# رمث (ر-م-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%85%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - م - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء والراء والميم معهما
ث م ر، ث ر م، ر ث م، م ر ث، ر م ث مستعملات
ثمر:
الثَّمَرُ: حَمْلُ الشَجَرِ.
والثَّمَرُ: أنواعُ المالِ، والوَلَدُ ثَمَرةُ القَلْبِ.
وأثْمَرَتِ الشجرةُ.
والعَقُلُ المُثمِرُ عَقْلُ المُسْلِمَ، والعَقْلُ العَقيمُ عَقلُ الكافِرِ.
وثَمَرُ اللهِ: مالُكَ.
والثامِرُ: نَوْرُ بَقلةٍ تُسَمَّى الحُمّاض، وهو أحمَر شديدُ الحُمْرة، قال:
من عَلَقٍ كثامِر الحُمّاضِ
وقد أَثْمَرَ السِّقاءُ إذا آن أن يَحْمَضَ، وسقاءٌ مُثمِرٌ.
يقال: الثامِرُ اسمٌ للثْمرَةِ، ومن أنشَدّ: كَثَمَرِ الحُمّاض عَنَى به الحَمْلَ.
وثَمَرْتُ للغَنَمِ أي خَبَطْتُ الشجَرَ لها ليَنْتَثِرَ الوَرَقُ.
ثرم:
وثَرَمت الرَّجُل فثَرِم، وثَرمْتُ ثَنِيَّتَه فانثَرمَتْ، والنَّعْت أَثرَمُ.
رثم:
ورَثَمتُ أَنْفَه، أي دقَقتُه.
والرَّثَمُ: بياض على أنْفِ الفَرَس، ورَثَمَ فهو أَرْثَمُ.
والرَّثْم: تخديش وشَقٌّ من طَرَف الأَنْف حتى يخرَجَ الدم فيَقْطُر، وهو كَسْرٌ من طَرَف مَنْسِمِ البعير، يقال: رَثَم مَنْسِمَة فسالَ منه الدَّمُ، قال ذو الرُّمّة.
تَثني النِّقابَ على عِرْنينِ أَرْنَبَةٍ		شَمَاءَ مارِنُها بالمِسْكِ مَرثومُ
جَعَلَ لَطْخَ المِسكِ بالمارِنِ تشبيهاً بالدَّمِ.
مرث:
المَرْث: مَرْثُكَ الشَّيءَ تَمْرُثُه في ماءٍ شِبهَ دَواءٍ وغيرِه حتى يَتَفَرَّق فيه.
والصَّبيُّ يَمرُثُ أُمَّه، أي يَرضَعَها.
ويَمْرُثُ الكِسْرَةَ: يَمَصُّها ويَكدِمُها.
والمُراثةُ: ما بَقِيض في فِيه.
رمث:
الرِّمْثُ: ضَربٌ من الحَطَبٍ، وهو من المَراعي، وهي ضَروب كلها تُسَمَّى رِمثاً، والواحدة رِمْثَةٌ.
والغالبُ عليها عند العامَّةِ أَنَّها شَجَرةٌ تُشبهُ الغَضَى، ولكنّها يَنْبَسِطُ وَرَقُها، شَبيهٌ بالأُشنان.
والرَّماثةُ: الرَّمازة.
والرَّمَث: الطَّرْفُ في الماء وجمعه أرماث.
ويقال: الأرماثُ خَشَبٌ يُضَمُّ بعضُه الى بعضٍ، ثُمَّ يُرْكَبْ في البَحر، الواحد رَمَثٌ، قال جميل:
تَمَنَّيْتُ من حُبِّـي عُـلَـيَّةَ أنَّـنـا		على رَمَثٍ في الشَّرْم ليسَ لنا وَفرُ

