# ركن (ر-ك-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%83%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Rükun dayanak demektir

- Harfler: ر - ك - ن
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بِرُكْنِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%86%D9%90%D9%87%D9%90.md) | بِفُعْلِهِ | Onun dayanağıyla | 1 | 1 | [51:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/ayet/51:39.md) |
| [تَرْكَنُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%83%D9%8E%D9%86%D9%8F.md) | تَفْعَلُ | Dayanırsın | 1 | 1 | [17:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/ayet/17:74.md) |
| [تَرْكَنُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%83%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعَلُوا | Dayanmayın | 1 | 1 | [11:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/ayet/11:113.md) |
| [رُكْنٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/siga/%D8%B1%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%86%D9%8D.md) | فُعْلٍ | Dayanak | 1 | 1 | [11:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/ayet/11:80.md) |

## Mücavir kökler — 16 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Veli arka demektir
2. [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sibat(Te) kayış demektir
3. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Neredeyse o
4. [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Eveye kuş yuvası demektir
5. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kuvvet
6. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ona dokundu
7. [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
8. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Az
9. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sicim bağıdır
10. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
11. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dane, inek yavrusuna denir
12. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ateş demektir
13. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bahçe demektir
14. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Zalimler
15. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
16. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Şey

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ركن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md), [سند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md), [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [خذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yapının veya nesnenin yükü taşıyan en güçlü köşesi, sığınılan korunaklı dayanağı |
| Çekirdek Özet 2 | Güç ve himaye arayışıyla bir unsura meyledip ona bağlanma ve güvenerek sığınma |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal ve ahlaki dayanağın fani, zalim güçlere değil mutlak sığınağa tahsis edilmesi gerekliliği |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir sempati veya sevgi sanıp, iradi olarak zalim otoriteye ve fani güce ontolojik dayanak bağıyla yaslanma tehlikesini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رك | Ağırlık binmesi, baskı altında toplanıp yoğunlaşma ve zemine oturma hareketini ifade eder; [ركب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%A8.md) kökünde üstüne binip yük olma, [ركد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%AF.md) kökünde hareketsizce zemine çökme, [ركز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B2.md) kökünde zemine saplanıp sabitlenme, [ركم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%85.md) kökünde üst üste yığılıp baskı oluşturma örneklerinde bu ortak basınç ve oturma dinamiği açıkça görülür | ن | Filizlenme, canlılık ve süreklilik bildiren harfin eklenmesiyle zemine oturan ağırlık tek taraflı bir çökme olmaktan çıkarak, bütün bir yapıyı sürekli biçimde taşıyan, ona sığınak ve direnç kazandıran dinamik bir köşeye ve dayanağa dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Bütün gövdeyi yönlendiren, ağırlığın ve önceliğin merkezini oluşturan tepe nokta |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Taşınan yükü alttan kavrayan, eğrilerek basıncı emen ve içine alıp tutan taşıyıcı cephe |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Ayrılmaz bir devamlılık, dirençli bir bağlılık ve yük taşıma kararlılığı |
| ركن | Üstten binen ağırlığın kavranarak süreklilik kazanan güçlü bir dayanakta sabitlenmesi | Yükün en güçlü cephe ve köşe tarafından kavranıp taşınması ve bu sağlam noktaya güvenle yaslanma eylemi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dağın en sarp, aşılmaz çıkıntısı; bir yapının bütün ağırlığı taşıyan en muhkem köşe duvarı ve devenin iri memesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde dağın yıkılmaz, sarp burçları için ركين nitelemesi kullanılır; nitekim el-A‘şâ şiirinde heybetli ve sarsılmaz dağ sığınağını bu kökle tasvir etmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Bedevi hayatında kabilenin savaşta arkasını yasladığı askeri güç, silahlı birlik ve şeref kaynağı olan topluluk ركن olarak adlandırılmış; sığınılacak güçlü korunak anlamında darbımesel haline gelmiştir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça ركن kökü, merkezi Sami dillerinde ağırlık taşıma, yerleşme ve sığınak bulma semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün asli çekirdeğini oluşturan رك iki harfli tabanı; Akadca rekū (yaslanmak, bir yere yanaşıp sığınmak) ve Süryanice r-k-n (eğilmek, bir yana meyledip yaslanmak) biçimleriyle fonetik ve semantik paralellik gösterir. Klasik İbranicede kök doğrudan üçlü biçimde yaygın olmayıp meyil ve eğilme ekseninde ikincil formlarla temsil edilir. Arapçada ise kök, hem taşınmaz fiziki yapının en sağlam taşıyıcı köşesi (maddi dayanak) hem de insanın zaaf anında sığındığı toplumsal ve askeri kudret (manevi dayanak) anlamında çift yönlü bir soyutlama derinliği kazanmıştır. Bu evrim, göçebe kabilelerin sığınak arayışından yerleşik mimarinin köşe taşlarına uzanan kültürel dönüşümü yansıtır.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ركن الشيء / ركن إليه | Bir nesnenin en muhkem köşesi olmaktan bir kimseye/otoriteye güvenip meyil göstermeye doğru semantik genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice r-k-n ve Akadca rekū | Yaslanma, bir yana meyledip başını koyma ve sığınak edinme anlam alanı ortaklığı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Kök düzeyinde kesin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Payne Smith, Compendious Syriac Dictionary; Maqāyīs al-Lugha; Lane’s Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ركن | Anlamlı | Güçlü köşe ve dayanak | Bir yapının veya topluluğun en kuvvetli cephesi, sığınak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [رنك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D9%83.md) | Anlamlı | Renk ve kabile adı | Karışıklık, bulanıklık yahut belirli bir soy/fırka nispeti | Kur'an'da geçmez |
| [كرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%86.md) | Anlamlı | Vurmalı/telli çalgı | Ud veya zilli müzik aleti; ritmik çarpma | Kur'an'da geçmez |
| [كنر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B1.md) | Anlamlı | Toplanıp sertleşme | Bir araya toplanma veya sertleşip düğümlenme | Kur'an'da geçmez |
| نرك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) | Anlamlı | Yadırgama ve bilinmezlik | Alışılmadık olanı tanımama, kurnazlık, şiddet ve inkâr | Kur'an'da geçer; hedef kökle zıtlaşma bağı vardır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ركن | Merkez | Güçlü dayanak ve meyil | Bir şeyin ağırlığı bizzat taşıyan en kuvvetli cephesine güvenip yaslanmak | Yapının köşe desteği ve sığınılan güç |
| [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md) | Komşu | Taşıyıcı direk | Ağırlığı ortadan veya alttan dikey olarak taşıyan ana kolon | Doğrudan dik durma ve taşıma işlevi |
| [سند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md) | Komşu | Sırt verme ve destek | Bir nesnenin arkasına yaslanarak ayakta kalması | Düşmeyi önleyen yatay veya eğik destek |
| [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) | Komşu | Sağlam bağ ve güven | Çözülmez bir bağ ile bağlanıp emin olma | Sözleşme, ip ve itimat eksenli sağlamlık |
| [خذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%84.md) | Zıt | Desteksiz bırakma | Dayanılması umulan desteğin aniden çekilip düşüşe terk edilmesi | Yardım ve koruyucu desteğin yok edilmesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ركن | Güçlü köşe, dayanak ve meyil | Hem mimari köşe taşını hem de sığınılan orduyu ve meyletmeyi kapsar | Kesin |
| Latince | Cardo / Fulcrum / Inclinare | Menteşe, dayanak noktası, eğilmek | Maddi destek ve yönelim yönünü karşılar; fani sığınak trajedisini dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Pillar / Stronghold / Lean upon | Sütun, dayanak, boyun eğip yaslanma | Güçlü dayanak ve itimat boyutunu verir; kök mimari bütünlüğünü kısmen eksik bırakır | Güçlü |
| Almanca | Stütze / Pfeiler / Zuneigen | Destek, temel direk, bir tarafa eğilmek | Yapısal destek ve psikolojik meyil boyutunu ayrı kelimelerle karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Pilier / Point d'appui / Encliner | Temel dayanak noktası, meyletmek | Hem mekanik taşıyıcıyı hem iradi yönelişi aktarır | Güçlü |

Kaynak: Charlton T. Lewis, Latin Dictionary; Oxford English Dictionary; Wahrig Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رُكْنٍ | Sığınılacak kabile kudreti ve askeri güç | Hz. Lût'un azgın topluluğa karşı çaresizlik içinde sığınacak kuvvetli bir dayanak arayışı (Hûd [11:80](https://lisan.digital/tr/ayet/11:80.md)) |
| تَرْكَنُوا | Zalimlerin tahakkümüne meyletme ve rıza gösterme | Müminlerin adaletsiz ve tecavüzkâr odaklara en küçük bir yakınlık dahi duymaması uyarısı (Hûd [11:113](https://lisan.digital/tr/ayet/11:113.md)) |
| تَرْكَنُ | Müşriklerin tekliflerine az da olsa meyledip taviz verme | Hz. Peygamber'in ilahi koruma olmasaydı tebliğde tavize kayma ihtimali (İsrâ [17:74](https://lisan.digital/tr/ayet/17:74.md)) |
| بِرُكْنِهِ | Firavun'un ordusu, askeri erkanı ve kibri | Firavun'un saltanatına, ordusuna ve mülküne güvenerek haktan yüz çevirmesi (Zâriyât [51:39](https://lisan.digital/tr/ayet/51:39.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve tevekkül | Kulun Allah'tan başka fani güçlere (sebeplere) ontolojik dayanak olarak güvenmesinin şirke açılan kapısı | Kalbin yalnızca mutlak kudrete istinad etmesi |
| Fıkıh | İbadet ve akit teorisi | Bir ibadetin veya akdin mahiyetini oluşturan, bulunmaması halinde bâtıl kılan asli kurucu unsur (rükün) | İbadetin olmazsa olmaz iç parçası |
| Tefsir | Siyasi ve ahlaki meyil | Zalimlere rükun etmenin hududu; kalbi meyil, dalkavukluk ve işbirliğinin haram kılınışı | Pasif sempatinin bile zulme ortaklık sayılması |
| Hadis | Peygamberlerin sığınağı | Hz. Lût'un zikredildiği rivayetlerdeki 'şiddetli bir dayanak' ifadesinin Allah'ın himayesi olarak tefsiri | Asıl aşılmaz kalenin ilahi himaye oluşu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uluhiyet ve tevekkül | Mutlak melce | Ruhsal ve varoluşsal denge | İnsanın sığınacağı tek hakiki ve sarsılmaz rükün Allah'ın kudretidir | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Temel öncül (aksiyom) | Bilgi yapısını taşıma | Bütün türetilmiş bilgilerin üzerine inşa edildiği sarsılmaz kurucu ilkeler | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve güç | Ordu ve toplumsal dayanak | İktidarı ayakta tutma | Yöneticinin arkasını dayadığı askeri birlik veya meşruiyet sağlayan halk desteği | Kesin |
| İktisadi | Servet ve üretim | Sermaye ve üretim araçları | İktisadi bünyeyi taşıma | Ekonomik sistemin kriz anlarında çökmesini önleyen ana rezerv ve üretim omurgası | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Taşıyıcı düğüm noktası (statik mesnet) | Yapı mühendisliğinde ve fizikte dış kuvvetlerin bileşkesini zemine aktaran köşe kolonları ve yük dağıtım matrisi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal istinat ve meşruiyet odağı | Sosyolojide bir toplumsal kurumun veya rejimin çökmeden varlığını sürdürebilmek için arkasına aldığı hegemonik ittifak tabanı | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece mimari bir 'köşe' veya fıkhi bir 'şart/kural' terimine indirgeyip, zalimlere meyletmeme uyarısındaki varoluşsal yaslanma boyutunu unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem fani güç vehmine kapılan tiranların yıkılış mekanizmasını hem de müminin ahlaki duruşundaki tavizsiz istikametini kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zalimlerin zulmüne fiilen kılıç çekmemeyi yeterli sanarak; onlara gösterilen en ufak fikri meylin, meşruiyet sağlama çabasının veya sessiz sempatinin Kur'an nezdinde ateşi celbeden bir cürüm olduğunu kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın iktidar, tevekkül ve ahlaki sadakat mimarisini çözümler; insanın nihai kertede kime ve neye yaslandığını teşhir eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin yalnızlık anlarındaki sığınak arayışında (Lût kıssası), tiranların ordularıyla helak oluşunda (Firavun kıssası) ve müminlerin gayrimeşru güçlerle ilişkilerini düzenleyen nehiylerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Pasif rızanın masumiyet getireceği yanılgısını yıkar; zira zulme payanda olmak ve meyil duymak (rükun), zulmün bizzat kendisi kadar tehlikeli bir ontolojik savrulmadır |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir yapının bütün yükünü zemine ileten en muhkem köşe desteği ve sarp dağ çıkıntısı.
- Soyut anlam: Bir güce, fikre veya otoriteye emniyet duyarak bütünüyle bağlanma, ona sığınma ve kalben meyletme hali.
- Sistematik karşılık: Varlığın ve eylemin üzerine oturtulduğu meşruiyet zemini; bu zeminin fani ve haksız güçlerden arındırılıp mutlak hakikate raptedilmesi zorunluluğu.
- LaTeX modeli: $$S(x) = \sum_{i} \mu_i R_i \implies \lim_{R_i \to Z} \Delta P(x) = \Omega$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(x)$ bireyin veya toplumun genel istikrar ve güvenlik durumunu; $R_i$ yaslanılan muhtelif güç ve dayanak odaklarını (rükünleri); $\mu_i$ bu odaklara duyulan meyil ve itimat katsayısını temsil eder. Eğer seçilen dayanak odağı zulüm ve haksızlık kümesine aitse ($R_i \to Z$), sistemdeki ahlaki ve varoluşsal sapma türevi kaçınılmaz bir yıkım ve felaket potansiyeline ($\Omega$) ulaşır. Hakiki sebat ancak dayanağın mutlak adalete tahsisiyle mümkündür.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%83%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/ayet/11:80.md) — رُكْنٍ

قَالَ لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ

Meal (IK): Keşke size yetecek bir kuvvetim olsaydı. Veya sağlam bir yere sığınsaydım dedi.

### [Hud 11:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/ayet/11:113.md) — تَرْكَنُوا

وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ

Meal (IK): Zulmedenlere meyletmeyin, yoksa size de ateş dokunur. Sizin Allah’tan başka yardımcılarınız yoktur. Sonra yardım da göremezsiniz.

### [İsra 17:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/ayet/17:74.md) — تَرْكَنُ

وَلَوْلَا أَنْ ثَبَّتْنَاكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلًا

Meal (IK): Şayet sana sebat vermemiş olsaydık; andolsun ki, az da olsa onlara meyl edecektin.

### [Zariyat 51:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/ayet/51:39.md) — بِرُكْنِهِ

فَتَوَلَّى بِرُكْنِهِ وَقَالَ سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ

Meal (IK): O, erkanı ile birlikte yüz çevirmiş; ya bir büyücü, ya da bir delidir, demişti.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Rükun dayanak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والراء والنون معهما
ك ر ن، ك ن ر، ر ك ن، ر ن ك، ن ك ر مستعملات كرن: الكِرانُ: الصنج. والكَرينةُ: الضاربة بالصنج. ويقال: الكرانُ هو العود، قال:
لولا الكرانُ وهذا الناي يطربني
كنر: الكِنّارةُ: الشقة من ثياب الكتّان. والكُنْارُ: السدر بالفارسية.
ركن: رَكِنَ إلى الدنيا: مال إليها واطمأن. يَركَنُ رَكَناً. وَركَنَ يَركُنُ رُكُوناً، لغة سفلى مضر. وناس أخذوا من اللغتين فقالوا: رَكَنَ يَرْكَنُ.
والرُّكْنُ: ناحية قوية من جبل أو دار، والجمع: أركانٌ.
وأركنت لحاجتي: نزلت.
ورُكْنُ الرجل: قومه وعدده الذين يعتز بهم. قال عز اسمه حكاية عن لوط: "أو آوي إلى ركن شديد".
وأركان الجمل: قواه في أعضائه، ويقال: قوائمه.
ورجل رَكينٌ: أي: شديد، ذو أركان. أو ركانُ الجبلَ: نواحيه الناتئة منه.
ويسمى الجرذ: ركيناً.
والمِركَنُ: شبه تور من أدم يتخذ للماء. قال الضرير: المِركن: إجانةٌ من خزفٍ أو صفر.
وناقة مركًّنةُ الضرع. ويقال: ضرع مُركًّنُ، أي: انتفخ في موضعه حتى ملأ الأرفاغ، وليس بجد طويل.
رنك: الرّانِكية نسبة إلى الرّانِك، وهو حي.
نكر: والنُّكْرُ: الدهاء. والنُّكرُ: نعت للأمر الشديد، والرجل الداهي. يقال: فعله من نُكره، ونكارته. والنكرة: نقيض المعرفة.
وأنكرته إنكاراً، ونكرته لغة، لا يستعمل في الغابر، ولا في أمر ولا نهي، ولا مصدر.
والاستنكارُ: استفهامك أمراً تُنكِرُهُ، واللازم من فعل النُّكْرِ المُنْكَرِ: نكُرَ نَكارةً.
ورجل نَكِرٌ، ورجل مُنْكرٌ: داه ورجال مُنْكَرون، ويجمع بالمناكير أيضاً، ولا يقال في هذا المعنى: رجل أَنْكَرُ. قال:
مستحقبا صحفاً تدمى طوابعه		وفي الصحائف حيات مَناكيرُ
والتَّنَكُّر: التغير عن حال تسرك إلى حال تكرهها. والنَّكيرُ اسم للإنكار الذي يغني به التغير.
والنَّكرِة: اسم لما يخرج من الحولاء وهو الخراج من قيح أو دم كالصديد، وكذلك من الزحير. يقال: أسهل فلان نَكِرةً ودماء، وليس له فعل مشتق.
ومُنْكر ونكير: ملكان يأتيان الميت في قبره يسألانه عن دينه.
والنُّكرُ: المُنْكَرُ.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الراء** ve **النون** bunlarla birlikte

**ك ر ن**، **ك ن ر**، **ر ك ن**، **ر ن ك**، **ن ك ر** kullanımdadırlar. **كرن**: **الكِرانُ**: ziller. **الكَرينةُ**: zillerle vuran (çalan). Ve denilir: **الكرانُ** o, çubuktur; dedi ki:
لولا **الكرانُ** وهذا الناي يطربني

**كنر**: **الكِنّارةُ**: keten elbiselerden bir parça. **الكُنْارُ**: Farsçada sedir (ağacı).

**ركن**: **رَكِنَ** dünyaya: ona meyletti ve sükûnet buldu. **يَركَنُ** **رَكَناً**. Ve **رَكَنَ** **يَركُنُ** **رُكُوناً**; aşağı Mudar lehçesi. Ve bir topluluk iki lehçeden aldı da şöyle dediler: **رَكَنَ** **يَرْكَنُ**.
Ve **الرُّكْنُ**: bir dağın yahut evin güçlü bir yanı; çoğulu: **أركانٌ**.
Ve “**أركنت** حاجetime”: indim.
Ve **رُكْنُ** adam: kavmi ve sayısı; kendileriyle övündüğü kimseler. Aziz ismiyle, Lût’tan hikâye olarak dedi: "أو آوي إلى **ركن** شديد".
Ve **أركان** devenin: uzuvlarındaki kuvvetleri; ve denilir: ayakları.
Ve **رجل رَكينٌ**: yani: şiddetli, **أركان** sahibi. Yahut “**ركانُ** dağ”: ondan çıkıntı yapan yanları.
Ve sıçan adlandırılır: **ركيناً**.
Ve **المِركَنُ**: sudan için yapılan, deriden bir tekne benzeri. **الضرير** dedi: **المِركن**: çömlekten yahut sarıdan (bakırdan) bir leğen.
Ve bir dişi deve: memesi **مركًّنةُ**. Ve denilir: **ضرع مُركًّنُ**, yani: yerinde şişti, ta ki uyluk aralarını doldurdu; ve uzun bir meme değildir.

**رنك**: **الرّانِكية** nisbeti **الرّانِك**’e; ve o, bir kabiledir.

**نكر**: ve **النُّكْرُ**: kurnazlık. Ve **النُّكرُ**: şiddetli işin sıfatı, ve kurnaz adam. Denilir: onu, onun **نُكره**’sinden ve onun **نكارته**’sinden yaptı. Ve **النكرة**: **المعرفة**’nin zıddı.
Ve onu **أنكرته** **إنكاراً**, ve **نكرته** bir lehçe olarak; geçmişte kullanılmaz, ne bir emir ne de bir nehiyde, ne de bir mastar.
Ve **الاستنكارُ**: senin, onu **تُنكِرُهُ** olduğun bir şeyi soruşturmandır; ve **النُّكْرِ** **المُنْكَرِ** fiilinden lâzım olan: **نكُرَ** **نَكارةً**.
Ve **رجل نَكِرٌ**, ve **رجل مُنْكرٌ**: kurnaz; ve **رجال مُنْكَرون**; ve **بالمناكير** ile de cem‘ olunur; ve bu mânada denilmez: **رجل أَنْكَرُ**. Dedi ki:
مستحقبا صحفاً تدمى طوابعه		وفي الصحائف حيات **مَناكيرُ**
Ve **التَّنَكُّر**: seni sevindiren bir hâlden, onu kerih gördüğün bir hâle değişmedir. Ve **النَّكيرُ**: değişmenin kendisiyle yapıldığı **الإنكار** için bir isimdir.
Ve **النَّكرِة**: **الحولاء**’dan çıkan şeye isimdir; o da irin yahut kan gibi, cerahatten çıkan akıntıdır; ve aynı şekilde **الزحير**’den. Denilir: falan kimse **نَكِرةً** ve kanlar ishal etti; ve onun için türemiş bir fiil yoktur.
Ve **مُنْكر ونكير**: iki melektir; ölünün kabrinde ona gelirler, ona dini hakkında sorarlar.
Ve **النُّكرُ**: **المُنْكَرُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَكَنَ إليه يَرْكَنُ بالضم. وحكى أبو زيد: رَكِنَ إليه بالكسر يَرْكَنُ رُكوناً فيهما، أي مالَ إليه وسكن. قال الله تعالى: "ولا تَرْكَنُوا إلى الذينَ ظَلَموا".وأمَّا ما حكَى أبو عمرو: رَكَنَ يركن بالفتح فيهما، فإنَّما هو على الجمع بين اللغتين. ورُكْنُ الشيء: جانِبُهُ الأقوى. وهو يأوي إلى رُكْنٍ شديدٍ، أي عزّ ومَنَعَةٍ. وجبلٌ رَكينٌ: له أَرْكانٌ عالية. والمُرَكَّنُ من الضروع: العظيمُ، كأنه ذو الأَرْكانِ. وناقةٌ مُرَكَّنَةُ الضَرْعِ. والمِرْكَنُ: الإجَّانَةُ التي تُغْسَل فيها الثياب. ورجلٌ رَكينٌ، أي وقورٌ بيِّن الرَكانَةِ. وقد رَكُنَ بالضم.

