# ركع (ر-ك-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%83%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer demektir

- Harfler: ر - ك - ع
- Kur'an'da: 13 geçiş · 10 ayet · 10 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (10)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [ارْكَعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%B1%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعَلُوا | Eğilin | 2 | 2 | [22:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/22:77.md) |
| [الرَّاكِعِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B9%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Eğilenler | 2 | 2 | [2:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/2:43.md) |
| [وَالرُّكَّعِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8F%D9%91%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B9%D9%90.md) | وَالْفُعَّلِ | Ve eğilenler | 2 | 2 | [2:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/2:125.md) |
| [الرَّاكِعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلُونَ | Eğilenler | 1 | 1 | [9:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/9:112.md) |
| [رَاكِعًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B9%D9%8B%D8%A7.md) | فَاعِلًا | Eğilen | 1 | 1 | [38:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/38:24.md) |
| [رَاكِعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/siga/%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Eğilenler | 1 | 1 | [5:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/5:55.md) |
| [رُكَّعًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/siga/%D8%B1%D9%8F%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B9%D9%8B%D8%A7.md) | فُعَّلًا | Eğilenler | 1 | 1 | [48:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/48:29.md) |
| [وَارْكَعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْعَلُوا | Ve eğilin | 1 | 1 | [2:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/2:43.md) |
| [وَارْكَعِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%B9%D9%90%D9%8A.md) | وَافْعَلِي | Ve eğil | 1 | 1 | [3:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/3:43.md) |
| [يَرْكَعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Eğilirler | 1 | 1 | [77:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/77:48.md) |

## Mücavir kökler — 83 mücavir (101 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 39 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
2. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Namaz
3. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 13 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
4. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Akar temiz sudur
5. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Çeper demektir
6. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Beraber
7. [شطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Bitki filizidir
8. [نعج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Koyun
9. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Beyt ev demektir
10. [أزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir
11. [سيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere
12. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
13. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · İbrahim
14. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Hamd: Cümle kapısı demektir
15. [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bulanık su demektir
16. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Buğa boğa demektir
17. [عكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Örgülü saç demektir
18. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Hayvanların ön ayaklarına denir
19. [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Öfke
20. [إسماعيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ve İsmail
21. [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sel suyunun yardığı hendek demektir
22. [زرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ekin demektir
23. [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
24. [نجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
25. [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ğaliz (zı), Sert topraktır
26. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sima çehre demektir
27. [بوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bve bye’den dönüşmüştür
28. [داود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Davut
29. [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sevk bacak demektir
30. [تور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
31. [نوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Nöbet kelimesinden gelmiştir
32. [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hadid demir demektir
33. [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
34. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
35. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sevb dış elbise demektir
36. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
37. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
38. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Meryem
39. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Söz
40. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tanınmayan
41. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
42. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hafız çanta demektir
43. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ana kapının önündeki bekçidir
44. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn tepe demektir
45. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Nihayet, son demektir
46. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
47. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
48. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Tanınan ile
49. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
50. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
51. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Eveye yuva demektir
52. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yüz demektir
53. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Az
54. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
55. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
56. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
57. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
58. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sicim bağıdır
59. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
60. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Saçak demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%83%D8%B9/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ركع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md), [خضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md), [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) |
| Zıt Kök | [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bedenin belden öne doğru bükülmesi, başın öne eğilerek boyun eğme pozisyonuna geçmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi irade karşısında dikbaşlılığı terk ederek tevazu, itaat ve cemaatle boyun eğme hali |
| Çekirdek Özet 3 | Otorite hiyerarşisini bedensel ve zihinsel teslimiyetle tanıyıp kibri tasfiye eden ibadi duruş |
| Kritik Hata Riski | Anlamın yalnızca namazın mekanik bir rüknüne indirgenip tevazu ve toplumsal itaatin dışlanması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رك | Ağırlık vererek çökme, durulma, saplanma ve zemine doğru alçalma (karşılaştır: [ركب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%A8.md), [ركد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%AF.md), [ركز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B2.md), [ركم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%85.md), [ركن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86.md)) | ع | Kökün sonuna eklenen boğaz harfi, alçalma ve ağırlık koyma hareketini bilinçli bir yönelişe, başı öne doğru eğerek bir makama boyun bükmeye ve görünür bir tevazu duruşuna dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin başlangıç noktasını, bedenin en üst haysiyet merkezi olan başı ve benlik idrakini temsil eder. |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bükülme, öne doğru kavranma, iradi olarak dik duruşun kırılarak aşağı doğru yönlendirilmesi hareketidir. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Bakışın, dikkatin ve idrakin hizasının değişmesi; gözün aşağıya, kaynağa ve tevazu zeminine çevrilmesidir. |
| ركع | Başın kavranarak eğilmesi ve bakışın aşağı çevrilmesi | İnsanın başını ve gururunu temsil eden dik duruşu iradi olarak büküp gözlerini tevazu ile yere eğerek teslimiyet göstermesidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaşlılık, zayıflık veya takatsizlik sebebiyle insanın belinin bükülmesi; devenin açlık ve yorgunluktan başını yere doğru sarkıtarak adım atması; derin bir çukurun içine eğilerek bakılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa, yaşlılığın getirdiği bedensel bükülüşü şu beytiyle tasvir etmiştir: أُخبِّر أخبارَ القُرونِ التي مضَتْ / أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُُمتُ راكعُ |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi dönemde putperestliği terk edip tek bir yaratıcıya yönelen Hanîfler için bu kök kullanılmış; Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde Allah'a yönelen kimseyi şu ifadeyle anmıştır: سيبلغ عذراً أو نجاحاً من امريء / إلى ربه رب البرية راكع |

Kaynak: Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ركع kökü, özellikle güneybatı Sami sahasında ve Arapçada belirgin bir morfolojik gelişim göstermiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan r-k-ʿ dizilimi yerine metatez ve fonetik kayma ile akraba kabul edilen k-r-ʿ kökü (כרע kāraʿ: diz çökmek, öne doğru eğilmek, secdeye varmak) öne çıkmaktadır. Arapçadaki [كرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B9.md) kökünün hayvanın bacağını ve suya başını eğerek içmesini ifade etmesi, bu iki kök arasındaki anlamsal geçişkenliği doğrular. Arapçada ركع formu, salt bir yere düşme veya yıkılma değil, dik duran bir varlığın bilinçli ya da yaşlılık ve zayıflık gibi fiziki zorunluluklar altında belini bükerek başını aşağıya indirmesi semantiğinde özelleşmiştir. Erken Sami tasavvurunda beden duruşunun dikey boyuttan eğik boyuta geçmesi, haysiyet iddialarının geri çekilmesini ve hâkim otoriteye karşı itaati temsil eden evrensel bir sembolik hareket katmanına işaret eder.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisânü’l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رك tabanından türeme | Ağırlıkla çökme ve durulma anlamından, başı ve beli öne doğru bükerek alçalma eylemine semantik geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice kāraʿ (כרע) ve Aramice k-r-ʿ | Diz çökme ve öne eğilme anlamıyla fonetik ve semantik metatez bağı bulunmaktadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dışı Afro-Asyatik katmanlarda güvenilir doğrudan eşdeğer tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisânü’l-Arab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ركع | Anlamlı | Eğilmek, boyun bükmek | İnsanın belini ve başını öne bükmesi, tevazu göstermesi. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [رعك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D9%83.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş, dilde kullanılmamıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| [كرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B9.md) | Anlamlı | Suya eğilmek, incik kemiği | Kişinin veya hayvanın kaba su koymadan eğilerek ağzıyla içmesi. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle eğilme bağlamında akrabadır. |
| [كعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%B1.md) | Anlamlı | Şişmek, göbeklenmek | Göğsün veya karnın dışa doğru dolgunlaşması, şişkinleşmesi. | Kur'an'da geçmez; bükülmenin zıddına dışa taşmayı bildirir. |
| [عرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%83.md) | Anlamlı | Ovmak, çekişmek | Bir şeyi sertçe ezmek, deriyi ovmak, savaşta boğuşmak. | Kur'an'da geçmez; fiziksel baskı ve temas taşır. |
| [عكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D8%B1.md) | Anlamlı | Bulanmak, geri dönmek | Suyun tortulanması veya ordunun geri dönüp tekrar hücum etmesi. | Kur'an'da geçmez; duruluğun bozulması ve geri yönelim. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ركع | Merkez | İbadet ve İtaat | Belden öne bükülerek başı eğmek; ara teslimiyet duruşu. | Bedenin tamamen yere kapanmadığı, ayaktaki diklik ile yerdeki secde arasındaki bilinçli boyun büküş. |
| [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) | Komşu | İbadet ve İtaat | Yüzü ve alnı yere koyarak tam kapanmak; nihai teslimiyet. | ركع kökünden daha ileri bir teslimiyet ve tam yok oluş halini ifade eder. |
| [خضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md) | Komşu | İtaat ve Tevazu | Boyun kırarak alçalmak; içsel ve dışsal boyun eğiş. | ركع fiziki beden formuyla öne çıkarken, [خضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md) ses, bakış ve boyun bükümünü içeren daha genel zillet halidir. |
| [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) | Komşu | İbadet ve İtaat | Huşu içinde kıyamda durmak, kesintisiz itaat etmek. | ركع eğilme hareketi iken, [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) ayakta ve sükûnet içinde devam eden kulluk tavrıdır. |
| [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) | Zıt | Büyüklenme ve İsyan | Kendini büyük görmek, dikleşmek, boyun bükmeyi reddetmek. | ركع eğilmeyi ve küçülmeyi simgelerken, [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) diklenmeyi ve benlik iddiasını simgeler. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ركع | Öne eğilmek, rükû etmek | Beli bükerek başı öne doğru indirmek ve teslimiyet göstermek. | Kesin |
| Latince | inclinare, incurvare | Eğilmek, bükülmek | Maddi eğilmeyi tam karşılar; ancak ibadete dayalı ritüel derinliği kapsamaz. | Güçlü |
| İngilizce | bow, bend down | Eğilmek, baş eğmek | Saygı ve boyun eğme hareketini verir; namazdaki özel rükû formunu tek başına yansıtmaz. | Güçlü |
| Almanca | sich beugen, verneigen | Eğilmek, reverans yapmak | İradi boyun eğişi ifade eder; cemaatle ibadet boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | s'incliner, courber | Eğilmek, boyun bükmek | Duruşun bükülmesini aktarır; İslami ritüel bağlamını doğrudan taşımaz. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Cambridge English Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ارْكَعُوا / الرَّاكِعِينَ | Namazdaki rükû rüknü ve cemaatle ibadet | Namaz ibadetinin ikamesi ve müminler cemaatine fiili katılım emri (Bakara [2:43](https://lisan.digital/tr/ayet/2:43.md), Hac [22:77](https://lisan.digital/tr/ayet/22:77.md)). |
| رَاكِعًا | Tevbe, istiğfar ve mahcubiyet boyun eğişi | Davud peygamberin imtihan karşısında derhal hatasını anlayıp Hakk'a eğilmesi (Sâd [38:24](https://lisan.digital/tr/ayet/38:24.md)). |
| الرَّاكِعُونَ / رُكَّعًا | Sürekli kulluk niteliği ve teslimiyet sıfatı | Gerçek müminlerin temel ahlaki vasfı ve ibadet ehli olmaları (Tevbe [9:112](https://lisan.digital/tr/ayet/9:112.md), Fetih [48:29](https://lisan.digital/tr/ayet/48:29.md)). |
| وَالرُّكَّعِ | İbadet mekânına saygı ve mabedin arındırılması | Beytullah'ın arındırılma gayesi ve ibadet edenlerin hürmeti (Bakara [2:125](https://lisan.digital/tr/ayet/2:125.md), Hac [22:26](https://lisan.digital/tr/ayet/22:26.md)). |
| لَا يَرْكَعُونَ | Hakikati inkâr ve kibir sebebiyle itaatsizlik | İlahi çağrı karşısında eğilmeyi reddeden inkârcı kibrin kınanması (Mürselât [77:48](https://lisan.digital/tr/ayet/77:48.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kibir ve teslimiyet ilişkisi | Rükû etmenin imanın ameli göstergesi olup olmadığı; şeytanın ve inkârcıların eğilmeyi reddedişindeki ontolojik isyan. | İlahi kudrete karşı diklenmeyi terk edip mutlak acziyeti ikrar etme. |
| Fıkıh | Namazın farzları (erkan) | Rükûun farziyeti, belin düz tutulması, ellerin dizlere konulması ve rükûda tadil-i erkan ile tuma'nîne şartı. | Belirli bir geometrik açıyla eğilmenin hukuki geçerlilik şartı sayılması. |
| Tefsir | Sâd [38:24](https://lisan.digital/tr/ayet/38:24.md) ve Âl-i İmrân [3:43](https://lisan.digital/tr/ayet/3:43.md) tahlili | Davud kıssasındaki eğilmenin rükû mu yoksa secde mi olduğu; Meryem'e cemaatle rükû emrinin kadınların ibadetteki yeriyle bağı. | Boyun eğme halinin kalbi istiğfarla ve cemaat bilinciyle bütünleşmesi. |
| Hadis | Namaz adabı ve zikir | Rükû halinde Kur'an okunmasının yasaklanması; bu makamın yalnız azamet zikrine tahsis edilmesi. | Kulun bedenen alçaldığı yerde sadece Rabbin yüceliğini haykırması gerektiği. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Ameli tevazu | Benlik tasfiyesi | Kulun yaradılış gayesini bedeniyle itiraf edip Rabbin azameti karşısında iki büklüm olması. | Kesin |
| İlmi | Hakikat karşısındaki tutum | Zihinsel teslimiyet | Dogmatizm ve kibrin reddi | Bilginin mutlak sahibine hürmet ederek delil karşısında eğilmek, hakikate karşı diklenmemek. | Güçlü |
| Siyasi | Otoriteye itaat ve eşitlik | Kamusal hiyerarşide eşitlenme | Zorbalığın kırılması | Yöneticinin ve yönetilenin aynı safta yan yana eğilerek yeryüzü otoritelerinin görecelileşmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet bilinci | Emanetçi duruşu | Mal kibrinin tasfiyesi | Zekât ve infak eylemlerinde (Mâide [5:55](https://lisan.digital/tr/ayet/5:55.md)) mülkün gerçek sahibine boyun eğerek servet şımarıklığını kırmak. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrusal formun esneyerek bükülmesi (elastik deformasyon) | Bir çubuğun veya taşıyıcı eksenin kırılmadan, üzerine binen harici kuvvet etkisiyle kontrollü olarak bükülmesi ve potansiyel enerji depolaması; dik eksenin ($y$) açı değiştirerek eğim kazanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal deferans ve otoriteye uyum | Bireyin ait olduğu grubun veya üst hukuki normun meşruiyetini kabul ederek kendi özerk dikbaşlılığını gönüllü şekilde sınırlandırması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | ركع kökünü yalnızca namaz ibadeti sırasında yapılan otomatik, spor benzeri bir fiziki hareketten ibaret görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün; kibri kırma, toplumsal haksızlığa karşı Hakk'ın hükmüne razı olma, cemaatle ortak vicdanda birleşme ve hakikate boyun eğme tutumunun bütünü olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bedenen eğildiği halde zihnen ve ahlaken mütekebbir kalan, hakka ve adalete boyun eğmeyen, namazı ahlaki bir dönüştürücü olmaktan çıkaran şekilcilik. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kibir ([كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md)) ve dikbaşlılık ([عتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%88.md)) eleştirisinin karşısına yerleştirdiği ameli ve ahlaki teslimiyetin somutlaştığı anahtar kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Namazın emredildiği fıkhi ayetlerde, peygamber kıssalarındaki tevbe ve yöneliş sahnelerinde ve inkârcıların itaatsizliğini yeren mekkî uyarılarda. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İbadetin sadece zihinsel bir tasdik olduğu zannını yıkarak bedenin, cemiyetin ve kalbin ortaklaşa eğilmek zorunda olduğunu açıkça gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bedenin bel kısmından öne doğru kırılarak başın aşağıya indirilmesi, devenin yorgunluktan başını yere sarkıtması, çukura bakmak için bükülme.
- Soyut anlam: Kibrin ve benlik davasının terk edilerek ilahi irade, adalet ve hakikat karşısında gönüllü ve toplumsal bir boyun eğiş sergilenmesi.
- Sistematik karşılık: İbadet sisteminde kıyam ile sücud arasındaki dengeleyici köprü; ahlak ve siyaset sisteminde ise eşitlikçi ve mütevazı cemaat duruşu.
- LaTeX modeli: $$\theta(t) = \theta_0 - \Delta\theta \cdot \left(\frac{K}{K + \lambda}\right)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\theta(t)$ bireyin zamana bağlı duruş açısını temsil eder. $\theta_0$ dik duruşu ve insanın tabii doğruluğunu simgeler. $\Delta\theta$ eğilme (rükû) miktarını gösterir. $K$ kulun karşılaştığı ilahi azamet ve tecelli yoğunluğunu, $\lambda$ ise nefsin içsel direnç ve kibir katsayısını ifade eder. Kibir azaldıkça ($\lambda \to 0$), duruş açısı kırılarak mutlak tevazu ve teslimiyet yönünde eğilir.

## Geçtiği ayetler (10 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%83%D8%B9/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/2:43.md) — وَارْكَعُوا · الرَّاكِعِينَ

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ

Meal (IK): Namazı kılın, zekatı verin, rüku’ edenlerle birlikte rüku edin.

### [Bakara 2:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/2:125.md) — وَالرُّكَّعِ

وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ

Meal (IK): Hani; Biz Beyti insanlar için bir toplantı yeri ve emin bri mahal yapmıştık. Siz de İbrahim’in makamından bir namazgah edinin. İbrahim ile İsmail’e de evimi tavaf edenler, orada kalanlar rüku ve secde edenler için temizleyin, diye ahid vermiştik.

### [Ali İmran 3:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/3:43.md) — وَارْكَعِي · الرَّاكِعِينَ

يَامَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ

Meal (IK): Ey Meryem, huşu ile Rabbının divanına dur. Secdeye kapan. Rüku edenlerle birlikte rüku et.

### [Maide 5:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/5:55.md) — رَاكِعُونَ

إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ

Meal (IK): Sizin dostunuz yalnız Allah, O’nun Rasulü ve namaz kılan, zekat veren, rüku edenlerdir.

### [Tevbe 9:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/9:112.md) — الرَّاكِعُونَ

التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Tevbe edenler, ibadet edenler, hamd edenler, seyahat edenler, rüku’ edenler, secde edenler, ma’rufu emredenler, münkeri nehyedenler, Allah’ın hududunu koruyanlardır. Mü’minleri müjdele.

### [Hac 22:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/22:26.md) — وَالرُّكَّعِ

وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ

Meal (IK): Hani İbrahim’e: Bana hiç bir şeyi ortak koşma, tavaf edenler, kıyama duranlar, rüku edenler ve secdeye varanlar için evimi temiz tut, diye Kabe’ nin yerini hazırlamıştık.

### [Hac 22:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/22:77.md) — ارْكَعُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; rüku edin, secdeye varın, Rabbınıza kulluk edin ve iyilik yapın ki kurtuluşa eresiniz.