##### Türkçe

باب **الثاء** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

**ث م ر**، **ث ر م**، **ر ث م**، **م ر ث**، **ر م ث** kullanımdadırlar.

**ثمر**:
**الثَّمَرُ**: ağacın yükü (meyvesi).
Ve **الثَّمَرُ**: malın türleri; ve çocuk, kalbin meyvesidir.
Ve ağaç meyve verdi.
Ve meyve veren akıl, Müslümanın aklıdır; ve kısır akıl, kâfirin aklıdır.
Ve **ثَمَرُ اللهِ**: senin malın.
Ve **الثامِرُ**: **الحُمّاض** denilen bir otun çiçeği; ve o, şiddetli kırmızıdır; dedi ki:
**من عَلَقٍ كثامِر الحُمّاضِ**
Ve kırba, ekşime zamanı geldiğinde **أَثْمَرَ** olur; ve meyveli kırba.
Denir: **الثامِرُ** meyvenin adıdır; ve (şu) inşad eden: **كَثَمَرِ الحُمّاض** bununla yükü (meyveyi) kastetti.
Ve koyun için **ثَمَرْتُ**; yani onun için ağacı silkeledim ki yaprak dökülsün.

**ثرم**:
Ve adamı **ثَرَمت**; böylece **ثَرِم** oldu; ve onun ön dişini **ثَرمْتُ**; böylece o diş **انثَرمَتْ** oldu; ve sıfat **أَثرَمُ**dur.

**رثم**:
Ve burnunu **رَثَمتُ**; yani onu incelttim (ezdim).
Ve **الرَّثَمُ**: atın burnu üzerinde beyazlık; ve **رَثَمَ**; böylece o **أَرْثَمُ**dur.
Ve **الرَّثْم**: burnun ucundan kan çıkıp damlayıncaya kadar bir çizme ve yarma; ve o, devenin tırnak ucundan bir kırmadır; denir: tırnağını **رَثَم** etti de ondan kan aktı; **ذو الرُّمّة** dedi:
تَثني النِّقابَ على عِرْنينِ أَرْنَبَةٍ		شَمَاءَ مارِنُها بالمِسْكِ مَرثومُ
Miskin sürülmesini, burun üzerindeki (sürülmeyi) kana benzetme olarak yaptı.

**مرث**:
**المَرْث**: bir şeyi, ilaç benzeri bir suda ve başkasında, içinde dağılıncaya kadar **مَرْثُكَ** etmen; onu **تَمْرُثُه**.
Ve çocuk, annesini **يَمرُثُ**; yani onu emer.
Ve lokmayı **يَمْرُثُ**: onu emer ve onu çiğner.
Ve **المُراثةُ**: ağzında kalan şey.

**رمث**:
**الرِّمْثُ**: odunun bir türü; ve o, otlaklardandır; ve bunların hepsi, türler olarak, **رِمثاً** diye adlandırılır; ve teki **رِمْثَةٌ**dir.
Ve avam yanında onun üzerine galip olan, onun **الغَضَى**ya benzeyen bir ağaç olduğudur; fakat onun yaprağı yayılır; **الأُشنان**a benzer.
Ve **الرَّماثةُ**: **الرَّمازة**.
Ve **الرَّمَث**: suda uç (kenar); ve onun çoğulu **أرماث**tır.
Ve denir: **الأرماثُ** birbirine katılan ağaçtır; sonra denizde bindirilir; teki **رَمَثٌ**tur; **جميل** dedi:
تَمَنَّيْتُ من حُبِّـي عُـلَـيَّةَ أنَّـنـا		على رَمَثٍ في الشَّرْم ليسَ لنا وَفرُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَمَثُ، بالتحريك: خشَب يُضَمُّ بعضه إلى بعض ويُرْكَبُ في البحر؛ والجأأمع أَرْماثٌ. قال أبو صخر الهذلي:
تَمَنَّيْتُ من حُبِّـي عُـلَـيَّةَ أَنَّـنـاعلى رَمَثٍ في البحر ليس لنا وَفْرُ
والرَمَثُ أيضاً: أن تأكل الإبل الرِمْثَ فتشتكي عنه. وقد رَمِثَتِ بالكسر، وهي إبلٌ رَمِثَةٌ ورَماثى. قال الأصمعي: الرَمَثُ: بقية اللبن في الضَرع. يقال رَمَّثْتُ في الضرع تَرْميثاً وأَرْمَثْتُ أيضاً، إذا أَبْقَيْتَ بها شيئاً. ورَمَثْتُ الشيء: أصلحته ومسحتُه بيدي قال الشاعر:
وأَخٍ رَمَـثْـتُ رُؤَيْسَــهُونَصَحْتُهُ في الحَرْبِ نَصْحا
وحبلٌ أَرْماثٌ، أي أَرْمامٌ