##### Türkçe

**رَكَنَ** ona **يَرْكَنُ** (ötre ile). Ebû Zeyd nakletti: **رَكِنَ** ona (kesre ile) **يَرْكَنُ**; ikisinde de **رُكوناً** (yapar); yani ona meyletti ve sükûn buldu. Allah Teâlâ dedi ki: “Ve zulmedenlere doğru **تَرْكَنُوا** etmeyin.” Ebû Amr’ın naklettiği **رَكَنَ** (fetha ile) **يركن**; ikisinde de, ancak iki lugati birleştirme üzerinedir. Ve bir şeyin **رُكْنُ**: onun daha kuvvetli yanı (tarafı)dır. Ve o, şiddetli bir **رُكْنٍ**’e sığınır; yani izzet ve men‘at(e). Ve **رَكينٌ** bir dağ: onun yüksek **أَرْكانٌ**’ı vardır. Ve memelerden **المُرَكَّنُ**: büyük olandır; sanki **الأَرْكانِ** sahibi gibidir. Ve **مُرَكَّنَةُ الضَرْعِ** bir dişi deve. Ve **المِرْكَنُ**: elbiselerin içinde yıkandığı leğendir. Ve **رَكينٌ** bir adam; yani vakarlı, **الرَكانَةِ**si apaçık. Ve (o) ötre ile **رَكُنَ** yaptı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ر ن
كنر ، كرن ، نكر ، ركن ، رنك .
كرن : قال الليث : الكَرِينَةُ : الضاربة بالصَّنْج ، والكِرَانُ : الصَّنْج .
قال لبيد :
صَعْلٌ كَسَافِلَةِ القَنَاةِ وَظِيفُهُ
وكَأَنَّ جُؤْجُؤه صَفِيحُ كِران
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الكَرِينَةُ المُغَنِّيَةُ .
كنر : قال الليث : الكِنَّارَةُ : الشقة من ثيابُ الكتَّان .
وقال ابن شميل مثله .
وفي حديث عبد الله بن عمرو ( إنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وتعالى أنزلَ الحقَّ ليُذهبَ الباطلَ واللَّعِبَ والزَّمَّارَات والكنّارات ) .
قال أبو عبيد : الكِنَّاراتُ ، اختلف فيها فيقال : إنها العيدان التي يضرب بها ، ويقال : هي الدُّفوف .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : الكَنانيرُ : واحدها كنَّارةٌ .
قال قومٌ : هي العيدان ، ويقال : هي الطنَابير . ويقال : الطُّبول .
ركن : قال الله جلّ وعزّ : ( وَلاَ تَرْكَنُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُواْ ) ( هود : 113 ) قرأه القرّاء بفتح الكاف من ركِن يركَنُ رُكوناً إذا مال إلى الشيء واطمأنَّ إليه ، ولغة أخرى : رَكَن يركنُ ، وليست بفصيحة .
وقال الليث : رَكَنَ إلى الدنيا إذا مال إليها .
وكان أبو عمرو الشيباني يُجيزُ : ركَنَ يركَنُ بفتح الكاف من الماضي والغابر ، وهو خلاف ما عليه أبنيَةُ الأفعال في السالم .
وقول الله جلّ وعزّ ) أَوْ آوِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ ) ( هود : 80 ) .
أخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنه قال : الرُّكنُ : العشيِرَة .
قال : والرُّكنُ : رُكْنُ الجبل وهو جانبه .
قال : والرُّكْنُ : الأمرُ العظيمُ في بيت النابغة :
لا تَقْذِفَنِّي برُكْنٍ لا كفاءَ لَهُ
ولو تَأَثَّفَكَ الأعداءُ بالرِّفَدِ
وقيل في قوله تعالى : ( أَوْ آوِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ ( إنَّ الرُّكنَ : القوة ، ويقال للرجلِ الكثير العددِ : إنه ليأوِي إلى ركن شديد ، ويقال للرجل إذا كان ساكناً وقوراً : إنه لرَكينٌ ، وقد رَكُنَ رَكَانَةً .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الرُّكَيْنُ الجُرَذَ ، وقال الليث مثله .
والمرْكَنُ : شبهُ تَوْرٍ من أَدَمٍ أو شِبهُ لَقْنٍ ، وناقه مُرَكَّنَةُ الضَّرْعِ ، وضَرْعٌ مُرَكَّنٌ وهو الذي قد انتفخ في موضعه حتى مَلأَ الأرْفاغ وليس بحدًّ طويل .
وقال أبو عبيد : المِرْكَنُ : الإجَّانَةُ التي يُغسلُ فيها الثيابُ ونحوها .
ومنه حديث حَمْنَةَ أنها كانت تجلسُ في مِرْكنٍ لأخْتها زينب وهي مُسْتَحَاضَةٌ .
وفي حديث عمر أنه دخل الشام فأتاهُ أُرْكُونُ قريةٍ فقال : قد صَنَعْتُ لك طعاماً .
رواه محمد بن إسحاق عن نافعٍ عن أسلم .
قال شمر : أُرْكُونُ القريةِ : رئيسها ، وفلانٌ ركنٌ من أركان قومه أي شريف من أشرافهم .
وقال أبو العباس : يقال للعظيم من الدَّهاقِينِ : أُرْكُونٌ .
نكر : قال الليث : النُّكْرُ : الدَّهاءُ ، والنُّكْرُ : نعت للأمر الشديد ، والرجلِ الدَّاهي ، تقول : فَعَلَه من نُكْرِه ونَكارَته ، والنَّكِرَةُ : إنكارُكَ الشيءَ وهو نقيضُ المعرفة .
ويقال : أَنْكرْتُ الشيءَ وأَنا أُنْكِرُهُ إنكاراً ونكِرْتُه : مثله . وقال الأعشى :
وأَنْكَرَتْنِي وما كان الذي نَكِرَتْ
من الحوادثِ إلاَّ الشَّيْبَ والصَّلَعا
وقال الله جلّ وعزّ : ( نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً ) ( هود : 70 ) .
قال الليث : ولا يستعمل نَكِرَ في غابرٍ ولا أمْرٍ ولا نهيٍ .
قال : والاستنكارُ : استفهامُك أمراً تُنْكرُه ، واللازم من فِعل النُّكْرِ المُنْكَرِ نَكرَ نَكارَةً .
قال : وامرأَةٌ نكْراءُ ، ورجلٌ مُنْكَرٌ : داهٍ ، ولا يقال للرجلِ : أَنكرُ بهذا المعْنَى .
( قلت ) : ويقال : فلانٌ ذو نَكْرَاءَ إذا كان داهياً عاقلاً .
وقال الليث : التَّنَكُّرُ : التّغَيُّر عن حالٍ تَسُرُّكَ إلى حالٍ تكْرَهُها ، والنَّكيرُ : اسمٌ للإنكار الذي معناه التغيير .
قال الله تعالى : ( فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ ) ( الملك : 18 ) أي إنكاري .
قال : والنَّكرَةُ اسمٌ لما خرج من الحُوَلاءِ ، وهو الخُرَاجُ من قَيْحٍ ودَمٍ كالصَّديد وكذلك من الزّجير .
يقال : أسْهِلَ فلانٌ نكرَةً ودماً . وليس له فعلٌ مشتقٌّ ، وجماعةُ المنكر من الرِّجال : مُنكرُونَ ومن غير ذلك يجمع أيضاً بالمناكير .
وقال الأُقَيْبِل القَيْني :
مستقبلاً صُحُفاً تَدْمِي طوابِعها
وفي الصَّحائِف حَيّاتٌ مَنَاكيرُ
وقال غيره : المُناكرَة : المحاربة ، ويقال : فلانٌ يناكرُ فلاناً ، وبينهما مُناكرةٌ أي
معاداةٌ وقِتالٌ .
وقال أبو سفيان بن حرب : إنَّ محمداً ( صلى الله عليه وسلم ) لم يناكرْ أحداً إلا كانت معه الأهوالُ أراد أنه كان منصوراً بالرُّعب .
حدثنا عبد الملك عن إبراهيم بن مرزوق عن معاذ بن هاني عن شعبة عن أبان بن ثعلب عن مجاهد في قوله تعالى : ( مِن صَوْتِكَ إِنَّ أَنكَرَ الاَصْوَاتِ ) ( لقمان : 19 ) قال : أقبح الأصوات .
رنك : قال : الرَّانِكيَّةُ : نسبةٌ إلى الرَّانِكِ ، قال الأزهري : ولا أعرف ما الرانِك .

##### Türkçe

ك ر ن
كنر ، كرن ، نكر ، ركن ، رنك .

**كرن** : Leys dedi: **الكَرِينَةُ**: **الصَّنْج** ile vuran (çalan) (kadın); **الكِرَانُ**: **الصَّنْج**.
Lebîd dedi:
صَعْلٌ كَسَافِلَةِ القَنَاةِ وَظِيفُهُ
وكَأَنَّ جُؤْجُؤه صَفِيحُ كِران
( Ebû Ubeyd, Asmaî’den ): **الكَرِينَةُ**: şarkıcı kadın.

**كنر** : Leys dedi: **الكِنَّارَةُ**: keten elbiselerden bir parça (yarık/şerit).
İbn Şümeyl de bunun benzerini söyledi.
Abdullah b. Amr hadîsinde: (Şüphesiz Allah Tebâreke ve Teâlâ hakkı indirdi ki bâtılı, oyunu, **الزَّمَّارَات**’ı ve **الكنّارات**’ı gidersin).
Ebû Ubeyd dedi: **الكِنَّاراتُ** hakkında ihtilaf edildi; denilir ki: onunla vurulan çubuklardır; denilir ki: deflerdir.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **الكَنانيرُ**; onun teki **كنَّارةٌ**’dır.
Bir kavim dedi: onlar çubuklardır; denilir ki: **الطنَابير**’dir. Denilir ki: davullardır.

**ركن** : Allah Azze ve Celle dedi: (وَلاَ تَرْكَنُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُواْ) (Hûd: 113). Kurrâ onu, **ركِن**’den kâfın fethasıyla okudular: **يركَنُ** **رُكوناً**; bir şeye meylettiği ve ona yatışıp güvendiği zaman. Başka bir dil: **رَكَن** **يركنُ**; fasih değildir.
Leys dedi: **رَكَنَ** dünyaya; ona meylettiği zaman.
Ebû Amr eş-Şeybânî, mâzî ve gâbirde kâfın fethasıyla **ركَنَ يركَنُ**’u câiz görürdü; bu, sâlimde fiil bâblarının üzerine olduğu şeye aykırıdır.
Allah Azze ve Celle’nin sözü: (أَوْ آوِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ) (Hûd: 80).
Münzirî bana, Ebû’l-Heysem’den haber verdi; dedi ki: **الرُّكنُ**: aşiret.
Dedi: **الرُّكنُ**: dağın rüknü; o, onun yanıdır.
Dedi: **الرُّكْنُ**: büyük iş; Nâbiga’nın beytinde:
لا تَقْذِفَنِّي برُكْنٍ لا كفاءَ لَهُ
ولو تَأَثَّفَكَ الأعداءُ بالرِّفَدِ
Ve Yüce Allah’ın sözü hakkında denildi: (أَوْ آوِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ): Şüphesiz **الرُّكنَ**: kuvvettir; çok sayılı adama denilir: “Şüphesiz o, sağlam bir rükne sığınır”; ve adam için, sakin vakur olduğu zaman denilir: “Şüphesiz o, **رَكينٌ**’dir”; ve **رَكُنَ** **رَكَانَةً**.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi: **الرُّكَيْنُ**: jerboa (çöl faresi); Leys de bunun benzerini söyledi.
**والمرْكَنُ**: deriden bir tekneye benzer şey yahut bir leğene benzer şey; ve devesi: **مُرَكَّنَةُ الضَّرْعِ**; ve meme: **مُرَكَّنٌ**; o, yerinde şişip **الأرْفاغ**’ı dolduruncaya kadar (şişmiş) olandır; uzun bir sınır (uç) değildir.
Ebû Ubeyd dedi: **المِرْكَنُ**: elbiselerin ve benzerlerinin içinde yıkandığı leğen.
Ondan, Hamne hadîsi: o, **مِرْكنٍ** içinde, kız kardeşi Zeyneb için otururdu; hâlbuki o **مُسْتَحَاضَةٌ** idi.
Ömer hadîsinde: Şam’a girdi; ona bir köyün **أُرْكُونُ**’u geldi; dedi ki: “Senin için yemek yaptım.”
Muhammed b. İshâk, Nâfi‘den, Eslem’den rivayet etti.
Şemmer dedi: **أُرْكُونُ القريةِ**: onun reisi; ve falan, kavminin erkânından bir **ركن**’dür; yani onların eşrafından şerefli (kimsedir).
Ebû’l-Abbâs dedi: **الدَّهاقِينِ**’den büyük olana **أُرْكُونٌ** denilir.

**نكر** : Leys dedi: **النُّكْرُ**: zekâ/ustalık (hilekârlık); **النُّكْرُ**: şiddetli işin ve kurnaz adamın sıfatıdır; dersin ki: onu, onun **نُكْرِه**’inden ve **نَكارَته**’inden yaptı; **النَّكِرَةُ**: senin bir şeyi inkâr etmen; o, marifetin zıddıdır.
Ve denilir: **أَنْكرْتُ** şeyi ve ben onu **أُنْكِرُهُ** **إنكاراً**; ve **نكِرْتُه**: onun benzeri. A‘şâ dedi:
وأَنْكَرَتْنِي وما كان الذي نَكِرَتْ
من الحوادثِ إلاَّ الشَّيْبَ والصَّلَعا
Allah Azze ve Celle dedi: (نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً) (Hûd: 70).
Leys dedi: **نَكِرَ** gâbirde, ne emirde ne nehiyde kullanılmaz.
Dedi: **الاستنكارُ**: inkâr ettiğin bir şeyi sorman; ve **النُّكْرِ المُنْكَرِ** fiilinin lâzımı: **نَكرَ** **نَكارَةً**.
Dedi: kadın: **نكْراءُ**; erkek: **مُنْكَرٌ**: kurnaz; ve erkeğe bu mânâ ile: **أَنكرُ** denilmez.
( Dedim ): ve denilir: falan **ذو نَكْرَاءَ**’dır; kurnaz akıllı olduğu zaman.
Leys dedi: **التَّنَكُّرُ**: seni sevindiren bir hâlden, onu kerih gördüğün bir hâle değişmektir; **النَّكيرُ**: mânâsı değişiklik olan inkârın ismidir.
Allah Teâlâ dedi: (فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ) (Mülk: 18); yani inkârım.
Dedi: **النَّكرَةُ**: **الحُوَلاءِ**’dan çıkan şeyin ismidir; o, irin ve kandan çıkan çıbandır; **الصَّديد** gibi; aynı şekilde **الزّجير**’den de.
Denilir: falan, **نكرَةً** ve kan ishal oldu. Ondan türemiş bir fiil yoktur. Erkeklerden **المنكر**’in cemaati: **مُنكرُونَ**; ve bunun dışındakinden de **المناكير** ile de cem‘ olunur.
Ukaybil el-Kaynî dedi:
مستقبلاً صُحُفاً تَدْمِي طوابِعها
وفي الصَّحائِف حَيّاتٌ مَنَاكيرُ
Başkası dedi: **المُناكرَة**: savaşmak; ve denilir: falan, falanla **يناكرُ**; ve ikisi arasında **مُناكرةٌ** vardır; yani düşmanlık ve savaş.
Ebû Süfyân b. Harb dedi: Şüphesiz Muhammed ( صلى الله عليه وسلم ) hiç kimseyle **يناكرْ** etmedi ki, onunla birlikte dehşetler olmasın; onunla, korku ile yardım olunmuş olduğunu kastetti.
Bize Abdülmelik haber verdi; İbrâhîm b. Merzûk’tan; Muâz b. Hânî’den; Şu‘be’den; Ebân b. Sa‘leb’den; Mücâhid’den; Yüce Allah’ın sözü hakkında: (مِن صَوْتِكَ إِنَّ أَنكَرَ الاَصْوَاتِ) (Lokmân: 19); dedi: seslerin en çirkini.