### [Sad 38:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/38:24.md) — رَاكِعًا

قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَى نِعَاجِهِ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَقَلِيلٌ مَا هُمْ وَظَنَّ دَاوُدُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعًا وَأَنَابَ

Meal (IK): O da dedi ki: Senin dişi koyununu, kendi dişi koyunlarına katmak için istemekle sana zulmetmiştir. Doğrusu ortakçıların çoğu birbirinin hakkına tecavüz eder. Ancak inanmış olup salih ameller işleyenler müstesnadır. Ama onlar pek azdır. Davud, kendisini imtihan ettiğimizi zannederek Rabbından mağfiret diledi. Rukua kapanarak Allah’a yöneldi.

### [Fetih 48:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/48:29.md) — رُكَّعًا

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Muhammed; Allah’ın Rasulüdür. Beraberinde bulunanlar da; kafirlere karşı zorlu, kendi aralarında merhametlidirler. Onları rüku’ edenler, secde edenler olarak görürsün. Allah’tan lutuf ve rıza isterler. Onlar; yüzlerindeki izinden tanınırlar. İşte onların Tevrat’taki vasıfları budur. İncil’de de şöyle vasıflandırılmışlardı: Onlat filizini yarıp çıkarmış, gittikçe onu kuvvetlendirerek kalınlaşmış, gövdesi üzerine dikilmiş bir ekine benzerler ki bu, ekicilerin de hoşuna gider. Allah; böylece onları çoğaltıp kuvvetlendirmekle, kafirleri öfkelendirir. Allah; iman edip salih amel işleyenlere hem mağfiret, hem de büyük bir mükafat vaadetmiştir.

### [Mürselat 77:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/ayet/77:48.md) — ارْكَعُوا · يَرْكَعُونَ

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ارْكَعُوا لَا يَرْكَعُونَ

Meal (IK): Onlara; rüku edin, denildiği zaman, rüku’a varmazlar.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer demektir. Rekea oraya bakmak demektir. Sonra ruku’ eğilmek anlamında kullanılmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الكاف والراء معهما
)ع ك ر، ع ر ك، ك ع ر، ك ر ع، ر ك ع مستعملات، و ر ع ك مهمل( عكر: عكر على الشيء يَعْكَرِ عُكُوراً وعَكْراً، وهو انصرافه عليه بعد مضيه عنه، واعتكر اللّيلُ إذا اختلط سوادُه والْتَبَسَ. قال:
تطاوَلَ اللّيلُ علينا واعتكر
واعتكرت الريح إذا جاءت بالغبار.
قال:
وبارحٌ معتكرُ الأشواط
يصف بلدا. أي: من ساره يحتاج إلى أن يعيد شوطاً بعد شوطٍ في السير. واعتكر العسكرُ: أي رجع بعضه على بعض فلا يُقْدَرُ على عده. قال رؤبة:
إذا أرادوا أن يَعُدّوهُ اعتكر
والعَكَرُ: رديء النبيذ والزّيت. يقال: عكّرته تعكيراً. والعَكَرُ: القطيع الضخم من الإبل فوق خمسمائة قال:
فيه الصواهل والرايات والعَكَرُ
قال حماس: رجالٌ معتكرون أي كثير.
عرك: عَرَكْتُ الأديم عَرْكا: دَلَكْتُهُ. وعِرِكْتُ القوم في الحرب عَرَكاً. قال جرير:
قد جرّبت عَرَكي في كلّ مُعْتَرَك
واعترك القوم للقتال والخصومة، والموضع المُعْتَرَكُ، والمعركة. وعريكة البعير: سنامه إذا عَرَكَهُ الحمل. قال سلامة بن جندل:
نهضنّا إلى أكوار عيسٍ قد تعرّكتْ		عرائِكَها شدُّ القُوى بالمـحـازم
أي: انكسرت أسنمتها من الحمل. وقال:
خِفاف الخُطى مطلنفئاتُ العرائك
أي: قد هُزِلت فلصِقَتْ أسنمتها بأصلابها. وفلانٌ ليّنُ العريكة: أي: ليس ذا إباءٍ فهو سلس.
وأرضَ معروكة: عَرَكَتْها السائمة بالرّعي فصارت جَدْبة.
وعَرَكْتُ الشاة عَرْكاً: جَسَسْتُها وغبطتها لأنْظُرَ سِمَنها، الغَبْطُ أحسنُ الجسّ، أما العَرْك فكثرة الجسّ. وناقةٌ عَروك: لا يُعْرف سِمَنها من هُزالها إلا بجسّ اليد لكثرة وبرها. ولقيته عَرْكَةً بعد عركةٍ: أي مّرةً بعد مرة، وعَركات: مرّات. وامرأةٌ عارِكٌ، أي طامن. وقد عَرَكَتْ تَعْرُكُ عِراكاً، قال:
لن تغسلوا أبداً عارا أظـلّـكُـمُ		غسل العوارك حيضاً بعد أطهار
ويُرْوَى: لن ترحضوا، ورَحْضَ العوارك. ورجلٌ عِركٌ وقومٌ عَرِكُونَ وهم الأِشدّاء الصُّرَّاع. والعَرْكُ عركُ مرفق البعير جنبه، قال الطرماح:
قليلُ العَرْكِ يهجر مِرْفَقَاهـا		خليف رحىً كقرزوم القيون
أي: كعلاة القيون. والخليف: ما بين العضُد والكركرة. ويهجر: يتنحّى عن. والرحى: الكركرة. والعَرَكْرَكُ: الرَّكَبُ الضخم من اركاب النساء وأصله من الثلاثيّ ولفظه خماسيّ، إنما هو من العَرْك فأردف بحرفين. وعَرَكْتُ القَومَ في الحرب عَرْكاً. قال زهير:
وتعرككم عرك الرّحى بثفالها
كعر: كَعِرَ الصبيُّ كَعَراً فهو كَعِرٌ: إذا امتلأ بطنه من كثرة الأكل. وكَعِرَ البطنُ، وكل شيءٍ يشبه هذا المعنى فهو الكَعِرُ. وأكْعَرَ البعيرُ اكتنز سنامه وكبر، فهو مُكْعِرٌ. قال الضرير: إذا حمل الحُوارُ أول الشحم فهو مُكْعِرٌ.
كرع: كَرَعَ في الماء يكرَعُ كَرْعاً وكُروعاً: إذا تناوله بفيه. وكَرَع في الإناء أمال عُنُقه نحوه فشرب. قال النابغة:
وتسقي إذا ما شئت غير مصـرّدٍ		بزوراء في أكنافها المسك كارع
قوله: بزوراء، أي: بسقاية يشرب بها. سُميت زوراء لازورار البصر فيها من شدة ما ثقلت. ورجلٌ كَرِعٌ: غَلِمٌ، وامرأةٌ كَرِعةٌ: غلمةٌ. وكَرِعَتِ المرأةُ إلى الفحل تكرَعُ كَرَعاً. والكُراعُ من الإنسان ما دون الركبة ومن الدواب ما دون الكعب. تقول: هذه كُراعٌ، وهو الوظيف نفسه. قال:
يا نفس لا تُراعي
إنْ قطعت كُراعي
إنّ معي ذراعـي
رعاكِ خيرُ راعي
وثلاثةُ أكْرُع. قال سيبويه: الكُراع: الماء الذي يُكْرَعُ فيه. الأكرعُ من الدواب: الدقيق القوائم، لقد كَرِعَ كَرَعاً، وكُراع كل شيء طَرَفُهُ، مثل كُراع الأرض، أي ناحيتها. والكُراعُ: اسم الخيل، إذا قال الكُراعُ والسِّلاحُ فإنَّه الخيل نفسها. ورجلا الجندب كُراعاه. قال أبو زيد:
ونَفَى الجندُب الحصَى بكُراعي		هِ وأذكت نيرانَها المـعـزاءُ
والكُراعُ أنف سائل من جَبَلٍ أو حرَّةٍ ويقال: الكُراعُ من الحرة ما استطال منها. قال الشماخ:
وهَمَّت بورد القنتين فصـدَّهـا		مضيق الكُراع والقنانُ اللواهز
ركع: كلّ قومةٍ من الصلاة ركعة، وركَعَ ركوعاً. وكلُّ شيءٍ ينكبُّ لوجهه فتمسُ ركبته الأرض أولا تمسها بعد أن يطأطئ رأسَه فهو راكع.
قال لبيد:
أُخبّر أَخْبار القرون التي مضت		أدِبّ كأنّي، كلّما قمت، راكع
وقال:
ولكنّي أنصّ العيس تدمع		أظلالها وتركع بالحزوم

##### Türkçe

باب **العين** و **الكاف** و**الراء** معهما
(**ع ك ر**، **ع ر ك**، **ك ع ر**، **ك ر ع**، **ر ك ع** kullanımdadır, **و ر ع ك** ihmaldir) **عكر**: **عكر على الشيء** **يَعْكَرِ** **عُكُوراً** ve **عَكْراً**, o, ondan geçip gittikten sonra ona doğru dönmesidir; ve **اعتكر اللّيلُ**: siyahlığı karışıp birbirine girdiği ve karışıklaştığı zaman. Dedi ki:
Gece üzerimize uzadı ve karıştı
Ve **اعتكرت** rüzgâr: tozla geldiği zaman.
Dedi ki:
Ve dün, dolaşımları karışık
Bir beldeyi vasfeder. Yani: onu yürüyen kimse, yürüyüşte bir turdan sonra bir turu yeniden yapmaya muhtaç olur. Ve **اعتكر العسكرُ**: yani onun bir kısmı bir kısmının üzerine döndü de sayılmasına güç yetirilemez. Rü’be dedi ki:
Onu saymak istediklerinde karışır
Ve **العَكَرُ**: kötü nebiz ve zeytinyağı. Denir: **عكّرته** onu **تعكيراً** bulandırdım. Ve **العَكَرُ**: beş yüzün üstünde develerden iri sürü. Dedi ki:
Onda kişnemeler, sancaklar ve iri sürü vardır
Hammâs dedi: **رجالٌ معتكرون** yani çok (kimseler).

**عرك**: **عَرَكْتُ** deriyi **عَرْكاً**: onu ovaladım. Ve **عِرِكْتُ** kavmi savaşta **عَرَكاً**. Cerîr dedi ki:
Her **مُعْتَرَك**’te **عَرَكي**’mi denemişimdir
Ve kavim, savaş ve çekişme için **اعترك** etti; ve yer **المُعْتَرَكُ**, ve **المعركة**. Ve devenin **عريكة**’si: yük onu **عَرَكَهُ** ettiği zaman hörgücüdür. Selâme b. Cündel dedi ki:
Güçlerin kayışlarla sıkmasıyla, hörgüçleri sürtünmüş, beyaz develerin semerlerine kalktık
Yani: yükten hörgüçleri kırıldı. Ve dedi ki:
Adımları hafif, hörgüçleri yapışık
Yani: zayıflamış da hörgüçleri sırt kemiklerine yapışmıştır. Ve falan kimse **ليّنُ العريكة**: yani: inat sahibi değildir; o halde yumuşaktır.
Ve **أرضَ معروكة**: otlayan hayvanlar onu otlamakla **عَرَكَتْ** da çorak oldu.
Ve **عَرَكْتُ** koyunu **عَرْكاً**: onu yokladım ve gıpta ettim ki semizliğine bakayım; **الغَبْطُ** yoklamanın en iyisidir; ama **العَرْك** yoklamanın çokluğudur. Ve **ناقةٌ عَروك**: çok yününden dolayı, elin yoklamasıyla ancak semizliği zayıflığından bilinen (dişi deve). Ve onu **عَرْكَةً** sonra **عركةٍ** gördüm: yani bir kereden sonra bir kere; ve **عَركات**: kereler. Ve **امرأةٌ عارِكٌ**: yani basık. Ve gerçekten **عَرَكَتْ** **تَعْرُكُ** **عِراكاً**, dedi ki:
Sizi gölgeleyen bir ayıbı asla yıkamayacaksınız; **العوارك**’in temizliklerden sonra hayız (kanı) yıkaması gibi
Ve şöyle rivayet edilir: **لن ترحضوا**, ve **رَحْضَ العوارك**. Ve **رجلٌ عِركٌ** ve **قومٌ عَرِكُونَ**: onlar, en şiddetli güreşçi güçlülerdir. Ve **العَرْكُ**: devenin dirseğinin böğrünü sürtmesidir. Tırmâh dedi ki:
Sürtmesi azdır; iki dirseği ondan uzak durur; bir **خليف** (gibi), bir **رحى** (gibi), demircilerin **قرزوم**’u gibi
Yani: demircilerin tepeciği gibi. Ve **الخليف**: pazı ile **الكركرة** arasıdır. Ve **يهجر**: uzaklaşır. Ve **الرحى**: **الكركرة**’dir. Ve **العَرَكْرَكُ**: kadınların bineklerinin iri topluluğudur; aslı üçlüdendir, lafzı beşlidir; ancak o, **العَرْك**’tendir; iki harfle peşine eklenmiştir. Ve **عَرَكْتُ** kavmi savaşta **عَرْكاً**. Züheyr dedi ki:
Sizi, değirmenin altlığıyla sürtmesi gibi sürter

**كعر**: **كَعِرَ** çocuk **كَعَراً**; o halde o **كَعِرٌ**’dir: çok yemekten karnı dolduğu zaman. Ve **كَعِرَ** karın; ve bu manaya benzeyen her şey, o **الكَعِرُ**’dür. Ve deve **أكْعَرَ**: hörgücü sıklaşıp büyüdü; o halde o **مُكْعِرٌ**’dir. **الضرير** dedi: yavru deve ilk yağı taşıdığı zaman o **مُكْعِرٌ**’dir.

**كرع**: **كَرَعَ** suda **يكرَعُ** **كَرْعاً** ve **كُروعاً**: onu ağzıyla aldığı zaman. Ve **كَرَع** kapta: boynunu ona doğru eğdi de içti. Nâbiga dedi ki:
İstersen, soğutulmamış olarak içirir; çevrelerinde miskin içen olduğu **بزوراء** ile
Onun sözü: **بزوراء**; yani: onunla içilen bir sulukla. Gözün onda sapması sebebiyle, ağırlığının şiddetinden dolayı **زوراء** diye adlandırıldı. Ve **رجلٌ كَرِعٌ**: azgın; ve **امرأةٌ كَرِعةٌ**: azgın. Ve kadın erkeğe **كَرِعَتْ**: **تكرَعُ** **كَرَعاً**. Ve **الكُراعُ** insandan dizin altı; ve dört ayaklılardan topuğun altıdır. Dersin: bu bir **كُراعٌ**’dır; o, **الوظيف**’in kendisidir. Dedi ki:
Ey nefs, aldırma
Eğer **كُراعي**’mi kesersem
Şüphesiz benimle **ذراعـي** vardır
Seni en hayırlı çoban gözetti
Ve üç **أكْرُع**. Sîbeveyh dedi: **الكُراع**: içinde **يُكْرَعُ** olunan sudur. Dört ayaklılardan **الأكرعُ**: ince bacaklıdır; gerçekten **كَرِعَ** **كَرَعاً**. Ve her şeyin **كُراع**’ı onun ucudur; **كُراع الأرض** gibi, yani onun yanı. Ve **الكُراعُ**: atların adıdır; **الكُراعُ** ve **السِّلاحُ** dediği zaman, o, atların kendisidir. Ve çekirgenin iki ayağı: onun iki **كُراع**’ıdır. Ebû Zeyd dedi ki:
Çekirge, iki **كُراعي** ile çakılı itti; ve **المـعـزاءُ** onun ateşlerini tutuşturdu
Ve **الكُراعُ**: bir dağdan yahut **حرَّة**’den akan bir suyun burnudur; ve denir: **الكُراعُ** **الحرة**’den uzayıp giden kısmıdır. Şemmâh dedi ki:
**القنتين**’in suyuna varmaya niyet etti de onu, **الكُراع**’ın darlığı ve sivri tepeler engelledi

**ركع**: namazdan her bir kalkış bir **ركعة**’dır; ve **ركَعَ** **ركوعاً**. Ve her şey, yüzü üzerine kapanıp dizi yere değse de değmese de, başını eğdikten sonra, o **راكع**’dır.
Lebîd dedi ki:
Geçmiş çağların haberlerini haber veririm; yürürüm, sanki ben, her ne zaman kalksam, **راكع**’ım
Ve dedi ki:
Fakat ben develeri sürerim; gölgeleri yaş döker; ve kayışlarla **تركع** ederler

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الركوع: الانحناء ومنه ركوع الصلاة وركع الشيخ: انحنى من الكبر.

