# ركع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%83%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ركع

ركع المصلي ركعة، وركعتين، وثلاث ركعات، محركة: صلى، وكل قومة يتلوها الركوع والسجدتان من الصلوات فهي ركعة. ركع الشيخ: انحنى كبرا، وهو أصل معنى الركوع، ومنه أخذ ركوع الصلاة، وبه فسر قول لبيد:
  أخبر أخبار القرون التي مضت                      أدب كأني كلما قمت راكـع ركع: كبا على وجهه، قاله ابن دريد، زاد ابن بري: وعثر، قال: ومنه ركوع الصلاة، وأنشد:
  وأفلت حاجب فوت العوالـي                      على شقاء تركع في الظراب من المجاز: ركع الرجل، إذا افتقر بعد غنى، وانحطت حاله، قال الأضبط بن قريع:
  لا تهين الفقـير عـلـك أن                      تركع يوما والدهر قد رفعه في أبيات قد مضت في خ-د-ع. وكل شيء ينكب لوجهه، فتمس ركبته الأرض، أو لا تمسها بعد أن يخفض رأسه فهو راكع. وقال ثعلب: الركوع: الخضوع، ركع يركع ركعا وركوعا: طأطأ رأسه. أما الركوع في الصلاة فهو أن يخفض المصلي رأسه بعد قومة القراءة، حتى تنال راحتاه ركبتيه، أو حتى يطمئن ظهره، وقدره الفقهاء بحيث إذا وضع على ظهره قدح ملآن من الماء لم ينكب، وقال الراغب الأصبهاني: الركوع: الانحناء، فتارة يستعمل في الهيئة المخصوصة في الصلاة كما هي، وتارة في التواضع والتذلل، إما في العبادة وإما في غيرها. الركاع، كشداد: فرس زيد بن عباس بن عامر أحد بني سماك. والركعة، بالضم: الهوة من الأرض، زعموا، لغة يمانية، نقله ابن دريد. ومما يستدرك عليه: جمع الراكع: ركع وركوع. وكانت العرب في الجاهلية تسمي الحنيف راكعا إذا لم يعبد الأوثان، ويقولون ركع إلى الله، قال الزمخشري: أي اطمأن، قال النابغة الذبياني:
  سيبلغ عذرا أو نجاحا من امرئ                      إلى ربه رب البـرية راكـع أي سيبلغ راكع عذرا إلى ربه، يعني النعمان بن المنذر، وراكع يعني نفسه، ويروى سيبلغ، من الإبلاغ. وهو يتركع، أي يصلي. والمراكع: حجارة صلبة مستطيلة يطحن عليها، واحدها مركع، يمانية. ومراكع موسى: موضع بالقرب من مصر. من المجاز: لغبت الإبل حتى ركعت، وهن رواكع: طأطأت رؤوسها، وأكبت على وجوهها.

### Türkçe

**ركع** namaz kılan kimse bir **ركعة** (rek‘at), iki **ركعتين**, üç **ركعات** (rek‘atlar) **محركة** (harekeli olarak) yaptı: namaz kıldı; namazlardan her bir kıyam ki onu rükû ve iki secde takip eder, işte o bir **ركعة**dır. **ركع** yaşlı: büyüklenerek eğildi; bu, rükûun anlamının aslıdır; bundan namazın **ركوع**u alınmıştır; bununla Lebîd’in sözü tefsir edilmiştir:
  Geçmiş olan asırların haberlerini haber ver                      Edep; sanki ben her ne zaman kalksam **راكع**(ım)

**ركع**: yüzüstü kapaklandı; bunu İbn Düreyd söylemiştir; İbn Berrî artırdı: ve sendeledi; dedi ki: bundan namazın **ركوع**u (vardır); ve şu beyit okunmuştur:
  Yükseklerin kaçışıyla bir kaş kurtuldu                      Sıkıntı üzere **تركع** eden, tepelerde

Mecazdan: adam **ركع**, yani zenginlikten sonra fakirleşti ve hâli alçaldı; el-Aḍbaṭ b. Ḳuray‘ dedi ki:
  Fakiri hor görme; umulur ki sen                      Bir gün **تركع** edersin; hâlbuki zaman onu yükseltmişti

Bu, **خ-د-ع**’da geçmiş olan beyitlerdendir. Ve her şey ki yüzü üzerine devrilir; böylece dizi yere dokunur, yahut başını alçalttıktan sonra ona dokunmaz; o, **راكع**tır. Sa‘leb dedi ki: **الركوع**: boyun eğiştir; **ركع** **يركع** **ركعا** ve **ركوعا**: başını eğdi.

أما namazdaki **الركوع** ise, namaz kılanın kıraat kıyamından sonra başını alçaltmasıdır; ta ki iki avucu dizlerine erişsin, yahut sırtı sükûnete ersin; fakihler onu, sırtına su dolu bir kadeh konulsa devrilmeyecek şekilde takdir ettiler. Râgıb el-İṣfahânî dedi ki: **الركوع**: eğilmedir; bazen namazdaki hususî heyette, olduğu gibi kullanılır; bazen de tevazu ve zillette, ya ibadette ya da onun dışında.

**الركاع**, **كشداد**: Benî Semâk’tan olanlardan biri Zeyd b. ‘Abbâs b. ‘Âmir’in atıdır. Ve **الركعة**, zamme ile: yerden bir çukurdur, zannettiler; Yemenî bir lugattır; bunu İbn Düreyd nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الراكع**ın cemi: **ركع** ve **ركوع**. Araplar câhiliyede putlara ibadet etmezse hanîfi **راكعا** diye adlandırırlardı; ve “**ركع** إلى الله” derlerdi. Zemahşerî dedi ki: yani sükûnete erdi. en-Nâbiġa ez-Ẕubyânî dedi ki:
  Bir kimseden özür yahut başarı ulaşacaktır                      Rabbine, yaratılmışların Rabbi olan, **راكع** olarak

Yani: **راكع** bir özür Rabbine ulaşacaktır; Nu‘mân b. el-Münẕir’i kastediyor; ve **راكع** kendisini kastediyor; ve “**سيبلغ**” rivayet olunur; **الإبلاغ**’dan. Ve o **يتركع** eder; yani namaz kılar.

Ve **المراكع**: üzerinde öğütülen, sert, uzun taşlardır; onun teki **مركع**tır; Yemenîdir. Ve **مراكع موسى**: Mısır yakınında bir yerdir.

Mecazdan: develer yoruldu, ta ki **ركعت**; ve onlar **رواكع**dır: başlarını eğdiler ve yüzleri üzerine kapandılar.