**رنك** : dedi: **الرَّانِكيَّةُ**: **الرَّانِكِ**’e nisbet(tir). Ezherî dedi: **الرانِك**’in ne olduğunu bilmem.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والكاف وما يثلثهما)
  (ركل)  الراء والكاف واللام أصلٌ يدلُّ على جنسٍ من الضرب بالرِّجْل. يقال رَكَلَه ورَفَسه برِجله. ومَرْكَلاَ الفَرَس مِن جنبيه، حيث يركُل الفارسُ برجليه. وتركَّل على الشيء برجله. وتركَّل الحافرُ بمِسْحَاتِه، إذا ضربَها برِجْله لتدخُل في الأرض. قال الأخطل:
رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1])  والكديد: المُرَكَّل([2]).
  (ركم)  الراء والكاف والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على [تجمُّع] الشيء. تقول ركَمت الشيء: ألقَيت بعضَه على بعض. وسحاب مُرْتكمٌ ورُكام. والرُّكمة: الطِّين المجمُوع. ومُرْتَكَم الطريق: سَنَنُه؛ لأنّ المارة تَرْتَكِمُ فيه.
  (ركن)  الراء والكاف والنون أصلٌ واحد يدلُّ على قوَّة. فرُكن الشَّيء: جانبه الأقوى. وهو يأوي إلى رُكْنٍ شديد، أي عِزٍّ ومَنْعَة. ومن الباب رَكَنْتُ إليه أرْكَن. وهي كلمة نادرة على فَعَلْتُ أفْعَلُ من غير حَرفِ حلق. وفلانٌ ركينٌ، أي وقور ثابت. والمرْكن: الإِجَّانة. ويقال: جبلٌ رَكِينٌ([3])، أي له أركان عالية. وركَنْت إليه أي مِلْتُ؛ وهو من الباب، لأنه سكن إليه وثبت عنده. قال
الخليل: رَكَنَ يَرْكَنُ رَكْناً. ولغة سُفْلَى مضَر: ركِن يرْكَن. ويقال ركِنَ يَرْكُنُ، وفيه نظَر. وحكى أبو زيد: رَكِنَ يَرْكَنُ. وناقة مُرَكَّنَة الضَّرْع، أي مُنْتَفِخَتُه، أي كَأنَّه رُكْن.
  (ركو)  الراء والكاف والحرف المعتل أصول ثلاثة: أحدُها حملُ الشيء على شيءٍ وضمُّه إليه، والآخَر إصلاحُ شيءٍ، والثالث وِعاء الشيء.
  فالأوّلُ قولُهم: رَكَوْتُ على البعير الحِملَ: ضاعفْتُه. ومن الباب ركَوْتُ عليه الأمْرَ والذَّنب، أي حملتُه عليه. وقال بعضُهم: أنَا مُرْتَكٍ على كذا، أي معوِّلٌ عليه. ومالي مُرتكىً إلاّ عليك. وحكى الفرّاء: أرْكَيْتَ عليَّ ذنباً لم أُذْنِبْه.
  ومن الباب أركَيتُ إلى فلانٍ: لجأتُ إليه. ومنه أرْكِنِي إلى كذا، أَي أخِّرْني، للدَّيْنِ يكون عليه*. وركَوتُ عنهم بقيّةَ يومي، أي أقمت.
  أمّا إصلاحُ الشيء فالمركوُّ الحَوض المستطيل، ويقال المُصْلَح، قال:
  * قامَ على المَرْكُوِّ ساقٍ يفْعَمُهْ *
  وركَوْتُ الشيءَ، إذا سدَّدْتَه وأصلَحتَه. قال سُويد بن كُراع:
فدَعْ عنك قوماً قد كَفَوْكَ شُؤونَهم *** وشأنُك إلا تَرْكُهُ متفاقِمُ([4])  أي إن لم تُصلِحْه. ويقال أركَيْتُ لفلانٍ شيئاً، إذا هيّأْتَه له.
  وأما الأصل الآخَر فالرَُِّكْوة معروفة؛ ومنه الرَّكِيّ؛ لأنه كأنه وعاءُ
ما يكونُ فيه.
   (ركب)  الراء والكاف والباء أصلٌ واحد مطّرد منقاس، وهو علُوُّ شيءٍ شيئاً. يقال رَكِب رُكوباً يَرْكَب. والرِّكاب: المَطِيّ، واحدتَها راحلة. وزَيْتٌ ركابيٌّ؛ لأنه يُحمَل من الشام على الرِّكاب. وما له رَكُوبة ولا حَمُولة، أي ما يركبه ويَحمِل عليه. والرَّكب: القَوم الرُّكْبان؛ وكذلك الأُركُوب. وناقةٌ رَكْبانةٌ: تصلُح للرُّكوب. وأرْكَبَ المُهْر: حان أن يُرْكَبَ. ورجل مُرَكَّبٌ: استعارَ فرساً يقاتِل عليه، ويكون له نِصفُ الغَنيمة ولصاحب الفرس النِّصف.
  ومن الباب رَوَاكِبُ الشَّحم، وهي طرائقُ بعضُها فوقَ بعض في مُقدَّم السَّنام. فأمَّا التي في المؤخَّر فهي الرَّوادف، الواحدة راكبةٌ ورادفة. والرَّكَّابة: شِبه فسيلةٍ من أعلى النخلة عند قِمّتها، ربَّما حملَتْ مع أمِّها. وزعم الخليلُ أنَّ الرَّكْب والأُركوبَ راكبُو الدّوابّ، وأن الرُّكَّاب رُكَّاب السفينة. والمُرَكَّب: الأصل والمنْبِتُ. يقال هو كريم المركَّب.  ومن الباب رُكْبة الإنسان، وهي عاليةٌ على ما هي فوقَه. والأركَبُ: العظيم الرُّكْبة. ويقال: رَكَبْتُ الرّجلَ أركُبُه، إِذا ضربْتَ رُكْبتَه أو ضربتَه برُكبتِك. والرَّكيب: ما بين نَهْرَيِ الكَرْم؛ وهو الظَّهر الذي بين النَّهْرين، ويكون عالياً على دونه. والرَّاكب: داءٌ يأخذ الغنمَ في ظهورها.
  ومن الباب الرَّكَب ركَب المرأة. قال الخليل: ولا يقال للرّجل، إنَّما هو للمرأة خاصّة. وقال الفرّاء: الرَّكَب: العانةُ للرَّجُل والمرأة. قال:
لا ينْفعُ الجاريةَ الخِضابُ([5]) ***ولا الوِشاحان ولا الجلبابُ* مِن دُون أن تلتقِيَ الأركابُ *  (ركح)  الراء والكاف والحاء أصلٌ واحد، وهو يدل على إنابةٍ إلى شيءٍ ورُجوعٍ إليه. قال الخليل: الرُّكوح: الإنابة إلى الأمر. وأنشد:
رَكَحْتُ إليها بعد ما كنتُ مُجْمِعاً *** على هَجْرِها وانسبْتُ باللَّيل ثائرا([6])  فهذا هو الأصل. ثمَّ يقال لرُكْن الجبلِ المُنيفِ الصّعبِ رُكْح. والرُّكْح والرُّكْحة: سَاحة الدّار. والرُّكْحة البقيّة من الثَّريد تبقى في الجَفْنة، كأنّه شيءٌ أوى إلى أسفل الجَفْنة. ويقال جَفْنةٌ مرتكِحةٌ، إذا كانت مكتنِزةً بالثَّريد. ومن الباب: سَرْجٌ مِركاحٌ، إذا كان يتأخَّر عن ظَهْر الفَرس.
  (ركد)  الراء والكاف والدال أصلٌ يدلُّ على سُكون. يقال ركَدَ الماءُ: سكَنَ. وركَدتِ الرِّيحُ. وركَد الميزان: استَوَى. وركد القومُ رُكوداً: سكنُوا وهدَؤوا. وجَفنَةٌ رَكود: مملوءة. فأمّا قولُهم تراكَدَ الجوارِي، إذا قعدَتْ إحداهُنّ على قدميها ثم نَزَتْ قاعدةً إِلى صاحبتها، فهذا إن صحَّ فهو شاذٌّ عن الأصل.
  (ركز)  الراء والكاف والزاء أصلان: أحدهما إثبات شيءٍ في شيء يذهب سُفْلاً، والآخر صَوت.
  فالأول: رَكَزْتُ الرُّمحَ رَكْزاً. ومَرْكَز الجند: الموضع الذي أُلزِمُوه. ويقال ارتكَزَ الرّجُل على قوسه، إذا وضَعَ سِيَتَها بالأرض ثمّ اعتمَدَ عليها. ومن الباب: الرِّكَاز، وهو المال المدفون في الجاهليّة، وهو من قياسِه؛ لأنّ صاحبَه رَكَزَه. وقال قوم: الرِّكاز المعْدِن. وأركَزَ الرّجُلُ: وجَدَ الرِّكاز. فإِن كان هذا صحيحاً فهو مُستعار. والمرتَكِز: يابس الحشيش الذي تكسَّرَ ورَقُه وتطايَرَ. ومعناه أنَّه ذَهَب منه ما ذهبَ وارتكز هذا، أي ثَبَت.
  (ركس)  الراء والكاف والسين أصلٌ واحد، وهو قلْبُ الشّيء على رأسِه وردُّ أوّلِه على آخِره. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿وَاللهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا﴾ [النساء 88]، أي ردّهم إلى كفرهم. ويقال ارتكس فلانٌ في أمرٍ قد كان نجا منه. والرَّكوسيَّة: قومٌ لهم دينٌ بين النَّصارى والصابئين. وأُتِيَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، حين طَلب أحجاراً للاستنجاء، بِرَوْثَة، فرمَى بها وقال: "إنّها رِكْس". ومعنى ذلك أنَّها ارتكَسَت عن أن تكون طعاماً إلى غيره.
  (ركض)  الراء والكاف والضاد أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حركةٍ إلى قُدُمٍ أو تحريكٍ. يقال ركَض الرّجُل دابّتَه، وذلك ضَرْبُه إِيَّاها برجلَيْه لتتقدَّم. وكثُر حتَّى قيل ركَضَ الفرَسُ، وليس بالأصل. وارتكاض الصبيّ: اضطرابُه في بَطْن أمِّه. قال الخليل: وجُعِل الرَّكْض للطَّير في طيَرانها. ويقال أرْكَضَتِ الناقة، إذا تحرَّكَ ولدُها في بطن أمِّها. وفي بعض الحديث في ذكر دم الاستحاضة: "هو رَكْضَةٌ من الشَّيطان"، يريد الدَّفْعة.
  (ركع)  الراء والكاف والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انحناءٍ في الإنسان وغيرِه. يقال ركَعَ الرّجلُ، إذا انحنى. وكلُّ منحنٍ راكع. قال لَبيد:
أُخبِّر أخبارَ القُرونِ التي مضَتْ *** أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُُمتُ راكعُ([7])  وفي الحديث ذِكْر المشايخ الرُّكَّع([8])، يريد به الذين انحنَوْا. والرُّكوع في الصلاة من هذا. ثمّ تصرّف الكلامُ فقيل للمصلِّي راكع، وقيل للسَّاجد شكراً: راكع. قال الله تعالى في شأن داودَ عليه السلام: ﴿فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعاً وَأَنَابَ﴾ [ص 24]. وقال في موضع آخر: ﴿وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرّاكِعِينَ﴾ [آل عمران 43]، قال قومٌ: تأويلها اسجدي، أي صلِّي؛ واركعي مع الراكعين، أي اشكري لِله جلّ ثناؤُه مع الشاكرين. قال ابن دُريد: الرُّكْعة([9]): الهُوَّة في الأرض؛ لغة يمانِيّة.
-------------------------------------------------ـ
([1]) سبق البيت في (1: 334/ 2: 319) مع تخريجه.
([2]) في اللسان: "والكديد: التراب الدقاق المكدود المركل بالقوائم. قال امرؤ القيس:
مسح إذا ما السابحات على الونى *** أثرن الغبار بالكديد المركل".([3]) في الأصل: "ركن"، صوابه من اللسان والقاموس.
([4]) البيت في المجمل واللسان (ركا).
([5]) وكذا في البيان (3: 207). وفي اللسان: "لا يقنع".
([6]) البيت في اللسان (ركح) مبتور محرف.
([7]) ديوان لبيد 23 طبع 1880 واللسان (ركع).
([8]) هو حديث: "لولا مشايخ ركع، وصبية رضع، وبهائم رتع، لصب عليكم العذاب صبا، ثم رص رصا".
([9]) الجمهرة (2: 385). وضبطت في اللسان بفتح الراء ضبط قلم، وقد نص في القاموس على أنها بالضم.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** و**الكاف** وما يثلثهما)
  (**ركل**)  **الراء** ve**الكاف** ve**اللام** bir asıldır; **الرِّجْل** ile vurmanın bir cinsine delâlet eder. Denir: onu **رَكَلَه** ve ayağıyla **رَفَسه**. Ve atın iki yanından **مَرْكَلاَ**: süvarinin iki ayağıyla tekmelediği yer. Ve ayağıyla bir şeyin üzerine **تركَّل** etti. Ve nal sahibi **مِسْحَاتِه** ile **تركَّل** etti; onu ayağıyla vurduğunda, yere girsin diye. **الأخطل** dedi:
رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1])  ve **الكديد**: **المُرَكَّل**([2]).

  (**ركم**)  **الراء** ve**الكاف** ve**الميم** bir tek asıldır; şeyin [toplanmasına] delâlet eder. Dersin: şeyi **رَكَمت**: bir kısmını bir kısmının üzerine attım. Ve **سحاب** **مُرْتكمٌ** ve **رُكام**. Ve **الرُّكمة**: toplanmış çamur. Ve **مُرْتَكَم** yol: onun izi; çünkü gelip geçenler onda **تَرْتَكِمُ** eder.

  (**ركن**)  **الراء** ve**الكاف** ve**النون** bir tek asıldır; kuvvete delâlet eder. Şeyin **رُكن**’u: onun daha kuvvetli yanı. Ve “o, şiddetli bir **رُكْنٍ**’e sığınır” yani izzet ve men‘a. Ve babdandır: ona **رَكَنْتُ** **أرْكَن**. Bu, **حَرفِ حلق** olmaksızın **فَعَلْتُ أفْعَلُ** vezninde nâdir bir kelimedir. Ve falan **ركينٌ**: yani vakur, sabit. Ve **المرْكن**: leğen. Ve denir: **جبلٌ رَكِينٌ**([3]), yani yüksek köşeleri vardır. Ve “ona **ركَنْت**” yani meylettim; bu da babdandır, çünkü ona sükûn buldu ve onun yanında sabit kaldı. Dedi:
**الخليل**: **رَكَنَ يَرْكَنُ رَكْناً**. Ve **سُفْلَى مضَر** dili: **ركِن يرْكَن**. Ve denir **ركِنَ يَرْكُنُ**, onda nazar vardır. **أبو زيد** nakletti: **رَكِنَ يَرْكَنُ**. Ve **ناقة مُرَكَّنَة الضَّرْع**: yani memesi şişkin; yani sanki o bir **رُكْن**.

  (**ركو**)  **الراء** ve**الكاف** ve illetli harf üç asıldır: birincisi bir şeyi bir şeyin üzerine yüklemek ve onu ona katmak, ikincisi bir şeyi ıslah etmek, üçüncüsü şeyin kabı.
  Birincisi onların sözü: deve üzerine yükü **رَكَوْتُ**: onu iki kat yaptım. Ve babdandır: işi ve suçu onun üzerine **ركَوْتُ**; yani onu ona yükledim. Bazıları dedi: “Ben şuna **مُرْتَكٍ**’yim” yani ona dayanıcıyım. Ve benim **مُرتكىً**’m yok, ancak senin üzerinedir. **الفرّاء** nakletti: “Bana, işlemediğim bir suçu **أرْكَيْتَ**.”
  Ve babdandır: falana **أركَيتُ**: ona sığındım. Ve ondan: “Beni şuna **أرْكِنِي**” yani beni geciktir; üzerinde olan borç için*. Ve “onlardan günümün kalanını **ركَوتُ**” yani ikamet ettim.
  Şeyin ıslahına gelince: **المركوُّ** uzun havuzdur; ve denir **المُصْلَح**; dedi:
  * قامَ على المَرْكُوِّ ساقٍ يفْعَمُهْ *
  Ve şeyi **ركَوْتُ**, onu doğrulttuğum ve ıslah ettiğim zaman. **سُويد بن كُراع** dedi:
فدَعْ عنك قوماً قد كَفَوْكَ شُؤونَهم *** وشأنُك إلا تَرْكُهُ متفاقِمُ([4])  yani onu ıslah etmezsen. Ve denir: falan için bir şeyi **أركَيْتُ**, ona hazırladığım zaman.
  Diğer asla gelince: **الرَُِّكْوة** bilinir; ve ondan **الرَّكِيّ**; çünkü o, içinde olan şey için sanki bir kaptır.

   (**ركب**)  **الراء** ve**الكاف** ve**الباء** bir tek asıldır; düzenli, kıyaslıdır; o da bir şeyin bir şeyin üzerine yükselmesidir. Denir: **رَكِب** **رُكوباً** **يَرْكَب**. Ve **الرِّكاب**: binek; onun teki **راحلة**. Ve **زَيْتٌ ركابيٌّ**; çünkü Şam’dan **الرِّكاب** üzerinde taşınır. Ve onun ne **رَكُوبة**’si ne **حَمُولة**’si vardır; yani bindiği ve üzerine yüklediği yoktur. Ve **الرَّكب**: binekli kavim; ve كذلك **الأُركُوب**. Ve **ناقةٌ رَكْبانةٌ**: binmeye elverişlidir. Ve **أرْكَبَ المُهْر**: binilme vakti geldi. Ve **رجل مُرَكَّبٌ**: üzerinde savaşacağı bir at ödünç aldı; ganimetin yarısı ona, at sahibine yarısı olur.
  Ve babdandır: **رَوَاكِبُ الشَّحم**; o, hörgücün ön kısmında bir kısmı bir kısmının üstünde olan tabakalardır. Arka kısımdakiler ise **الرَّوادف**’dir; teki **راكبةٌ** ve **رادفةٌ**. Ve **الرَّكَّابة**: hurma ağacının tepesine yakın üst tarafından, ana ağacıyla birlikte bazen meyve taşıyan, fidan benzeri bir şey. **الخليل** zannetti ki **الرَّكْب** ve**الأُركوب** binek hayvanlarına binenlerdir; ve **الرُّكَّاب** geminin yolcularıdır. Ve **المُرَكَّب**: asıl ve bitiş yeri. Denir: o, **كريم المركَّب**’tir. Ve babdandır: insanın **رُكْبة**’si; o, üstündekine göre yüksektir. Ve **الأركَبُ**: büyük dizli. Ve denir: adamı **رَكَبْتُ** **أركُبُه**, dizine vurduğun yahut dizinle ona vurduğun zaman. Ve **الرَّكيب**: **نَهْرَيِ الكَرْم** arasındaki şeydir; o, iki nehir arasındaki sırttır; altındakine göre yüksek olur. Ve **الرَّاكب**: koyunları sırtlarından tutan bir hastalıktır.
  Ve babdandır: **الرَّكَب** kadının **ركَب**’idir. **الخليل** dedi: erkeğe denmez; ancak kadına mahsustur. **الفرّاء** dedi: **الرَّكَب**: erkek ve kadın için kasıktır. Dedi:
لا ينْفعُ الجاريةَ الخِضابُ([5]) ***ولا الوِشاحان ولا الجلبابُ* مِن دُون أن تلتقِيَ الأركابُ *

  (**ركح**)  **الراء** ve**الكاف** ve**الحاء** bir tek asıldır; bir şeye yönelme ve ona dönmeye delâlet eder. **الخليل** dedi: **الرُّكوح**: işe yönelme. Ve şu beyti okudu:
رَكَحْتُ إليها بعد ما كنتُ مُجْمِعاً *** على هَجْرِها وانسبْتُ باللَّيل ثائرا([6])  işte bu asıldır. Sonra, yüksek, sarp, zor dağın köşesine **رُكْح** denir. Ve **الرُّكْح** ve**الرُّكْحة**: evin avlusu. Ve **الرُّكْحة**: **الجَفْنة**’de kalan **الثَّريد** artığı; sanki **الجَفْنة**’nin altına sığınmış bir şey gibidir. Ve denir: **جَفْنةٌ مرتكِحةٌ**, **الثَّريد** ile dolu, sıkışık olduğu zaman. Ve babdandır: **سَرْجٌ مِركاحٌ**, eğer atın sırtından geri kalırsa.

  (**ركد**)  **الراء** ve**الكاف** ve**الدال** bir asıldır; sükûna delâlet eder. Denir: **رَكَدَ الماءُ**: duruldu. Ve **ركَدتِ الرِّيحُ**. Ve **ركَد الميزان**: eşitlendi. Ve kavim **ركد** **رُكوداً**: sakinleştiler ve yatıştılar. Ve **جَفنَةٌ رَكود**: dolu. Ama onların “cariyeler **تراكَدَ** etti” sözü; birinin ayakları üzerinde oturup sonra oturur hâlde arkadaşına sıçraması; bu sahihse, asıldan şâzdır.

  (**ركز**)  **الراء** ve**الكاف** ve**الزاء** iki asıldır: birincisi bir şeyi, aşağıya giden bir şeyin içine sabitlemektir; ikincisi sestir.
  Birincisi: mızrağı **رَكَزْتُ** **رَكْزاً**. Ve ordunun **مَرْكَز**’i: onları bağladıkları yer. Ve denir: adam yayı üzerine **ارتكَزَ**, onun **سِيَتَها**’sını yere koyup sonra ona dayandığı zaman. Ve babdandır: **الرِّكَاز**; o, cahiliye devrinde gömülü maldır; ve bu, onun kıyasındandır; çünkü sahibi onu **رَكَزَه**. Bir kavim dedi: **الرِّكاز** maden ocağıdır. Ve adam **أركَزَ**: **الرِّكاز** buldu. Eğer bu doğruysa, o ödünçlemedir. Ve **المرتَكِز**: yaprakları kırılıp uçuşmuş kuru ot; manası, ondan giden gitti ve bu **ارتكز** etti; yani sabit kaldı.

  (**ركس**)  **الراء** ve**الكاف** ve**السين** bir tek asıldır; şeyin baş aşağı çevrilmesi ve evvelinin âhirine döndürülmesidir. Allah yüce övgüsüyle dedi: ﴿وَاللهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا﴾ [النساء 88] yani onları küfürlerine geri döndürdü. Ve denir: falan, kurtulmuş olduğu bir işte **ارتكس** etti. Ve **الرَّكوسيَّة**: Hıristiyanlar ile Sâbiîler arasında bir dini olan bir kavimdir. Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم’e, istincâ için taşlar istediği vakit, bir **رَوْثَة** getirildi; onu attı ve dedi: “O, **رِكْس**’tir.” Bunun manası, onun yiyecek olmaktan başkasına doğru **ارتكَسَت** etmiş olmasıdır.

  (**ركض**)  **الراء** ve**الكاف** ve**الضاد** bir tek asıldır; öne doğru bir harekete yahut hareket ettirmeye delâlet eder. Denir: adam binitini **رَكَض** etti; bu, onu ilerlesin diye iki ayağıyla vurmasıdır. Ve çoğaldı, nihayet “at **رَكَضَ** etti” denildi; bu asıl değildir. Ve çocuğun **ارتكاض**’ı: annesinin karnında çırpınmasıdır. **الخليل** dedi: kuşun uçuşunda **الرَّكْض** kılındı. Ve denir: deve **أرْكَضَت**; yavrusu annesinin karnında hareket ettiği zaman. Ve bazı hadiste, istihâza kanının zikrinde: “O, şeytandan bir **رَكْضَةٌ**’dir”; itişi kasteder.

  (**ركع**)  **الراء** ve**الكاف** ve**العين** bir tek asıldır; insanda ve başkasında eğilmeye delâlet eder. Denir: adam **ركَعَ**, eğildiği zaman. Ve her eğilen **راكع**’dır. **لَبيد** dedi:
أُخبِّر أخبارَ القُرونِ التي مضَتْ *** أدِبُّ كأنِّي كلَّما قُُمتُ راكعُ([7])  Ve hadiste **المشايخ الرُّكَّع**([8]) zikri vardır; bununla eğilmiş olanları kasteder. Namazdaki **الرُّكوع** da bundandır. Sonra söz tasarruf gördü; namaz kılana **راكع** denildi, şükür için secde edene **راكع** denildi. Allah تعالى, Dâvûd عليه السلام hakkında dedi: ﴿فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعاً وَأَنَابَ﴾ [ص 24]. Ve başka bir yerde dedi: ﴿وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرّاكِعِينَ﴾ [آل عمران 43]; bir kavim dedi: te’vili “secde et” yani namaz kıl; ve “**واركعي** مع الراكعين” yani Allah yüce övgüsüyle şükredenlerle birlikte şükret. **ابن دُريد** dedi: **الرُّكْعة**([9]): yerdeki çukur; Yemen dilidir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ك ن
استلم أركان البيت‏.‏
وكأنه ركن يذبل‏.‏
وجبل ركيـن‏:‏ عزيـز ذو أركـان‏.‏
وشـيء مركـن‏:‏ لـه أركان‏.‏
وركن إليه ركوناً وهو راكن إلى فلان وساكن إليه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فلان يأوي من عز قومه إلى ركن شديد‏.‏
وتمسحت بأركانه‏:‏ تبركت به‏.‏
وناقة مركنة الضرع‏:‏ منتفخته‏.‏
ورجل ركين‏:‏ رزين شبه بالجبل الركين وقد ركن ركانة‏.‏
وزرعوا الرياحين في المراكن‏.