##### Türkçe

**الركوع**: eğilme; ondan da namazın **ركوع**u. Ve **ركع الشيخ**: yaşlılıktan eğildi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والكاف مع الراء
عكر ، عرك ، كرع ، كعر ، ركع : مستعملات
عكر : أبو عُبيد : عَكِرَ الماءُ عكَراً ، إذا كدِر ؛ وكذلك النبيذ . وأعكرته وعكّرته : جعلت فيه عكَراً .
وفي الحديث : ( أنتم العكارون لا الفرَّارون ) قال ابن الأعرابي : العكّار : الذي يحمل في الحرب تارة بعد تارة . وقال غيره : العكّار : الذي يولِّي في الحرب ثم يكرُّ راجِعاً . يقال عَكَر واعتكر بمعنًى واحد .
وقال اللِّحياني : اعتكر الشبابُ ، إذا دامَ وثبتَ حتَّى ينتهيَ منتهاه . وقال غيره : اعتكر الليلُ ، إذا اختلط سوادُه . وأنشد :
وأعسف الليل إذا الليلُ اعتكرْ
وحدّثني حاتم بن محبوب عن عبد الجبار عن سفيان عن عبد الملك بن عمير قال : عاد عمرو بن حُريث أبا العُريانِ الأسديَّ فقال له : كيف تجدك ؟ فأنشده :
تقارُبُ المشي وسُوءٌ في البصر
وكثرة النسيان فيما يُدَّكَر
وقلُة النوم إذَا اللَّيلُ اعتكَرْ
وتركيَ الحسناء في قُبل الطُّهُرْ
وقال الليث : اعتكر العسكرُ ، إذا رجَعَ بعضُه على بعض فلم يُقدَر على عدِّه . واعتكر المطر ، إذا اشتدَّ . واعتكرت الرياح ، إذا جاءت بالغُبار .
وقال ابن شميل : طعام معتكِر ، أي كثير .
أبو عبيد عن أبي زيد : العكَرة : الكثير من الإبل .
وقال الليث : العكَر : دُرديُّ النَّبيذ . قال : والعَكَر من الإبل : ما فوق الخمسمائة .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : العِكْر : الأصل . ورجَع فلانٌ إلى عِكره . وأنشد :
ليَعُودَنْ لمعدَ عِكْرها
دَلجُ الليلِ وتأخاذ المِنَحْ
وقال أبو عمرو : لبنٌ عكركرٌ : غليظ . وأنشد :
فجَّعهم باللَّبنِ العكركرِ
عِضٌّ لئيمُ المنتمَى والعُنصُرِ
ويقال : بَاع فلانٌ عِكرةَ أرضه ، أي أصلها .
والعكَدة والعَكَرة : أصل اللسان .
ثعلب عن ابن الأعرابي : العكَر : الصَّدأ على السَّيف وغيره . قال : وأنشدني المفضَّل :
فصرتُ كالسَّيفِ لا فِرِنْدَ له
وقد علاه الخَبَاطُ والعكَرَا
قال : الخَباط : الغُبار . ونسَقَ بالعكر على الهاء فكأنه قال : وقد علاه يعني السيف وعكرَه الغبارُ . قال : ومن جعل الهاء للخباط فقد لحنَ ، لأنّ العرب لا تقدِّم المكنَّى على الظاهر .
عرك : في الحديث أن العَرَكيَّ سأل النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن الطُّهور بماء البحر . قال أبو عبيد عن أبي عمرو : والعَرَكيُّ : صيّاد السمَك ، وجمعه عَرَك . قال : ومنه قيل للملاّحين عَرَك لأنّهم يَصيدون السمكَ . وقال زُهير :
يَغْشَى الحداةُ بهم حُرَّ الكثيب كما
يُغْشِي السَّفائنَ موجَ اللُّجّة العَرَكُ
أبو عبيد عن الأصمعي : العَرَك والعَرِك : الصوت .
وقال غيره : العَروك : ناقة فيها بقيَّة من سَمِنها وسَنامها ، لا يُعلَم ذلك حتَّى يُعرَك سَنامُها باليد . وقال غيره : العَركيّة المرأة الفاجرة . وقال ابن مقْبل يهجو النجاشيّ :
وجاءت به حيّاكة عَرَكيّةٌ
تنازعَها في طُهرها رجُلانِ
والعِراك : ازدحام الإبل على الماء ، وقد اعتركت اعتراكاً . واعتراك الرِّجال في الحرب : ازدحامُهم ، وعَرْكُ بعضِهم بعضاً .
والمعركة : الموضع الذي يعتركون فيه إذا التقَوا ؛ والجمع المعارك . ويقال عاركتُه عراكاً ومعاركة ، وبه سمِّي الرجلُ مُعارِكاً .
ويقال عركتُ الأديم عَرْكاً ، إذا دلكتَه دَلْكاً . وعركت القومَ في الحرب عَركاً .
وعريكة البعير : سَنامه إذا عرَكه الحِمْل ، وجمعه العَرِيكُ . ويقال : إنّ فلاناً لليِّنُ العريكة ، إذا كان سَلِسَ الأخلاق سهلَها .
وفلان شديد العريكة ، إذا كان شديد النَّفس أبيّاً .
وأرضٌ معروكة ، وقد عَرِكت ، إذا جرَدتها الماشيةُ من الرَّعي .
وناقةٌ عَرُوك ، إذا لم يُعلَم سِمنُها من هُزالها إلاّ بالجسّ .
ويقال لقيتُه عَرْكةً أو عَرْكتين ، أي مرةً أو مرَّتين . ولقيتُه عَرَكات .
وفي الحديث : أن بعض أزواج النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كانت مُحرِمةً فذكرت العِراك قبل أن تُفِيض . والعِراك : المَحيض . وامرأة عارك ، أي حائض . وقد عَرَكت تَعْركُ عِراكاً . ونساءٌ عواركُ ، أي حُيَّض .
ورجلٌ عَرِكٌ ، إذا كان شديداً صِرِّيعاً لا يُطاق . وقوم عركون .
أبو عبيد عن العَدَبَّس الكناني قال : العَرْك والحازّ واحد ، وهو أن يَحُزَّ المِرفَق في الذِّراع حتّى يخلُص إلى اللحم ويقطع الجلدَ بحدِّ الكِرْكِرة . وقال الشاعر يصف بعيراً بائن المِرفَق ، فقال :
قليل العرك يَهجر مِرفقاها
أبو عبيد عن أبي زيد قال : العركركة من النساء : الكثيرة اللَّحم الرَّسحاء القبيحة . وسمعتُ غير واحدٍ من العرب يقول : ناقةٌ عَركركةٌ وجمعها عَرَكْركات ، إذا كانت ضخمةً سمينة . وأنشدني أعرابي :
يا صاحبَيْ رحلي بلَيلٍ قوما
وقرِّبا عَركركاتٍ كُوما
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : بعيرٌ به ضاغطٌ عركرك . وأنشد :
أصبر من ذي ضاغطٍ عَرَكْركِ
ألقَى بَوَانِي زَوْره للمبرَكِ
وقال الليث : ركَبٌ عركرك ، وهو الضَّخم من أركاب النساء . قال : وأصله ثلاثي ، ولفظه خماسيّ .
وقال شجاعٌ السُّلمي : اعترك القوم واعتوَكوا ، إذا ازدحموا .
عمرو عن أبيه : فلانٌ ميمون العريكة ، والحريكة ، والسَّليقة ، والنقيمة ، والنقيبة ، والنخيجة ، والجَبِيلة ، والطبيعة ، بمعنًى واحد .
كرع : شمر عن أبي عمرو : أكرعَ القومُ ، إذا صَبَّتْ عليهم السماءُ فاستنقع الماءُ حتَّى سقَوا إبلَهم من ماء السماء .
قلت : وسمعت العرب تقول لماء السماء إذا اجتمع في غدير كَرَعٌ ، وقد شرِبنا الكَرَع ، وأروينا نَعمَنا بالكَرَع . ومنه قول الراعي يصف إبلاً وراعيَها :
يَسُنُّها آبِلٌ ما إنْ يجزِّئها
جَزْءاً شديداً وما إنْ ترتَوي كَرَعا
وروي عن عكرمة أنه كرِه الكَرْع في النهر .
شمر عن أبي زيد : الكَرْع : أن يشرب الرجل بفَّيهِ من النَّهر غير أن يشرب بكفَّيه أو بإناء . وكلُّ شيء شربتَ منه بفيك من إناء أو غيره فقد كرَعتَ فيه . وقال الأخطل :
يُروى العِطاشَ لها عَذْبٌ مقَبَّلهُ
إذا العِطاشُ على أمثاله كَرَعوا
والكارع : الذي رمَى بفمه في الماء .
وقال أبو عمرو : الكَرِيع : الذي يشرب بيديه من النهر إذا فَقَد الإناء .
وقال أبو عبيد : الكارعات والمُكْرِعات من النخيل : التي على الماء . وقد أكرعَتْ وكرعت ، وهي كارعةٌ ومُكْرِعة . وقال ابن الأعرابي : المكرِعات من الإبل : اللواتي تدخل رؤوسها إلى الصِّلاء فيسودُّ أعناقها . وقال الأخطل :
ولا تنزلْ بجعديَ إذا ما
تردَّى المُكرَعاتُ من الدُّخانِ
وجعل غيره المكرعات هاهنا النَّخيلَ النابتةَ على الماء ، كما قال لبيدٌ يصف نخلاً :
يشربن رِفْهاً عراكا غير صادرة
فكلُّها كارعٌ في الماء مغتَمرُ
وقال الليث : كرعَ الإنسان في الماء يكرع كرْعاً وكُروعاً ، إذا تناولَه بفيه من موضعه . وكرع في الإناء ، إذا أمال نحوه عنقَه فشرِب منه . وقال النابغة :
بصهباء في حافاتها المسك كارع
أي مجعول فيه . وقال شمر : أنشدَنيه أبو عدنان :
بزوراء في أكنافها المسك كارع
قال : والكارع الإنسان ، أي أنتَ المِسك لأنّك أنت الكارعُ فيها ، أي نَفَسُك مثل المسك .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا سالَ أنفٌ من الحَرَّة فهو كُراع . وقال غيره : الكُراع : ركنٌ من الجبل يعترض في الطريق . وكُراع الغَمِيم : موضع معروف بناحية الحجاز . وفرسٌ مُكرَع القوائم : شديدها . قال أبو النجم :
أحقبُ مجلوزٌ شَواهُ مُكرَعْ
وأكارعُ الأرضِ : أطرافُها القاصية ، شبِّهت بأكارع الشاة ، وهي قوائمها . والأكارع من الناس : السَّفِلة ، شُبِّهوا بأكارع الدوابّ ، وهي قوائمها . وفي الحديث : ( لا بأس بالطلَب في أكارع الأرض ) .
وقال الليث : جارية كرعةٌ : مِغْليمٌ . ورجل كرِعٌ ، وقد كَرِعت إلى العمل كَرَعاً .
قال : والكُراع من الإنسان : ما دونَ الرُّكبة ، ومن الدوابّ : ما دُونَ كعوبها . ويقال هذه كُراعٌ ؛ وهي الوظيف . قال : وكُراع كلِّ شيء : طرَفه . وكُراع الأرض : ناحيتُها .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الأكرع : الدقيق مقدَّم الساقين ، وفيه كَرَعٌ ، أي دقّة . وقال أبو عمرو أيضاً فيما روى عَمرو عنه : تطهَّر الغلام ، وتكرَّعَ ، وتمكَّى ، إذا تطهَّر للصلاة .
وقال الليث : الكُراع : اسمٌ يجمع الخَيلَ والسِّلاح إذا ذُكر مع السلاح . والكُراع : الخيلُ نفسُها . ورِجلا الجنْدَب : كُراعاه . ومنه قول أبي زُبَيدٍ الطائي :
ونفى الجُندَبُ الحَصَى بكُرَاعيه وأوفى في عُوده الحِرباءُ
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال أكرعَك الصَّيدُ ، وأخْطَبك ، وأصقبك ، وأقنى لك ، بمعنى أمكنك . وكرِع الرجلُ ، إذا تطيَّبَ بطيبٍ فصاكَ به ، أي لصِقَ به . والكَرَّاع : الذي يخادِن الكَرَعَ ، وهم السِّفَلُ من
الناس ، يقال للواحد كَرَعٌ ثم هلَّم جرّا . والكرَّاع : الذي يسقى مالَه بالكَرَع ، وهو ماء السماء وفي الحديث : أن رجلا سمع قائلاً يقول في سحابة : ( اسقِي كَرَعَ فلان ) ، وإنَّما أراد موضعاً يجتمع فيه ماء السماء فيسقي به صاحبُه زرعَه .
أبو عبيد عن أبي زيد : أكرعَ القومُ ، إذا أصابوا الكرَع ، وهو ماء السَّماء ، فأوردوه إبلَهم .
كعر : أبو عبيد عن الأصمعي : إذا حَمَل الحُوارُ في سَنامه شحماً فهو مُكْعِرٌ ، وقد أكعرَ إكعاراً .
وفي ( النوادر ) : مرَّ فلانٌ مُكعِراً ، إذا مرَّ يعدو مُسرِعاً . والكَيْعَر من الأشبال : الذي قد سَمِن وحَدَرَ لحمُه .
الليث : كَعِر الصبيُّ كَعَراً ، إذا امتلأ بطنُه من كثرة الأكل . وكَعِرَ بطنُه كَعَراً أيضاً ، إذا سَمِن . وقال ابن الأعرابي في كَعِر الصبيّ وكَعِر بطنُه مثله .
ركع : صلاة الصُّبح ركعتان ، وصلاة الظهر أربع ركعات . وكلُّ قَومةٍ يتلوها الركوع والسجدتان من الصَّلواتِ كلِّها فهي ركعة . ويقال ركَع المصلِّي ركعةً وركعتين وثلاث ركَعات . وأما الرُّكوع فهو أن يَخفض المصلّي رأسَه بعد القَومة التي فيها القراءةُ حتَّى يطمئنَّ ظهره راكعاً . يقال ركع ركوعاً ، والأول تقول فيه رَكع ركعةً . وقال لبيد :
أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُمتُ راكعُ
فالراكع المنحني في قول لبيد .
وكلُّ شيء ينكَبُّ لوجهه فتمسُّ ركبتُه الأرض أولاً تمسُّها بعد أن يخفض رأسه فهو راكع ، وجمع الراكع رُكَّعٌ ورُكوع .
وكانت العرب في الجاهلية تسمِّي الحنيفَ راكعاً ، إذا لم يعبُد الأوثان . ويقولون : ركَعَ إلى الله .
ومنه قول الشاعر :
إلى ربّه ربِّ البرية راكعُ
ويقال : ركع الرجلُ ، إذا افتقرَ بعد غنًى وانحطَّت حالُه . وقال الشاعر :
ولا تهينَ الفقير عَلَّكَ أن ترْ
كعَ يوماً والدَّهرُ قد رفَعَه
أراد : ولا تهيننْ ، فجعل النون ألفاً ساكنة ، فاستقبلها ساكن آخر فسقطت .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الكاف** ile **الراء**

**عكر** , **عرك** , **كرع** , **كعر** , **ركع** : kullanılanlardır.

**عكر** : Ebû **عُبيد**: **عَكِرَ الماءُ عكَراً**, bulanıklaştığı zaman; ve aynı şekilde nebîz de. Ve **أعكرته** ve **عكّرته**: onda **عكَراً** yaptım (yani içine bulanıklık koydum).

Hadiste: (Siz **العكارون**sunuz, kaçanlar değil) İbnü’l-A‘râbî dedi: **العكّار**: savaşta bir defadan sonra bir defa taşıyan (yüklenen) kimsedir. Başkası dedi: **العكّار**: savaşta arkasını dönüp sonra dönerek geri hücum eden kimsedir. **عَكَر** ve **اعتكر** bir mânâ ile söylenir.

El-Lihyânî dedi: **اعتكر الشبابُ**, devam edip sabit kaldığı zaman, nihayetine varıncaya kadar. Başkası dedi: **اعتكر الليلُ**, karalığı karıştığı zaman. Ve şu beyit okundu:
وأعسف الليل إذا الليلُ اعتكرْ

Ve bana Hâtim b. Mahbûb, Abdülcebbâr’dan, Süfyân’dan, Abdülmelik b. Umeyr’den haber verdi; dedi ki: Amr b. Hureys, Esedî Ebü’l-‘Uryân’ı ziyaret etti; ona dedi: Kendini nasıl buluyorsun? Ona şu beyitleri okudu:
تقارُبُ المشي وسُوءٌ في البصر
وكثرة النسيان فيما يُدَّكَر
وقلُة النوم إذَا اللَّيلُ اعتكَرْ
وتركيَ الحسناء في قُبل الطُّهُرْ

El-Leys dedi: **اعتكر العسكرُ**, bir kısmı bir kısmının üzerine döndüğü zaman, sayılmasına güç yetirilemediğinde. Ve **اعتكر المطر**: şiddetlendiği zaman. Ve **اعتكرت الرياح**: tozla geldiği zaman.

İbn Şümeyl dedi: **طعام معتكِر**; yani çok (bol).

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **العكَرة**: develerin çok olanı.

El-Leys dedi: **العكَر**: nebîzin tortusu. Dedi: Develerden **العَكَر**: beş yüzün üstü olan.

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **العِكْر**: asıl/kök. Ve falan kimse **عِكره**’ine döndü. Ve şu beyit okundu:
ليَعُودَنْ لمعدَ عِكْرها
دَلجُ الليلِ وتأخاذ المِنَحْ

Ebû Amr dedi: **لبنٌ عكركرٌ**: koyu. Ve şu beyit okundu:
فجَّعهم باللَّبنِ العكركرِ
عِضٌّ لئيمُ المنتمَى والعُنصُرِ

Ve denir: Falan kimse, arazisinin **عِكرة**’sini sattı; yani aslını.

Ve **العكَدة** ve **العَكَرة**: dilin kökü.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **العكَر**: kılıç ve başkası üzerinde pas. Dedi: ve el-Mufaddal bana şu beyiti okuttu:
فصرتُ كالسَّيفِ لا فِرِنْدَ له
وقد علاه الخَبَاطُ والعكَرَا

Dedi: **الخَباط**: toz. Ve **العكر**’i **الهاء** üzerine atfederek sıraladı; sanki şöyle dedi: “ve üzerine çıktı” yani kılıcın üzerine; ve toz onun **عكر**’ini (pasını/bulanıklığını) yaptı. Dedi: **الهاء**’yı **الخباط** için yapan kimse lahn etmiştir; çünkü Araplar zamirle kastedileni, zahir olanın önüne geçirmezler.

**عرك** : Hadiste, **العَرَكيَّ**’nin Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) deniz suyuyla temizlik hakkında sorduğu (geçer). Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **العَرَكيُّ**: balıkçı; çoğulu **عَرَك**. Dedi: Bundan dolayı gemicilere **عَرَك** denildi; çünkü balık avlarlar. Züheyr dedi:
يَغْشَى الحداةُ بهم حُرَّ الكثيب كما
يُغْشِي السَّفائنَ موجَ اللُّجّة العَرَكُ

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **العَرَك** ve **العَرِك**: ses.

Başkası dedi: **العَروك**: semizliğinden ve hörgücünden bir kalıntı bulunan dişi deve; bu, hörgücü elle **يُعرَك** edilinceye kadar bilinmez. Başkası dedi: **العَركيّة**: fâcire kadın. İbn Mukbil, en-Necâşî’yi hicvederek dedi:
وجاءت به حيّاكة عَرَكيّةٌ
تنازعَها في طُهرها رجُلانِ

Ve **العِراك**: develerin su üzerinde sıkışmasıdır; ve **اعتركت** **اعتراكاً**. Ve savaşta erkeklerin **اعتراك**’ı: onların sıkışmasıdır; ve bazılarının bazısını **عَرْك** etmesi.

Ve **المعركة**: karşılaştıklarında içinde **يعتركون** oldukları yer; çoğulu **المعارك**. Ve denir: Onunla **عراكاً** ve **معاركة** yaptım; bununla adama **مُعارِكاً** adı verildi.

Ve denir: **عركتُ الأديم عَرْكاً**, onu ovduğum zaman, ovma ile. Ve savaşta kavmi **عَركاً** ettim.

Ve devenin **عريكة**’si: yük onu **عرَكه** ettiği zaman hörgücüdür; çoğulu **العَرِيكُ**. Ve denir: Şüphesiz falan kimse **ليِّنُ العريكة**’dir; ahlâkı yumuşak, kolay olduğu zaman.

Ve falan kimse **شديد العريكة**’dir; nefsi şiddetli, onurlu/baş eğmez olduğu zaman.

Ve **أرضٌ معروكة**; ve **عَرِكت**: hayvanlar onu otlamadan soyup çıplak bıraktığı zaman.

Ve **ناقةٌ عَرُوك**: semizliği zayıflığından ancak yoklayarak bilinirse.

Ve denir: Onunla **عَرْكةً** veya **عَرْكتين** karşılaştım; yani bir kere veya iki kere. Ve onunla **عَرَكات** karşılaştım.

Hadiste: Peygamber’in (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) eşlerinden bazısı ihramlı idi; **العِراك**’ı, ifâza etmeden önce zikretti. Ve **العِراك**: hayızdır. Ve **امرأة عارك**: yani hayızlı. Ve **عَرَكت** **تَعْركُ** **عِراكاً**. Ve **نساءٌ عواركُ**: yani hayızlılar.

