الهذليّ‏:‏ فأنـت الـذي يتّقى شره كما تتقى النـار بالمركـض وركضت النجوم في السماء‏:‏ سارت‏.‏
وبت أرعى النجوم وهي رواكض‏.‏
ورضت القوس السهم‏:‏ حفزته وقوس ركوض‏.‏
قال كعب بن زهير‏:‏ شرقات بالسم من صلبي وركوضاً مـن السـراء طحـورا وركضت القوس‏:‏ رميت فيها‏.‏
قال البعيث‏:‏ ورشق من النشاب يحدون ورده إذا ركضوا فيه الحنـيّ المؤطـرا وقوس طوع المركضين والمركضتين وهما الستان‏.‏
قال الشماخ‏:‏ بحافته رام أعد مذرباً بالكـف طـوع المركضيـن كتوم وركض الرجل‏:‏ ضرب برجله الأرض ‏"‏ إذا هم منها يركضون ‏"‏ يعدون لشدة الوطء‏.‏
وركضت الخيـل‏:‏ ضربـت الـأرض بحوافرهـا وجاءت الخيل ركضاً‏.‏
وركض الجندب الرمضاء بكراعيه‏.‏
قال ذو الرمة يصف جندباً‏:‏ وتركته يركض بجله للموت ويرتكض ليموت‏.‏
وارتكض الولد في البطن‏:‏ اضطرب‏.‏
وأركضت الناقة‏:‏ ارتكض ولدها فهي مركض ومركضة‏.‏
وارتكـض المـاء فـي البئـر‏:‏ اضطـرب‏.‏
وهـذا مرتكـض المـاء‏:‏ لمجمـه‏.‏
وارتكـض فـي أمـره‏:‏ تقلـب فيـه وحاوله‏.‏
وقعدنا على مراكض الحوض وهي جوانبه التي يضربها الماء‏.‏

### Türkçe

ر ك ض
**ركل** biniti bir ayakla ve **ركضها** onu iki ayakla: onu, onu sevk etmek için dövdü; ve onun **مركضيهـا**’sını ve **مركليهـا**’sını döv; ve onun **مراكضهـا**’sını ve **مراكلهـا**’sını dövün.
Ve **راكضـه** at(lar)ı; ve at(lar)ı **يتراكضـون** olarak çıktılar; ve onların atları, onları yakalayıncaya kadar onlara doğru **تراكضـوا**; ve **ارتكضوا** meydanda.
Ve mecazdan: kuş **يركض** iki kanadıyla: ikisini hareket ettirir ve ikisini bedenine geri döndürür.
El-‘Accâc dedi: “Gündüz, **ركض**’u **الأخيل**’in (kesip) engellediğinde...” O, yeşil bir kuştur; öğle sıcağı vaktinde, diğer kuşların yaptığı gibi, yuvasına girmez; böylece gündüzü, sıcağının şiddetinden dolayı onu uçmaktan alıkoymasıyla vasfetti.
Ve kadın **تركض** eteklerini ve **تركض** halhalını.
En-Nâbiğa dedi: “Ve **الراكضات** bağların etekleri; onları, hevdacların gölgesi, çıplak (düz) yerde ceylanlar gibi inceltir.” Ve İbn Mukbil dedi: Ve hadiste: “Allah, şeytandan bir **ركضة**’dir.” Ve Ebû’d-Dukayş’ten: “Bir cariye ile evlendim; yanımda hiçbir şey yoktu; derken iki ayağıyla göğsüme **ركضت**; sonra dedi ki: ‘Ey şeyh! Senden ne umayım?’” Ve **ركضه** devenin, atın mızrağına doğru (olanı).
Ve **ركض** ateşi **بالمركض**: **بالمسعر** ile.
El-Burayk el-Huzelî dedi: “Öyleyse sen, şerri sakınılan kimsesin; tıpkı ateşten **بالمركض** ile sakınıldığı gibi.” Ve yıldızlar gökte **ركضت**: yürüdü(ler).
Ve yıldızları güder olarak geceyi geçirdim; hâlbuki onlar **رواكض** idi.
Ve **رضت** yay oku: onu dürttü; ve **قوس ركوض**.
Ka‘b b. Zuheyr dedi: “Belimden zehirle boğazı yanmışlar; ve **ركوضاً** sevinçten, arınmış.” Ve **ركضت** yayı: onunla attım.
El-Ba‘îs dedi: “Ve ok(lar)dan bir atış; onun varışını sürerler; **ركضوا** onda, gerilmiş, sağlamlaştırılmış **الحنـيّ**’yi.” Ve **قوس طوع المركضين والمركضتين**; ve ikisi **الستان**’dır.
Eş-Şemmâh dedi: “Kenarında, keskinleştirilmiş bir oku, avuçla geri çevirdi; **طوع المركضيـن** (olan) ketûm.” Ve adam **ركض**: ayağıyla yere vurdu: “**إذا هم منها يركضون**” (yani) ayak basışın şiddetinden dolayı koşarlar.
Ve at(lar) **ركضت**: toynaklarıyla yere vurdu(lar); ve at(lar) **ركضاً** olarak geldi.
Ve çekirge, kızgın kumda iki arka ayağıyla **ركض**.
Zü’r-Rumme, bir çekirgeyi vasfederek dedi: “Ve onu, ölüm için gövdesiyle **يركض** eder hâlde bıraktım; ve ölmek için **يرتكض** eder.”
Ve çocuk karında **ارتكض**: çırpındı.
Ve dişi deve **أركضت**: yavrusu **ارتكض** etti; artık o **مركض** ve **مركضة**’dir.
Ve su kuyuda **ارتكـض**: çalkalandı.
Ve bu, suyun **مرتكـض**’udur: onun birikme yeri için.
Ve işinde **ارتكـض**: onda dönüp durdu ve onu yokladı.
Ve havuzun **مراكض**’ı üzerine oturduk; o, suyun vurduğu yanlarıdır.