##### Türkçe

ر ك ن
Evin köşelerini **استلم** etti.
Sanki o, solan bir köşe gibidir.
**ركيـن** dağ: aziz, köşeleri olan.
**مركـن** şey: onun köşeleri vardır.
Ona **ركن** etti, **ركوناً**; ve o, falana **راكن**dir ve ona sükûn bulandır.
Mecazdan: falan, kavminin izzetinden, şiddetli bir köşeye sığınır.
Onun köşelerine **تمسحت** ettim: onunla bereketlendim.
Meme **مركنة** deve: şişkinleştirilmişi.
**ركين** adam: ağırbaşlı; **ركيـن** dağa benzetilmiştir; ve o, **ركانة** olarak **ركن** etti.
**المراكن** içinde reyhanları ektiler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رَكِنَ إلى الشيءِ ورَكَنَ يَرْكَنُ ويَركُنُ رَكْناً ورُكوناً فيهما ورَكانَةً ورَكانِيَةً أَي مال إليه وسكن. وقال بعضهم: رَكَنَ يَرْكَن، بفتح الكاف في الماضي والآتي، وهو نادر؛ قال الجوهري: وهو على الجمع بين اللغتين. قال كراع: رَكِنَ يَرْكُنُ، وهو نادر أَيضاً، ونظيره فَضِلَ يَفْضُل وحَضِرَ يَحْضُر ونَعِمَ يَنْعُم؛ وفي التنزيل العزيز: ولا تَرْكَنُوا إلى الذين ظلموا؛ قرئ بفتح الكاف من رَكِنَ يَرْكَنُ رُكوناً إذا مال إلى الشيء واطمأَنَّ إليه، ولغة أُخرى رَكَنَ يَرْكُنُ، وليست بفصيحة. ورَكِنَ إلى الدنيا إذا مال إليها، وكان أَبو عمرو أَجاز رَكَنَ يَرْكَنُ، بفتح الكاف من الماضي والغابر، وهو خلاف ما عليه (* قوله «وهو خلاف ما
عليه إلخ» أي لأن باب فعل يفعل بفتحتين أن يكون حلقيّ العين أَو اللام اهـ. مصباح). الأَبنية في السالم. ورَكِنَ في المنزل يَركَنُ ركْناً: ضَنَّ به فلم يفارقه. ورُكْن الشيء: جانبه الأَقوى. والرُّكْنُ: الناحية القوية وما تقوّى به من مَلِكٍ وجُنْدٍ وغيره، وبذلك فسر قوله عز وجل: فتَوَلَّى برُكْنِه، ودليل ذلك قوله تعالى: فأَخذناه وجنودَه؛ أَي أَخذناه ورُكْنَه الذي تولى به، والجمع أَرْكان وأَرْكُنٌ؛ أَنشد سيبويه لرؤبة: وزَحْمُ رُكْنَيْكَ شدِيدَ الأَرْكُنِ.
ورُكْنُ الإنسانِ: قوّته وشدّته، وكذلك رُكْنُ الجبل والقصر، وهو جانبه. ورُكْنُ الرَّجُل: قومه وعَدَدُه ومادّته. وفي التنزيل العزيز: لو أَنَّ لي بكم قُوَّةً أَو آوِي إلى رُكْن شديد؛ قال ابن سيده: وأُراه على المثل. وقال أَبو الهيثم: الرُّكْنُ العشيرة؛ والرُّكْنُ: الأَمر العظيم في بيت النابغة:
لا تَقْذِفَنِّي برُكْنٍ لا كِفاءَ له.
وقيل في قوله تعالى: أَو آوِي إلى رُكْن شديد؛ إن الرُّكْن القُوَّة. ويقال للرجل الكثير العدد: إنه ليأْوي إلى رُكْن شديد. وفلان رُكْنٌ من أَركان قومه أَي شريف من أَشرافهم، وهو يأْوي إلى رُكْن شديد أَي عز ومَنَعة. وفي الحديث أَنه قال: رَحِمَ الله لُوطاً إن كان لَيأْوي إلى رُكْن شديد أَي إلى الله عز وجل الذي هو أشد الأَركان وأَقواها، وإنما ترحم عليه لسهوه حين ضاق صدره من قومه حتى قال: أَو آوي إلى ركن شديد، أَراد عز العشيرة الذين يستند إليهم كما يستند إلى الركن من الحائط. وجبل ركِينٌ: له أَركان عالية، وقيل: جَبَل رَكِينٌ شديد. وفي حديث الحساب: ويقال لأَرْكانه انْطقي أَي لجوارحه. وأَركانُ كل شيء: جَوانبه التي يستند إليها ويقوم بها. ورجل رَكِين: رَميز وَقُور رَزِينٌ بَيّنُ الرَّكانة، وهي الرَّكانة والرَّكانِيَةُ. ويقال للرجل إذا كان ساكناً وقوراً: إنه لرَكِينٌ، وقد رَكُنَ، بالضم، رَكانة. وناقة مُرَكَّنَةُ الضَّرْع، والمُرَكَّنُ من الضروع: العظيم كأَنه ذو الأَركان. وضرع مُرَكَّنٌ إذا انتفخ في موضعه حتى يَمْلأَ الأَرفاغ، وليس بحَدّ طويلٍ؛ قال طرفة:
وضَرَّتُها مُرَكَّنَةٌ دَرورُ
وقال أَبو عمرو: مُرَكَّنَة مُجَمَّعَة. والمِرْكَن: شبه تَوْرٍ من أَدَمٍ يتخذ للماء أَو شبه لَقَن. والمِرْكَنُ، بالكسر: الإجَّانة التي تغسل فيها الثياب ونحوها. ومنه حديث حَمْنَةَ: أَنها كانت تجلس في مِرْكَن لأُختها زينب وهي مستحاضة، والميم زائدة، وهي التي تخض الآلات. والرَّكْنُ: الفَأْرُ ويُسَمَّى رُكَيْناً على لفظ التصغير. والأُرْكُون: العظيم من الدَّهاقين. والأُرْكون: رئيس القرية. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه دخل الشام فأَتاه أُرْكُونُ قَرْيةٍ فقال له: قد صنعتُ لك طعاماً؛ رواه محمد بن إسحق عن نافع عن أَسلم؛ أُرْكُون القرية: رئيسها ودِهْقانها الأَعظم، وهو أُفْعُول من الرُّكُون السكون إلى الشيء والميل إليه، لأَن أَهلها يَرْكَنُون إليه أَي يسكنون ويميلون. ورُكَيْنٌ ورُكَانٌ ورُكانَةُ: أَسماء. قال: ورُكانَة، بالضم، اسم رجل من أهل مكة، وهو الذي طَلَّق امرأَته البتة فحلفه النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه لم يرد الثلاثَ.

##### Türkçe

**رَكِنَ** bir şeye ve **رَكَنَ** **يَرْكَنُ** ve **يَركُنُ** **رَكْناً** ve **رُكوناً** (bu ikisinde) ve **رَكانَةً** ve **رَكانِيَةً**: yani ona meyletti ve sükûnet buldu. Bazıları dedi ki: **رَكَنَ يَرْكَن**; geçmişte ve gelecekte kâfın fethiyle; ve o nadirdir; el-Cevherî dedi ki: ve o, iki dil arasında cem‘ üzerinedir. Kırâ‘ dedi ki: **رَكِنَ يَرْكُنُ**, ve o da nadirdir; ve onun benzeri **فَضِلَ يَفْضُل** ve **حَضِرَ يَحْضُر** ve **نَعِمَ يَنْعُم**’dur; aziz tenzilde: **ولا تَرْكَنُوا إلى الذين ظلموا**; kâfın fethiyle okundu; **رَكِنَ يَرْكَنُ رُكوناً**’dan, bir şeye meylettiği ve ona itmi’nân bulduğu zaman; ve başka bir dil **رَكَنَ يَرْكُنُ**’dur, ve fasih değildir. Ve **رَكِنَ إلى الدنيا**: ona meylettiği zaman; ve Ebû Amr, geçmişin ve geleceğin kâfının fethiyle **رَكَنَ يَرْكَنُ**’u câiz görürdü; ve bu, سالم’deki الأبنية üzerinde bulunulanın hilâfınadır. **رَكِنَ في المنزل يَركَنُ ركْناً**: ona cimrilik etti de ondan ayrılmadı. Ve bir şeyin **رُكْن**’u: onun daha kuvvetli yanı. Ve **الرُّكْنُ**: kuvvetli taraf ve melik, cünd ve başkası gibi kendisiyle kuvvet kazanılan şey; ve bununla, azze ve celle’nin sözü tefsir edildi: **فتَوَلَّى برُكْنِه**; ve bunun delili, yüce Allah’ın sözü: **فأَخذناه وجنودَه**; yani onu ve onunla yüz çevirdiği **رُكْن**’unu aldık; cem‘i **أَرْكان** ve **أَرْكُنٌ**’dur; Sîbeveyh, Ru’be’ye ait olarak inşâd etti:
وزَحْمُ رُكْنَيْكَ شدِيدَ الأَرْكُنِ.

İnsanın **رُكْن**’u: onun kuvveti ve şiddetidir; dağın ve kasrın **رُكْن**’u da böyledir; ve o, onun yanıdır. Erkeğin **رُكْن**’u: kavmi ve adedi ve maddesidir. Aziz tenzilde: **لو أَنَّ لي بكم قُوَّةً أَو آوِي إلى رُكْن شديد**; İbn Sîde dedi ki: ve onu, mesel üzere görüyorum. Ebû’l-Heysem dedi ki: **الرُّكْنُ** aşirettir; ve **الرُّكْنُ**: büyük iş; Nâbiga’nın beytinde:
لا تَقْذِفَنِّي برُكْنٍ لا كِفاءَ له.
Ve yüce Allah’ın sözü hakkında denildi: **أَو آوِي إلى رُكْن شديد**; muhakkak **الرُّكْن** kuvvettir. Ve çok adedli adama denir: muhakkak o, **رُكْن شديد**’e sığınır. Ve falan, kavminin **أَركان**’ından bir **رُكْن**’dur; yani onların eşrafından şerif; ve o, **رُكْن شديد**’e sığınır; yani izzet ve men‘a. Hadiste, onun dediği rivayet edilmiştir: “Allah Lût’a rahmet etsin; muhakkak o, elbette **رُكْن شديد**’e sığınırdı”; yani azze ve celle Allah’a; ki o, erkânın en şiddetlisi ve en kuvvetlisidir; ve ona ancak, kavminden göğsü daraldığı vakit gafleti sebebiyle merhamet etti; ta ki: **أَو آوي إلى ركن شديد** dedi; aşiretin izzetini murad etti; kendilerine dayandığı kimseleri; tıpkı duvarın rüknüne dayanıldığı gibi. Ve **جبل ركِينٌ**: yüksek erkânı olan; ve denildi: **جَبَل رَكِينٌ** şedîd. Hesap hadîsinde: ve onun **أَرْكان**’ına “konuşun” denir; yani uzuvlarına. Ve her şeyin **أَركان**’ı: kendisine dayanılan ve onunla kaim olunan yanlarıdır. Ve **رجل رَكِين**: vakur, ağırbaşlı, açık **الرَّكانة** sahibi; ve o, **الرَّكانة** ve **الرَّكانِيَةُ**’dir. Ve adam sakin vakur olduğu zaman ona denir: muhakkak o, elbette **رَكِينٌ**’dir; ve (o) **رَكُنَ** (damme ile) **رَكانة** (kazandı). Ve **ناقة مُرَكَّنَةُ الضَّرْع**; ve memelerden **المُرَكَّنُ**: büyük olan; sanki erkân sahibi gibi. Ve **ضرع مُرَكَّنٌ**: yerinde şiştiği zaman; ta ki **الأَرفاغ**’ı dolduruncaya kadar; ve haddince uzun değildir; Tarafe dedi ki:
وضَرَّتُها مُرَكَّنَةٌ دَرورُ
Ebû Amr dedi ki: **مُرَكَّنَة**: toplanmış. Ve **المِرْكَن**: sudan için yapılan, deriden bir tür tekneye benzer; yahut bir tür leğene benzer. Ve **المِرْكَنُ** (kesre ile): elbise ve benzerinin yıkandığı **الإجَّانة**’dir. Ondandır Hamne hadisi: onun, istihâzalı iken kız kardeşi Zeyneb’in **مِرْكَن**’inde oturur olduğu; ve mîm zâiddir; ve o, âletleri karıştıran (kap)tır. Ve **الرَّكْنُ**: faredir; ve küçültme lafzı üzere **رُكَيْناً** diye adlandırılır. Ve **الأُرْكُون**: دهّاقين’den büyük olan. Ve **الأُرْكون**: köyün reisi. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: onun Şam’a girdiği, derken bir köyün **أُرْكُون**’unun ona geldiği ve ona: “Senin için yemek yaptım” dediği; Muhammed b. İshak, Nâfi‘den, o da Eslem’den rivayet etti; köyün **أُرْكُون**’u: onun reisi ve en büyük dihkanıdır; ve o, bir şeye sükûn etmek ve ona meyletmek olan **الرُّكُون**’dan **أُفْعُول** veznindedir; çünkü onun ehli ona **يَرْكَنُون**; yani sükûn ederler ve meylederler. Ve **رُكَيْنٌ** ve **رُكَانٌ** ve **رُكانَةُ**: isimlerdir. Dedi ki: ve **رُكانَة** (damme ile), Mekke ehlinden bir adamın adıdır; ve o, karısını kesin boşama ile boşayan kimsedir; bunun üzerine Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, onu yemin ettirdi: üçü murad etmediğine.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ك ن * * رَكَنَ * إليه من باب دخل وركن أيضا بالكسر * رُكُونا * أي مال إليه وسكن قال الله تعالى ﴿ولا تركنوا إلى الذين ظلموا﴾ وحكى أبو عمرو * رَكَن * من باب خضع وهو على الجمع بين اللغتين ورُكن الشيء جانبه الأقوى وهو يأوي إلى * رُكْنٍ * شديد أي إلى عز ومنعة وجبل * رَكينٌ * له أركان عالية و * المِرْكَنُ * بالكسر الإجانة التي تغسل فيها الثياب ورجل * رَكينٌ * أي وقور بين * الرَّكَانَةِ * وقد * رَكُنَ * من باب ظرف و * رُكَانةُ * بالضم اسم رجل من أهل مكة وهو الذي طلق امرأته البتة فحلفه النبي ]ص[ أنه لم يرد الثلاثة

##### Türkçe

* ر ك ن * **رَكَنَ**: “girdi” babından; ona yöneldi. Ve ayrıca kesre ile **رَكَنَ**; **رُكُونا** (olarak): yani ona meyletti ve sükûn buldu. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿ولا تركنوا إلى الذين ظلموا﴾ (“Zulmedenlere meyletmeyin”). Ebû Amr, **رَكَنَ**’ı “boyun eğdi” babından hikâye etti; ve o, iki dili birleştirme üzerinedir. Ve şeyin **رُكن**’u: onun daha kuvvetli yanı (tarafı)dır. Ve o, şiddetli bir **رُكْنٍ**’e sığınır: yani izzet ve men‘a (koruyucu güç) ve **رَكينٌ** bir dağa; onun yüksek köşeleri vardır. Ve **المِرْكَنُ** (kesre ile): içinde elbiselerin yıkandığı leğen. Ve **رَكينٌ** bir adam: yani **الرَّكَانَةِ** arasında vakarlı. Ve “zarf oldu” babından **رَكُنَ** olmuştur. Ve **رُكَانةُ** (damme ile): Mekke ehlinden bir adamın adıdır; o, karısını kesin olarak boşayan kimsedir; bunun üzerine Peygamber ]ص[, üçü kastetmediğine dair ona yemin ettirdi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( رَكَنَ إليه ) يَرْكُنُ ، ( كنَصَرَ ؛ و ) حَكَى أَبو زَيْدٍ : رَكَنَ إليه يَرْكَنُ مِثْل ( عَلِمَ ؛ و ) أَمَّا حَكَاه أَبو عَمْرٍ و : رَكَنَ يَرْكَنُ مِثْل ( مَنَعَ ) ، فإنَّما هو على الجمْعِ بينَ اللّغَتَيْنِ ، ( رُكوناً ) ، بالضَّمِ مَصْدَرُ الأَوَّلين : ( مالَ ) إليه ( وسَكَنَ ) ، كلُّ ذلك عن

الصِّحاحِ .
قالَ الّلهُ تعالى : ﴿ولا تَرْكَنُوا إلى الذين ظَلَموا﴾ ، قُرِىءَ بفتحِ الكافِ من رَكِنَ يَرْكَنُ كعَلِمَ ، وقَرَأَ يَحْيَى بن وثابٍ بكسْرِ التاءِ .
( والرُّكْنُ ، بالضَّمِّ : الجانِبُ الأَقْوى ) مِن كلِّ شيءٍ ، كما في الصِّحاحِ .
( و ) رُكْنٌ : ( ع باليمامَةِ .
( و ) الرُّكْنُ : ( الأَمْرُ العظيمُ ) ، وبه فسَّرَ أَبو الهَيْثمِ قوْلَ النَّابغَةِ :
لا تَقْذِفَنِّي برُكْنٍ لا كِفاءَ له ( و ) الرُّكْنُ : ( ما يُقَوَّى به من مَلِكٍ وجُنْدٍ وغيرِهِ ) ؛ وبذلِكَ فُسِّر قوْلُه تعالَى : ﴿فتَوَلَّى برُكْنِه﴾ ، ودَليلُ ذلك قَوْله تعالَى : ﴿فأَخَذْناه وجُنودَه﴾ ، أَي أَخَذْناه ورُكْنَه الذي تَوَلَّى به .
( و ) الرُّكْنُ : ( العِزُّ والمَنَعَةُ ) ، وبه فُسِّرَتِ الآيَةُ : ﴿أَو آوِي إلى رُكْنٍ شَديدٍ﴾ .
وقيلَ : رُكْنُ الإِنْسانِ : قُوَّتُه وشدَّتُه ؛ وكذلِكَ رُكْنُ الجَبَلِ والقَصرِ ، وهو جانِبُه .
ورُكْنُ الرَّجلِ : قوْمُه وعَدَدُه ومادَّتُه ؛ وبه فسِّرَتِ الآيَةُ .
قالَ ابنُ سِيْدَه : أُرَاهُ على المَثَلِ .
( و ) الرَّكْنُ ، ( بالفتح : الجُرَذُ والفارُ كالرُّكَيْنِ ، كزُبَيْرٍ .
( وتَرَكَّنَ ) الرَّجُلُ : ( اشْتَدَّ ) وامْتَنَعَ ؛ ( و ) أَيْضاً ( تَوَقَّرَ ) وتَرَزَّنَ .
( والمِرْكَنُ ، كمِنْبَرٍ : آنيةٌ م )

مَعْروفَةٌ ، وهو شبْهُ تَوْرٍ مِن أَدَمٍ يُتَّخَذ للماءِ .
وقيلَ : هي الإِجَّانَةُ التي تُغْسَلُ فيها الثيابُ ونَحْوها ؛ ومنه حديثُ حَمْنَةَ : ( أَنَّها كانتْ تجْلِس في مِرْكَنٍ لأُخْتها زَيْنَب وهي مُسْتحاضَةٌ ) ؛ والجمْعُ مراكنُ ومراكينٌ . يقالُ : زَرَعُوا الرَّياحِيْن في المراكين .
( و ) الرَّكِينُ ، ( كأَميرٍ : الجَبَلُ العالي الأَرْكانِ ) أَو الشَّديدُها .
( و ) مِن المجازِ : الرَّكِينُ ( مِنَّا : الرَّزينُ الرَّمِيزُ ) السَّاكِنُ الوَقُورُ ( وقد رَكُنَ ، ككَرُمَ ، رَكانَةً ورُكونَةً ) : أَي رزنَ ووقرَ .
( والأُرْكُونُ ، بالضَّمِّ : الدِّهْقَانُ العظيمُ ) ، وهو رَئيسُ القَرْيةِ ، أُفْعُولٌ مِن الرُّكُونِ السّكُون إلى الشَّيءِ والمَيْلُ إليه ، لأَنَّ أَهْلَها يَرْكَنُونَ إليه ، أَي يسْكنُونَ ويميلُونَ ( ورُكَانَةُ ، كثُمامَةٍ : ابنُ عبْدِ يَزيدَ ) بنِ هاشِمِ بنِ عبْدِ المُطَّلِبِ بنِ عبْدِ منافٍ المطلبيّ ( صَحابيٌّ صارَعَهُ النَّبيُّ ، صلى الله عليه وسلم ، فصَرَعَهُ مَرَّتَيْن وكانَ شَدِيداً ، يُحْكَى أنّه كانَ يقفُ على جلدِ بَعِيرٍ لَيِّن جَديدٍ حين سَلَخَه فيَجْذبُه من تحْتهِ عشرَةً فيَتَمَزَّقُ الجلْدُ ولا يَتَزَحْزَحُ هو عن مكانِهِ ، وهو مِن مسْلِمَةِ الفتْحِ ، له رِوايَةٌ ؛ ويقالُ : هو الذي طلَّقَ زوْجَتَه البتّةَ فخلفه النبيّ ، صلى الله عليه وسلم أنَّه لم يرد الثلاثَ ؛ رَوَى عنه ابنُ أَخيهِ نافِعُ بنُ حجيرٍ .
( ورُكانَةُ المِصْرِيُّ الكِنْديُّ : غيرُ مَنْسوبٍ ، مُخْتَلَفٌ في صُحْبَتِه ) .
قلْتُ : الذي اخْتُلِفَ في صُحْبَتِه وهو كِنْدِيٌّ مصْريٌّ اسمُه رَكَبُ لا رُكَانَة ، وقد وَهِمَ المصنِّفُ فخلَطَ رَكَباً برُكَانَةَ .
قالَ ابنُ منْدَه : رَكَبُ المصْرِيُّ مَجْهولٌ لا تُعْرَفُ له صُحْبَةٌ .
وقالَ غيرُهُ : له صُحْبَةٌ .

