# ركن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%83%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ركن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ركن

رَكِنَ إلى الشيءِ ورَكَنَ يَرْكَنُ ويَركُنُ رَكْناً ورُكوناً فيهما ورَكانَةً ورَكانِيَةً أَي مال إليه وسكن. وقال بعضهم: رَكَنَ يَرْكَن، بفتح الكاف في الماضي والآتي، وهو نادر؛ قال الجوهري: وهو على الجمع بين اللغتين. قال كراع: رَكِنَ يَرْكُنُ، وهو نادر أَيضاً، ونظيره فَضِلَ يَفْضُل وحَضِرَ يَحْضُر ونَعِمَ يَنْعُم؛ وفي التنزيل العزيز: ولا تَرْكَنُوا إلى الذين ظلموا؛ قرئ بفتح الكاف من رَكِنَ يَرْكَنُ رُكوناً إذا مال إلى الشيء واطمأَنَّ إليه، ولغة أُخرى رَكَنَ يَرْكُنُ، وليست بفصيحة. ورَكِنَ إلى الدنيا إذا مال إليها، وكان أَبو عمرو أَجاز رَكَنَ يَرْكَنُ، بفتح الكاف من الماضي والغابر، وهو خلاف ما عليه (* قوله «وهو خلاف ما
عليه إلخ» أي لأن باب فعل يفعل بفتحتين أن يكون حلقيّ العين أَو اللام اهـ. مصباح). الأَبنية في السالم. ورَكِنَ في المنزل يَركَنُ ركْناً: ضَنَّ به فلم يفارقه. ورُكْن الشيء: جانبه الأَقوى. والرُّكْنُ: الناحية القوية وما تقوّى به من مَلِكٍ وجُنْدٍ وغيره، وبذلك فسر قوله عز وجل: فتَوَلَّى برُكْنِه، ودليل ذلك قوله تعالى: فأَخذناه وجنودَه؛ أَي أَخذناه ورُكْنَه الذي تولى به، والجمع أَرْكان وأَرْكُنٌ؛ أَنشد سيبويه لرؤبة: وزَحْمُ رُكْنَيْكَ شدِيدَ الأَرْكُنِ.
ورُكْنُ الإنسانِ: قوّته وشدّته، وكذلك رُكْنُ الجبل والقصر، وهو جانبه. ورُكْنُ الرَّجُل: قومه وعَدَدُه ومادّته. وفي التنزيل العزيز: لو أَنَّ لي بكم قُوَّةً أَو آوِي إلى رُكْن شديد؛ قال ابن سيده: وأُراه على المثل. وقال أَبو الهيثم: الرُّكْنُ العشيرة؛ والرُّكْنُ: الأَمر العظيم في بيت النابغة:
لا تَقْذِفَنِّي برُكْنٍ لا كِفاءَ له.
وقيل في قوله تعالى: أَو آوِي إلى رُكْن شديد؛ إن الرُّكْن القُوَّة. ويقال للرجل الكثير العدد: إنه ليأْوي إلى رُكْن شديد. وفلان رُكْنٌ من أَركان قومه أَي شريف من أَشرافهم، وهو يأْوي إلى رُكْن شديد أَي عز ومَنَعة. وفي الحديث أَنه قال: رَحِمَ الله لُوطاً إن كان لَيأْوي إلى رُكْن شديد أَي إلى الله عز وجل الذي هو أشد الأَركان وأَقواها، وإنما ترحم عليه لسهوه حين ضاق صدره من قومه حتى قال: أَو آوي إلى ركن شديد، أَراد عز العشيرة الذين يستند إليهم كما يستند إلى الركن من الحائط. وجبل ركِينٌ: له أَركان عالية، وقيل: جَبَل رَكِينٌ شديد. وفي حديث الحساب: ويقال لأَرْكانه انْطقي أَي لجوارحه. وأَركانُ كل شيء: جَوانبه التي يستند إليها ويقوم بها. ورجل رَكِين: رَميز وَقُور رَزِينٌ بَيّنُ الرَّكانة، وهي الرَّكانة والرَّكانِيَةُ. ويقال للرجل إذا كان ساكناً وقوراً: إنه لرَكِينٌ، وقد رَكُنَ، بالضم، رَكانة. وناقة مُرَكَّنَةُ الضَّرْع، والمُرَكَّنُ من الضروع: العظيم كأَنه ذو الأَركان. وضرع مُرَكَّنٌ إذا انتفخ في موضعه حتى يَمْلأَ الأَرفاغ، وليس بحَدّ طويلٍ؛ قال طرفة:
وضَرَّتُها مُرَكَّنَةٌ دَرورُ
وقال أَبو عمرو: مُرَكَّنَة مُجَمَّعَة. والمِرْكَن: شبه تَوْرٍ من أَدَمٍ يتخذ للماء أَو شبه لَقَن. والمِرْكَنُ، بالكسر: الإجَّانة التي تغسل فيها الثياب ونحوها. ومنه حديث حَمْنَةَ: أَنها كانت تجلس في مِرْكَن لأُختها زينب وهي مستحاضة، والميم زائدة، وهي التي تخض الآلات. والرَّكْنُ: الفَأْرُ ويُسَمَّى رُكَيْناً على لفظ التصغير. والأُرْكُون: العظيم من الدَّهاقين. والأُرْكون: رئيس القرية. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه دخل الشام فأَتاه أُرْكُونُ قَرْيةٍ فقال له: قد صنعتُ لك طعاماً؛ رواه محمد بن إسحق عن نافع عن أَسلم؛ أُرْكُون القرية: رئيسها ودِهْقانها الأَعظم، وهو أُفْعُول من الرُّكُون السكون إلى الشيء والميل إليه، لأَن أَهلها يَرْكَنُون إليه أَي يسكنون ويميلون. ورُكَيْنٌ ورُكَانٌ ورُكانَةُ: أَسماء. قال: ورُكانَة، بالضم، اسم رجل من أهل مكة، وهو الذي طَلَّق امرأَته البتة فحلفه النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه لم يرد الثلاثَ.

### Türkçe

**رَكِنَ** bir şeye ve **رَكَنَ** **يَرْكَنُ** ve **يَركُنُ** **رَكْناً** ve **رُكوناً** (bu ikisinde) ve **رَكانَةً** ve **رَكانِيَةً**: yani ona meyletti ve sükûnet buldu. Bazıları dedi ki: **رَكَنَ يَرْكَن**; geçmişte ve gelecekte kâfın fethiyle; ve o nadirdir; el-Cevherî dedi ki: ve o, iki dil arasında cem‘ üzerinedir. Kırâ‘ dedi ki: **رَكِنَ يَرْكُنُ**, ve o da nadirdir; ve onun benzeri **فَضِلَ يَفْضُل** ve **حَضِرَ يَحْضُر** ve **نَعِمَ يَنْعُم**’dur; aziz tenzilde: **ولا تَرْكَنُوا إلى الذين ظلموا**; kâfın fethiyle okundu; **رَكِنَ يَرْكَنُ رُكوناً**’dan, bir şeye meylettiği ve ona itmi’nân bulduğu zaman; ve başka bir dil **رَكَنَ يَرْكُنُ**’dur, ve fasih değildir. Ve **رَكِنَ إلى الدنيا**: ona meylettiği zaman; ve Ebû Amr, geçmişin ve geleceğin kâfının fethiyle **رَكَنَ يَرْكَنُ**’u câiz görürdü; ve bu, سالم’deki الأبنية üzerinde bulunulanın hilâfınadır. **رَكِنَ في المنزل يَركَنُ ركْناً**: ona cimrilik etti de ondan ayrılmadı. Ve bir şeyin **رُكْن**’u: onun daha kuvvetli yanı. Ve **الرُّكْنُ**: kuvvetli taraf ve melik, cünd ve başkası gibi kendisiyle kuvvet kazanılan şey; ve bununla, azze ve celle’nin sözü tefsir edildi: **فتَوَلَّى برُكْنِه**; ve bunun delili, yüce Allah’ın sözü: **فأَخذناه وجنودَه**; yani onu ve onunla yüz çevirdiği **رُكْن**’unu aldık; cem‘i **أَرْكان** ve **أَرْكُنٌ**’dur; Sîbeveyh, Ru’be’ye ait olarak inşâd etti:
وزَحْمُ رُكْنَيْكَ شدِيدَ الأَرْكُنِ.