Ve **رجلٌ عَرِكٌ**: şiddetli, güreşte yıkıcı, dayanılmaz olduğu zaman. Ve **قوم عركون**.

Ebû Ubeyd, el-‘Adabbes el-Kinânî’den; dedi: **العَرْك** ve **الحازّ** birdir; o da, dirseğin kolda yarıp ete ulaşması ve deriyi **الكِرْكِرة**’nin keskinliğiyle kesmesidir. Şair, dirseği ayrık bir deveyi vasfederek dedi:
قليل العرك يَهجر مِرفقاها

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den; dedi: kadınlardan **العركركة**: eti çok, gevşek etli, çirkin olan. Ve Araplardan birden fazlasını şöyle derken işittim: **ناقةٌ عَركركةٌ**; çoğulu **عَرَكْركات**; iri, semiz olduğu zaman. Bana bir bedevî şu beyiti okudu:
يا صاحبَيْ رحلي بلَيلٍ قوما
وقرِّبا عَركركاتٍ كُوما

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **بعيرٌ به ضاغطٌ عركرك**. Ve şu beyit okundu:
أصبر من ذي ضاغطٍ عَرَكْركِ
ألقَى بَوَانِي زَوْره للمبرَكِ

El-Leys dedi: **ركَبٌ عركرك**; o, kadınların binek üzengilerinden/ayaklıklarından iri olanıdır. Dedi: aslı üç harflidir, lafzı beş harflidir.

Şücâ‘ es-Sülemî dedi: **اعترك القوم واعتوَكوا**, sıkıştıkları zaman.

Amr, babasından: Falan kimse **ميمون العريكة**’dir; ve **الحريكة** ve **السَّليقة** ve **النقيمة** ve **النقيبة** ve **النخيجة** ve **الجَبِيلة** ve **الطبيعة**; bir mânâ ile.

**كرع** : Şemmer, Ebû Amr’dan: **أكرعَ القومُ**, gök onlara boşalıp su birikinti yaptı da develerini gök suyundan suladıkları zaman.

Dedim: Arapların, gök suyuna, bir gölcükte toplandığı zaman **كَرَعٌ** dediklerini işittim; ve **شرِبنا الكَرَع** (biz **الكَرَع** içtik) ve **أروينا نَعمَنا بالكَرَع** (davarımızı **الكَرَع** ile kandırdık). Bundan, er-Râ‘î’nin develeri ve çobanını vasfederek sözü:
يَسُنُّها آبِلٌ ما إنْ يجزِّئها
جَزْءاً شديداً وما إنْ ترتَوي كَرَعا

Ve İkrime’den rivayet olundu ki, nehirde **الكَرْع**’ı kerih görürdü.

Şemmer, Ebû Zeyd’den: **الكَرْع**: adamın, elleriyle veya bir kapla içmeksizin, ağzıyla nehirden içmesidir. Ve bir kaptan veya başkasından ağzınla içtiğin her şeyde, onda **كرَعتَ** etmiş olursun. El-Ahtal dedi:
يُروى العِطاشَ لها عَذْبٌ مقَبَّلهُ
إذا العِطاشُ على أمثاله كَرَعوا

Ve **الكارع**: ağzını suya atan kimsedir.

Ebû Amr dedi: **الكَرِيع**: kabı kaybettiği zaman nehirden elleriyle içen kimsedir.

Ebû Ubeyd dedi: hurmalıklardan **الكارعات** ve **المُكْرِعات**: su üzerinde olanlardır. Ve **أكرعَتْ** ve **كرعت**; o, **كارعةٌ** ve **مُكْرِعة**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi: develerden **المكرِعات**: başlarını **الصِّلاء**’ya sokup boyunları kararanlardır. El-Ahtal dedi:
ولا تنزلْ بجعديَ إذا ما
تردَّى المُكرَعاتُ من الدُّخانِ

Başkası, buradaki **المكرعات**’ı, Lebîd’in hurmayı vasfederek dediği gibi, su üzerinde biten hurmalar yaptı:
يشربن رِفْهاً عراكا غير صادرة
فكلُّها كارعٌ في الماء مغتَمرُ

El-Leys dedi: **كرعَ الإنسان في الماء يكرع كرْعاً وكُروعاً**, onu bulunduğu yerden ağzıyla aldığı zaman. Ve **كرع في الإناء**, boynunu ona doğru eğip ondan içtiği zaman. En-Nâbiga dedi:
بصهباء في حافاتها المسك كارع
yani: onun içine konulmuş. Şemmer dedi: Ebû Adnân bana şu beyiti okuttu:
بزوراء في أكنافها المسك كارع

Dedi: **والكارع** insan (kişidir); yani sen misk’sin; çünkü sen onun içinde **الكارع**sın; yani nefesin misk gibidir.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الحَرَّة**’den bir burun (su çıkışı) aktığı zaman o **كُراع**’dır. Başkası dedi: **الكُراع**: yolda engel olarak duran dağdan bir köşedir. Ve **كُراع الغَمِيم**: Hicaz tarafında bilinen bir yerdir. Ve **فرسٌ مُكرَع القوائم**: bacakları kuvvetli. Ebû’n-Necm dedi:
أحقبُ مجلوزٌ شَواهُ مُكرَعْ

Ve **أكارعُ الأرضِ**: onun uzak uçlarıdır; koyunun **أكارع**’ına benzetildi; o da onun ayaklarıdır. Ve insanlardan **الأكارع**: aşağı tabaka; binek hayvanlarının **أكارع**’ına benzetildiler; o da onların ayaklarıdır. Hadiste: (Yerin **أكارع**’ında talep etmeye beis yoktur).

El-Leys dedi: **جارية كرعةٌ**: şehvetli. Ve **رجل كرِعٌ**; ve **كَرِعت إلى العمل كَرَعاً** (işe karşı istek duydum).

Dedi: insandan **الكُراع**: dizin altı; ve hayvanlardan: topuklarının altı. Ve denir: bu bir **كُراعٌ**dur; o da **الوظيف**’tir. Dedi: her şeyin **كُراع**’ı: onun ucudur. Ve **كُراع الأرض**: onun tarafıdır.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الأكرع**: incelikli, baldırların ön kısmı ince olan; onda **كَرَعٌ** vardır; yani incelik. Ebû Amr ayrıca, Amr’ın ondan rivayet ettiğinde (şöyle dedi): **تطهَّر الغلام ، وتكرَّعَ ، وتمكَّى**: namaz için temizlendiği zaman.

El-Leys dedi: **الكُراع**: silahla birlikte zikredildiğinde atı ve silahı toplayan bir isimdir. Ve **الكُراع**: atların kendisidir. Ve çekirgenin iki bacağı: onun **كُراعاه**’ıdır. Bundan Ebû Zübeyd et-Tâî’nin sözü:
ونفى الجُندَبُ الحَصَى بكُرَاعيه وأوفى في عُوده الحِرباءُ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir: **أكرعَك الصَّيدُ** ve **أخْطَبك** ve **أصقبك** ve **أقنى لك**; “sana mümkün oldu” mânâsında. Ve **كرِع الرجلُ**, bir koku ile kokulandığı zaman, o koku ona **فصاكَ** etti; yani ona yapıştı. Ve **الكَرَّاع**: **الكَرَع** ile dostluk eden kimsedir; onlar insanlardan aşağı tabakadır; tekine **كَرَعٌ** denir, sonra böylece sürer. Ve **الكرَّاع**: malını **الكَرَع** ile sulayan kimsedir; o da gök suyudur. Hadiste: bir adamın, bir bulutta bir söyleyeni işittiği (geçer): (Falanın **كَرَع**’ını sula); ancak onun muradı, gök suyunun toplandığı bir yerdi; sahibi onunla ekinini sular.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **أكرعَ القومُ**, **الكرَع**’a isabet ettikleri zaman; o, gök suyudur; onu develerine götürüp suladılar.

**كعر** : Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الحُوارُ** hörgücünde yağ taşıdığı zaman o **مُكْعِرٌ**’dir; ve **أكعرَ إكعاراً**.

Ve (**النوادر**)’de: falan kimse **مُكعِراً** geçti; yani koşarak, hızlı geçti. Ve **الكَيْعَر** aslan yavrularından: semizlemiş ve eti sarkmış olan.

El-Leys: **كَعِر الصبيُّ كَعَراً**, çok yemekten karnı dolduğu zaman. Ve **كَعِرَ بطنُه كَعَراً** da: semizlediği zaman. İbnü’l-A‘râbî, **كَعِر الصبيّ** ve **كَعِر بطنُه** hakkında bunun benzerini söyledi.

**ركع** : **صلاة الصُّبح** iki rek‘attır; ve **صلاة الظهر** dört rek‘attır. Ve bütün namazlarda, kendisini rükû ve iki secdenin izlediği her bir kıyam bir **ركعة**’dır. Ve denir: namaz kılan **ركع** bir **ركعة** ve iki ve üç **رَكَعات**. Rükû ise, namaz kılanın, içinde kıraat bulunan kıyamdan sonra başını eğmesidir; sırtı rükû hâlinde yatışıncaya kadar. Denir: **ركع ركوعاً**; ve birincide şöyle dersin: **رَكع ركعةً**. Lebîd dedi:
أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُمتُ راكعُ

Lebîd’in sözünde **الراكع**: eğilen kimsedir.

Ve yüzüstü kapanan her şey, başını eğdikten sonra dizleri yere önce değerse, o **راكع**’dır; **الراكع**’ın çoğulu **رُكَّعٌ** ve **رُكوع**’dur.

Araplar câhiliyede, putlara ibadet etmediği zaman hanîfe **راكعاً** adını verirlerdi. Ve derlerdi: **ركَعَ إلى الله**.

Bundan şairin sözü:
إلى ربّه ربِّ البرية راكعُ

Ve denir: **ركع الرجلُ**, zenginlikten sonra fakir düştüğü ve hâli aşağı indiği zaman. Şair dedi:
ولا تهينَ الفقير عَلَّكَ أن ترْ
كعَ يوماً والدَّهرُ قد رفَعَه

Muradı: **ولا تهيننْ** idi; **النون**’u sâkin bir **ألف** yaptı; ona başka bir sâkin karşılık geldi, böylece düştü.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والكاف وما يثلثهما)
  (ركل)  الراء والكاف واللام أصلٌ يدلُّ على جنسٍ من الضرب بالرِّجْل. يقال رَكَلَه ورَفَسه برِجله. ومَرْكَلاَ الفَرَس مِن جنبيه، حيث يركُل الفارسُ برجليه. وتركَّل على الشيء برجله. وتركَّل الحافرُ بمِسْحَاتِه، إذا ضربَها برِجْله لتدخُل في الأرض. قال الأخطل:
رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1])  والكديد: المُرَكَّل([2]).
  (ركم)  الراء والكاف والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على [تجمُّع] الشيء. تقول ركَمت الشيء: ألقَيت بعضَه على بعض. وسحاب مُرْتكمٌ ورُكام. والرُّكمة: الطِّين المجمُوع. ومُرْتَكَم الطريق: سَنَنُه؛ لأنّ المارة تَرْتَكِمُ فيه.
  (ركن)  الراء والكاف والنون أصلٌ واحد يدلُّ على قوَّة. فرُكن الشَّيء: جانبه الأقوى. وهو يأوي إلى رُكْنٍ شديد، أي عِزٍّ ومَنْعَة. ومن الباب رَكَنْتُ إليه أرْكَن. وهي كلمة نادرة على فَعَلْتُ أفْعَلُ من غير حَرفِ حلق. وفلانٌ ركينٌ، أي وقور ثابت. والمرْكن: الإِجَّانة. ويقال: جبلٌ رَكِينٌ([3])، أي له أركان عالية. وركَنْت إليه أي مِلْتُ؛ وهو من الباب، لأنه سكن إليه وثبت عنده. قال
الخليل: رَكَنَ يَرْكَنُ رَكْناً. ولغة سُفْلَى مضَر: ركِن يرْكَن. ويقال ركِنَ يَرْكُنُ، وفيه نظَر. وحكى أبو زيد: رَكِنَ يَرْكَنُ. وناقة مُرَكَّنَة الضَّرْع، أي مُنْتَفِخَتُه، أي كَأنَّه رُكْن.
  (ركو)  الراء والكاف والحرف المعتل أصول ثلاثة: أحدُها حملُ الشيء على شيءٍ وضمُّه إليه، والآخَر إصلاحُ شيءٍ، والثالث وِعاء الشيء.
  فالأوّلُ قولُهم: رَكَوْتُ على البعير الحِملَ: ضاعفْتُه. ومن الباب ركَوْتُ عليه الأمْرَ والذَّنب، أي حملتُه عليه. وقال بعضُهم: أنَا مُرْتَكٍ على كذا، أي معوِّلٌ عليه. ومالي مُرتكىً إلاّ عليك. وحكى الفرّاء: أرْكَيْتَ عليَّ ذنباً لم أُذْنِبْه.
  ومن الباب أركَيتُ إلى فلانٍ: لجأتُ إليه. ومنه أرْكِنِي إلى كذا، أَي أخِّرْني، للدَّيْنِ يكون عليه*. وركَوتُ عنهم بقيّةَ يومي، أي أقمت.
  أمّا إصلاحُ الشيء فالمركوُّ الحَوض المستطيل، ويقال المُصْلَح، قال:
  * قامَ على المَرْكُوِّ ساقٍ يفْعَمُهْ *
  وركَوْتُ الشيءَ، إذا سدَّدْتَه وأصلَحتَه. قال سُويد بن كُراع:
فدَعْ عنك قوماً قد كَفَوْكَ شُؤونَهم *** وشأنُك إلا تَرْكُهُ متفاقِمُ([4])  أي إن لم تُصلِحْه. ويقال أركَيْتُ لفلانٍ شيئاً، إذا هيّأْتَه له.
  وأما الأصل الآخَر فالرَُِّكْوة معروفة؛ ومنه الرَّكِيّ؛ لأنه كأنه وعاءُ
ما يكونُ فيه.
   (ركب)  الراء والكاف والباء أصلٌ واحد مطّرد منقاس، وهو علُوُّ شيءٍ شيئاً. يقال رَكِب رُكوباً يَرْكَب. والرِّكاب: المَطِيّ، واحدتَها راحلة. وزَيْتٌ ركابيٌّ؛ لأنه يُحمَل من الشام على الرِّكاب. وما له رَكُوبة ولا حَمُولة، أي ما يركبه ويَحمِل عليه. والرَّكب: القَوم الرُّكْبان؛ وكذلك الأُركُوب. وناقةٌ رَكْبانةٌ: تصلُح للرُّكوب. وأرْكَبَ المُهْر: حان أن يُرْكَبَ. ورجل مُرَكَّبٌ: استعارَ فرساً يقاتِل عليه، ويكون له نِصفُ الغَنيمة ولصاحب الفرس النِّصف.
  ومن الباب رَوَاكِبُ الشَّحم، وهي طرائقُ بعضُها فوقَ بعض في مُقدَّم السَّنام. فأمَّا التي في المؤخَّر فهي الرَّوادف، الواحدة راكبةٌ ورادفة. والرَّكَّابة: شِبه فسيلةٍ من أعلى النخلة عند قِمّتها، ربَّما حملَتْ مع أمِّها. وزعم الخليلُ أنَّ الرَّكْب والأُركوبَ راكبُو الدّوابّ، وأن الرُّكَّاب رُكَّاب السفينة. والمُرَكَّب: الأصل والمنْبِتُ. يقال هو كريم المركَّب.  ومن الباب رُكْبة الإنسان، وهي عاليةٌ على ما هي فوقَه. والأركَبُ: العظيم الرُّكْبة. ويقال: رَكَبْتُ الرّجلَ أركُبُه، إِذا ضربْتَ رُكْبتَه أو ضربتَه برُكبتِك. والرَّكيب: ما بين نَهْرَيِ الكَرْم؛ وهو الظَّهر الذي بين النَّهْرين، ويكون عالياً على دونه. والرَّاكب: داءٌ يأخذ الغنمَ في ظهورها.
  ومن الباب الرَّكَب ركَب المرأة. قال الخليل: ولا يقال للرّجل، إنَّما هو للمرأة خاصّة. وقال الفرّاء: الرَّكَب: العانةُ للرَّجُل والمرأة. قال:
لا ينْفعُ الجاريةَ الخِضابُ([5]) ***ولا الوِشاحان ولا الجلبابُ* مِن دُون أن تلتقِيَ الأركابُ *  (ركح)  الراء والكاف والحاء أصلٌ واحد، وهو يدل على إنابةٍ إلى شيءٍ ورُجوعٍ إليه. قال الخليل: الرُّكوح: الإنابة إلى الأمر. وأنشد:
رَكَحْتُ إليها بعد ما كنتُ مُجْمِعاً *** على هَجْرِها وانسبْتُ باللَّيل ثائرا([6])  فهذا هو الأصل. ثمَّ يقال لرُكْن الجبلِ المُنيفِ الصّعبِ رُكْح. والرُّكْح والرُّكْحة: سَاحة الدّار. والرُّكْحة البقيّة من الثَّريد تبقى في الجَفْنة، كأنّه شيءٌ أوى إلى أسفل الجَفْنة. ويقال جَفْنةٌ مرتكِحةٌ، إذا كانت مكتنِزةً بالثَّريد. ومن الباب: سَرْجٌ مِركاحٌ، إذا كان يتأخَّر عن ظَهْر الفَرس.
  (ركد)  الراء والكاف والدال أصلٌ يدلُّ على سُكون. يقال ركَدَ الماءُ: سكَنَ. وركَدتِ الرِّيحُ. وركَد الميزان: استَوَى. وركد القومُ رُكوداً: سكنُوا وهدَؤوا. وجَفنَةٌ رَكود: مملوءة. فأمّا قولُهم تراكَدَ الجوارِي، إذا قعدَتْ إحداهُنّ على قدميها ثم نَزَتْ قاعدةً إِلى صاحبتها، فهذا إن صحَّ فهو شاذٌّ عن الأصل.
  (ركز)  الراء والكاف والزاء أصلان: أحدهما إثبات شيءٍ في شيء يذهب سُفْلاً، والآخر صَوت.
  فالأول: رَكَزْتُ الرُّمحَ رَكْزاً. ومَرْكَز الجند: الموضع الذي أُلزِمُوه. ويقال ارتكَزَ الرّجُل على قوسه، إذا وضَعَ سِيَتَها بالأرض ثمّ اعتمَدَ عليها. ومن الباب: الرِّكَاز، وهو المال المدفون في الجاهليّة، وهو من قياسِه؛ لأنّ صاحبَه رَكَزَه. وقال قوم: الرِّكاز المعْدِن. وأركَزَ الرّجُلُ: وجَدَ الرِّكاز. فإِن كان هذا صحيحاً فهو مُستعار. والمرتَكِز: يابس الحشيش الذي تكسَّرَ ورَقُه وتطايَرَ. ومعناه أنَّه ذَهَب منه ما ذهبَ وارتكز هذا، أي ثَبَت.
  (ركس)  الراء والكاف والسين أصلٌ واحد، وهو قلْبُ الشّيء على رأسِه وردُّ أوّلِه على آخِره. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿وَاللهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا﴾ [النساء 88]، أي ردّهم إلى كفرهم. ويقال ارتكس فلانٌ في أمرٍ قد كان نجا منه. والرَّكوسيَّة: قومٌ لهم دينٌ بين النَّصارى والصابئين. وأُتِيَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، حين طَلب أحجاراً للاستنجاء، بِرَوْثَة، فرمَى بها وقال: "إنّها رِكْس". ومعنى ذلك أنَّها ارتكَسَت عن أن تكون طعاماً إلى غيره.
  (ركض)  الراء والكاف والضاد أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حركةٍ إلى قُدُمٍ أو تحريكٍ. يقال ركَض الرّجُل دابّتَه، وذلك ضَرْبُه إِيَّاها برجلَيْه لتتقدَّم. وكثُر حتَّى قيل ركَضَ الفرَسُ، وليس بالأصل. وارتكاض الصبيّ: اضطرابُه في بَطْن أمِّه. قال الخليل: وجُعِل الرَّكْض للطَّير في طيَرانها. ويقال أرْكَضَتِ الناقة، إذا تحرَّكَ ولدُها في بطن أمِّها. وفي بعض الحديث في ذكر دم الاستحاضة: "هو رَكْضَةٌ من الشَّيطان"، يريد الدَّفْعة.
  (ركع)  الراء والكاف والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انحناءٍ في الإنسان وغيرِه. يقال ركَعَ الرّجلُ، إذا انحنى. وكلُّ منحنٍ راكع. قال لَبيد:
أُخبِّر أخبارَ القُرونِ التي مضَتْ *** أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُُمتُ راكعُ([7])  وفي الحديث ذِكْر المشايخ الرُّكَّع([8])، يريد به الذين انحنَوْا. والرُّكوع في الصلاة من هذا. ثمّ تصرّف الكلامُ فقيل للمصلِّي راكع، وقيل للسَّاجد شكراً: راكع. قال الله تعالى في شأن داودَ عليه السلام: ﴿فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعاً وَأَنَابَ﴾ [ص 24]. وقال في موضع آخر: ﴿وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرّاكِعِينَ﴾ [آل عمران 43]، قال قومٌ: تأويلها اسجدي، أي صلِّي؛ واركعي مع الراكعين، أي اشكري لِله جلّ ثناؤُه مع الشاكرين. قال ابن دُريد: الرُّكْعة([9]): الهُوَّة في الأرض؛ لغة يمانِيّة.
-------------------------------------------------ـ
([1]) سبق البيت في (1: 334/ 2: 319) مع تخريجه.
([2]) في اللسان: "والكديد: التراب الدقاق المكدود المركل بالقوائم. قال امرؤ القيس:
مسح إذا ما السابحات على الونى *** أثرن الغبار بالكديد المركل".([3]) في الأصل: "ركن"، صوابه من اللسان والقاموس.
([4]) البيت في المجمل واللسان (ركا).
([5]) وكذا في البيان (3: 207). وفي اللسان: "لا يقنع".
([6]) البيت في اللسان (ركح) مبتور محرف.
([7]) ديوان لبيد 23 طبع 1880 واللسان (ركع).
([8]) هو حديث: "لولا مشايخ ركع، وصبية رضع، وبهائم رتع، لصب عليكم العذاب صبا، ثم رص رصا".
([9]) الجمهرة (2: 385). وضبطت في اللسان بفتح الراء ضبط قلم، وقد نص في القاموس على أنها بالضم.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** و**الكاف** وما يثلثهما)
  (ركل)  **الراء** ve**الكاف** ve**اللام**; ayakla vurmanın bir cinsine delâlet eden bir asıldır. Denir: onu **رَكَلَه** ve ayağıyla **رَفَسه**. Ve atın iki yanındaki **مَرْكَلاَ**: süvarinin iki ayağıyla tekmelediği yer. Ve ayağıyla bir şeyin üzerine **تركَّل** etti. Ve nal sahibi **مِسْحَاتِه** ile **تركَّل** etti; onu ayağıyla vurduğunda, yere girsin diye. **الأخطل** dedi:
رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1])  ve **الكديد**: **المُرَكَّل**([2]).