وقالَ أَبو عَمْرٍ و : وهو كِنْدِيٌّ له حدِيثٌ ، رَوَى عنه نصيحٌ العَبْسيُّ في التَّواضع ؛ وأَمَّا رُكانَةُ الذي أَشارَ إليه فإنَّه يَرْوِي عن أَبي جَعْفرٍ محمدِ بنِ رُكانَةَ جدِيثَ المُصارَعَةِ ، فهو الأَوَّلِ ، حقَّقَه الحافِظُ الذهبيُّ فتأمَّل ذلك .
( وكغُرابٍ وزُبَيْرٍ : اسْمانِ ) ، ومِن الأَخيرِ : رُكَيْنُ بنُ الرَّبيعِ بنِ عميلَةَ الفَزارِيُّ عن أَبيهِ وابنِ عُمَرَ ، وعنه حفيدُهُ الرَّبيعُ بنُ سهْلٍ وشعْبَةُ ، وثَّقَهُ أَحمدُ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الرَّكانَةُ والرَّكانِيَةُ : السّكونُ إلى الشيءِ والاطْمِئْنانُ إليه .
ورَكِنَ يَرْكنُ ، بالكسْرِ في الماضِي والضَّمّ في الغابِرِ ، نادِرٌ كفَضِلَ يَفْضُلُ وحَضِرَ يَحْضُرُ ونَعِمَ يَنْعُم .
وقيلَ : إنَّه مِن تداخُلِ اللّغَتَيْنِ .
ورَكِنَ في المنْزِلِ ، كعَلِمَ ، رَكْناً : ضَنَّ به فلم يُفارِقْه .
وجَمْعُ الرُّكْنِ أَرْكانٌ وأَرْكُنٌ ، أَنْشَدَ سِيْبَوَيْه لرُؤْبَة :
وزَحْمُ رُكْنَيْكَ شَدِيدَ الأَرْكُنِ وقالَ أَبو الهَيْثم : الرُّكْنُ العَشِيرَةُ .
وهو رُكْنٌ مِن أَرْكانِ قوْمِه : شرِيفٌ مِن أشْرافِهم .
وأَرْكانُ الإِنْسانِ : جَوارحُه .
وأَرْكانُ كلِّ شيءٍ جَوانِبُه التي يَسْتندُ إليها ويقومُ بها .
والمُرَكَّنُ مِن الضّروعِ ، كمُعَظَّمٍ : العَظيمُ كأنَّه ذو الأرْكانِ .
وضرعٌ مُرَكَّنٌ : انْتَفَخَ في موْضِعِه حتى يَمْلأَالأرْفاغَ ، وليسَ بحَدَ طَويلٍ ، قال طَرَفَةُ :
وضَرَّتُها مُرَكَّنَةٌ دَرورُ

وقالَ أَبو عَمْرٍ و : ومُرَكَّنَةٌ : مُجَمَّعَةٌ .
وناقَةٌ مُرَكَّنَةُ الضرْعِ : له أَرْكانٌ لِعِظَمِهِ .
وأرْكانُ العِبادَاتِ : جوانِبُها التي عليها مَبْناها وبتَرْكِها بطْلانها . وأركانُ جمْعُ ركنٍ : ماءٌ بأَجَأَ لبنَي عَبْسٍ ، عن ياقوت .
وأَرْكونُ ، بالفتْحِ : حصْنٌ مَنِيعٌ بالأَنْدَلُس مِن أَعْمالِ سنتريه ، عن ياقوت .
وشيءٌ مُرَكَّنٌ ، كمُعَظَّمٍ : له أَرْكانٌ .
وتَمَسَّحْتُ بأَرْكانِهِ : تَبَرَّكْتُ به ؛ وهو مجازٌ .
> (

##### Türkçe

: (**رَكَنَ إليه**) **يَرْكُنُ**, ( **كنَصَرَ**; ve) Ebû Zeyd hikâye etti: **رَكَنَ إليه يَرْكَنُ** ( **عَلِمَ** gibi; ve) Ebû Amr’ın hikâye ettiğine gelince: **رَكَنَ يَرْكَنُ** ( **مَنَعَ** gibi), o ancak iki lugat arasında cem‘ üzere(dir), (**رُكوناً**), zamme ile, ilk ikisinin mastarı: ona (**مالَ**) (ve **سَكَنَ**), bunların hepsi **الصِّحاحِ**’tan.

Allah Teâlâ dedi: ﴿ولا تَرْكَنُوا إلى الذين ظَلَموا﴾ ; **رَكِنَ يَرْكَنُ**’dan, **عَلِمَ** gibi, kâfın fethasıyla okundu; Yahyâ b. Vessâb tâ’nın kesrası ile okudu.

(ve **الرُّكْنُ**, zamme ile: her şeyden (**الجانِبُ الأَقْوى**)), **الصِّحاحِ**’ta olduğu gibi.

(ve) **رُكْنٌ**: (Yemâme’de bir yer adı).

(ve) **الرُّكْنُ**: (**الأَمْرُ العظيمُ**); Nâbiga’nın sözünü Ebû’l-Heysem bununla tefsir etti:
لا تَقْذِفَنِّي برُكْنٍ لا كِفاءَ له
(ve) **الرُّكْنُ**: (melik, asker ve başkası gibi şeylerden, kendisiyle güç kazanılan şey); bununla da O’nun Teâlâ sözü tefsir edildi: ﴿فتَوَلَّى برُكْنِه﴾ ; bunun delili O’nun Teâlâ sözüdür: ﴿فأَخَذْناه وجُنودَه﴾ , yani onu ve onunla yüz çevirdiği **رُكْن**’ünü aldık.

(ve) **الرُّكْنُ**: (**العِزُّ والمَنَعَةُ**); âyet bununla tefsir edildi: ﴿أَو آوِي إلى رُكْنٍ شَديدٍ﴾ .

Ve denildi: insanın **رُكْن**’ü: onun kuvveti ve şiddetidir; dağın ve köşkün **رُكْن**’ü de böyledir; o, onun yanıdır.

Erkeğin **رُكْن**’ü: kavmi, sayısı ve dayanağıdır; âyet bununla tefsir edildi.

İbn Sîde dedi: onu mesel üzere görüyorum.

(ve) **الرَّكْنُ**, (fetha ile: **الجُرَذُ** ve **الفارُ**; **الرُّكَيْنِ** gibi, **زُبَيْرٍ** vezninde).

(**وتَرَكَّنَ**) adam: (**اشْتَدَّ**) ve imtina etti; (ve) ayrıca (**تَوَقَّرَ**) ve ağırbaşlılaştı.

(ve **المِرْكَنُ**, **مِنْبَرٍ** gibi: bilinen bir kap), o, sudan (için) edinilen, deriden bir tekne benzeridir.

Ve denildi: o, elbiselerin ve benzerlerinin içinde yıkandığı leğendir; ondan Hamne hadisi: ( **أَنَّها كانتْ تجْلِس في مِرْكَنٍ لأُخْتها زَيْنَب وهي مُسْتحاضَةٌ** ); cem‘i **مراكنُ** ve **مراكينٌ**’dir. Denilir: **زَرَعُوا الرَّياحِيْن في المراكين**.

(ve) **الرَّكِينُ**, (**أَميرٍ** gibi: köşeleri yüksek olan yüksek dağ) yahut onun en şiddetlisi.

(ve) mecazdan: **الرَّكِينُ** (bizden: ağırbaşlı, vakur), sakin, vakar sahibi; (ve gerçekten **رَكُنَ**, **ككَرُمَ**, **رَكانَةً** ve **رُكونَةً**): yani ağırbaşlı oldu ve vakarlı oldu.

(ve **الأُرْكُونُ**, zamme ile: (**الدِّهْقَانُ العظيمُ**)), o, köyün reisidir; **أُفْعُولٌ** vezninde, **الرُّكُونِ**’dan: bir şeye sükûn etmek ve ona meyletmek; çünkü onun ehli ona **يَرْكَنُونَ**; yani sükûn ederler ve meylederler. (ve **رُكَانَةُ**, **ثُمامَةٍ** gibi: Abd Yezîd’in oğlu) Hâşim b. Abdülmuttalib b. Abdümenâf el-Muttalibî (sahâbî; Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, onunla güreşti, onu iki kere yere serdi; o güçlü idi; hikâye olunur ki o, yeni yüzülmüş yumuşak bir deve derisi üzerinde durur, on kişi onu altından çekerdi de deri yırtılır, o ise yerinden kımıldamazdı; o, fethin Müslümanlarındandır; onun rivayeti vardır; ve denilir: o, karısını kesin boşama ile boşayan kimsedir; Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, ona, üçü kastetmediğini bildirdi; ondan, kardeşinin oğlu Nâfi‘ b. Huceyr rivayet etti.

(ve **رُكانَةُ المِصْرِيُّ الكِنْديُّ**: nisbeti olmayan; sahâbeliği hakkında ihtilaf edilen).

Ben dedim: sahâbeliği hakkında ihtilaf edilen ve Kindî Mısırlı olanın adı **رَكَبُ**’dir, **رُكَانَة** değil; musannif vehmetti de **رَكَب**’i **رُكَانَة** ile karıştırdı.

İbn Mende dedi: **رَكَبُ المصْرِيُّ** meçhuldür; onun için sahâbelik bilinmez.

Ve başkası dedi: onun sahâbeliği vardır.

Ve Ebû Amr dedi: o Kindî’dir; onun hadisi vardır; ondan, tevazu‘ hakkında, Nasîh el-Absî rivayet etti; Ebû Ca‘fer Muhammed b. **رُكانَة**’dan güreş hadisini rivayet eden, işaret ettiği **رُكانَة**’ya gelince, o birincisidir; Hâfız Zehebî onu tahkik etti; öyleyse bunu düşün.

(ve **كغُرابٍ وزُبَيْرٍ**: iki isim), ve sonuncudan: **رُكَيْنُ** b. er-Rabî‘ b. Umeyle el-Fezârî, babasından ve İbn Ömer’den; ondan, torunu er-Rabî‘ b. Sehl ve Şu‘be (rivayet etti); Ahmed onu sika saydı.

Ve kendisine istidrâk olunan şeylerden:
**الرَّكانَةُ** ve **الرَّكانِيَةُ**: bir şeye sükûn etmek ve ona itmi’nan.

**ورَكِنَ يَرْكنُ**, mâzîde kesra, gâbirde zamme ile; **فَضِلَ يَفْضُلُ** ve **حَضِرَ يَحْضُرُ** ve **نَعِمَ يَنْعُم** gibi nadirdir.

Ve denildi: o, iki lugatın tedâhülündendir.

**ورَكِنَ في المنْزِلِ**, **عَلِمَ** gibi, **رَكْناً**: ona cimrilik etti de ondan ayrılmadı.

**الرُّكْنِ**’ün cem‘i **أَرْكانٌ** ve **أَرْكُنٌ**’dür; Sîbeveyh, Ru’be’ye ait olarak şu beyti inşad etti:
وزَحْمُ رُكْنَيْكَ شَدِيدَ الأَرْكُنِ
Ebû’l-Heysem dedi: **الرُّكْنُ** on kişidir.

O, kavminin **أَرْكانِ**’ından bir **رُكْن**’dür: onların eşrafından şereflidir.

İnsanın **أَرْكانُ**’ı: uzuvlarıdır.

Her şeyin **أَرْكانُ**’ı: kendisine dayanılan ve onunla ayakta duran yanlarıdır.

Ve memelerden **المُرَكَّنُ**, **مُعَظَّمٍ** gibi: büyük olan; sanki köşeleri olan.

**وضرعٌ مُرَكَّنٌ**: yerinde şişti, ta ki **الأرْفاغَ**’ı dolduruncaya kadar; uzun bir uçla değil; Tarafe dedi:
وضَرَّتُها مُرَكَّنَةٌ دَرورُ

Ebû Amr dedi: ve **مُرَكَّنَةٌ**: toplanmış.

**وناقَةٌ مُرَكَّنَةُ الضرْعِ**: büyüklüğünden dolayı onun için **أَرْكانٌ** vardır.

İbadetlerin **أرْكانُ**’ı: üzerine bina edildikleri yanlarıdır; onları terk etmekle bâtıl olmalarıdır. Ve **أركانُ** ( **ركنٍ**’ün cem‘i): Ece’ (dağında), Benî Abs’a ait bir su; Yâkût’tan.

Ve **أَرْكونُ**, fetha ile: Endülüs’te, Senteriyye amellerinden, sağlam bir hisar; Yâkût’tan.

**وشيءٌ مُرَكَّنٌ**, **مُعَظَّمٍ** gibi: onun için **أَرْكانٌ** vardır.

**وتَمَسَّحْتُ بأَرْكانِهِ**: onunla teberrük ettim; ve o mecazdır.

> (

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَكَنَ اـِلَيْهِ
1 رَكَنَ اـِلَيْهِ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) aor. رَكُنَ ; (S, Msb, K;) of the dial. of the lower (سُفْلَى) [app. in territory] of Mudar, and said by Az to be not chaste [thought it, or the third, seems to be the most common of the dial. vars. here mentioned]; (Msb;) and رَكِنَ aor. رَكَنَ ; (S, Msb, K;) mentioned by AZ; (S;) and رَكَنَ, aor. رَكَنَ ; (S, Msb, K;) which is a combination of two dial. vars., [namely, the first and second of those above mentioned,] (S, Msb,) because neither the medial nor the final radical letter is faucial; (Msb;) said to be the only instance of its kind except أَبَى aor. يَأَبَى; (T in art. ابى;) and رَكِنَ, aor. رَكُنَ ; which is likewise an instance of the commixture of two dial. vars., like فَضِلَ and حَضِرَ and نَعِمَ, aor. يَفْضُلُ and يَحْضُرُ and يَنْعُمُ; (TA;) inf. n. رُكُونٌ (S, Mgh, Msb, K) and رَكَانَةٌ and رَكَانِيَةٌ; (TA;) He inclined to him, or it; syn. مَالَ: and he trusted to, or relied upon, him, or it, so as to be, or become, easy, or quiet, in mind; syn. سَكَنَ: (S, Mgh, K:) or he leaned, rested, or relied, upon him; syn. اِعْتَمَدَ عَلَيْهِ: (Msb:) or he inclined to him in the least degree; (Bd in xi. 115;) رُكُونٌ signifying slight inclining. (Ksh and Bd ibid.) It is said in the Kur [xi. 115], وَلَا تَرْكَنُوا اـِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا [And incline ye not, &c., to those who have acted wrongfully]: (S, Msb:) or, incline ye not in the least degree [&c.]: (Bd:) thus generally read; and also تِرْكَنُوا, (Ksh, Bd, TA,) accord. to the dial. of Temeem; and ↓ تُرْكَنُوا, in the pass. form, from أَرْكَنَهُ. (Ksh, Bd.) ― -b2- رَكِنَ فِى المَنْزِلِ, aor. رَكَنَ , inf. n. رَكْنٌ, He kept tenaciously to the place of alighting, or abode, (ضَنَّ بِهِ,) and did not relinquish it. (TA.) -A2- رَكُنَ, inf. n. رَكَانَةٌ (S, K) and رُكُونَةٌ (K) and رَكَانِيَةٌ, (TK,) [primarily, it seems, said of a mountain, meaning It was inaccessible, or difficult of access, having high, or strong أَرْكَان i. e. sides or angles: see Har p. 561; and see رَكِينٌ, below; and 5. ― -b2- And hence,] (tropical:) He (a man) was, or became, firm, (Har p. 561,) still, or motionless, (TA,) grave, staid, steady, sedate; or calm. (S, K, TA.)

ركّن
2 ركّن ذ is said by Golius, as on the authority of the KL, to signify He made like, “ similem fecit: ” and hence Freytag also thus explains it: but it is زكّن that has this signification. In my copy of the KL, تَزْكِينٌ (not تَرْكِينٌ) is expl. by مانند كردن.]

اركنهُ
4 اركنهُ ذ He made him to incline [اـِلَى غَيْرِهِ to another]; syn. أَمَالَهُ: [and to trust to, or rely upon, another, so as to be, or become, easy, or quiet, in mind: or to lean, rest, or rely, upon another: see 1:] whence a reading in the Kur xi. 115. (Ksh, Bd. *) See 1.

تركّن
5 تركّن ذ said of a man, (TA,) [or primarily and properly, of a thing, like رَكُنَ,] He, [or it] was, or became, firm, or strong, (K, TA,) and inaccessible, or difficult of access. (TA.) ― -b2- And [hence,] (assumed tropical:) He endeavoured, or constrained himself, to be grave, staid, steady, sedate, or calm; syn. تَوَقَّرَ, (K,) and تَرَزَّنَ. (TA.)

رَكْنٌ
رَكْنٌ ذ The جُرَذ [or large field-rat]: and the فَأْر [or common rat or mouse]; as also ↓ رُكَيْنٌ. (K.)

رُكْنٌ
رُكْنٌ ذ The جَانِب [meaning side, or outward part,] of a thing: (Msb:) or the strongest جَانِب [i. e. side, or outward part,] (S, K, TA) of a thing (S, TA) of any kind: (TA:) the corner, or angle, (زَاوِيَة,) of a house or room or the like: (K in art. زوى:) [and this is perhaps what is meant by the “ strongest جانب; ” for the strongest outward part of the house is unquestionably the corner, or angle: thus the angle in which is the Black Stone, of the Kaabeh, is specially called رُكْنُ البَيْتِ, i. e. رُكْنُ بَيْتِ اللّٰهِ:] the رُكْن of a قَصْر [or palace, or pavilion, &c.,] is its جَانِب [or its strongest جانب], and so of a mountain: (TA: [see رَكُنَ, and رَكِينٌ:]) the pl. is أَرْكَانٌ and أَرْكُنٌ [each properly a pl. of pauc., but the former is used as a pl. of mult.]: (Msb, TA:) the أَرْكَان of anything are is جَوَانِب [or sides, or outward parts, or its corners, or angles,] upon which it rests, and by which it is supported: (TA:) and the أَرْكَان of a land are its extremities [or sides or corners]. (Ham p. 478.) ― -b2- [Hence, (assumed tropical:) A stay, or support, of any kind: see an ex. voce مِرْجَمٌ: whence, perhaps,] one says, تَمَسَّحْتُ بِأَرْكَانِهِ, meaning تَبَرَّكْتُ بِهِ (tropical:) [i. e. I looked for a blessing by means of him, or it]. (TA.) (assumed tropical:) A thing whereby one is strengthened (مَا يُقَوَّى بِهِ [in the CK ما تَقَوَّىبه]), such as dominion (مُلْك [in the CK مَلِك]), and an army, or a military force, &c.: (K:) and thus it has been explained as occurring in the Kur [li. 39], where it is said, فَتَوَلَّى بِرُكْنِهِ, (TA,) i. e. (assumed tropical:) And he turned away from belief with his forces; because they were to him like the رُكْن [properly so termed]. (Jel.) (assumed tropical:) A man's kinsfolk; or nearer, or nearest, relations; or clan; or tribe; syn. عَشِيرَةٌ: (AHeyth, TA:) (assumed tropical:) a man's people, or party; and the higher among them; and the persons by whom he is aided and strengthened: thought by ISd to be thus called by way of comparison [to a رُكْن properly so termed]: and thus it has been explained as used in the Kur [xi. 82], where it is said, أَوْ آوِىَ رُكْنٍ شَدِيدٍ (assumed tropical:) [Or that I might have recourse to a strong people, or party, &c.]: (TA:) or it here means عَشِيرَة [explained above]. (Jel.) And (assumed tropical:) A noble, or high, person; as in the saying, هُوَ رُكْنٌ مِنْ أَرْكَانِ قَوْمِهِ (assumed tropical:) [He is a noble, of the nobles of his people]. (TA.) And أَرْكَانُ الاـِنْسَانِ means (assumed tropical:) The members, or limbs, of the man, with which things are gained or earned, or with which he works; as the hands or arms, and the feet or legs. (TA.) ― -b3- Also (assumed tropical:) Might, and resistance: (S, K:) so in the saying, هُوَ يَأْوِى اـِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ (assumed tropical:) [He has recourse to strong, or vehement, might and resistance]: (S:) and so it has been explained as used in the words of the Kur last cited above. (TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) A thing, an affair, a case, an event, or an action, of great magnitude or moment, momentous, formidable, or terrible. (AHeyth, K.) Thus AHeyth explains it as used in the saying of En-Nلbighah [Edh-Dhubyلnee],
لَا تَقْذِفَنِّى بِرُكْنٍ لَا كِفَآءَ لَهُ
[By no means reproach thou me with a momentous, or a formidable, thing or action, or an enormity, that has not its equal; though (he proceeds to say) the enemies incite thee, with companies of men aiding one another]. (TA.) ― -b5- In the conventional language [of the schools], رُكْنُ الشَّىْءِ means (assumed tropical:) [The essence of the thing; or] that whereby the thing subsists: from التَّقَوُّمُ; because the قِوَام [or subsistence] of the thing is by its رُكْن: not from القِيَام: else it would necessarily be the case that the agent would be a رُكْن to the action; and the substance, to the accident; and the thing to which a quality is attributed, to the quality: (KT:) it is (assumed tropical:) that without which the thing has no subsistence: (Kull:) and is [also] applied to (assumed tropical:) [an essential, or essential part, of the thing; i. e.,] a part of the مَاهِيَّة [or essence] of the thing, (Kull, [and in like manner أَرْكَانُ الشَّىْءِ is explained in the Msb as meaning the parts of the ماهيّة of the thing,]) as when we say that القِيَام is a رُكْن of الصَّلَاْة; as well as to (assumed tropical:) the whole مَاهيّة [of the thing]: (Kull:) [thus] أَرْكَانُ العِبَادَاتِ means (assumed tropical:) the fundamentals [or essentials] of the services of religion, by the neglect, or non-observance, of which they are ineffectual, or null, or void: (TA:) or, as some say, رُكْنُ الشَّىْءِ means that whereby the thing is complete; and this is intrinsic therein; differing from the شَرْط [or condition] thereof, which is extrinsic thereto. (KT.)

رَكِينٌ
رَكِينٌ ذ A mountain having high أَرْكَان [i. e. sides, or angles]: (S, K:) or having strong اركان: (TA:) or inaccessible, or difficult of access, having اركان. (Har p. 561.) ― -b2- And hence, (Har ibid.,) (tropical:) A man (S, K, &c.) firm, (Har,) still, or motionless, (TA,) grave, staid, steady, sedate, or calm. (S, K, Har, TA.)

رُكَيْنٌ
رُكَيْنٌ ذ : see رَكْنٌ.