##### Türkçe

**الرَمَثُ**, harekeli olarak: birbirinin üzerine toplanan ve denizde bindirilen (birleştirilen) ağaçtır; çoğulu **أَرْماثٌ**’tır. Ebû Sahr el-Hüzelî dedi ki:
تَمَنَّيْتُ من حُبِّـي عُـلَـيَّةَ أَنَّـنـاعلى رَمَثٍ في البحر ليس لنا وَفْرُ
Ve **الرَمَثُ** ayrıca: develerin **الرِمْثَ** yemesi de, ondan dolayı rahatsızlık duymasıdır. Ve kesre ile **رَمِثَتِ**; o, **إبلٌ رَمِثَةٌ** ve **رَماثى** olan (develer)dir. el-Asma‘î dedi ki: **الرَمَثُ**: memede sütün kalıntısıdır. Denilir: **رَمَّثْتُ** memede **تَرْميثاً** ve ayrıca **أَرْمَثْتُ**; onda bir şey bıraktığın zaman. Ve **رَمَثْتُ** şeyi: onu ıslah ettim ve elimle onu sildim. Şair dedi ki:
وأَخٍ رَمَـثْـتُ رُؤَيْسَــهُونَصَحْتُهُ في الحَرْبِ نَصْحا
Ve **حبلٌ أَرْماثٌ**, yani **أَرْمامٌ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ر م
ثمر ، ثرم ، رثم ، مرث ، رمث : مستعملات .
مثر : ( مهمل ) .
ثمر : قال اللَّيْثُ : الثَّمَرُ : حَمْل الشَّجَرِ . والوَالدُ : ثَمَرَةُ القَلْبِ . والثَّمَر : أنْواع المَالِ .
أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : أَثْمر الشَّجَرُ : خَرج ثَمَرُه . وأَثْمر الزُّبْدُ : اجْتَمع .
وأَثْمَر الرَّجُلُ : كَثُر مالُه .
أبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ : أَثْمر الشَّجَرُ ، إذا طَلَع ثَمَرُه قبل أن يَنْضَج ؛ فهو مُثْمِر . والثامِرُ : ما نَضَج . وقد ثَمَر الثَّمَرُ يَثْمُر ، فهو ثامِر .
وقال الله تعالى : ( وَفَجَّرْنَا خِلَالَهُمَا نَهَراً ( ) وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ ) ( الكهف : 33 ، 34 ) .
قال الفَرّاء : حَدَّثني يَعْلَى ، عن ابن نُجَيح ، عن مُجاهد ، قال : ما كان في القُرآن من ( ثُمُرٍ ) فهو مال : وما كان من ( ثَمَر ) فهو الثِّمَار .
وأَخبرني المُنْذرِيّ ، عن الحُسين بن فَهم ، عن محمد بن سلام . قال : قال سلام أبو المُنْذِر القارىء في قوله ) وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ ) ( الكهف : 35 ) مفتوح : جمع : ثَمرَة ، ومن قرأ ( ثُمُر ) قال : من كُل المال . فأخبرت بذلك يونُسَ فلم يَقْبله ، كأنهما كانا عنده سواء .
قال : وسمعت أبا الهيثم يقول : ثَمرَة ، ثم ثَمرَ ، ثم ثُمُر ، جَمْع الجمع .
وقال : وبعضُهم يقول : ثمَرَة ، ثم ثمَرَ ، ثم ثِمَار ، ثم ثُمُر .
وقال اللَّيْثُ : العَقل المُثْمر : عَقْل المُسْلم ؛ والعَقْل العَقِيم : عَقْل الكافر .
ويقال : ثَمّر الله مالَك .
والثَّامِرُ : نَوْر الحُمّاضِ ، وهو أَحْمر ؛ وقال الرّاجز :
مِن عَلَقٍ كثامِرِ الحُمَّاضِ