  (ركم)  **الراء** ve**الكاف** ve**الميم**; bir tek asıldır, şeyin [toplanmasına] delâlet eder. Dersin: şeyi **ركَمت**: bir kısmını bir kısmının üzerine attım. Ve **سحاب مُرْتكمٌ** ve **رُكام**. Ve **الرُّكمة**: toplanmış çamur. Ve **مُرْتَكَم الطريق**: onun izi; çünkü gelip geçenler onda **تَرْتَكِمُ** eder.

  (ركن)  **الراء** ve**الكاف** ve**النون**; bir tek asıldır, kuvvete delâlet eder. Şeyin **رُكن**’u: onun daha kuvvetli yanı. Ve o, şiddetli bir **رُكْن**’a sığınır; yani izzet ve men‘a. Babdan: ona **رَكَنْتُ**; **أرْكَن**. Bu, boğaz harfi olmaksızın **فَعَلْتُ أفْعَلُ** vezninde nadir bir kelimedir. Ve falan **ركينٌ**’dir; yani vakur, sabit. Ve **المرْكن**: leğen. Ve denir: **جبلٌ رَكِينٌ**([3]); yani yüksek köşeleri vardır. Ve “ona **ركَنْت**” yani meylettim; bu babdandır, çünkü ona sükûn buldu ve onun yanında sabit oldu. **الخليل** dedi: **رَكَنَ يَرْكَنُ رَكْناً**. Ve **مُضَر**’ın aşağı lehçesi: **ركِن يرْكَن**. Ve denir: **ركِنَ يَرْكُنُ**; bunda nazar vardır. **أبو زيد** nakletti: **رَكِنَ يَرْكَنُ**. Ve **ناقة مُرَكَّنَة الضَّرْع**: yani memesi şişkin; yani sanki o bir **رُكْن**’dur.

  (ركو)  **الراء** ve**الكاف** ve illetli harf: üç asıldır: birincisi bir şeyi bir şeyin üzerine yüklemek ve ona katmak; ikincisi bir şeyi ıslah etmek; üçüncüsü şeyin kabı.

  Birincisi onların sözü: deve üzerine yükü **رَكَوْتُ**: onu iki kat yaptım. Babdan: işi ve suçu onun üzerine **ركَوْتُ**; yani onu ona yükledim. Bazıları dedi: “Ben şuna **مُرْتَكٍ**’yim”; yani ona dayanıcıyım. Ve benim **مُرتكىً**’m yoktur, ancak senin üzerinedir. **الفرّاء** nakletti: “Bana işlemediğim bir suçu **أرْكَيْتَ**.”

  Ve babdan: falana **أركَيتُ**: ona sığındım. Ve ondan: “Beni şuna **أرْكِنِي**”; yani beni geciktir; üzerinde olan borç için*. Ve onlardan günümün geri kalanını **ركَوتُ**; yani ikamet ettim.

  Şeyin ıslahına gelince: **المركوُّ** uzun havuzdur; ve **المُصْلَح** denir. Dedi ki:
  * قامَ على المَرْكُوِّ ساقٍ يفْعَمُهْ *
  Ve şeyi **ركَوْتُ**, onu doğrulttuğunda ve ıslah ettiğinde. **سُويد بن كُراع** dedi:
فدَعْ عنك قوماً قد كَفَوْكَ شُؤونَهم *** وشأنُك إلا تَرْكُهُ متفاقِمُ([4])  yani eğer onu ıslah etmezsen. Ve denir: falan için bir şeyi **أركَيْتُ**, ona hazırladığımda.

  Diğer asla gelince: **الرَُِّكْوة** bilinir; ve ondan **الرَّكِيّ**; çünkü o, sanki içinde olanın kabı gibidir.

   (ركب)  **الراء** ve**الكاف** ve**الباء**; ölçülü, düzenli bir tek asıldır; o da bir şeyin bir şeyin üzerine yükselmesidir. Denir: **رَكِب** **رُكوباً** **يَرْكَب**. Ve **الرِّكاب**: binek; tekili **راحلة**. Ve **زَيْتٌ ركابيٌّ**; çünkü Şam’dan **الرِّكاب** üzerinde taşınır. Ve onun ne **رَكُوبة**’si ne **حَمُولة**’si vardır; yani bindiği ve üzerine yüklediği yoktur. Ve **الرَّكب**: binekli kavim; bunun gibi **الأُركُوب** da. Ve **ناقةٌ رَكْبانةٌ**: binmeye elverişlidir. Ve **أرْكَبَ المُهْر**: binilme vakti geldi. Ve **رجل مُرَكَّبٌ**: üzerinde savaşacağı bir at ödünç aldı; ganimetin yarısı ona, at sahibine yarısı olur.

  Ve babdan: **رَوَاكِبُ الشَّحم**; bunlar hörgücün ön tarafında bir kısmı bir kısmının üstünde olan şeritlerdir. Arkadaki ise **الرَّوادف**’dir; tekili **راكبةٌ** ve **رادفةٌ**. Ve **الرَّكَّابة**: hurma ağacının tepesine yakın üst kısmından, ana ağacıyla birlikte belki meyve taşıyan, fidan benzeri bir şey. **الخليل** iddia etti ki **الرَّكْب** ve **الأُركوب** binek hayvanlarına binenlerdir; ve **الرُّكَّاب** geminin yolcularıdır. Ve **المُرَكَّب**: asıl ve bitiş yeri. Denir: o, **المركَّب**’i kerimdir. Ve babdan: insanın **رُكْبة**’si; o, üstündekine göre yüksektir. Ve **الأركَبُ**: büyük dizli. Ve denir: adamı **رَكَبْتُ** **أركُبُه**, dizine vurduğunda yahut dizinle ona vurduğunda. Ve **الرَّكيب**: **نَهْرَيِ الكَرْم** arasındaki şey; o, iki nehir arasındaki sırttır ve altındakine göre yüksek olur. Ve **الرَّاكب**: koyunların sırtlarında onları tutan bir hastalık.

  Ve babdan: **الرَّكَب** kadının **ركَب**’idir. **الخليل** dedi: erkeğe denmez; ancak kadına mahsustur. **الفرّاء** dedi: **الرَّكَب**: erkek ve kadın için kasıktır. Dedi ki:
لا ينْفعُ الجاريةَ الخِضابُ([5]) ***ولا الوِشاحان ولا الجلبابُ* مِن دُون أن تلتقِيَ الأركابُ *

  (ركح)  **الراء** ve**الكاف** ve**الحاء**; bir tek asıldır; bir şeye yönelme ve ona dönmeye delâlet eder. **الخليل** dedi: **الرُّكوح**: işe yönelme. Ve okudu:
رَكَحْتُ إليها بعد ما كنتُ مُجْمِعاً *** على هَجْرِها وانسبْتُ باللَّيل ثائرا([6])  işte bu asıldır. Sonra, yüksek, sarp dağın köşesine **رُكْح** denir. Ve **الرُّكْح** ve **الرُّكْحة**: evin avlusu. Ve **الرُّكْحة**: çanakta kalan tiridin artığı; sanki çanağın altına sığınmış bir şey gibidir. Ve denir: **جَفْنةٌ مرتكِحةٌ**, tiridle dolu, sıkışık olduğunda. Ve babdan: **سَرْجٌ مِركاحٌ**, atın sırtından geri kaldığında.

  (ركد)  **الراء** ve**الكاف** ve**الدال**; sükûna delâlet eden bir asıldır. Denir: su **ركَدَ**: duruldu. Ve rüzgâr **ركَدت**. Ve terazi **ركد**: eşitlendi. Ve kavim **رُكوداً** **ركد** etti: sakinleştiler ve duruldular. Ve **جَفنَةٌ رَكود**: dolu. Ama onların “cariyeler **تراكَدَ** etti” sözü; birinin ayakları üzerine oturup sonra oturarak arkadaşına sıçraması; bu sahih olursa, asıldan şâzdır.

  (ركز)  **الراء** ve**الكاف** ve**الزاء**; iki asıldır: birincisi aşağıya gidecek şekilde bir şeyi bir şeyde sabitlemektir; ikincisi sestir.

  Birincisi: mızrağı **رَكَزْتُ** **رَكْزاً**. Ve **مَرْكَز الجند**: onları zorunlu kıldıkları yer. Ve denir: adam yayına **ارتكَزَ** etti; onun **سِيَتَها**’sını yere koyup sonra ona dayandığında. Ve babdan: **الرِّكَاز**; o, cahiliye devrinde gömülü maldır; ve bu onun kıyasındandır; çünkü sahibi onu **رَكَزَه** etti. Bir kavim dedi: **الرِّكاز** maden ocağıdır. Ve adam **أركَزَ** etti: **الرِّكاز** buldu. Eğer bu doğruysa, o ödünçlemedir. Ve **المرتَكِز**: yaprakları kırılıp uçuşmuş kuru ottur. Manası: ondan giden gitti ve bu **ارتكز** etti; yani sabit kaldı.

  (ركس)  **الراء** ve**الكاف** ve**السين**; bir tek asıldır; şeyin baş aşağı çevrilmesi ve evvelinin âhirine döndürülmesidir. Allah yüce övgüsüyle dedi: ﴿وَاللهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا﴾ [النساء 88]; yani onları küfürlerine geri döndürdü. Ve denir: falan, kurtulmuş olduğu bir işte **ارتكس** etti. Ve **الرَّكوسيَّة**: Hristiyanlar ile Sâbiîler arasında bir dine sahip bir kavimdir. Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم’e, istincâ için taşlar istediği vakit, bir **رَوْثَة** getirildi; onu attı ve dedi ki: “O, **رِكْس**’tir.” Bunun manası: yiyecek olmaktan başka şeye doğru **ارتكَسَت** etmiştir.

  (ركض)  **الراء** ve**الكاف** ve**الضاد**; bir tek asıldır, öne doğru bir harekete yahut hareket ettirmeye delâlet eder. Denir: adam binitini **رَكَض** etti; bu, onun iki ayağıyla ona vurmasıdır ki ilerlesin. Çoğaldı, ta ki “at **رَكَضَ** etti” denildi; bu asıl değildir. Ve çocuğun **ارتكاض**’ı: annesinin karnındaki çırpınmasıdır. **الخليل** dedi: **الرَّكْض** kuş için uçuşunda kılındı. Ve denir: deve **أرْكَضَت** etti; yavrusu annesinin karnında hareket ettiğinde. Ve bazı hadiste istihâza kanının zikrinde: “O, şeytandan bir **رَكْضَةٌ**’dır”; itişi kasteder.

  (ركع)  **الراء** ve**الكاف** ve**العين**; bir tek asıldır, insanda ve başkasında eğilmeye delâlet eder. Denir: adam **ركَعَ** etti; eğildiğinde. Her eğilen **راكع**’dır. **لَبيد** dedi:
أُخبِّر أخبارَ القُرونِ التي مضَتْ *** أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُُمتُ راكعُ([7])  Ve hadiste **المشايخ الرُّكَّع**([8]) zikri vardır; bununla eğilmiş olanları kasteder. Namazdaki **الرُّكوع** bundandır. Sonra söz tasarruf edildi de namaz kılana **راكع** denildi; ve şükür secdesi edene: **راكع** denildi. Allah تعالى Davud عليه السلام hakkında dedi: ﴿فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعاً وَأَنَابَ﴾ [ص 24]. Ve başka bir yerde dedi: ﴿وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرّاكِعِينَ﴾ [آل عمران 43]. Bir kavim dedi: bunun te’vili “secde et”; yani namaz kıl; ve “**واركعي** ma‘a **الرّاكِعِينَ**”; yani Allah yüce övgüsüyle şükredenlerle birlikte şükret. **ابن دُريد** dedi: **الرُّكْعة**([9]): yerdeki çukur; Yemenî bir dildir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الركوع: الانحناء، فتارة يستعمل في الهيئة المخصوصة في الصلاة كما هي، وتارة في التواضع والتذلل؛ إما في العبادة؛ وإما في غيرها نحو: ﴿يا أيها الذين آمنوا اركعوا واسجدوا﴾ [الحج/77]، ﴿واركعوا مع الراكعين﴾ [البقرة/43]، ﴿والعاكفين والركع السجود﴾ [البقرة/125]، ﴿الراكعون الساجدون﴾ [التوبة/112]، قال الشاعر:
*أخبر أخبار القرون التي مضت ** أدب كأني كلما قمت راكع*
(البيت للبيد من قصيدة له في رثاء أخيه أربد، ومطلعها:
*بلينا وما تبلى النجوم الطوالع**وتبقى الجبال بعدنا والمصانع*
وهو في ديوانه ص 89)

##### Türkçe

- **الركوع**: eğilme; bazen namazdaki özel heyette, olduğu gibi kullanılır; bazen de tevazu ve zillet içinde; ya ibadette; ya da onun dışında; şu örnekte olduğu gibi: ﴿يا أيها الذين آمنوا اركعوا واسجدوا﴾ [الحج/77]، ﴿واركعوا مع الراكعين﴾ [البقرة/43]، ﴿والعاكفين والركع السجود﴾ [البقرة/125]، ﴿الراكعون الساجدون﴾ [التوبة/112]، şair dedi ki:
*Geçmiş olan asırların haberlerini haber ver ** edep; sanki ben her ne zaman kalksam **راكع***
(Beyit, Lebîd’indir; kardeşi Erbed’in mersiyesinde ona ait bir kasidedendir; onun matla‘ı:
*Belaya uğradık; oysa doğan yıldızlar belaya uğramaz ** ve bizden sonra dağlar ve yapılar kalır*
ve o, onun divanında s. 89’dadır)

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ك ع
شيخ راكع‏:‏ منحن من الكبر وشيوخ ركع ومنـه ركـوع الصلـاة وصلـى ركعـة‏:‏ قومـة سميـت بالمرة من الركوع فيها وكانت العرب تسمي من آمن بالله تعالى ولم يعبد الأوثان راكعاً ويقولون‏:‏ ركع إلى الله أي اطمأن إليه خالصة‏.‏
قال النابغة‏:‏ سيبلغ عذراً أو نجاحاً من امريء إلى ربه رب السبرية راكع ومن المجاز‏:‏ لغبت الإبل حتى ركعت وهن رواكع إذا طأطأت رءوسها وكبت على وجوهها‏.‏
قال‏:‏ وأفلت حاجـب فـوت العوالـي على شقّاء تركـع فـي الظـراب وقال ذو الرمة‏:‏ وركع الرجل‏:‏ انحطت حاله وافتقر‏.‏
قال‏:‏ لا تهين الفقير علك أن تركـع يومـاً والدهـر قـد رفعه حذف النون الخفيفة من تهينن‏.‏

##### Türkçe

ر ك ع
**شيخ راكع**: yaşlılıktan dolayı eğilmiş (kimse); ve **شيوخ ركع**. Bundan da namazın **ركوع**u (gelir). Ve **صلّى ركعة**: içinde bir **ركوع** bulunmasından dolayı “bir defa” (mânasıyla) adlandırılmış bir kıyamdır. Araplar, Allah Teâlâ’ya iman edip putlara ibadet etmeyen kimseye **راكعاً** adını verirlerdi; ve “**ركع إلى الله**” derlerdi; yani O’na, sırf (O’na) hâlis olarak, itminan etti.