أَرْكُونٌ
أَرْكُونٌ ذ A great دِهْقَان, (K, TA,) i. e. headman, or chief, of a village or town: [app. from the Greek ἄρχω ν; though it is said that] he is thus called because the people of the village or town trust to him and incline to him. (TA.)

مِرْكَنٌ
مِرْكَنٌ ذ A kind of vessel, well known, (K, TA,) like a تَوْر [q. v.], of leather, used for water: (TA:) or i. q. اـِجَّانَةٌ [q.v.], (S, Mgh, Msb, TA,) in which clothes and the like are washed; (TA;) called in Pers. تَغَارْ: (Mgh:) pl. مَرَاكِنُ and مَرَاكِينُ. (TA.) One says, زَرَعُوا الرَّيَا حِينَ فِى المَرَاكِينِ [They sowed the sweet-smelling plants in the مراكين]. (TA.)

مُرَكَّنٌ
مُرَكَّنٌ ذ A thing having أَرْكَان [here meaning corners, or angles]. (TA.) ― -b2- [Hence,] ضَرْعٌ مُرَكَّنٌ A great udder; as though having اركان: (S, TA:) and an udder that has opened [or expanded] in its place so as to fill the أَرْفَاغ [or groins], and is not very long. (TA.) Tarafeh says,
وَضَرَّتُهَا مُرَكَّنَةٌ دَرُورُ
[And her udder is great, having much milk: or,] accord. to AA, مركّنة [here] signifies مجمّعة [app. meaning collecting much]. (TA.) And you say also نَاقَةٌ مُرَكَّنَةُ الضَّرْعِ (S, TA) [A she-camel great in the udder; or] whose udder has أَرْكَان by reason of its greatness. (TA.)

##### Türkçe

رَكَنَ اـِلَيْهِ
1 **رَكَنَ اـِلَيْهِ** ذ, (S, Mgh, Msb, K,) muzârîsi **رَكُنَ**; (S, Msb, K;) Mudar’ın aşağı ( **سُفْلَى** ) [görünüşe göre bölgede] lehçesindendir; ve Az tarafından “iffetli değil” diye söylenmiştir [onu, yahut üçüncüsünü; burada zikredilen lehçe varyantlarının en yaygını üçüncüsü gibi görünür]; (Msb;) ve **رَكِنَ** muzârîsi **رَكَنَ**; (S, Msb, K;) AZ tarafından zikredilmiştir; (S;) ve **رَكَنَ**, muzârîsi **رَكَنَ**; (S, Msb, K;) ki bu, iki lehçe varyantının birleşimidir, [yani yukarıda zikredilenlerin birincisi ve ikincisi,] (S, Msb,) çünkü ne orta ne de son kök harf boğaz harfidir; (Msb;) türünden tek örnek olduğu söylenmiştir; **أَبَى** muzârîsi **يَأَبَى** hariç; (T, **ابى** maddesinde;) ve **رَكِنَ**, muzârîsi **رَكُنَ**; ki bu da iki lehçe varyantının karışmasının bir örneğidir; **فَضِلَ** ve **حَضِرَ** ve **نَعِمَ** gibi; muzârîleri **يَفْضُلُ** ve **يَحْضُرُ** ve **يَنْعُمُ**; (TA;) mastarı **رُكُونٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **رَكَانَةٌ** ve **رَكَانِيَةٌ**; (TA;) Ona, yahut ona (şeye) meyletti; eş anlamlısı **مَالَ**: ve ona, yahut ona (şeye) güvendi, yahut dayandı; öyle ki zihnen kolay, yahut sakin olur/oldu; eş anlamlısı **سَكَنَ**: (S, Mgh, K:) yahut ona yaslandı, dayandı, yahut ona itimat etti; eş anlamlısı **اِعْتَمَدَ عَلَيْهِ**: (Msb:) yahut en az derecede ona meyletti; (Bd, xi. 115’te;) **رُكُونٌ** hafif meyletmeyi ifade eder. (Ksh ve Bd, aynı yerde.) Kur’ân’da [xi. 115] şöyle denilmiştir: **وَلَا تَرْكَنُوا اـِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا** [Ve zulmedenlere meyletmeyin]: (S, Msb:) yahut, en az derecede meyletmeyin [&c.]: (Bd:) böylece genel olarak okunur; ve ayrıca **تِرْكَنُوا**, (Ksh, Bd, TA,) Temîm lehçesine göre; ve ↓ **تُرْكَنُوا**, meçhul sigada, **أَرْكَنَهُ**’dan. (Ksh, Bd.) ― -b2- **رَكِنَ فِى المَنْزِلِ**, muzârîsi **رَكَنَ**, mastarı **رَكْنٌ**, Konaklama yerini yahut ikametgâhı sıkıca tuttu, ( **ضَنَّ بِهِ** ,) ve onu bırakmadı. (TA.) -A2- **رَكُنَ**, mastarı **رَكَانَةٌ** (S, K) ve **رُكُونَةٌ** (K) ve **رَكَانِيَةٌ**, (TK,) [aslî olarak, görünüşe göre bir dağ hakkında söylenir; “ulaşılamaz, yahut ulaşılması güç idi; yüksek, yahut sağlam **أَرْكَان** yani yanlara yahut köşelere sahipti” mânasında: Har s. 561’e bak; ve aşağıda **رَكِينٌ**’e bak; ve 5’e.] ― -b2- Ve bundan dolayı,] (mecaz:) O (bir adam) sağlam oldu yahut oldu, (Har s. 561,) hareketsiz yahut kımıldamaz, (TA,) ağırbaşlı, vakur, metin, sakin; yahut dingin. (S, K, TA.)

ركّن
2 **ركّن** ذ Golius tarafından, KL’nin otoritesine dayanarak, “benzer kıldı, similem fecit” mânasına geldiği söylenir; ve bundan dolayı Freytag da onu böyle açıklar: fakat bu mânaya gelen **زكّن**’dir. KL’nin nüshamda **تَزْكِينٌ** ( **تَرْكِينٌ** değil) “benzetmek” diye açıklanmıştır.]

اركنهُ
4 **اركنهُ** ذ Onu [ **اـِلَى غَيْرِهِ** başkasına] meylettirdi; eş anlamlısı **أَمَالَهُ**: [ve başkasına güvenmesini yahut dayanmasını; öyle ki zihnen kolay yahut sakin olur/olsun: yahut başkasına yaslanmasını, dayanmasını, itimat etmesini: 1’e bak:] buradan Kur’ân xi. 115’te bir kıraat vardır. (Ksh, Bd. *) 1’e bak.

تركّن
5 **تركّن** ذ bir adam hakkında söylenir, (TA,) [yahut aslî ve hakikî olarak, **رَكُنَ** gibi bir şey hakkında,] O, [yahut o (şey)] sağlam yahut güçlü oldu, (K, TA,) ve ulaşılamaz yahut ulaşılması güç oldu. (TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] (varsayılan mecaz:) Ağırbaşlı, vakur, metin, sakin olmaya çabaladı yahut kendini zorladı; eş anlamlısı **تَوَقَّرَ**, (K,) ve **تَرَزَّنَ**. (TA.)

رَكْنٌ
**رَكْنٌ** ذ **جُرَذ** [yahut büyük tarla sıçanı]: ve **فَأْر** [yahut adi sıçan yahut fare]; ayrıca ↓ **رُكَيْنٌ**. (K.)

رُكْنٌ
**رُكْنٌ** ذ Bir şeyin **جَانِب**’i [yani yanı yahut dış kısmı]: (Msb:) yahut bir şeyin (S, K, TA) her türden (TA:) en güçlü **جَانِب**’i [yani yanı yahut dış kısmı]: (S, TA:) bir evin yahut odanın ve benzerinin köşesi yahut açısı, ( **زَاوِيَة** ): (K, **زوى** maddesinde:) [ve bu, “en güçlü جانب” ile kastedilen olabilir; çünkü evin en güçlü dış kısmı şüphesiz köşedir yahut açıdır: böylece Kâbe’nin Hacerülesved’in bulunduğu köşesi özellikle **رُكْنُ البَيْتِ**, yani **رُكْنُ بَيْتِ اللّٰهِ** diye adlandırılır:] bir **قَصْر**’ın [yahut sarayın, köşkün, vb.] **رُكْن**’ü onun **جَانِب**’idir [yahut en güçlü جانب’idir]; dağın da böyledir: (TA: [**رَكُنَ**’e ve **رَكِينٌ**’e bak:]) çoğulu **أَرْكَانٌ** ve **أَرْكُنٌ**’dür [her biri aslında azlık çoğuludur; fakat birincisi çokluk çoğulu olarak kullanılır]: (Msb, TA:) herhangi bir şeyin **أَرْكَان**’ı, onun dayandığı ve onunla desteklendiği **جَوَانِب**’idir [yahut yanları, dış kısımları, yahut köşeleri, açılarıdır]: (TA:) ve bir arazinin **أَرْكَان**’ı onun uçlarıdır [yahut yanları yahut köşeleridir]. (Ham s. 478.) ― -b2- [Bundan dolayı, (varsayılan mecaz:) Her türden bir dayanak yahut destek: **مِرْجَمٌ** maddesinde bir örneğe bak: buradan belki,] kişi **تَمَسَّحْتُ بِأَرْكَانِهِ** der; bununla **تَبَرَّكْتُ بِهِ** (mecaz:) [yani onunla bereket aradım] kastedilir. (TA.) (varsayılan mecaz:) Kendisiyle güçlenilen şey ( **مَا يُقَوَّى بِهِ** [CK’de **ما تَقَوَّىبه** ]), meselâ saltanat ( **مُلْك** [CK’de **مَلِك** ]), ve ordu yahut askerî kuvvet, vb.: (K:) ve Kur’ân’da [li. 39] geçtiği yerde böyle açıklanmıştır; orada şöyle denir: **فَتَوَلَّى بِرُكْنِهِ**, (TA,) yani (varsayılan mecaz:) İman’dan kuvvetleriyle yüz çevirdi; çünkü onlar ona, [asıl mânasıyla] **رُكْن** gibi idi. (Jel.) (varsayılan mecaz:) Bir adamın akrabaları; yahut daha yakın, yahut en yakın hısımları; yahut kabilesi; yahut aşireti; eş anlamlısı **عَشِيرَةٌ**: (AHeyth, TA:) (varsayılan mecaz:) bir adamın halkı yahut taraftarı; ve onların ileri gelenleri; ve kendisiyle yardım gördüğü ve güçlendiği kimseler: ISd tarafından, benzetme yoluyla [asıl mânasıyla **رُكْن**’e] böyle adlandırıldığı düşünülür: ve Kur’ân’da [xi. 82] kullanıldığı üzere böyle açıklanmıştır; orada şöyle denir: **أَوْ آوِىَ رُكْنٍ شَدِيدٍ** (varsayılan mecaz:) [yahut güçlü bir halka yahut zümreye, vb. sığınabilsem]: (TA:) yahut burada **عَشِيرَة** (yukarıda açıklanan) mânasındadır. (Jel.) Ve (varsayılan mecaz:) soylu yahut yüksek bir kimse; şu sözde olduğu gibi: **هُوَ رُكْنٌ مِنْ أَرْكَانِ قَوْمِهِ** (varsayılan mecaz:) [O, kavminin soylularından bir soyludur]. (TA.) Ve **أَرْكَانُ الاـِنْسَانِ** (varsayılan mecaz:) adamın, kendileriyle şeyler kazanılan yahut elde edilen, yahut kendileriyle çalıştığı uzuvları yahut organları demektir; eller yahut kollar ve ayaklar yahut bacaklar gibi. (TA.) ― -b3- Yine (varsayılan mecaz:) kudret ve karşı koyma: (S, K:) şu sözde olduğu gibi: **هُوَ يَأْوِى اـِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ** (varsayılan mecaz:) [O, güçlü yahut şiddetli kudret ve karşı koymaya sığınır]: (S:) ve yukarıda son zikredilen Kur’ân sözlerinde kullanıldığı üzere böyle açıklanmıştır. (TA.) ― -b4- Ve (varsayılan mecaz:) büyük çaplı yahut önemli; önemli, dehşetli yahut korkunç bir şey, bir iş, bir hâl, bir olay yahut bir fiil. (AHeyth, K.) AHeyth bunu, En-Nâbighah’ın [Edh-Dhubyânî’nin] şu sözünde geçtiği üzere böyle açıklar:
**لَا تَقْذِفَنِّى بِرُكْنٍ لَا كِفَآءَ لَهُ**
[Benimle, eşi olmayan büyük/çetin bir şey yahut fiil, yahut bir aşırılık ile asla ayıplama; gerçi (devamında dediği üzere) düşmanlar, birbirine yardım eden adam topluluklarıyla seni kışkırtır]. (TA.) ― -b5- Istılahî dilde [medreselerin], **رُكْنُ الشَّىْءِ** (varsayılan mecaz:) [şeyin özü; yahut] şeyin kendisiyle kaim olduğu şey demektir: **التَّقَوُّمُ**’dan; çünkü şeyin **قِوَام**’ı [yahut kaim oluşu] onun **رُكْن**’ü iledir: **القِيَام**’dan değildir; yoksa failin fiile bir **رُكْن** olması; cevherin araz’a; niteliğin nispet edildiği şeyin niteliğe [bir ركن olması] zorunlu olurdu: (KT:) (varsayılan mecaz:) şeyin onsuz kaim olmadığı şeydir: (Kull:) ve (varsayılan mecaz:) [şeyin esas unsuru yahut esas parçası; yani] şeyin **مَاهِيَّة**’sinin [yahut mahiyetinin] bir parçasına da uygulanır, (Kull, [ve benzeri şekilde **أَرْكَانُ الشَّىْءِ** Msb’de, şeyin ماهيّة’sinin parçaları mânasında açıklanır,]) “**القِيَام** **الصَّلَاْة**’nin bir **رُكْن**’üdür” dediğimizde olduğu gibi; ayrıca (varsayılan mecaz:) bütün **مَاهيّة**’ye [şeyin mahiyetinin tamamına] da uygulanır: (Kull:) [böylece] **أَرْكَانُ العِبَادَاتِ** (varsayılan mecaz:) dinî ibadetlerin, terk edilmesi yahut yerine getirilmemesiyle etkisiz, yahut bâtıl, yahut hükümsüz olan temelleri [yahut esasları] demektir: (TA:) yahut bazılarına göre, **رُكْنُ الشَّىْءِ** şeyin kendisiyle tamam olduğu şey demektir; ve bu, onun içinde içkindir; onun dışındaki **شَرْط**’undan [yahut şartından] farklıdır. (KT.)

رَكِينٌ
**رَكِينٌ** ذ Yüksek **أَرْكَان**’ı [yani yanları yahut köşeleri] olan bir dağ: (S, K:) yahut güçlü **اركان**’ı olan: (TA:) yahut **اركان**’a sahip, ulaşılamaz yahut ulaşılması güç olan. (Har s. 561.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (Har, aynı yerde,) (mecaz:) bir adam (S, K, vb.) sağlam, (Har,) hareketsiz yahut kımıldamaz, (TA,) ağırbaşlı, vakur, metin, sakin; yahut dingin. (S, K, Har, TA.)

رُكَيْنٌ
**رُكَيْنٌ** ذ: **رَكْنٌ**’e bak.

أَرْكُونٌ
**أَرْكُونٌ** ذ Büyük bir **دِهْقَان**, (K, TA,) yani bir köyün yahut kasabanın kethüdası yahut reisi: [görünüşe göre Yunanca ἄρχω ν’dan; gerçi] köy yahut kasaba halkı ona güvendiği ve ona meylettiği için böyle adlandırıldığı söylenir. (TA.)

مِرْكَنٌ
**مِرْكَنٌ** ذ İyi bilinen bir kap türü, (K, TA,) su için kullanılan deriden bir **تَوْر** [bkz.], gibidir: (TA:) yahut elbiselerin ve benzerlerinin yıkandığı **اـِجَّانَةٌ** [bkz.] ile aynıdır, (S, Mgh, Msb, TA,); (TA;) Farsçada **تَغَارْ** diye adlandırılır: (Mgh:) çoğulu **مَرَاكِنُ** ve **مَرَاكِينُ**. (TA.) Şöyle denir: **زَرَعُوا الرَّيَا حِينَ فِى المَرَاكِينِ** [Güzel kokulu bitkileri **المَرَاكِينِ** içinde ektiler]. (TA.)

مُرَكَّنٌ
**مُرَكَّنٌ** ذ **أَرْكَان**’ı [burada köşeler yahut açılar mânasında] olan bir şey. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **ضَرْعٌ مُرَكَّنٌ** Büyük bir meme; sanki **اركان**’ı varmış gibi: (S, TA:) ve yerinde açılmış [yahut genişlemiş] olup **أَرْفَاغ**’ı [yahut kasıkları] dolduracak şekilde olan ve pek uzun olmayan bir meme. (TA.) Tarafeh şöyle der:
**وَضَرَّتُهَا مُرَكَّنَةٌ دَرُورُ**
[Ve onun memesi büyüktür, çok sütlüdür: yahut,] AA’ya göre **مركّنة** [burada] **مجمّعة** mânasındadır [görünüşe göre “çok toplayan” demektir]. (TA.) Ve ayrıca **نَاقَةٌ مُرَكَّنَةُ الضَّرْعِ** (S, TA) [memesi büyük bir dişi deve; yahut] memesi büyüklüğünden dolayı **أَرْكَان**’ı olan (dişi deve) dersin. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَكَنَ
رَكَنَ U رَكِنَ A ( n. ac. رُكُوْن 27 )
a.  [ Ila ], Relied upon, trusted, confided in.

رَكُنَ
رَكُنَ U ( n. ac. رَكَاْنَة 22t ,  رُكُوْنَة 27t ),
a.  Was firm;   was steady, grave.

رَكَّنَ
رَكَّنَ II ,
a.  Fixed, made firm; strengthened; consolidated.

b.  Quieted; rendered steady &c.

أَرْكَنَ
أَرْكَنَ IV
a.  [ Ila ], Relied upon &c.

b.  Inspired with confidence in.

تَرَكَّنَ
تَرَكَّنَ V ,
a.  Was firm &c.

رَكْن
رَكْن 1 ,
a.  Rat; mouse.

رُكْن
رُكْن 3 , ( pl. أَرْكُن 16 ,  أَرْكَاْن 38 ),
a.  Support, stay, prop: pillar, column; corner, corner-stone, angle ( of a building ); base.

b.  Essence, substance.

مِرْكَن
مِرْكَن 20 , ( pl. مَرَاْكِنُ 44 ,  مَرَاْكِيْنُ 65 ),
a.  Washing-tub, washing-tray.

رُكَاْنَة
رُكَاْنَة 24t ,
a.  Firmness; steadiness; earnestness; seriousness, gravity.

رَكِيْن
رَكِيْن 25 ,
a.  Firm, steady; solid.

b.  Prudent; earnest, serious; grave.

رُكُوْنَة
رُكُوْنَة 27t ,
a.  see 24t .

أَرْكَاْن
أَرْكَاْن 38
a.  [ art. ], The elements.

أُرْكُوْن
أُرْكُوْن ( pl. أَرَاكِنَة ),  G. ,
a.  Chief, prince; archon.

##### Türkçe

**رَكَنَ**
**رَكَنَ** U **رَكِنَ** A ( n. ac. **رُكُوْن** 27 )
a. [ Ila ], Dayandı, güvendi, itimat etti, sığındı.

**رَكُنَ**
**رَكُنَ** U ( n. ac. **رَكَاْنَة** 22t , **رُكُوْنَة** 27t ),
a. Sağlam oldu; sabit oldu, vakarlı oldu.

**رَكَّنَ**
**رَكَّنَ** II ,
a. Sabitledi, sağlamlaştırdı; güçlendirdi; pekiştirdi.

b. Sakinleştirdi; sabit kıldı vb.

**أَرْكَنَ**
**أَرْكَنَ** IV
a. [ Ila ], Dayandı vb.

b. İçine güven telkin etti.

**تَرَكَّنَ**
**تَرَكَّنَ** V ,
a. Sağlam oldu vb.

**رَكْن**
**رَكْن** 1 ,
a. Sıçan; fare.

**رُكْن**
**رُكْن** 3 , ( pl. **أَرْكُن** 16 , **أَرْكَاْن** 38 ),
a. Dayanak, destek, payanda: sütun, kolon; köşe, köşe taşı, açı (bir binanın); temel.

b. Öz, cevher.

**مِرْكَن**
**مِرْكَن** 20 , ( pl. **مَرَاْكِنُ** 44 , **مَرَاْكِيْنُ** 65 ),
a. Yıkama teknesi, yıkama leğeni.

**رُكَاْنَة**
**رُكَاْنَة** 24t ,
a. Sağlamlık; sebat; ciddiyet; ciddilik, vakar.

**رَكِيْن**
**رَكِيْن** 25 ,
a. Sağlam, sabit; katı.

b. Tedbirli; ciddi; vakarlı.