ويُقال : هو اسْمٌ لِثَمرِه وحَمْله .
قلت : أراد به حُمْرَةَ ثمره عند إيناعِه ؛ كما قال :
كأنّما عُلِّقَ بالأَسْدانِ
يانعُ حُمَّاضٍ وأُرْجُوانِ
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : إذا أَدْرك اللَّبن لِيُمْخَض فظهَر عليه تَحَبُّبٌ وزُبْدٌ ، فهو المُثْمِر .
وقال ابن شُمَيل : هو الثَّمير ، وذلك إذا مُخض فرُئي على أمثال الحَصَف في الجِلْد ، ثم يجتمع فيصير زبْداً . وما دامت صِغاراً ، فهو ثَمِير . وقد ثمَّر السِّقاء ، وأَثْمر ، وإنّ لَبَنك لَحَسن الثَّمر ، وقد أَثْمَر مِخَاضُك .
قلت : وهي ثَميرة اللَّبن أيضاً .
ورُوي عن ابن عبّاس أنه أَخذ بِثَمرة لِسانه وقال : قُل خَيْراً تَغْنَم ، أو أَمْسك عن سُوء تَسْلَم .
قال شَمِرٌ : يُريد أنه أَخذ بِطرف لِسَانه .
وكذلك ثمرة السَّوْط : طَرَفه .
وفي حديث عُمر أنه دَقّ ثمرة السَّوْط حتى آضت له مِخْفَقةً .
والثَّمراء : جَمع ( الثَّمرة ) ، مثل : الشجراء ، جمع ( الشّجرة ) ؛ وقال أبو ذُؤيب يصف النّخْل :
تَظَلُّ على الثَّمراء منها جَوارسٌ
مَراضِيعُ صُهْبُ الرِّيش زُغْبٌ رقَابُها
وقيل : ( الثمراء ) في بيت أبي ذُؤَيب : اسم جَبَل . وقيل : شَجَرة بعَيْنها ثمرَ الثّمَرُ ، إذا نَضجَ . وأَثْمَر الشجر ؛ إذا طَلع ثمَرُه .
في قوله تعالى : ( وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ ) ( الكهف : 43 ) قال ابن عَرفة : أي ما ثُمِّر من مالٍ ؛ ومنه قوله تعالى : ( وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ ) ( الكهف : 35 ) .
فالثَّمَر : ما أَخْرجه الشجرُ .
والثُّمُرُ : المالُ .
ثرم : أبو زَيْد : أَثْرمْت الرَّجُلَ إثْرَاماً ، حتى ثَرِمَ ، إذا كسرت بَعض ثَنِيَّتِه .
ومثله : أَنْثَرتُ الكَبْشَ إنثاراً حتى نَثِر ، وأَعْوَرْتُ عَيْنه ؛ وأَعْضَبت الكَبْش حتى عَضب ، إذا كسَرْت قَرْنَه .
وقال اللَّيْثُ : الثّرْم : مَصدر ( الأثرم ) .
وقد ثَرَمْت الرَّجُل فَثرم .
وقد ثَرَّمْتُ ثَنِيَّته ، فانْثَرَمَتْ .
رثم : قال اللَّيْثُ : تقول العَرَبُ : رَثَمْت فاه رَثْماً ، إذا كَسره حتى تَقَطَّر منه الدَّمُ .
والرَّثْمَ : بياضٌ على أنْف الفَرَس ، وهو أَرْثَم ، وقد رَثِمَ .
قال : والرَّثْمُ : تَخْديشٌ وشَقٌّ من طرَف الأَنف حتى يَخْرج الدم فيَقْطر .
قال الرَّثْمُ : كَسْرٌ من طَرف مَنْسِم البَعير ؛ يقال : رَثِم مَنْسِمُه ، إذا دَمى وسال منه الدَّم ؛ وقال ذو الرُّمّة يَصف امْرأة :
ثَثْني النِّقابَ على عِرْنين أَرْنَبة
شَمَّاءَ مارِنُها بالمِسْك مَرْثُوم
وقال الأصمعيّ : الرَّثْم ، أصله : الكَسر ، فشَبّه أَنْفها مُلَغَّماً بالطِّيب بأنفٍ مَكْسور مُتَلطِّخ بالدَّم .
وقال لَبِيد في المَنْسِم :
بِرَثِيمٍ مَعِرٍ دامِي الأظَلّ