En-Nâbiğa dedi ki:
“Bir kimse, Rabbine—**رب السبرية**—**راكع** olarak (yönelmişken), bir özre yahut bir başarıya erişecektir.”

Mecazdan olarak: develer, yorulup da **ركعت** (çöktü) denilir; ve başlarını eğip yüzleri üzerine kapandıklarında onlar **رواكع**dır.

Dedi ki:
“Ve **حاجب**, yüksek mızrakların (ulaşmasından) kurtuldu; **شقّاء** üzerinde, kayalıklarda **تركع** (çökerken).”

Ve Zû’r-Rumme dedi ki: **وركع الرجل**: hâli alçaldı ve fakirleşti.

Dedi ki:
“Fakiri hor görme; umulur ki bir gün sen **تركع** (düşersin); hâlbuki zaman onu yükseltmiştir.”
**تهينن**’den hafif **النون**’un hazfi (düşürülmesi).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرُّكوع: الخُضوع؛ عن ثعلب. رَكع يَرْكَع رَكْعاً ورُكُوعاً: طَأْطأَ رأْسَه. وكلُّ قَوْمة يتلوها الركوع والسجْدتان من الصلوات، فهِي رَكْعة؛ قال:
وأُفْلِتَ حاجِبٌ فَوْتَ العَوالي،
على شَقّاء تَرْكَعُ في الظِّرابِ
ويقال: رَكع المُصلّي ركعة وركعتين وثلاث رَكعات، وأَما الرُّكوع فهو أَن يَخْفِض المصلي رأْسه بعد القَوْمة التي فيها القِراءة حتى يطمئن ظهره راكعاً؛ قال لبيد:
أَدِبُّ كأَنِّي كُلَّما قُمْتُ راكِع
فالرّاكِعُ: المنحني في قول لبيد. وكلُّ شيء يَنْكَبُّ لوجهه فَتَمسُّ ركبتُه الأَرضَ أَو لا تمسها بعد أَن يخفض رأْسه، فهو راكع. وفي حديث علي، كرم الله وجهه، قال: نَهاني أَن أَقرأَ وأَنا راكع أَو ساجد؛ قال الخطابي: لما كان الركوع والسجود، وهما غاية الذُّلِّ والخُضوع، مخصوصين بالذكر والتسبيح نهاه عن القراءة فيهما كأَنه كَرِه أَن يجمع بين كلام الله تعالى وكلام الناس في مَوْطِن واحد فيكونا على السَّواء في المَحَلِّ والمَوْقِع؛ وجمع الرّاكع رُكَّع ورُكُوع، وكانت العرب في الجاهلية تسمي الحَنِيف راكعاً إِذا لم يَعْبُد الأَوثان وتقول: رَكَع إِلى الله؛ ومنه قول الشاعر:
إِلى رَبِّه رَبِّ البَرِيّةِ راكِع
ويقال: ركَع الرجل إِذا افْتَقَرَ بعد غِنًى وانْحَطَّت حالُه؛ وقال: ولا تُهِينَ الفَقِيرَ، عَلَّكَ أَن
تركَعَ يَوْماً، والدهْرُ قد رَفَعَهْ
أَراد ولا تُهِينَن فجعل النون أَلفاً ساكنة فاستقبلها ساكن آخر فسقطت. والرُّكوع: الانحناء، ومنه رُكوع الصلاة، وركَع الشيخُ: انحنى من الكِبَر، والرَّكْعةُ: الهُوِيُّ في الأَرض، يمانية. قال ابن بري: ويقال ركَع أَي كَبا وعَثَر؛ قال الشاعر:
وأُفلت حاجب فَوْتَ العَوالي
وأَورد البيت
(* راجع هذا البيت سابقاً).

##### Türkçe

**الرُّكوع**: boyun eğme; Sa‘leb’den. **رَكع يَرْكَع رَكْعاً ورُكُوعاً**: başını eğdi. Namazlardan her bir kıyamı, onu izleyen rükû ve iki secde ile birlikte, o bir **رَكْعة**’dır; dedi ki:

Ve **حاجِب** yüksek mızrakların (ulaşmasından) kurtuldu,
**شَقّاء** üzerinde, **الظِّراب** içinde rükû eden.

Ve denilir: **رَكع المُصلّي** bir rek‘at, iki rek‘at ve üç **رَكعات**; ama **الرُّكوع** ise, okuyuşun bulunduğu kıyamdan sonra, namaz kılanın başını indirmesidir; ta ki sırtı rükû hâlinde sakinleşip yerleşsin; Lebîd dedi ki:

Sürünürüm; sanki ben, her ne zaman rükû eden olarak kalksam.

Öyleyse **الرّاكِعُ**: Lebîd’in sözünde eğilen (kimsedir). Ve her şey yüzüstü kapanır da, başını indirdikten sonra dizleri yere değse de değmese de, o **راكع**dır. Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın, dedi: Beni, ben rükûda yahut secdede iken okumaktan nehyetti; Hattâbî dedi ki: Rükû ve secde, ki ikisi zillet ve boyun eğmenin nihayetidir, zikir ve tesbih ile tahsis olunduğundan, onda okumadan onu nehyetti; sanki o, bir tek mekânda Allah Teâlâ’nın kelâmı ile insanların kelâmını bir araya getirmeyi kerih gördü de, mahal ve mevkide eşit olurlar (diye). **الرّاكع**’ın çoğulu **رُكَّع** ve **رُكُوع**’dur. Araplar câhiliyede, putlara ibadet etmezse **الحَنِيف**’i **راكعاً** diye adlandırırlardı ve: **رَكَع إِلى الله** derlerdi; ondan şairin sözü:

Yaratılmışların Rabbi olan Rabbine rükû eden.

Ve denilir: **ركَع الرجل**; zenginlikten sonra fakirleştiği ve hâli aşağı düştüğü zaman; ve dedi ki:

Fakiri hor görme; umulur ki sen,
Bir gün **تركَع**; hâlbuki zaman onu yükseltmiştir.

“Ve lâ tuhînenne”yi kastetti; nûn’u sâkin bir elif kıldı; böylece onu başka bir sâkin karşıladı da düştü. **الرُّكوع**: eğilme; ondan namazın **رُكوع**’u. Ve **ركَع الشيخُ**: yaşlılıktan eğildi. Ve **الرَّكْعةُ**: yere düşüş; Yemenî (lehçesi). İbn Berrî dedi ki: Ve denilir: **ركَع** yani sendeledi ve tökezledi; şair dedi ki:

Ve حاجب yüksek mızrakların (ulaşmasından) kurtuldu

Ve beyti nakletti.

(* Bu beyti daha önceye müracaat et.)

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ك ع * * الرُّكُوعُ * الانحناء وبابه خضع ومنه ركوع الصلاة و * رَكَعَ * الشيخ انحنى من الكبر

##### Türkçe

* ر ك ع * * **الرُّكُوعُ** * eğilme; kapısı **خضع**’dır. Ondandır: namazın rükûu. Ve **رَكَعَ**: ihtiyar, yaşlılıktan dolayı eğildi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ركع المصلي ركعة، وركعتين، وثلاث ركعات، محركة: صلى، وكل قومة يتلوها الركوع والسجدتان من الصلوات فهي ركعة. ركع الشيخ: انحنى كبرا، وهو أصل معنى الركوع، ومنه أخذ ركوع الصلاة، وبه فسر قول لبيد:
  أخبر أخبار القرون التي مضت                      أدب كأني كلما قمت راكـع ركع: كبا على وجهه، قاله ابن دريد، زاد ابن بري: وعثر، قال: ومنه ركوع الصلاة، وأنشد:
  وأفلت حاجب فوت العوالـي                      على شقاء تركع في الظراب من المجاز: ركع الرجل، إذا افتقر بعد غنى، وانحطت حاله، قال الأضبط بن قريع:
  لا تهين الفقـير عـلـك أن                      تركع يوما والدهر قد رفعه في أبيات قد مضت في خ-د-ع. وكل شيء ينكب لوجهه، فتمس ركبته الأرض، أو لا تمسها بعد أن يخفض رأسه فهو راكع. وقال ثعلب: الركوع: الخضوع، ركع يركع ركعا وركوعا: طأطأ رأسه. أما الركوع في الصلاة فهو أن يخفض المصلي رأسه بعد قومة القراءة، حتى تنال راحتاه ركبتيه، أو حتى يطمئن ظهره، وقدره الفقهاء بحيث إذا وضع على ظهره قدح ملآن من الماء لم ينكب، وقال الراغب الأصبهاني: الركوع: الانحناء، فتارة يستعمل في الهيئة المخصوصة في الصلاة كما هي، وتارة في التواضع والتذلل، إما في العبادة وإما في غيرها. الركاع، كشداد: فرس زيد بن عباس بن عامر أحد بني سماك. والركعة، بالضم: الهوة من الأرض، زعموا، لغة يمانية، نقله ابن دريد. ومما يستدرك عليه: جمع الراكع: ركع وركوع. وكانت العرب في الجاهلية تسمي الحنيف راكعا إذا لم يعبد الأوثان، ويقولون ركع إلى الله، قال الزمخشري: أي اطمأن، قال النابغة الذبياني:
  سيبلغ عذرا أو نجاحا من امرئ                      إلى ربه رب البـرية راكـع أي سيبلغ راكع عذرا إلى ربه، يعني النعمان بن المنذر، وراكع يعني نفسه، ويروى سيبلغ، من الإبلاغ. وهو يتركع، أي يصلي. والمراكع: حجارة صلبة مستطيلة يطحن عليها، واحدها مركع، يمانية. ومراكع موسى: موضع بالقرب من مصر. من المجاز: لغبت الإبل حتى ركعت، وهن رواكع: طأطأت رؤوسها، وأكبت على وجوهها.

##### Türkçe

**ركع** namaz kılan kimse bir **ركعة** (rek‘at), iki **ركعتين**, üç **ركعات** (rek‘atlar) **محركة** (harekeli olarak) yaptı: namaz kıldı; namazlardan her bir kıyam ki onu rükû ve iki secde takip eder, işte o bir **ركعة**dır. **ركع** yaşlı: büyüklenerek eğildi; bu, rükûun anlamının aslıdır; bundan namazın **ركوع**u alınmıştır; bununla Lebîd’in sözü tefsir edilmiştir:
  Geçmiş olan asırların haberlerini haber ver                      Edep; sanki ben her ne zaman kalksam **راكع**(ım)

**ركع**: yüzüstü kapaklandı; bunu İbn Düreyd söylemiştir; İbn Berrî artırdı: ve sendeledi; dedi ki: bundan namazın **ركوع**u (vardır); ve şu beyit okunmuştur:
  Yükseklerin kaçışıyla bir kaş kurtuldu                      Sıkıntı üzere **تركع** eden, tepelerde

Mecazdan: adam **ركع**, yani zenginlikten sonra fakirleşti ve hâli alçaldı; el-Aḍbaṭ b. Ḳuray‘ dedi ki:
  Fakiri hor görme; umulur ki sen                      Bir gün **تركع** edersin; hâlbuki zaman onu yükseltmişti

Bu, **خ-د-ع**’da geçmiş olan beyitlerdendir. Ve her şey ki yüzü üzerine devrilir; böylece dizi yere dokunur, yahut başını alçalttıktan sonra ona dokunmaz; o, **راكع**tır. Sa‘leb dedi ki: **الركوع**: boyun eğiştir; **ركع** **يركع** **ركعا** ve **ركوعا**: başını eğdi.

أما namazdaki **الركوع** ise, namaz kılanın kıraat kıyamından sonra başını alçaltmasıdır; ta ki iki avucu dizlerine erişsin, yahut sırtı sükûnete ersin; fakihler onu, sırtına su dolu bir kadeh konulsa devrilmeyecek şekilde takdir ettiler. Râgıb el-İṣfahânî dedi ki: **الركوع**: eğilmedir; bazen namazdaki hususî heyette, olduğu gibi kullanılır; bazen de tevazu ve zillette, ya ibadette ya da onun dışında.

**الركاع**, **كشداد**: Benî Semâk’tan olanlardan biri Zeyd b. ‘Abbâs b. ‘Âmir’in atıdır. Ve **الركعة**, zamme ile: yerden bir çukurdur, zannettiler; Yemenî bir lugattır; bunu İbn Düreyd nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الراكع**ın cemi: **ركع** ve **ركوع**. Araplar câhiliyede putlara ibadet etmezse hanîfi **راكعا** diye adlandırırlardı; ve “**ركع** إلى الله” derlerdi. Zemahşerî dedi ki: yani sükûnete erdi. en-Nâbiġa ez-Ẕubyânî dedi ki:
  Bir kimseden özür yahut başarı ulaşacaktır                      Rabbine, yaratılmışların Rabbi olan, **راكع** olarak

Yani: **راكع** bir özür Rabbine ulaşacaktır; Nu‘mân b. el-Münẕir’i kastediyor; ve **راكع** kendisini kastediyor; ve “**سيبلغ**” rivayet olunur; **الإبلاغ**’dan. Ve o **يتركع** eder; yani namaz kılar.

Ve **المراكع**: üzerinde öğütülen, sert, uzun taşlardır; onun teki **مركع**tır; Yemenîdir. Ve **مراكع موسى**: Mısır yakınında bir yerdir.

Mecazdan: develer yoruldu, ta ki **ركعت**; ve onlar **رواكع**dır: başlarını eğdiler ve yüzleri üzerine kapandılar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَكَعَ
1 رَكَعَ ذ , (Th, S, &c.,) aor. رَكَعَ , (Th, TA,) inf. n. رُكُوعٌ (Th, S, Mgh, Msb, K) and رَكْعٌ, (Th, TA,) He bowed, or bent, himself; or became bowed or bent: (Th, S, Mgh, Msb:) so says Er-Rلghib, adding that it is sometimes used to denote a particular manner of doing so in prayer, and sometimes to denote humility and self-abasement either in worship or in other cases: (TA:) he lowered his head: (Th:) and he (an old man) bowed himself, or bent himself, or became bowed or bent, by reason of age: (S, Msb, K:) this is [said to be] the primary signification: (TA:) or he fell upon his face; (IDrd, IB, K;) and stumbled. (IB.) ― -b2- And hence, from رَكَعَ as used in the first of the senses explained above, (S, Mgh,) or as used in the first of the senses assigned to it above when said of an old man, (TA,) or as used in the last sense explained above, (IB,) رُكُوعُ الصَّلَاةِ, (S, IB, Mgh, TA,) or الرُّكُوعُ فِى الصَّلَاة, The lowering of the head, (K, TA,) by a person praying, (TA,) [or in prayer,] after the act of standing in which the recitation [of portions of the Kur-لn] is performed, so that the palms of the hands reach the knees; or, so that the back becomes depressed; (K, TA;) accord. to the doctors of practical law, so that if a cup full of water be placed upon the back, it will not be spilled. (TA.) ― -b3- رَكَعَ اـِلَى اللّٰهِ He lowered his head, or he humbled himself, to God; syn. اِطْمَأَنَّ. (Z, TA.) ― -b4- رَكَعَ, also signifies He prayed; (Mgh;) and so ↓ تركّع. (TA.) Thus in the Kur [ii. 40], وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ, And pray ye with those who pray. (Mgh.) You say also, رَكَعَ رَكْعَةً, and رَكْعَتَيْنِ, and ثَلَاثَ رَكَعَاتٍ, He prayed a rek'ah, and two rek'ahs, and three rek'ahs. (K.) [See رَكْعَةٌ, below.] ― -b5- Also, accord. to IKoot and several others, He stood to prayer. (Msb) ― -b6- لَغِبَتِ الاـِبِلُ حَتَّى رَكَعَتْ (tropical:) The camels became fatigued, or fatigued in the utmost degree, or languid in consequence of fatigue, so that they lowered their heads, and fell upon their faces. (TA.) ― -b7- رَكَعَتِ النَّخْلَةُ (assumed tropical:) The palm-tree inclined: a phrase which may be of classical authority, but [Mtr says,] I have not found it. (Mgh.) ― -b8- Said of a man, (TA,) رَكَعَ, also signifies (tropical:) He became poor after richness, or competence, or sufficiency; and his state, or condition, became lowered, or abased. (K, TA.)

5 تَرَكَّعَ see 1, in the latter half of the paragraph.

رَكْعَةٌ
رَكْعَةٌ ذ , [inf. n. of un. of 1: and particularly signifying] A single act of standing in prayer: and in its legal acceptation, used in a more particular sense; (Msb;) meaning a single act of standing in prayer, followed by the رُكُوع [or lowering of the head in the manner described above (see الرُّكُوعُ فِى الصَّلَاةِ in the first paragraph)] and two prostrations: (TA:) [and hence, by a further extension of the meaning, for صَلَاةُ رَكْعَةٍ, the prayer of one bowing of the head and body; the previous act of standing, and the two subsequent prostrations, being understood as included in this expression:] pl. رَكَعَاتٌ. (Msb, K.) [Using it in the last of these senses,] you say, صَلَّى رَكْعَةً [He performed the prayer of one bowing of the head and body]: (K:) and صَلَّى رَكْعَتَيْنِ [he performed the prayers of two bowings of the head and body]. (Msb, K.) [A full description of the act of prayer thus termed may be seen in my work on the Modern Egyptians.]

رُكْعَةٌ
رُكْعَةٌ ذ A deep hollow (هُوَّةٌ) in the ground: (IDrd, K:) asserted to be of the dial. of ElYemen. (IDrd, TA.)

رَاكِعٌ
رَاكِعٌ ذ part. n. of 1, Bowing, or bending himself; or becoming bowed or bent: [&c.:] (Mgh:) anything, or anybody or any person, (accord. to different copies of the K,) lowering its, or his, head: (K:) or falling upon its, or his, face, so that the knees touch the ground, or do not touch it, after lowering the head: (TA:) ― -b2- prostrating himself in thanksgiving; used in this sense in the Kur xxxviii. 23: (Mgh:) ― -b3- praying: (Mgh:) ― -b4- and applied by the Arabs in the Time of Igno- rance to a follower of the true religion, not worshipping idols: (TA:) ― -b5- pl. رَاكَعُونَ (Mgh) and رُكَّعٌ and رُكُوعٌ. (TA.) ― -b6- اـِبِلٌ رَوَاكِعُ, [pl. of رَاكِعَةٌ,] (tropical:) Camels lowering their heads, and falling upon their faces, in consequence of fatigue, or the utmost fatigue, or languor arising from fatigue. (TA.)

مَرْكَعٌ
مَرْكَعٌ ذ [A place in which one bows, or bends himself: and particularly, in prayer: pl. as below]. ― -b2- A hard and long stone upon which one grinds wheat or the like: pl. مَرَاكِعُ. (TA.)