**رُكُوْنَة**
**رُكُوْنَة** 27t ,
a. bkz. 24t .

**أَرْكَاْن**
**أَرْكَاْن** 38
a. [ art. ], Unsurlar.

**أُرْكُوْن**
**أُرْكُوْن** ( pl. **أَرَاكِنَة** ), G. ,
a. Reis, prens; arkhon.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ركن
رَكَنَ - يَرْكَنُ - رُكْن
رَكَنَ - يَرْكَنُ + كائن + إلى كائن أو شيء: يلجأ إليه ليتقوى به ويسنده ويثبته في مكانه: يلجأ الكائن أوالشيء الضعيف، إلى جسم صلب ليكون له عامل ثبات وسند في مكانه، وعامل حماية من مؤثرات ضارة أخرى
﴿وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمْ النَّارُ﴾: ولا تلجؤوا إلى الذين ظلموا لطلب الدعم والإسناد
﴿لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلًا﴾: لقد كدت تطلب الدعم والإسناد عندهم
رُكْن: على وزن " فـُعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " رَكَنَ - يـرْكَنُ": اسم آلة منه: الآلة التي يلجأ إليها لتسند شيئاً وتدعمه وتثبته: الجسم الصلب أو ما يقوم مقامه من عوامل الحماية والدعم والإسناد، والتي يستند إليها الكائن أو الجسم الضعيف، ليكتسب بها الدعم والحماية من الضرر والخراب، وهو قد يكون العمود الذي يقام عليه البناء، أوالحامل للسقف والداعم للجدار، وقد يكون أركان الجيش والحكم
﴿وفي موسى إذ أرسلناه إلى فرعون بسلطان مبين فتولى بركنه وقال ساحر أو مجنون﴾: تولى فرعون بدعمه وسنده من جيشه ووزرائه وحرسه وأسلحتهم
واللفظ ينتمي إلى  من مجموعة ألفاظ " اللجوء والاحتماء والتمترس بمأمن"، وهي:
أَلِهَ - يَأْلَهُ (أَلَهَ - يَأْلَهُ)، صَمَدَ- يَصْمِدُ، رَكَنَ - يَرْكَنُ، صَاصَ - يَصَاصُ، عَاذ َ- يَعُوْذُ، أَبَقَ - يَأبِقُ (أَبَقَ - يَأْبُقُ)

رَكَن - يَرْكَنُ - تركن :
 	﴿وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمْ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ ثُمَّ لَا تُنصَرُونَ(113)﴾ هود ﴿وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينا إليك لتفتري علينا غيره وإذا لاتخذوك خليلا(73) وَلَوْلَا أَنْ ثَبَّتْنَاكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلًا(74) إذا لأذقناك ضعف الحياة وضعف الممات ثم لا تجد لك علينا نصيرا(75)﴾ الإسراء
رُكْن
 ﴿قال لو أن لي بكم قوة أو آوي إلى ركن شديد(80)﴾ هود ﴿وفي موسى إذ أرسلناه إلى فرعون بسلطان مبين (38) فتولى بركنه وقال ساحر أو مجنون (39) فأخذناه وجنوده فنبذناهم في اليم وهو مليم(40)﴾ الذاريات
جاء في التفسير: تولى بركنه: أي بجانبه، بحجة بينة وهي العصا
مختار الصحاح
● [ركن] ر ك ن: رَكَنَ إليه من باب دخل وركن أيضا بالكسر رُكُونا أي مال إليه وسكن قال الله تعالى ﴿ولا تركنوا إلى الذين ظلموا﴾ وحكى أبو عمرو رَكَن من باب خضع وهو على الجمع بين اللغتين ورُكن الشيء جانبه الأقوى وهو يأوي إلى رُكْنٍ شديد أي إلى عز ومنعة وجبل رَكينٌ له أركان عالية و المِرْكَنُ بالكسر الإجانة التي تغسل فيها الثياب ورجل رَكينٌ أي وقور بين الرَّكَانَةِ وقد رَكُنَ من باب ظرف و رُكَانةُ بالضم اسم رجل من أهل مكة وهو الذي طلق امرأته البتة فحلفه النبي صلى الله عليه وسلم أنه لم يرد الثلاثة
الراغب
ركن
ركن الشيء: جانبه الذي يسكن إليه، ويستعار للقوة، قال تعالى: }لو أن لي بكم قوة أو آوي إلى ركن شديد{ [هود/80]، وركنت إلى فلان أركن بالفتح، والصحيح أن يقال: ركن يركن، وركن يركن (قال السرقسطي: ركن إلى الدنيا، وإلى الشيء، وركن ركونا: مال.
والمضارع فيهما يركن على الشذوذ لركن، كأبى يأبى، وعلى القياس ل: ركن. ذكر صاحب العين في لغة سفلى مضر: ركن يركن، بفتح الكاف في الماضي، وضمه في المضارع. انظر: الأفعال 3/89)، قال تعالى: }ولا تركنوا إلى الذين ظلموا{ [هود/13]، وناقة مركنة الضرع: له أركان تعظمه، والمركن: الإجانة، وأركان العبادات: جوانبها التي عليها مبناها (قال الناظم:
الركن ما في ذات شيء ولجا *** والشرط عن ماهية قد خرجنا)، وبتركها بطلانها.
ملخص اللسان
1.     ورُكْن الشيء: جانبه الأَقوى.وأَركانُ كل شيء: جَوانبه التي يستند إليها ويقوم بها.
2. رَكِنَ إلى الشيءِ ورَكَنَ يَرْكَنُ ويَركُنُ رَكْناً ورُكوناً فيهما ورَكانَةً ورَكانِيَةً أَي مال إليه وسكن
3.     تَرْكَنُوا إلى الذين ظلموا؛ قرئ بفتح الكاف من رَكِنَ يَرْكَنُ رُكوناً إذا مال إلى الشيء واطمأَنَّ إليه،
4.     ورَكِنَ في المنزل يَركَنُ ركْناً: ضَنَّ به فلم يفارقه.
5.     والرُّكْنُ: الناحية القوية وما تقوّى به من مَلِكٍ وجُنْدٍ وغيره،فأَخذناه وجنودَه؛ أَي أَخذناه ورُكْنَه الذي تولى به، والجمع أَرْكان وأَرْكُنٌ؛
6.     ورُكْنُ الإنسانِ: قوّته وشدّته،
7.     وكذلك رُكْنُ الجبل والقصر، وهو جانبه.
8.     ورُكْنُ الرَّجُل: قومه وعَدَدُه ومادّته. وفي التنزيل العزيز: لو أَنَّ لي بكم قُوَّةً أَو آوِي إلى رُكْن شديد؛
9.     وفلان رُكْنٌ من أَركان قومه أَي شريف من أَشرافهم،
10.                        وهو يأْوي إلى رُكْن شديد أَي عز ومَنَعة.
لسان العرب
● - ركن: رَكِنَ إلى الشيءِ ورَكَنَ يَرْكَنُ ويَركُنُ رَكْناً ورُكوناً       فيهما ورَكانَةً ورَكانِيَةً أَي مال إليه وسكن. وقال بعضهم: رَكَنَ       يَرْكَن، بفتح الكاف في الماضي والآتي، وهو نادر؛ قال الجوهري: وهو على الجمع       بين اللغتين. قال كراع: رَكِنَ يَرْكُنُ، وهو نادر أَيضاً، ونظيره فَضِلَ       يَفْضُل وحَضِرَ يَحْضُر ونَعِمَ يَنْعُم؛ وفي التنزيل العزيز: ولا       تَرْكَنُوا إلى الذين ظلموا؛ قرئ بفتح الكاف من رَكِنَ يَرْكَنُ رُكوناً إذا       مال إلى الشيء واطمأَنَّ إليه، ولغة أُخرى رَكَنَ يَرْكُنُ، وليست بفصيحة.       ورَكِنَ إلى الدنيا إذا مال إليها، وكان أَبو عمرو أَجاز رَكَنَ       يَرْكَنُ، بفتح الكاف من الماضي والغابر، وهو خلاف ما عليه       (* قوله «وهو خلاف ما       عليه إلخ» أي لأن باب فعل يفعل بفتحتين أن يكون حلقيّ العين أَو اللام       اهـ. مصباح). الأَبنية في السالم.
ورَكِنَ في المنزل يَركَنُ ركْناً:       ضَنَّ به فلم يفارقه. ورُكْن الشيء: جانبه الأَقوى. والرُّكْنُ: الناحية       القوية وما تقوّى به من مَلِكٍ وجُنْدٍ وغيره، وبذلك فسر قوله عز وجل:       فتَوَلَّى برُكْنِه، ودليل ذلك قوله تعالى: فأَخذناه وجنودَه؛ أَي أَخذناه       ورُكْنَه الذي تولى به، والجمع أَرْكان وأَرْكُنٌ؛ أَنشد سيبويه لرؤبة:       وزَحْمُ رُكْنَيْكَ شدِيدَ الأَرْكُنِ.       ورُكْنُ الإنسانِ: قوّته وشدّته، وكذلك رُكْنُ الجبل والقصر، وهو جانبه.       ورُكْنُ الرَّجُل: قومه وعَدَدُه ومادّته. وفي التنزيل العزيز: لو أَنَّ       لي بكم قُوَّةً أَو آوِي إلى رُكْن شديد؛ قال ابن سيده: وأُراه على       المثل. وقال أَبو الهيثم: الرُّكْنُ العشيرة؛ والرُّكْنُ: الأَمر العظيم في       بيت النابغة:       لا تَقْذِفَنِّي برُكْنٍ لا كِفاءَ له.       وقيل في قوله تعالى: أَو آوِي إلى رُكْن شديد؛ إن الرُّكْن القُوَّة.       ويقال للرجل الكثير العدد: إنه ليأْوي إلى رُكْن شديد. وفلان رُكْنٌ من       أَركان قومه أَي شريف من أَشرافهم، وهو يأْوي إلى رُكْن شديد أَي عز       ومَنَعة. وفي الحديث أَنه قال: رَحِمَ الله لُوطاً إن كان لَيأْوي إلى رُكْن       شديد أَي إلى الله عز وجل الذي هو أشد الأَركان وأَقواها، وإنما ترحم عليه       لسهوه حين ضاق صدره من قومه حتى قال: أَو آوي إلى ركن شديد، أَراد عز       العشيرة الذين يستند إليهم كما يستند إلى الركن من الحائط. وجبل ركِينٌ: له       أَركان عالية، وقيل: جَبَل رَكِينٌ شديد. وفي حديث الحساب: ويقال       لأَرْكانه انْطقي أَي لجوارحه. وأَركانُ كل شيء: جَوانبه التي يستند إليها ويقوم       بها. ورجل رَكِين: رَميز وَقُور رَزِينٌ بَيّنُ الرَّكانة، وهي الرَّكانة       والرَّكانِيَةُ. ويقال للرجل إذا كان ساكناً وقوراً: إنه لرَكِينٌ، وقد       رَكُنَ، بالضم، رَكانة. وناقة مُرَكَّنَةُ الضَّرْع، والمُرَكَّنُ من       الضروع: العظيم كأَنه ذو الأَركان. وضرع مُرَكَّنٌ إذا انتفخ في موضعه حتى       يَمْلأَ الأَرفاغ، وليس بحَدّ طويلٍ؛ قال طرفة:       وضَرَّتُها مُرَكَّنَةٌ دَرورُ       وقال أَبو عمرو: مُرَكَّنَة مُجَمَّعَة. والمِرْكَن: شبه تَوْرٍ من       أَدَمٍ يتخذ للماء أَو شبه لَقَن. والمِرْكَنُ، بالكسر: الإجَّانة التي تغسل       فيها الثياب ونحوها. ومنه حديث حَمْنَةَ: أَنها كانت تجلس في مِرْكَن       لأُختها زينب وهي مستحاضة، والميم زائدة، وهي التي تخض الآلات. والرَّكْنُ:       الفَأْرُ ويُسَمَّى رُكَيْناً على لفظ التصغير. والأُرْكُون: العظيم من       الدَّهاقين. والأُرْكون: رئيس القرية. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه       دخل الشام فأَتاه أُرْكُونُ قَرْيةٍ فقال له: قد صنعتُ لك طعاماً؛ رواه       محمد بن إسحق عن نافع عن أَسلم؛ أُرْكُون القرية: رئيسها ودِهْقانها       الأَعظم، وهو أُفْعُول من الرُّكُون السكون إلى الشيء والميل إليه، لأَن أَهلها       يَرْكَنُون إليه أَي يسكنون ويميلون. ورُكَيْنٌ ورُكَانٌ ورُكانَةُ:       أَسماء. قال: ورُكانَة، بالضم، اسم رجل من أهل مكة، وهو الذي طَلَّق امرأَته     البتة فحلفه النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه لم يرد الثلاثَ
مقاييس اللغة:
(ركن)  الراء والكاف والنون أصلٌ واحد يدلُّ على قوَّة. فرُكن الشَّيء: جانبه الأقوى. وهو يأوي إلى رُكْنٍ شديد، أي عِزٍّ ومَنْعَة. ومن الباب رَكَنْتُ إليه أرْكَن. وهي كلمة نادرة على فَعَلْتُ أفْعَلُ من غير حَرفِ حلق. وفلانٌ ركينٌ، أي وقور ثابت. والمرْكن: الإِجَّانة. ويقال: جبلٌ رَكِينٌ([3])، أي له أركان عالية. وركَنْت إليه أي مِلْتُ؛ وهو من الباب، لأنه سكن إليه وثبت عنده. قال
الخليل: رَكَنَ يَرْكَنُ رَكْناً. ولغة سُفْلَى مضَر: ركِن يرْكَن. ويقال ركِنَ يَرْكُنُ، وفيه نظَر. وحكى أبو زيد: رَكِنَ يَرْكَنُ. وناقة مُرَكَّنَة الضَّرْع، أي مُنْتَفِخَتُه، أي كَأنَّه رُكْن.
القاموس المحيط:
رَكَنَ إليه، كنَصَرَ وعَلِمَ ومَنَعَ، رُكوناً مال، وسَكَنَ. والرُّكْنُ، بالضم الجانِبُ الأقْوَى
و ع باليمامة، والأمْرُ العظيمُ، وما يُقَوَّى به من مَلِكٍ وجُنْدٍ وغيرِهِ، والعِزُّ، والمَنَعَةُ، وبالفتح: الجُرَذُ، والقارُ، كالرُّكَيْنِ، كزُبيرٍ. وتَرَكَّنَ: اشْتَدَّ، وتَوَقَّرَ. والمِرْكَنُ، كمِنْبَرٍ: آنيةٌ م. وكأَميرٍ: الجَبَلُ العالي الأرْكان، ومِنَّا: الرَّزينُ الرَّمِيزُ، وقد رَكُنَ، ككَرُمَ، رَكانةً ورُكُونةً. والْأُرْكُونُ، بالضم: الدِّهْقَانُ العظيمُ. ورُكانَةُ، كثُمامَةٍ: ابنُ عَبْدِ يَزيدَ صَحابيٌّ، صارَعَه النبيُّ، صلى الله عليه وسلم. ورُكانَةُ المِصْرِيُّ الكِنْديُّ، غيرُ مَنْسُوبٍ: مُخْتَلَفٌ في صُحْبَتِهِ. وكغُرابِ وزُبيرٍ: اسْمانِ.
تاج العروس:
( ركن إليه ) يركن ( كنصر و ) حكى أبو زيد ركن إليه يركن مثل ( علم و ) أما ما حكاه أبو عمرو ركن يركن مثل ( منع ) فانما هو على الجمع بين اللغتين ( ركونا ) بالضم مصدر الاولين ( مال ) إليه ( وسكن ) كل ذلك عن الصحاح قال الله تعالى ولا تركنوا الى الذين ظلموا قرئ بفتح الكاف من ركن يركن كعلم وقرأ يحيى بن وثاب بكسر التاء ( والركن بالضم الجانب الاقوى ) من كل شئ كما في الصحاح ( و ) ركن ( ع باليمامة و ) الركن ( الامر العظيم ) وبه فسر أبو الهيثم قول النابغة * لا تقذفنى بركن لا كفاء له * ( و ) الركن ( ما يقوى به من ملك وجند وغيره ) وبذلك فسر قوله تعالى فتولى بركنه ودليل ذلك قوله تعالى فاخذناه وجنوده أي أخذناه وركنه الذى تولى به ( و ) الركن ( العز والمنعة ) وبه فسرت الاية أو آوى الى ركن شديد وقيل ركن الانسان قوته وشدته وكذلك ركن الجبل والقصر وهو جانبه وركن الرجل قومه وعدده ومادته وبه فسرت الاية قال ابن سيده أراه على المثل ( و ) الركن ( بالفتح الجرذ والفار كالركين كزبير وتركن ) الرجل ( اشتد ) وامتنع ( و ) أيضا ( توقر ) وترزن ( و ) المركن ( كمنبر آنية م ) معروفة وهو شبه تور من أدم يتخذ للماء وقيل هي الاجانة التى تغسل فيها الثياب ونحوها ومنه حديث حمنة انها كانت تجلس في مركن لاختها زينب وهى مستحاضة والجمع مراكن ومراكين يقال زرعوا الرياحين في المراكين ( و ) الركين ( كأمير الجبل العالي الاركان ) أو الشديدها ( و ) من المجاز الركين ( منا الرزين الرميز ) الساكن الوقور ( وقد ركن ككرم ركانة وركونة ) أي رزن ووقر ( والاركون بالضم الدهقان العظيم ) وهو رئيس القرية أفعول من الركون السكون الى الشئ والميل إليه لان أهلها يركنون إليه أي يسكنون ويميلون ( وركانة كثمامة بن عبد يزيد ) بن هاشم بن عبد المطلب ابن عبد مناف المطلبى ( صحابي صارعه النبي صلى الله عليه وسلم ) فصرعه مرتين وكان شديدا يحكى انه كان يقف على جلد بعير لين جسديد حين سلخه فيجذبه من تحته عشرة فيتمزق الجلد ولا يتزخرح هو عن مكانه وهو من مسلمة الفتح له رواية ويقال هو الذى طلق زوجته البتة فحلفه النبي صلى الله عليه وسلم انه لم يرد الثلاث روى عنه ابن أخيه نافع بن حجير ( وركانة المصرى الكندى غير منسوب مختلف في صحبته ) * قلت الذى اختلف في صحبته وهو كندى مصرى اسمه ركب لا ركانة وقد وهم المصنف فخلط ركبا بركانة قال ابن منده ركب المصرى مجهول لا تعرف له صحبة وقال غيره له صحبة وقال أبو عمرو وهو كندى له حديث روى عنه نصيح العبسى في
التواضع وأما ركانة الذى أشار إليه فانه يروى عن أبى جعفر محمد بن ركانة حديث المصارعة فهو الاول حققه الحافظ الذهبي فتأمل ذلك ( وكغراب وزبير اسمان ) ومن الاخير ركين بن الربيع بن عميلة الفزارى عن أبيه وابن عمر وعنه حفيده الربيع بن سهل وشعبة وثقه أحمد * ومما يستدرك عليه الركانة والركانية السكون الى الشئ والاطمئنان إليه وركن يركن بالكسر في الماضي والضم في الغابر نادر كفضل بفضل وحضر يحضر ونعم ينعم وقيل انه من تداخل اللغتين وركن في المنزل كعلم ركنا ضن به فلم يفارقه وجمع الركن أركان وأركن أنشد سيبويه لرؤبة * وزحم ركنيك شديد الا ركن * وقال أبو الهيثم الركن العشيرة وهو ركن من أركان قومه شريف من أشرافهم وأركان الانسان جوارحه وأركان كل شئ جوانبه التى يستند إليها ويقوم بها والمركن من الضروع كمعظم العظيم كانه ذو الاركان وضرع مركن انتفخ في موضعه حتى يملا الارفاغ وليس بحد طويل قال طرفة * وضرتها مركنة درور * وقال أبو عمر ومركنة مجمعة وناقة مركنة الضرع له أركان لعظمه وأركان العبادات جوانبها التى عليها مبناها وبتركها بطلانها وأركان جمع ركن ماء بأجأ لبنى عبس عن ياقوت وأركون بالفتح حصن منيع بالاندلس من أعمال سنتريه عن ياقوت وشئ مركن كمعظم له أركان وتمسحت بأركانه تبركت به وهو مجاز

##### Türkçe

**ركن**
**رَكَنَ - يَرْكَنُ - رُكْن**
**رَكَنَ - يَرْكَنُ** + bir varlık + bir varlığa veya bir şeye: ona sığınır; onunla güçlenmek için ve onu dayanak edinip onu yerinde sağlamlaştırmak için: zayıf varlık veya şey, yerinde kendisi için bir sebat etkeni ve dayanak, ve başka zararlı etkilerden bir koruma etkeni olsun diye, katı bir cisme sığınır.
﴿**وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمْ النَّارُ**﴾: destek ve dayanak istemek için zulmedenlere sığınmayın.
﴿**لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلًا**﴾: azıcık da olsa onların yanında destek ve dayanak isteyecektin.
**رُكْن**: “**فـُعـْل**” vezninde, **رَكَنَ - يـرْكَنُ**’dan mef‘ûl mânasında ism-i fiil: ondan ism-i âlet: bir şeyi dayasın, desteklesin ve sabitlesin diye kendisine sığınılan âlet; katı cisim veya onun yerini tutan koruma, destek ve dayanak etkenleri; zayıf varlığın veya cismin, onunla destek ve zarardan ve yıkımdan korunma kazanmak için dayandığı şey; o, üzerine bina kurulan direk olabilir, yahut tavanı taşıyan ve duvarı destekleyen taşıyıcı olabilir; ve ordu ile hükmün rükünleri de olabilir.
﴿**وفي موسى إذ أرسلناه إلى فرعون بسلطان مبين فتولى بركنه وقال ساحر أو مجنون**﴾: Firavun, ordusundan, vezirlerinden, muhafızlarından ve silahlarından olan desteği ve dayanağı ile yüz çevirdi.
Ve lafız, “sığınma, korunma ve emniyetli bir yerde siperlenme” lafızları grubundan bir gruba mensuptur; bunlar:
**أَلِهَ - يَأْلَهُ** (**أَلَهَ - يَأْلَهُ**)، **صَمَدَ- يَصْمِدُ**، **رَكَنَ - يَرْكَنُ**، **صَاصَ - يَصَاصُ**، **عَاذ َ- يَعُوْذُ**، **أَبَقَ - يَأبِقُ** (**أَبَقَ - يَأْبُقُ**)

**رَكَن - يَرْكَنُ - تركن** :
﴿**وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمْ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ ثُمَّ لَا تُنصَرُونَ(113)**﴾ Hûd ﴿**وإن كادوا ليفتنونك عن الذي أوحينا إليك لتفتري علينا غيره وإذا لاتخذوك خليلا(73) وَلَوْلَا أَنْ ثَبَّتْنَاكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلًا(74) إذا لأذقناك ضعف الحياة وضعف الممات ثم لا تجد لك علينا نصيرا(75)**﴾ el-İsrâ

**رُكْن**
﴿**قال لو أن لي بكم قوة أو آوي إلى ركن شديد(80)**﴾ Hûd ﴿**وفي موسى إذ أرسلناه إلى فرعون بسلطان مبين (38) فتولى بركنه وقال ساحر أو مجنون (39) فأخذناه وجنوده فنبذناهم في اليم وهو مليم(40)**﴾ ez-Zâriyât

Tefsirde geldi: **تولى بركنه**: yani, onun yanı ile; açık bir hüccet ile, o da asâdır.