İnsanın **رُكْن**’u: onun kuvveti ve şiddetidir; dağın ve kasrın **رُكْن**’u da böyledir; ve o, onun yanıdır. Erkeğin **رُكْن**’u: kavmi ve adedi ve maddesidir. Aziz tenzilde: **لو أَنَّ لي بكم قُوَّةً أَو آوِي إلى رُكْن شديد**; İbn Sîde dedi ki: ve onu, mesel üzere görüyorum. Ebû’l-Heysem dedi ki: **الرُّكْنُ** aşirettir; ve **الرُّكْنُ**: büyük iş; Nâbiga’nın beytinde:
لا تَقْذِفَنِّي برُكْنٍ لا كِفاءَ له.
Ve yüce Allah’ın sözü hakkında denildi: **أَو آوِي إلى رُكْن شديد**; muhakkak **الرُّكْن** kuvvettir. Ve çok adedli adama denir: muhakkak o, **رُكْن شديد**’e sığınır. Ve falan, kavminin **أَركان**’ından bir **رُكْن**’dur; yani onların eşrafından şerif; ve o, **رُكْن شديد**’e sığınır; yani izzet ve men‘a. Hadiste, onun dediği rivayet edilmiştir: “Allah Lût’a rahmet etsin; muhakkak o, elbette **رُكْن شديد**’e sığınırdı”; yani azze ve celle Allah’a; ki o, erkânın en şiddetlisi ve en kuvvetlisidir; ve ona ancak, kavminden göğsü daraldığı vakit gafleti sebebiyle merhamet etti; ta ki: **أَو آوي إلى ركن شديد** dedi; aşiretin izzetini murad etti; kendilerine dayandığı kimseleri; tıpkı duvarın rüknüne dayanıldığı gibi. Ve **جبل ركِينٌ**: yüksek erkânı olan; ve denildi: **جَبَل رَكِينٌ** şedîd. Hesap hadîsinde: ve onun **أَرْكان**’ına “konuşun” denir; yani uzuvlarına. Ve her şeyin **أَركان**’ı: kendisine dayanılan ve onunla kaim olunan yanlarıdır. Ve **رجل رَكِين**: vakur, ağırbaşlı, açık **الرَّكانة** sahibi; ve o, **الرَّكانة** ve **الرَّكانِيَةُ**’dir. Ve adam sakin vakur olduğu zaman ona denir: muhakkak o, elbette **رَكِينٌ**’dir; ve (o) **رَكُنَ** (damme ile) **رَكانة** (kazandı). Ve **ناقة مُرَكَّنَةُ الضَّرْع**; ve memelerden **المُرَكَّنُ**: büyük olan; sanki erkân sahibi gibi. Ve **ضرع مُرَكَّنٌ**: yerinde şiştiği zaman; ta ki **الأَرفاغ**’ı dolduruncaya kadar; ve haddince uzun değildir; Tarafe dedi ki:
وضَرَّتُها مُرَكَّنَةٌ دَرورُ
Ebû Amr dedi ki: **مُرَكَّنَة**: toplanmış. Ve **المِرْكَن**: sudan için yapılan, deriden bir tür tekneye benzer; yahut bir tür leğene benzer. Ve **المِرْكَنُ** (kesre ile): elbise ve benzerinin yıkandığı **الإجَّانة**’dir. Ondandır Hamne hadisi: onun, istihâzalı iken kız kardeşi Zeyneb’in **مِرْكَن**’inde oturur olduğu; ve mîm zâiddir; ve o, âletleri karıştıran (kap)tır. Ve **الرَّكْنُ**: faredir; ve küçültme lafzı üzere **رُكَيْناً** diye adlandırılır. Ve **الأُرْكُون**: دهّاقين’den büyük olan. Ve **الأُرْكون**: köyün reisi. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: onun Şam’a girdiği, derken bir köyün **أُرْكُون**’unun ona geldiği ve ona: “Senin için yemek yaptım” dediği; Muhammed b. İshak, Nâfi‘den, o da Eslem’den rivayet etti; köyün **أُرْكُون**’u: onun reisi ve en büyük dihkanıdır; ve o, bir şeye sükûn etmek ve ona meyletmek olan **الرُّكُون**’dan **أُفْعُول** veznindedir; çünkü onun ehli ona **يَرْكَنُون**; yani sükûn ederler ve meylederler. Ve **رُكَيْنٌ** ve **رُكَانٌ** ve **رُكانَةُ**: isimlerdir. Dedi ki: ve **رُكانَة** (damme ile), Mekke ehlinden bir adamın adıdır; ve o, karısını kesin boşama ile boşayan kimsedir; bunun üzerine Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, onu yemin ettirdi: üçü murad etmediğine.