##### Türkçe

**رَكَعَ**
1 **رَكَعَ** ذ , (Th, S, &c.,) muzâri‘ı **رَكَعَ** , (Th, TA,) mastarı **رُكُوعٌ** (Th, S, Mgh, Msb, K) ve **رَكْعٌ**, (Th, TA,) O eğildi, yahut kendini büktü; yahut eğilmiş veya bükülmüş oldu: (Th, S, Mgh, Msb:) Er-Râghib böyle söyler; bununla birlikte bunun bazen namazda bunu yapmanın belirli bir tarzını ifade etmek için, bazen de gerek ibadette gerek başka hâllerde tevazu ve kendini alçaltmayı ifade etmek için kullanıldığını ekler: (TA:) başını indirdi: (Th:) ve o (yaşlı bir adam) yaşlılık sebebiyle eğildi, yahut kendini büktü, yahut eğilmiş veya bükülmüş oldu: (S, Msb, K:) bunun [denildiğine göre] aslî anlam olduğu: (TA:) yahut yüzüstü düştü; (IDrd, IB, K;) ve sendeledi. (IB.) — -b2- Ve bundan dolayı, yukarıda açıklanan mânâların birincisinde kullanıldığı şekliyle **رَكَعَ**’dan, (S, Mgh,) yahut yaşlı bir adam hakkında söylendiğinde ona yukarıda verilen mânâların birincisinde kullanıldığı şekliyle, (TA,) yahut yukarıda açıklanan son mânâda kullanıldığı şekliyle, (IB,) **رُكُوعُ الصَّلَاةِ**, (S, IB, Mgh, TA,) yahut **الرُّكُوعُ فِى الصَّلَاة**, Namaz kılan bir kimsenin, (TA,) [yahut namazda,] Kur’ân’dan [kısımların] kıraatinin yapıldığı kıyam fiilinden sonra, (TA,) ellerin avuçlarının dizlere ulaşacağı şekilde; yahut sırtın alçalacağı şekilde; (K, TA;) amelî fıkıh âlimlerine göre, eğer sırtın üzerine su dolu bir kap konulsa dökülmeyecek şekilde, başı indirmesidir. (TA.) — -b3- **رَكَعَ اـِلَى اللّٰهِ** O, başını indirdi, yahut Allah’a karşı tevazu gösterdi; eş anlamlısı **اِطْمَأَنَّ**. (Z, TA.) — -b4- **رَكَعَ**, ayrıca, O namaz kıldı demektir; (Mgh;) ve aynı şekilde ↓ **تركّع**. (TA.) Böylece Kur’ân’da [ii. 40], **وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ**, “Ve namaz kılanlarla birlikte namaz kılın.” (Mgh.) Yine dersin ki, **رَكَعَ رَكْعَةً**, ve **رَكْعَتَيْنِ**, ve **ثَلَاثَ رَكَعَاتٍ**, O bir rek‘at, iki rek‘at ve üç rek‘at namaz kıldı. (K.) [Aşağıda **رَكْعَةٌ**’ye bak.] — -b5- Ayrıca, IKoot ve birkaç başkasına göre, O namaza durdu. (Msb) — -b6- **لَغِبَتِ الاـِبِلُ حَتَّى رَكَعَتْ** (mecaz:) Develer yoruldu, yahut en ileri derecede yoruldu, yahut yorgunluk sebebiyle bitkinleşti; öyle ki başlarını indirdiler ve yüzüstü düştüler. (TA.) — -b7- **رَكَعَتِ النَّخْلَةُ** (varsayılan mecaz:) Hurma ağacı eğildi: klasik otoriteye sahip olabilecek bir ibare; fakat [Mtr der ki,] onu bulmadım. (Mgh.) — -b8- Bir adam hakkında söylendiğinde, (TA,) **رَكَعَ**, ayrıca (mecaz:) O, zenginlikten, yahut varlıktan, yahut yeterlilikten sonra fakir oldu; ve hâli, yahut durumu, alçaldı, yahut aşağılandı demektir. (K, TA.)

5 **تَرَكَّعَ** 1’e bak, paragrafın ikinci yarısında.

**رَكْعَةٌ**
**رَكْعَةٌ** ذ , [1’in birim mastarı: ve özellikle şu mânâyı ifade eder] Namazda tek bir kıyam fiili: ve şer‘î kabulünde daha hususî bir mânâda kullanılır; (Msb;) namazda tek bir kıyam fiili, ardından **رُكُوع** [yahut yukarıda tarif edilen tarzda başı indirme (ilk paragrafta **الرُّكُوعُ فِى الصَّلَاة**’ye bak)] ve iki secde demektir: (TA:) [ve buradan, mânânın daha ileri bir genişlemesiyle, **صَلَاةُ رَكْعَةٍ** için, baş ve bedenin bir eğilişinin namazı; önceki kıyam fiili ve sonraki iki secde, bu ifadeye dâhil olarak anlaşılmıştır:] çoğulu **رَكَعَاتٌ**. (Msb, K.) [Bu mânâların sonuncusunda kullanarak,] dersin ki, **صَلَّى رَكْعَةً** [O, baş ve bedenin bir eğilişinin namazını eda etti]: (K:) ve **صَلَّى رَكْعَتَيْنِ** [o, baş ve bedenin iki eğilişinin namazlarını eda etti]. (Msb, K.) [Bu şekilde adlandırılan namaz fiilinin tam bir tasviri, Modern Egyptians hakkındaki eserimde görülebilir.]

**رُكْعَةٌ**
**رُكْعَةٌ** ذ Yerde derin bir çukur (**هُوَّةٌ**): (IDrd, K:) Yemen lehçesinden olduğu ileri sürülür. (IDrd, TA.)

**رَاكِعٌ**
**رَاكِعٌ** ذ 1’in ism-i fâili, Eğilen, yahut kendini büken; yahut eğilmiş veya bükülmüş olan: [&c.:] (Mgh:) herhangi bir şey, yahut herhangi biri yahut herhangi bir kimse, (K’nın farklı nüshalarına göre,) başını indiren: (K:) yahut başı indirdikten sonra, dizler yere değecek şekilde yahut değmeyecek şekilde, yüzüstü düşen: (TA:) — -b2- şükür için secde eden; Kur’ân’da xxxviii. 23’te bu mânâda kullanılmıştır: (Mgh:) — -b3- namaz kılan: (Mgh:) — -b4- ve Câhiliye Zamanı’nda Araplar tarafından, putlara tapmayan hak dinin tâbii için kullanılmıştır: (TA:) — -b5- çoğulu **رَاكَعُونَ** (Mgh) ve **رُكَّعٌ** ve **رُكُوعٌ**. (TA.) — -b6- **اـِبِلٌ رَوَاكِعُ**, [**رَاكِعَةٌ**’nin çoğulu,] (mecaz:) yorgunluk, yahut en ileri derecede yorgunluk, yahut yorgunluktan doğan bitkinlik sebebiyle başlarını indiren ve yüzüstü düşen develer. (TA.)

**مَرْكَعٌ**
**مَرْكَعٌ** ذ [İnsanın eğildiği yahut kendini büktüğü yer: ve özellikle namazda: çoğulu aşağıdaki gibidir]. — -b2- Buğdayı veya benzerini öğüttükleri sert ve uzun bir taş: çoğulu **مَرَاكِعُ**. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَكَعَ
رَكَعَ A ( n. ac. رُكُوْع 27 ),
a.  Bowed down, prostrated himself; was bent, stooped; knelt.

b.  Became poor.

رَكَّعَ
رَكَّعَ II ,  أَرْكَعَ IV ,
a.  Made to bow down &c.

رَكْعَة
رَكْعَة 1t , ( pl. رَكَعَات ),
a.  Prostration; genuflexion; kneeling.

رُكْعَة
رُكْعَة 3t , ( pl. رُكَع 9 ),
a.  Chasm.

رَاْكِع
رَاْكِع 21 , ( pl. رُكَّع 11 ),
a.  Bowing; bowed down; prostrate; kneeling.

رُكُوْع
رُكُوْع 27 ,
a.  Kneeling; genuflection.

##### Türkçe

رَكَعَ
**رَكَعَ** A (isim mastar: **رُكُوْع** 27),
a. Eğildi, secde etti; bükülmüş oldu, kamburlaştı; diz çöktü.

b. Fakir oldu.

رَكَّعَ
**رَكَّعَ** II, **أَرْكَعَ** IV,
a. Eğdirdi vb.

رَكْعَة
**رَكْعَة** 1t, (çoğulu: **رَكَعَات**),
a. Secde; diz bükme; diz çökme.

رُكْعَة
**رُكْعَة** 3t, (çoğulu: **رُكَع** 9),
a. Yarık.

رَاْكِع
**رَاْكِع** 21, (çoğulu: **رُكَّع** 11),
a. Eğilen; eğilmiş; secde eden; diz çöken.

رُكُوْع
**رُكُوْع** 27,
a. Diz çökme; diz bükme.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ركع
رَكَعَ - يَرْكَعُ - رَاكِع - رَاكِعُوْن - رَكّاع - رُكَّع
رَكَعَ - يَرْكَعُ + كائن + لـِ كائن أو شيء: يخضع وينقاد ويبدي مايدل على ذلك: يبدي علامات الخضوع والانقياد لآخر، ويكون ذلك بكل أشكال إظهارالخضوع والانقياد سواء في القول والفعل والعمل (وهو الركوع المعنوي) أو في مظاهر حركات الوجه والرأس والجسم، ومنها الشكل الشائع وهو كب الوجهه وثني نصف الجسد العلوي من وضع الاستقامة نحو الأمام، فيشكل مع الورك والساقين زاوية  (قائمة أو حادة أو منفرجة)، وهو ركوع الصلاة، وركوع الأتباع للملوك، وركوع الذكر بالتحية للأنثى، وركوع المهزوم للغالب
رَاكِع: اسم فاعل صفة مشبهة من " رَكَعَ - يَرْكَعُ "
رَاكِعُوْن: جمع " راكِع "
﴿إنما وليكم الله ورسوله والذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم راكعون﴾: وهم خاضعون ذليلون من غير استنكاف أو سأم
رَكّاع: على وزن " فـَعـَّال " اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " رَكَعَ - يَرْكَعُ ": من صفته وحاله أنه كثير الركوع
رُكَّع: جمع " رَكّاع "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الخضوع وقبول القهر والعبودية مع رضا وتسليم" ، وهي:
عَبَدَ - يَعْبُدُ، دان - يَديْنُ (اللازم)، رَكَعَ - يَرْكَعُ، جَنَدَ - يَجْنُدُ، سَجَدَ - يَسْجُدُ، أَمِيَ (أَمِيَتْ) - يَأمَى(تَأمَى) (أَمُوَ(أَمُوَت) - يَأْمُو(تأمو))
ركع - يركع - اركعوا
 	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واركعوا مع الراكعين(43)﴾ البقرة ﴿يامريم اقنتي لربك واسجدي واركعي مع الراكعين (43)﴾ آل عمران
 	﴿وإذا قيل لهم اركعوا لا يركعون (48)﴾ المرسلات
 	﴿ياأيها الذين آمنوا اركعوا واسجدوا واعبدوا ربكم وافعلوا الخير لعلكم تفلحون(77)﴾ الحج
راكع - راكعون
 ﴿قال لقد ظلمك بسؤال نعجتك إلى نعاجه وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وقليل ما هم وظن داوود أنما فتناه فاستغفر ربه وخر راكعا وأناب (24)﴾ ص
	﴿إنما وليكم الله ورسوله والذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم راكعون (55)﴾ المائدة ﴿التائبون العابدون الحامدون السائحون الراكعون الساجدون الآمرون بالمعروف والناهون عن المنكر والحافظون لحدود الله وبشر المؤمنين(112)﴾ التوبة
الرُّكع
 ﴿وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود (125)﴾ البقرة ﴿وإذ بوأنا لإبراهيم مكان البيت أن لا تشرك بي شيئا وطهر بيتي للطائفين والقائمين والركع السجود(26)﴾ الحج
 	﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما(29)﴾ الفتح
مختار الصحاح
● [ركع] ر ك ع: الرُّكُوعُ الانحناء وبابه خضع ومنه ركوع الصلاة و رَكَعَ الشيخ انحنى من الكبر
الراغب
ركع
- الركوع: الانحناء، فتارة يستعمل في الهيئة المخصوصة في الصلاة كما هي، وتارة في التواضع والتذلل؛ إما في العبادة؛ وإما في غيرها نحو: }يا أيها الذين آمنوا اركعوا واسجدوا﴿[الحج/77]،﴾واركعوا مع الراكعين﴿[البقرة/43]،﴾والعاكفين والركع السجود﴿[البقرة/125]،﴾الراكعون الساجدون{ [التوبة/112]، قال الشاعر:
- 198 - أخبر أخبار القرون التي مضت *** أدب كأني كلما قمت راكع
(البيت للبيد من قصيدة له في رثاء أخيه أربد، ومطلعها:
بلينا وما تبلى النجوم الطوالع *** وتبقى الجبال بعدنا والمصانع
وهو في ديوانه ص 89)
ملخص اللسان
1.     الرُّكوع: الخُضوع؛ عن ثعلب. رَكع يَرْكَع رَكْعاً ورُكُوعاً:  طَأْطأَ رأْسَه.
2.     وكلُّ قَوْمة يتلوها الركوع والسجْدتان من الصلوات، فهِي  رَكْعة؛
3.     رَكع المُصلّي ركعة وركعتين وثلاث رَكعات، وأَما الرُّكوع فهو  أَن يَخْفِض المصلي رأْسه بعد القَوْمة التي فيها القِراءة حتى يطمئن ظهره  راكعاً؛
4.     شيء يَنْكَبُّ لوجهه فَتَمسُّ  ركبتُه الأَرضَ أَو لا تمسها بعد أَن يخفض رأْسه، فهو راكع
5.     وجمع الرّاكع رُكَّع ورُكُوع،
6.     والرُّكوع: الانحناء، ومنه رُكوع الصلاة، وركَع الشيخُ: انحنى من  الكِبَر، والرَّكْعةُ: الهُوِيُّ في الأَرض
7.     تسمي  الحَنِيف راكعاً إِذا لم يَعْبُد الأَوثان وتقول: رَكَع إِلى الله
لسان العرب
● - ركع: الرُّكوع: الخُضوع؛ عن ثعلب. رَكع يَرْكَع رَكْعاً ورُكُوعاً:  طَأْطأَ رأْسَه. وكلُّ قَوْمة يتلوها الركوع والسجْدتان من الصلوات، فهِي  رَكْعة؛ قال:  وأُفْلِتَ حاجِبٌ فَوْتَ العَوالي،  على شَقّاء تَرْكَعُ في الظِّرابِ  ويقال: رَكع المُصلّي ركعة وركعتين وثلاث رَكعات، وأَما الرُّكوع فهو  أَن يَخْفِض المصلي رأْسه بعد القَوْمة التي فيها القِراءة حتى يطمئن ظهره  راكعاً؛ قال لبيد:  أَدِبُّ كأَنِّي كُلَّما قُمْتُ راكِع  فالرّاكِعُ: المنحني في قول لبيد. وكلُّ شيء يَنْكَبُّ لوجهه فَتَمسُّ  ركبتُه الأَرضَ أَو لا تمسها بعد أَن يخفض رأْسه، فهو راكع. وفي حديث علي،  كرم الله وجهه، قال: نَهاني أَن أَقرأَ وأَنا راكع أَو ساجد؛ قال  الخطابي: لما كان الركوع والسجود، وهما غاية الذُّلِّ والخُضوع، مخصوصين بالذكر  والتسبيح نهاه عن القراءة فيهما كأَنه كَرِه أَن يجمع بين كلام الله  تعالى وكلام الناس في مَوْطِن واحد فيكونا على السَّواء في المَحَلِّ  والمَوْقِع؛ وجمع الرّاكع رُكَّع ورُكُوع، وكانت العرب في الجاهلية تسمي  الحَنِيف راكعاً إِذا لم يَعْبُد الأَوثان وتقول: رَكَع إِلى الله؛ ومنه قول  الشاعر:  إِلى رَبِّه رَبِّ البَرِيّةِ راكِع  ويقال: ركَع الرجل إِذا افْتَقَرَ بعد غِنًى وانْحَطَّت حالُه؛ وقال:  ولا تُهِينَ الفَقِيرَ، عَلَّكَ أَن  تركَعَ يَوْماً، والدهْرُ قد رَفَعَهْ  أَراد ولا تُهِينَن فجعل النون أَلفاً ساكنة فاستقبلها ساكن آخر فسقطت.  والرُّكوع: الانحناء، ومنه رُكوع الصلاة، وركَع الشيخُ: انحنى من  الكِبَر، والرَّكْعةُ: الهُوِيُّ في الأَرض، يمانية. قال ابن بري: ويقال ركَع  أَي كَبا وعَثَر؛ قال الشاعر:  وأُفلت حاجب فَوْتَ العَوالي  وأَورد البيت  (* راجع هذا البيت سابقاً).
مقاييس اللغة:
(ركع)  الراء والكاف والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انحناءٍ في الإنسان وغيرِه. يقال ركَعَ الرّجلُ، إذا انحنى. وكلُّ منحنٍ راكع. قال لَبيد:
أُخبِّر أخبارَ القُرونِ التي مضَتْ *** أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُُمتُ راكعُ([7])
وفي الحديث ذِكْر المشايخ الرُّكَّع([8])، يريد به الذين انحنَوْا. والرُّكوع في الصلاة من هذا. ثمّ تصرّف الكلامُ فقيل للمصلِّي راكع، وقيل للسَّاجد شكراً: راكع. قال الله تعالى في شأن داودَ عليه السلام: ﴿فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعاً وَأَنَابَ﴾ [ص 24]. وقال في موضع آخر: ﴿وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرّاكِعِينَ﴾ [آل عمران 43]، قال قومٌ: تأويلها اسجدي، أي صلِّي؛ واركعي مع الراكعين، أي اشكري لِله جلّ ثناؤُه مع الشاكرين. قال ابن دُريد: الرُّكْعة([9]): الهُوَّة في الأرض؛ لغة يمانِيّة.
القاموس المحيط:
رَكَعَ المُصَلِّي رَكْعَةً وركعتينِ وثلاثَ ركَعاتٍ، محركةً صَلَّى، و الشيخُ انْحَنَى كِبَراً، أو كبَا على وجْهه، وافْتَقَرَ بعدَ غِنًى، وانْحَطَّتْ حالُه، وكلُّ شيءٍ يَخْفِضُ رأسَه، فهو راكِعٌ. والرُّكوعُ في الصلاةِ أنْ يَخْفِضَ رأسَه بعدَ قَوْمَةِ القِراءَةِ حتى تَنَالَ راحتاهُ رُكْبَتَيْهِ، أو حتى يَطْمَئِنَّ ظَهْرُه. وكشدَّادٍ فرسُ زيد بنِ عَبَّاسٍ أحَدِ بني سَمَّاكٍ. والرُّكْعَةُ، بالضم الهُوَّةُ من الأرضِ.
تاج العروس:
ركع
رَكَعَ المُصَلِّي رَكْعَةً ورَكْعَتَين وثلاثَ ركَعَاتٍ مُحَرَّكَةً : صَلَّى وكُلُّ قَوْمَةٍ يَتْلُوها الرُّكوعُ والسَّجْدَتانِ من الصَّلَواتِ فهي رَكْعَةٌ . رَكَعَ الشَّيْخُ : انْحَنى كِبَراً وهو أَصلُ مَعنى الرُّكوع ومنه أُخِذَ رُكوعُ الصَّلاةِ وبه فُسِّرَ قولُ لَبيدٍ :
أُخَبِّرُ أَخبارَ القُرونِ الّتي مَضَتْ ... أَدِبُّ كأَنِّي كُلَّما قُمْتُ راكِعُ رَكَعَ : كَبا على وجْهِهِ قاله ابن دُرَيدٍ زادَ ابنُ بَرّيّ : وعَثَرَ قال : ومنه رُكوعُ الصَّلاةِ وأَنشدَ :
وأَفْلَتَ حاجِبٌ فَوْتَ العَوالي ... على شَقّاءَ تَرْكَعُ في الظِّرابِ منَ المَجاز : رَكَعَ الرَّجُلُ إذا افْتَقَرَ بعدَ غِنىً وانْحَطَّتْ حالُه قال الأَضْبَطُ بنُ قُرَيْعٍ :
لا تُهينَ الفَقيرَ عَلَّكَ أَنْ ... تَرْكَعَ يَوماً والدَّهْرُ قد رَفَعَهْ في أَبيات قد مَضَتْ في خدع . وكُلُّ شيءٍ يَنْكَبُّ لِوَجْهِه فَتَمَسُّ رُكْبَتُهُ الأَرْضَ أَو لا تَمَسُّها بعدَ أَنْ يَخْفِضَ رأْسَهُ فهو راكِعٌ . وقال ثَعلَبٌ : الرُّكوع : الخُضوع رَكَعَ يَرْكَعُ رَكْعاً ورُكوعاً : طأْطأَ رأْسَه . أَمّا الرُّكوعُ في الصَّلاةِ فهو أَنْ يَخْفِضَ المُصَلِّي رأْسَهُ بعدَ قَوْمَةِ القراءَةِ حتّى تنالَ راحَتاهُ رُكْبَتَيْه أَو حَتّى يَطْمَئِنَّ ظَهرُه وقَدَّرَه الفُقهاءُ بحيث إذا وُضِعَ على ظَهرِه قَدَحٌ مَلآنُ من الماءِ لمْ يَنْكَبَّ وقال الرَّاغِبُ الأَصْبَهانِيُّ : الرٌُّكوعُ : الانْحِناءُ فتارَةً يُسْتَعْمَلُ في الهَيئةِ المَخصوصَةِ في الصَّلاةِ كما هي وتارَةً في التَّواضُعِ والتَّذَلُّلِ إمّا في العِبادَةِ وإمّا في غيرِها . الرَّكّاعُ كشَدَّادٍ : فَرَسُ زَيد بنِ عبّاس بنِ عامِرٍ أَحَدِ بَني سَمَّاكٍ . والرُّكْعَةُ بالضَّمِّ : الهُوَّةُ من الأَرضِ زعَموا لُغةً يَمانِيَة نقله ابنُ دُرَيْد . ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عليه : جَمْعُ الرَّاكِعِ : رُكَّعٌ ورُكوعٌ . وكانت العَرَبُ في الجاهِليَّةِ تُسَمِّي الحَنيفَ راكِعاً إذا لمْ يَعْبُدِ الأَوثانَ ويقولونَ رَكَعَ إلى الله قال الزَّمَخشَرِيُّ : أَي اطْمَأَنَّ قال النّابِغَةُ الذُّبْيانِيُّ :
سَيَبْلُغُ عُذْراً أَو نَجاحاً من امْرئٍ ... إلى رَبِّه رَبِّ البَرِيَّةِ راكِعُ أَي سيَبْلُغُ راكِعٌ عُذراً إلى رَبِّه يَعني النُّعمانَ بنَ المُنْذِرِ وراكِعٌ يعني نفسَه ويُروَى سيَبْلُغُ من الإبلاغِ . وهو يَتَرَكَّع أَي يُصَلِّي . والمَراكِع : حِجارَةٌ صُلْبَةٌ مُستطيلَةٌ يُطْحَنُ عليها واحِدُها مَرْكَعٌ يمانيةٌ . ومَراكِعُ مُوسى : مَوْضِعٌ بالقربِ من مِصْرَ . منَ المَجاز : لَغِبَتِ الإبِلُ حتّى ركَعَتْ وهُنَّ رَواكِعُ : طأْطَأَتْ رُؤُوسَها وأَكَبَّتْ على وُجوهِها