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**ركن**] ر ك ن: **رَكَنَ** ona; **دخل** bâbından, ve **رَكَنَ** da kesre ile **رُكُونا** yani ona meyletti ve sükûn buldu; Allah Teâlâ dedi: ﴿**ولا تركنوا إلى الذين ظلموا**﴾. Ebû Amr, **رَكَنَ**’ı **خضع** bâbından nakletti; o, iki dili birleştirme üzerinedir. Ve **رُكن** şeyin: onun daha güçlü yanı; ve “**رُكْنٍ شديد**”e sığınır, yani izzet ve men‘aya. Ve **جبل رَكينٌ**: onun yüksek rükünleri vardır. Ve **المِرْكَنُ** kesre ile: elbiselerin içinde yıkandığı leğen. Ve **رجل رَكينٌ**: yani vakarlı; **الرَّكَانَةِ** arasında belirgin. Ve **رَكُنَ** **ظرف** bâbından. Ve **رُكَانةُ** damme ile: Mekke ehlinden bir adamın adıdır; o, karısını kesin olarak boşadı; bunun üzerine Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu, üçü kastetmediğine yemin ettirdi.

er-Râgıb
**ركن**
**ركن** şeyin: kendisine sükûn olunan yanı; ve kuvvet için istiâre edilir. Allah Teâlâ dedi: }**لو أن لي بكم قوة أو آوي إلى ركن شديد**{ [Hûd/80]. Ve “falana dayandım” **ركنت إلى فلان أركن** fetih ile; ve doğru olan, “**ركن يركن**” denmesidir; ve “**ركن يركن**”. (es-Sirkastî dedi: **ركن إلى الدنيا** ve şeye; ve **ركن ركونا**: meyletti.
Ve her ikisinde muzâri‘, **ركن** için şâzlık üzere **يركن**’dir; tıpkı **أبى يأبى** gibi; ve kıyas üzere de: **ركن** için. **العين** sahibinin, Süflâ Mudar dilinde zikrettiği: **ركن يركن**; mâzîde kâfın fethi, muzâri‘de dammesi ile. Bak: el-Ef‘âl 3/89), Allah Teâlâ dedi: }**ولا تركنوا إلى الذين ظلموا**{ [Hûd/13]. Ve **ناقة مركنة الضرع**: onun rükünleri vardır; onu büyütür. Ve **المركن**: leğen. Ve ibadetlerin rükünleri: üzerine binasının kurulduğu yanlarıdır. (nâzım dedi:
**الركن ما في ذات شيء ولجا *** والشرط عن ماهية قد خرجنا**), ve onları terk etmekle onların bâtıl olmasıdır.

Muhtasarü’l-Lisân
1. Ve **رُكْن** şeyin: onun daha güçlü yanı. Ve her şeyin **أَركانُ**’ı: kendisine dayanılan ve onunla ayakta duran yanlarıdır.
2. **رَكِنَ** şeye ve **رَكَنَ يَرْكَنُ** ve **يَركُنُ**; **رَكْناً** ve **رُكوناً**; ikisinde de; ve **رَكانَةً** ve **رَكانِيَةً**: yani ona meyletti ve sükûn buldu.
3. **تَرْكَنُوا** zulmedenlere; kâfın fethi ile, **رَكِنَ يَرْكَنُ رُكوناً**’dan okundu; şeye meylettiği ve ona itmi’nân ettiği zaman.
4. Ve **رَكِنَ** evde **يَركَنُ** **ركْناً**: onu kıskandı da ondan ayrılmadı.
5. Ve **الرُّكْنُ**: güçlü taraf; ve melik, ordu ve başkası gibi kendisiyle güçlenilen şey. “Onu ve ordularını aldık”: yani onu ve onunla yüz çevirdiği **رُكْن**’ünü aldık. Çoğulu: **أَرْكان** ve **أَرْكُنٌ**.
6. Ve insanın **رُكْنُ**’ü: onun kuvveti ve şiddetidir.
7. Ve aynı şekilde dağın ve köşkün **رُكْنُ**’ü; o, onun yanıdır.
8. Ve adamın **رُكْنُ**’ü: kavmi, sayısı ve maddesidir. Aziz tenzilde: **لو أَنَّ لي بكم قُوَّةً أَو آوِي إلى رُكْن شديد**.
9. Ve falan, kavminin rükünlerinden bir **رُكْنٌ**’dür: yani onların eşrafından şerefli biridir.
10. Ve “**رُكْن شديد**”e sığınır: yani izzet ve men‘a.

Lisânü’l-‘Arab
● - **ركن**: **رَكِنَ** şeye ve **رَكَنَ يَرْكَنُ** ve **يَركُنُ**; **رَكْناً** ve **رُكوناً**; ikisinde de; ve **رَكانَةً** ve **رَكانِيَةً**: yani ona meyletti ve sükûn buldu. Bazıları dedi: **رَكَنَ يَرْكَن**; mâzîde ve âtîde kâfın fethi ile; o nadirdir. el-Cevherî dedi: o, iki dili birleştirme üzerinedir. Kurâ‘ dedi: **رَكِنَ يَرْكُنُ**; o da nadirdir; ve benzeri: **فَضِلَ يَفْضُل** ve **حَضِرَ يَحْضُر** ve **نَعِمَ يَنْعُم**. Aziz tenzilde: **ولا تَرْكَنُوا** zulmedenlere; kâfın fethi ile, **رَكِنَ يَرْكَنُ رُكوناً**’dan okundu; şeye meylettiği ve ona itmi’nân ettiği zaman. Başka bir dil: **رَكَنَ يَرْكُنُ**; fasih değildir. Ve **رَكِنَ** dünyaya: ona meylettiği zaman. Ebû Amr, **رَكَنَ يَرْكَنُ**’u, mâzî ve gâbirde kâfın fethi ile câiz gördü; bu, üzerinde bulunulanın hilâfınadır. (* “ve bu, üzerinde bulunulanın hilâfınadır” sözü: çünkü **فعل يفعل** iki fetha ile bâbının, ayn veya lâmı halkî olmasıdır, demektir. Misbâh.) Sâlimdeki binalar.
Ve **رَكِنَ** evde **يَركَنُ** **ركْناً**: onu kıskandı da ondan ayrılmadı. Ve **رُكْن** şeyin: onun daha güçlü yanı. Ve **الرُّكْنُ**: güçlü taraf; ve melik, ordu ve başkası gibi kendisiyle güçlenilen şey; ve bununla, Allah Azze ve Celle’nin sözü: **فتَوَلَّى برُكْنِه** tefsir edildi; bunun delili, Allah Teâlâ’nın sözü: **فأَخذناه وجنودَه**; yani onu ve onunla yüz çevirdiği **رُكْن**’ünü aldık. Çoğulu: **أَرْكان** ve **أَرْكُنٌ**. Sîbeveyh, Ru’be’den şu beyti inşâd etti:
**وزَحْمُ رُكْنَيْكَ شدِيدَ الأَرْكُنِ**.
Ve insanın **رُكْنُ**’ü: onun kuvveti ve şiddetidir; ve aynı şekilde dağın ve köşkün **رُكْنُ**’ü; o, onun yanıdır. Ve adamın **رُكْنُ**’ü: kavmi, sayısı ve maddesidir. Aziz tenzilde: **لو أَنَّ لي بكم قُوَّةً أَو آوِي إلى رُكْن شديد**. İbn Sîde dedi: onu, mesel üzere görüyorum. Ebû’l-Heysem dedi: **الرُّكْنُ** aşirettir. Ve **الرُّكْنُ**: Nâbiga’nın beytinde büyük iş:
**لا تَقْذِفَنِّي برُكْنٍ لا كِفاءَ له**.
Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **أَو آوِي إلى رُكْن شديد** hakkında denildi: **الرُّكْن** kuvvettir. Ve çok sayılı adama denir: “o, **رُكْن شديد**’e sığınır.” Ve falan, kavminin rükünlerinden bir **رُكْنٌ**’dür: yani onların eşrafından şerefli biridir; ve “**رُكْن شديد**”e sığınır: yani izzet ve men‘a. Hadiste: “Allah Lût’a rahmet etsin; gerçekten o, **رُكْن شديد**’e sığınırdı” dedi; yani Allah Azze ve Celle’ye; o, rükünlerin en şiddetlisi ve en kuvvetlisidir. Ona ancak, kavminden göğsü daralıp da “**أَو آوي إلى ركن شديد**” dediği vakitki sehvi sebebiyle merhamet etti; aşiretin izzetini kastetti; kendilerine dayandığı kimseler; tıpkı duvarın rüknüne dayanıldığı gibi. Ve **جبل ركِينٌ**: onun yüksek rükünleri vardır; ve denildi: **جَبَل رَكِينٌ** şiddetlidir. Hesap hadîsinde: “onun **أَرْكانه**’ına ‘konuşun’ denir”: yani uzuvlarına. Ve her şeyin **أَركانُ**’ı: kendisine dayanılan ve onunla ayakta duran yanlarıdır. Ve **رجل رَكِين**: ağırbaşlı, vakarlı, temkinli; **الرَّكانة**’si belirgin; o, **الرَّكانة** ve **الرَّكانِيَةُ**’dir. Ve adama, sakin ve vakarlı olduğu zaman denir: “o, gerçekten **رَكِينٌ**’dir”; ve **رَكُنَ** (damme ile) **رَكانة**. Ve **ناقة مُرَكَّنَةُ الضَّرْع**; ve memelerden **المُرَكَّنُ**: büyük; sanki rükünleri varmış gibi. Ve **ضرع مُرَكَّنٌ**: yerinde şiştiği zaman; ta ki koltuk altlarını dolduruncaya kadar; ve keskin uzun değildir. Tarafe dedi:
**وضَرَّتُها مُرَكَّنَةٌ دَرورُ**
Ebû Amr dedi: **مُرَكَّنَة** toplanmış. Ve **المِرْكَن**: deriden bir tekneye benzer; su için yapılır; yahut bir leğene benzer. Ve **المِرْكَنُ** kesre ile: elbiselerin ve benzerlerinin içinde yıkandığı leğen. Ondandır Hamne hadisi: onun, istihâza hâlinde iken, kız kardeşi Zeyneb’in **مِرْكَن**’inde oturur olduğu. Mîm zâiddir; o, âletleri karıştırandır. Ve **الرَّكْنُ**: sıçandır; ve tasğîr lafzı üzere **رُكَيْناً** diye adlandırılır. Ve **الأُرْكُون**: dehâkîn’den büyük olan. Ve **الأُرْكون**: köy reisi. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: onun Şam’a girdiği; bunun üzerine bir köyün **أُرْكُونُ**’unun ona geldiği ve ona: “Senin için yemek yaptım” dediği; Muhammed b. İshâk, Nâfi‘den, Eslem’den rivayet etti. Köyün **أُرْكُونُ**’u: onun reisi ve en büyük dihkanıdır; ve o, **الرُّكُون**’dan **أُفْعُول**’dür; şeye sükûn ve ona meyletme; çünkü ahalisi ona **يَرْكَنُون**: yani ona sükûn eder ve ona meyleder. Ve **رُكَيْنٌ** ve **رُكَانٌ** ve **رُكانَةُ**: isimlerdir. Dedi: ve **رُكانَة** damme ile, Mekke ehlinden bir adamın adıdır; o, karısını kesin olarak boşadı; bunun üzerine Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu, üçü kastetmediğine yemin ettirdi.

Maqâyîsü’l-Luğa:
(**ركن**) **الراء** ve **الكاف** ve **النون**: tek bir asıldır; kuvvete delâlet eder. Şeyin **رُكن**’ü: onun daha güçlü yanıdır. Ve “**رُكْنٍ شديد**”e sığınır: yani izzet ve men‘a. Bâbdandır: “ona dayandım” **رَكَنْتُ إليه أرْكَن**. Bu, halk harfi olmaksızın **فَعَلْتُ أفْعَلُ**’dan nadir bir kelimedir. Ve falan **ركينٌ**: yani vakarlı, sabit. Ve **المرْكن**: leğen. Ve denir: **جبلٌ رَكِينٌ**([3]): yani onun yüksek rükünleri vardır. Ve “ona dayandım” **ركَنْت إليه**: yani meylettim; o, bâbdandır; çünkü ona sükûn etti ve onun yanında sabit oldu. Dedi:
el-Halîl: **رَكَنَ يَرْكَنُ رَكْناً**. Ve Süflâ Mudar dili: **ركِن يرْكَن**. Ve denir: **ركِنَ يَرْكُنُ**; onda nazar vardır. Ebû Zeyd nakletti: **رَكِنَ يَرْكَنُ**. Ve **ناقة مُرَكَّنَة الضَّرْع**: yani onun memesi şişkin; yani sanki o bir **رُكْن**’dür.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**رَكَنَ** ona; **نَصَرَ** ve **عَلِمَ** ve **مَنَعَ** gibi; **رُكوناً**: meyletti ve sükûn buldu. Ve **الرُّكْنُ** damme ile: daha güçlü yan.
Ve **ركن**: Yemâme’de bir yer adı. Ve **الركن**: büyük iş. Ve melik, ordu ve başkası gibi kendisiyle güçlenilen şey. Ve izzet. Ve men‘a. Ve fetih ile: sıçan. Ve katran. **الرُّكَيْنِ** gibi; **زُبيرٍ** gibi. Ve **تَرَكَّنَ**: şiddetlendi ve vakarlı oldu. Ve **المِرْكَنُ** **مِنْبَرٍ** gibi: bir kap; bilinen. Ve **أَميرٍ** gibi: rükünleri yüksek dağ. Ve “bizden” mânasında: ağırbaşlı, temkinli. Ve **رَكُنَ** **ككَرُمَ** gibi: **رَكانةً** ve **رُكُونةً**. Ve **الْأُرْكُونُ** damme ile: büyük dihkan. Ve **رُكانَةُ** **ثُمامَةٍ** gibi: ‘Abd Yezîd’in oğlu; sahâbî; Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onunla güreşti. Ve **رُكانَةُ المِصْرِيُّ الكِنْديُّ**; nisbesiz; onun sahâbeliğinde ihtilâf edilmiştir. Ve **غُرابِ** ve **زُبيرٍ** gibi: iki isimdir.

Tâcü’l-‘Arûs:
(**ركن إليه**) **يركن** (**نصر** gibi ve) Ebû Zeyd nakletti: “ona dayandı, dayanır” **علم** gibi. (Ve) Ebû Amr’ın naklettiği “**ركن يركن**” **منع** gibi ise, ancak iki dili birleştirme üzerinedir. (**ركونا**) damme ile: ilk ikisinin masdarı. (Meyletti) ona. (Ve sükûn buldu) bütün bunlar Sıhâh’tan. Allah Teâlâ dedi: **ولا تركنوا الى الذين ظلموا**; kâfın fethi ile, **ركن يركن**’dan **علم** gibi okundu; ve Yahyâ b. Vessâb, tâ’nın kesri ile okudu. (Ve **الركن** damme ile: daha güçlü yan) her şeyden; Sıhâh’ta olduğu gibi. (Ve) **ركن** (Yemâme’de bir yer adı). Ve (**الركن**: büyük iş); bununla Ebû’l-Heysem, Nâbiga’nın sözünü tefsir etti:
**لا تقذفنى بركن لا كفاء له**
(Ve) **الركن**: melik, ordu ve başkası gibi kendisiyle güçlenilen şey; bununla Allah Teâlâ’nın sözü: **فتولى بركنه** tefsir edildi; bunun delili Allah Teâlâ’nın sözü: **فاخذناه وجنوده**; yani onu ve onunla yüz çevirdiği **ركن**’ünü aldık. (Ve) **الركن**: izzet ve men‘a; bununla âyet: **أو آوى الى ركن شديد** tefsir edildi. Ve denildi: insanın **ركن**’ü onun kuvveti ve şiddetidir; ve aynı şekilde dağın ve köşkün **ركن**’ü; o, onun yanıdır. Ve adamın **ركن**’ü: kavmi, sayısı ve maddesidir; bununla âyet tefsir edildi. İbn Sîde dedi: onu mesel üzere görüyorum. (Ve) **الركن** (fetih ile: sıçan ve fare; **الركين** gibi; **زبير** gibi). Ve **تركن** adam: (şiddetlendi) ve (men‘a kazandı). (Ve) ayrıca (vakarlı oldu) ve ağırbaşlılaştı. (Ve) **المركن** (**منبر** gibi: bir kap; çoğul) bilinen; o, deriden bir tekneye benzer; su için yapılır; ve denildi: elbiselerin ve benzerlerinin içinde yıkandığı leğendir. Ondandır Hamne hadisi: onun, kız kardeşi Zeyneb’in **مركن**’inde oturur olduğu; o, istihâza hâlinde iken. Çoğulu: **مراكن** ve **مراكين**; “**المراكين**’de reyhanlar ektirdiler” denir. (Ve) **الركين** (**أمير** gibi: rükünleri yüksek dağ) yahut şiddetli. (Ve) mecazdan: **الركين** (bizden: ağırbaşlı, temkinli) sakin, vakarlı. (Ve **ركن** **ككرم**: **ركانة** ve **ركونة**) yani ağırbaşlılaştı ve vakarlı oldu. (Ve **الاركون** damme ile: büyük dihkan) o, köy reisidir; **أفعول** vezninde **الركون**’dan; şeye sükûn ve ona meyletme; çünkü ahalisi ona **يركنون**: yani ona sükûn eder ve ona meyleder. (Ve **ركانة** **ثمامة** gibi: ‘Abd Yezîd’in oğlu) Hâşim b. ‘Abdülmuttalib b. ‘Abdümenâf el-Muttalibî (sahâbî; Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onunla güreşti) ve onu iki defa yere serdi; o güçlü idi; anlatılır ki o, deve derisi üzerine, onu yüzdüğü vakit, ayakta durur; on kişi onu altından çekerdi de deri parçalanır, o ise yerinden oynamazdı. O, fetih günü Müslüman olanlardandır; onun bir rivayeti vardır. Ve denilir: o, karısını kesin olarak boşayan kimsedir; bunun üzerine Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu, üçü kastetmediğine yemin ettirdi; ondan, kardeşinin oğlu Nâfi‘ b. Huceyr rivayet etti. (Ve **ركانة المصرى الكندى**; nisbesiz; onun sahâbeliğinde ihtilâf edilmiştir). *Ben derim: sahâbeliğinde ihtilâf edilen, o, Kindî Mısırlı’dır; adı **ركب**’dir, **ركانة** değil; musannif yanıldı da **ركبا** ile **ركانة**’yı karıştırdı. İbn Mende dedi: **ركب المصرى** meçhuldür; onun sahâbeliği bilinmez. Başkası dedi: onun sahâbeliği vardır. Ebû Amr dedi: o, Kindî’dir; onun bir hadisi vardır; ondan Nasîh el-Absî, **التواضع**’da rivayet etti. Ama işaret ettiği **ركانة**’ya gelince: Ebû Ca‘fer Muhammed b. Rukâne’den güreş hadisi rivayet edilir; o, birincisidir; hâfız Zehebî onu tahkik etti; bunu düşün. (Ve **غراب** ve **زبير** gibi: iki isim). Ve sonuncudandır: **ركين بن الربيع بن عميلة الفزارى**; babasından ve İbn Ömer’den; ondan da torunu er-Rabî‘ b. Sehl ve Şu‘be; Ahmed onu sika saydı. *Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الركانة** ve **الركانية**: şeye sükûn ve ona itmi’nân. Ve **ركن يركن**; mâzîde kesre, gâbirde damme ile; nadirdir; **فضل بفضل** ve **حضر يحضر** ve **نعم ينعم** gibi. Ve denildi: o, iki dilin iç içe girmesindendir. Ve **ركن** evde **علم** gibi **ركنا**: onu kıskandı da ondan ayrılmadı. Ve **الركن**’ün çoğulu: **أركان** ve **أركن**. Sîbeveyh, Ru’be’den şu beyti inşâd etti:
**وزحم ركنيك شديد الا ركن**
Ebû’l-Heysem dedi: **الركن** aşirettir; ve o, kavminin rükünlerinden bir **ركن**’dür: onların eşrafından şerefli biridir. Ve insanın **أركان**’ı: uzuvlarıdır. Ve her şeyin **أركان**’ı: kendisine dayanılan ve onunla ayakta duran yanlarıdır. Ve memelerden **المركن**: **معظم** gibi büyük; sanki rükünleri varmış gibi. Ve **ضرع مركن**: yerinde şiştiği zaman; ta ki koltuk altlarını dolduruncaya kadar; ve keskin uzun değildir. Tarafe dedi:
**وضرتها مركنة درور**
Ebû Ömer dedi: **ومركنة** toplanmış. Ve **ناقة مركنة الضرع**: onun rükünleri vardır; büyüklüğünden. Ve ibadetlerin **أركان**’ı: üzerine binasının kurulduğu yanlarıdır; ve onları terk etmekle onların bâtıl olmasıdır. Ve **أركان**: Ya‘kût’tan; ‘Abs oğulları için Ecâ’da bir suyun adı; **ركن**’ün çoğuludur. Ve **أركون** fetih ile: Endülüs’te, Sentiriye amellerinden, sağlam bir hisar; Ya‘kût’tan. Ve **شئ مركن** **معظم** gibi: onun rükünleri vardır. Ve “**تمسحت بأركانه**”: onunla bereketlendim; o mecazdır.