##### Türkçe

**ركع**
**رَكَعَ - يَرْكَعُ - رَاكِع - رَاكِعُوْن - رَكّاع - رُكَّع**
**رَكَعَ - يَرْكَعُ** + bir varlık + bir varlık veya şey için **لـِ**: boyun eğer ve itaat eder ve buna delâlet eden şeyi ortaya koyar: bir başkasına boyun eğme ve itaat etme alâmetlerini ortaya koyar; bu, söz, fiil ve amel ile boyun eğme ve itaat göstermenin bütün şekilleriyle olur (ve bu, mânevî rükûdur) yahut yüz, baş ve beden hareketlerinin görünümlerinde; bunlardan yaygın şekil, yüzü aşağı çevirmek ve doğruluk hâlindeki duruştan üst bedenin yarısını öne doğru bükmektir; böylece kalça ve bacaklarla bir açı (dik veya dar veya geniş) teşkil eder; bu, namazın rükûudur; tâbilerin krallara rükûu; erkeğin dişiye selâmla rükûu; yenilenin galibe rükûu.

**رَاكِع**: “**رَكَعَ - يَرْكَعُ**”dan müşebbehe sıfat, ism-i fâil.
**رَاكِعُوْن**: “**راكِع**”in çoğulu.
﴿إنما وليكم الله ورسوله والذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم راكعون﴾: yani, çekinme veya bıkkınlık olmaksızın boyun eğen, zelil olanlar.

**رَكّاع**: “**فـَعـَّال**” vezninde; “**رَكَعَ - يَرْكَعُ**”dan müşebbehe sıfat, mübalağa ism-i fâil: sıfatı ve hâli, çok rükû eden olmasıdır.
**رُكَّع**: “**رَكّاع**”ın çoğulu.

Ve lafız, “**الخضوع وقبول القهر والعبودية مع رضا وتسليم**” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**عَبَدَ - يَعْبُدُ**، **دان - يَديْنُ (اللازم)**، **رَكَعَ - يَرْكَعُ**، **جَنَدَ - يَجْنُدُ**، **سَجَدَ - يَسْجُدُ**، **أَمِيَ (أَمِيَتْ) - يَأمَى(تَأمَى) (أَمُوَ(أَمُوَت) - يَأْمُو(تأمو))**

**ركع - يركع - اركعوا**
﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة واركعوا مع الراكعين(43)﴾ Bakara ﴿يامريم اقنتي لربك واسجدي واركعي مع الراكعين (43)﴾ Âl-i İmrân
﴿وإذا قيل لهم اركعوا لا يركعون (48)﴾ Mürselât
﴿ياأيها الذين آمنوا اركعوا واسجدوا واعبدوا ربكم وافعلوا الخير لعلكم تفلحون(77)﴾ Hac

**راكع - راكعون**
﴿قال لقد ظلمك بسؤال نعجتك إلى نعاجه وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وقليل ما هم وظن داوود أنما فتناه فاستغفر ربه وخر راكعا وأناب (24)﴾ Sâd
﴿إنما وليكم الله ورسوله والذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم راكعون (55)﴾ Mâide ﴿التائبون العابدون الحامدون السائحون الراكعون الساجدون الآمرون بالمعروف والناهون عن المنكر والحافظون لحدود الله وبشر المؤمنين(112)﴾ Tevbe

**الرُّكع**
﴿وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود (125)﴾ Bakara ﴿وإذ بوأنا لإبراهيم مكان البيت أن لا تشرك بي شيئا وطهر بيتي للطائفين والقائمين والركع السجود(26)﴾ Hac
﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما(29)﴾ Fetih

Muhtâr es-Sıhâh
● [**ركع**] ر ك ع: **الرُّكُوعُ** eğilmedir; kapısı **خضع**’dır; ondan namazın rükûu; ve **رَكَعَ** yaşlı: yaşlılıktan eğildi.

Râgıb
**ركع**
- **الركوع**: eğilme; bazen namazdaki özel heyette, olduğu gibi kullanılır; bazen de tevazu ve zelillikte; ya ibadette; ya da onun dışında; şu gibi: }يا أيها الذين آمنوا اركعوا واسجدوا﴿[الحج/77]،﴾واركعوا مع الراكعين﴿[البقرة/43]،﴾والعاكفين والركع السجود﴿[البقرة/125]،﴾الراكعون الساجدون{ [التوبة/112]، şair dedi ki:
- 198 - أخبر أخبار القرون التي مضت *** أدب كأني كلما قمت راكع

(Beyit, Lebîd’indir; kardeşi Erbed’i mersiye olarak söylediği bir kasidedendir; matlaı:
بلينا وما تبلى النجوم الطوالع *** وتبقى الجبال بعدنا والمصانع
Ve divanında s. 89’dadır.)

Lisân’ın özeti
1. **الرُّكوع**: boyun eğme; Sa‘leb’den. **رَكع يَرْكَع رَكْعاً ورُكُوعاً**: başını aşağı eğdi.
2. Namazlardan rükû ve iki secdenin izlediği her kıyam, o bir **رَكْعة**’dır;
3. **رَكع** namaz kılan bir rek‘at, iki rek‘at ve üç **رَكعات** rükû etti; ama **الرُّكوع** ise, namaz kılanın kıraatin bulunduğu kıyamdan sonra başını indirmesidir; ta ki sırtı rükû hâlinde sükûnet bulsun;
4. Yüzü üzerine kapanan her şey, başını indirdikten sonra dizi yere değse de değmese de, o **راكع**dır.
5. **الرّاكع**ın çoğulu **رُكَّع** ve **رُكُوع**dur,
6. **الرُّكوع**: eğilme; ondan namazın rükûu; ve **ركَع** yaşlı: yaşlılıktan eğildi; ve **الرَّكْعة**: yere düşüştür.
7. Putlara tapmadığı zaman hanîfi **راكع** diye adlandırır ve şöyle dersin: **رَكَع إِلى الله**.

Lisânü’l-‘Arab
● - **ركع**: **الرُّكوع**: boyun eğme; Sa‘leb’den. **رَكع يَرْكَع رَكْعاً ورُكُوعاً**: başını aşağı eğdi. Namazlardan rükû ve iki secdenin izlediği her kıyam, o bir **رَكْعة**’dır; dedi ki:
وأُفْلِتَ حاجِبٌ فَوْتَ العَوالي،  على شَقّاء تَرْكَعُ في الظِّرابِ
Ve denir: **رَكع** namaz kılan bir rek‘at, iki rek‘at ve üç **رَكعات** rükû etti; ama **الرُّكوع** ise, namaz kılanın kıraatin bulunduğu kıyamdan sonra başını indirmesidir; ta ki sırtı rükû hâlinde sükûnet bulsun; Lebîd dedi:
أَدِبُّ كأَنِّي كُلَّما قُمْتُ راكِع
Buna göre Lebîd’in sözünde **الرّاكِعُ**: eğilen kimsedir. Ve yüzü üzerine kapanan her şey, başını indirdikten sonra dizi yere değse de değmese de, o **راكع**dır. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın, dedi ki: beni, ben **راكع** yahut **ساجد** iken okumaktan nehyetti; Hattâbî dedi ki: rükû ve secde, ki ikisi zillet ve boyun eğmenin nihayetidir, zikir ve tesbih için tahsis edilince, onda kıraatten onu nehyetti; sanki, Allah Teâlâ’nın kelâmı ile insanların kelâmını bir mekânda birleştirmeyi kerih gördü; böylece ikisi mahal ve mevki bakımından eşit olur; **الرّاكع**ın çoğulu **رُكَّع** ve **رُكُوع**dur; Araplar câhiliyede, putlara tapmadığı zaman hanîfi **راكع** diye adlandırır ve “**رَكَع إِلى الله**” derlerdi; şairin sözü bundandır:
إِلى رَبِّه رَبِّ البَرِيّةِ راكِع
Ve denir: kişi **ركَع** eder; zenginlikten sonra fakirleştiği ve hâli düştüğü zaman; ve dedi ki:
ولا تُهِينَ الفَقِيرَ، عَلَّكَ أَن  تركَعَ يَوْماً، والدهْرُ قد رَفَعَهْ
İstedi: “ولا تُهِينَن” (fakiri aşağılamayasın); nûn’u sâkin bir elif yaptı; ona başka bir sâkin karşılayınca düştü. Ve **الرُّكوع**: eğilme; ondan namazın rükûu; ve **ركَع** yaşlı: yaşlılıktan eğildi; ve **الرَّكْعةُ**: yere düşüştür; Yemenîdir. İbn Berrî dedi ki: ve denir **ركَع** yani yüzüstü düştü ve sendeledi; şair dedi:
وأُفلت حاجب فَوْتَ العَوالي
Ve beyti zikretti
(* bu beyti daha önceye müracaat et).

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**ركع**) **الراء** ve **الكاف** ve **العين** tek bir asıldır; insanda ve başkasında bir eğilmeye delâlet eder. Denir: kişi **ركَعَ** etti; eğildiği zaman. Ve her eğilen **راكع**dır. Lebîd dedi:
أُخبِّر أخبارَ القُرونِ التي مضَتْ *** أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُُمتُ راكعُ([7])
Ve hadiste **المشايخ الرُّكَّع**([8]) zikri vardır; bununla, eğilenleri kasteder. Namazdaki **الرُّكوع** da bundandır. Sonra söz tasarruf gördü; namaz kılana **راكع** denildi; şükür için secde edene **راكع** denildi. Allah Teâlâ, Dâvûd aleyhisselâm hakkında dedi: ﴿فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعاً وَأَنَابَ﴾ [ص 24]. Ve başka bir yerde dedi: ﴿وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرّاكِعِينَ﴾ [آل عمران 43]؛ bir kavim dedi: te’vili “**اسجدي**”, yani “namaz kıl”; ve “**واركعي مع الراكعين**”, yani Allah’a, cellet senâuhu, şükredenlerle birlikte şükret. İbn Düreyd dedi: **الرُّكْعة**([9]): yerdeki çukurdur; Yemenî bir dildir.

El-Kâmûsü’l-Muhît:
**رَكَعَ** namaz kılan bir **رَكْعَةً** ve iki rek‘at ve üç **ركَعاتٍ** (harekeli): namaz kıldı; ve yaşlı: yaşlılıktan eğildi; yahut yüzü üzerine düştü; ve zenginlikten sonra fakirleşti; ve hâli düştü; ve başını indiren her şey, o **راكِعٌ**dır. Ve namazda **الرُّكوعُ**: kıraat kıyamından sonra başını indirmesidir; ta ki iki avucu iki dizine ulaşsın; yahut ta ki sırtı sükûnet bulsun. Ve **شدَّادٍ** gibi: Zeyd b. Abbâs’ın, Benî Semmâk’tan birinin, atıdır. Ve **الرُّكْعَةُ** (ضم ile): yerden çukurdur.

Tâcü’l-‘Arûs:
**ركع**
**رَكَعَ** namaz kılan bir **رَكْعَةً** ve iki **رَكْعَتَين** ve üç **ركَعَاتٍ** (harekeli): namaz kıldı; ve namazlardan rükû ve iki secdenin izlediği her kıyam, o bir **رَكْعَةٌ**’dır. **رَكَعَ** yaşlı: yaşlılıktan eğildi; ve o, **الرُّكوع** mânâsının aslıdır; ondan namazın rükûu alınmıştır; ve Lebîd’in sözü bununla tefsir edilmiştir:
أُخَبِّرُ أَخبارَ القُرونِ الّتي مَضَتْ ... أَدِبُّ كأَنِّي كُلَّما قُمْتُ راكِعُ
**رَكَعَ**: yüzü üzerine düştü; bunu İbn Düreyd söyledi; İbn Berrî artırdı: ve sendeledi; dedi ki: ve ondan namazın rükûu; ve şu beyti inşâd etti:
وأَفْلَتَ حاجِبٌ فَوْتَ العَوالي ... على شَقّاءَ تَرْكَعُ في الظِّرابِ
Mecazdan: kişi **رَكَعَ** eder; zenginlikten sonra fakirleştiği ve hâli düştüğü zaman; el-Aḍbaṭ b. Ḳuray‘ dedi ki:
لا تُهينَ الفَقيرَ عَلَّكَ أَنْ ... تَرْكَعَ يَوْماً والدَّهْرُ قد رَفَعَهْ
Geçmiş olan beyitler içinde. Ve yüzü üzerine kapanan her şey, başını indirdikten sonra dizi yere değse de değmese de, o **راكِعٌ**dır. Sa‘leb dedi: **الرُّكوع**: boyun eğme. **رَكَعَ يَرْكَعُ رَكْعاً ورُكوعاً**: başını aşağı eğdi. Ama namazda **الرُّكوعُ**: namaz kılanın kıraat kıyamından sonra başını indirmesidir; ta ki iki avucu iki dizine ulaşsın yahut ta ki sırtı sükûnet bulsun; fakihler onu, sırtına su dolu bir kadeh konulsa devrilmeyecek şekilde takdir ettiler. Ve Râgıb el-İsfahânî dedi ki: **الرٌُّكوعُ**: eğilmedir; bazen namazdaki özel heyette, olduğu gibi kullanılır; bazen de tevazu ve zelillikte; ya ibadette ya da onun dışında. **الرَّكّاعُ** **شدَّادٍ** gibi: Zeyd b. Abbâs b. Âmir’in, Benî Semmâk’tan birinin, atıdır. Ve **الرُّكْعَةُ** (ضم ile): yerden çukurdur; Yemenî bir dil olduğunu zannettiler; bunu İbn Düreyd nakletti. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الرَّاكِعِ**in cem‘i: **رُكَّعٌ** ve **رُكوعٌ**. Araplar câhiliyede, putlara tapmadığı zaman hanîfi **راكِعاً** diye adlandırır ve “**رَكَعَ إلى الله**” derlerdi. Zemahşerî dedi ki: yani sükûnet buldu. Nâbiga ez-Zübyânî dedi ki:
سَيَبْلُغُ عُذْراً أَو نَجاحاً من امْرئٍ ... إلى رَبِّه رَبِّ البَرِيَّةِ راكِعُ
Yani: **راكِعٌ** Rabbine bir özür ulaştıracaktır; Nu‘mân b. Münzir’i kasteder; ve **راكِعٌ** kendisini kasteder; ve “**سيبلغ**” iblâğdan diye rivayet edilir. Ve o **يَتَرَكَّع** eder: yani namaz kılar. Ve **المَراكِع**: üzerinde öğütülen, sert, uzunca taşlardır; tekili **مَرْكَعٌ**dır; Yemenîdir. Ve **مَراكِعُ مُوسى**: Mısır yakınında bir yerdir. Mecazdan: develer yoruldu; ta ki **ركَعَتْ** ettiler; ve onlar **رَواكِعُ**dur: başlarını aşağı eğdiler ve yüzleri üzerine kapandılar.