مَنْسِم رَثِيم : أَدْمَتْه الحجارة . وحصًى رَثِيم ورَثمٌ ، إذا انكسر ؛ قال الطِّرِمّاح :
رَثيم الحَصَى مِن مَلْكِها المُتَوَضِّح
وقال أبو عُبيد ، في شِيَاتِ الفَرس : إذا كَان بجَحْفلة الفَرس العُلْيا بَيَاضٌ فهو أرْثَم ، وإن كان بالسُّفلى بياض فهو ألْمظ ، وهي الرُّثْمة ، واللُّمْظة .
وقلتُ : وكُل كَسْر : ثَرْمٌ ، ورَثْمٌ ، ورَتْمٌ ؛ وقال :
لأَصْبَح رَثْماً دُقَاق الحَصَى
مكان النبيّ من الكاتِبِ
مرث : قال اللَّيْثُ : المَرْثُ : مَرْسُك الشَّيء ثَمرتُه في ماءٍ وغَيره حتى يَتَفَرَّق فيه .
ثَعلب ، عن ابن الأعرابي : المَرْثُ : المَصُّ .
قال : والمَرْثةُ : مَصَّة الصَّبيّ ثدي أُمِّه مَصَّةً واحِدة .
وقد : مَرَث يَمْرُث مَرْثاً ، إذا مَصّ .
وقيل في حديث الزُّبَير : فكأنهم صِبْيانٌ يَمْرُثون سُخُبَهم ، مَرْتَ الصَّبيّ إذا عَضَّ بدُرْدُرِه .
وفي حديثٍ يُروى عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه أَتى السِّقاية فقال : اسْقوني ؛ فقال العبّاس : إنهم قد مَرَّثوه وأفْسَدُوه .
قال شَمِرٌ : معنى : ( مَرَّثوه ) أي وَضَّروه بأَيديهم الوَضِرة .
قال : ومَرَّثه ، ووضَّره ، واحد .
قال : وقال لي ابن جُعَيل الكَلْبيّ : يقال للصبيّ إذا أخذ ولد الشاة : لا تَمْرثه بيدك فلا تُرْضِعَه أُمُّه . أي لا توضِّره بلَطْخ يدك ، وذلك أن أُمّه إذا شَمَّت رائحة الوَضَر نَفَرت منه .
وقال المُفَضَّل الضَّبِّي : يُقال : أَدْرِك عَنَاقَك لا يُمَرِّثُوها .
قال : والتَّمْريث : أن يَمْسحها القومُ بأَيديهم وفيها غَمَرٌ فلا تَرأَمها أُمها من رِيح الغَمَر .
ومرَّثْتُه تَمْرِيثاً ، إذا فَتَّتَّه ؛ وأَنْشد :
قَرَاطِفُ اليُمْنَة لم تُمَرَّثِ
ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : المَرْث :
الحِلْمُ .
ورَجُل مِمْرَثٌ : حَلِيم وَقور .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي ، في باب المُبدل : مَرَث فلانٌ الخبز في الماء ، وَمَرَذَه .
وهكذا رواه لنا أبو بكر عن شَمِر ، بالتاء والذّال .
رمث : الرِّمْثُ ، واحدتها : رِمْثَة ، شَجَرةٌ مِن الحَمْض يَنْبَسطِ وَرَقُها مثل الأُشنان ، والإبلُ تُحَمِّض بها إذا شَبِعت مِن الخَلّة ومَلَّتْها .
أبو عُبَيد ، عن أبي زَيد : رَمِثَت الإبلُ تَرْمَثُ رَمَثاً ، إذا أكلت الرِّمْث فاشْتكت بُطُونَها .
وقال الكِسائيّ : يُقال : ناقة رَمِثة ، وإبلٌ رَماثَى .
والعَرب تَقُول : ما شجرةٌ أَعلَمَ لجَبَلٍ ، ولا أَضيْعَ لِسَابلة ، ولا أَبدنَ ولا أَرتَع مِن الرِّمْثَة .
قلت : وذلك أنّ الإبل إذا مَلّت الخَلّة اشْتهت الحَمْضَ ، فإن أصابت طَيِّب المَرْعَى ، مثل الرُّغْل والرِّمْث ، مَشَقت منها حاجَتها ، ثم عادت إلى الخَلّة فَحَسُن رَتعها واستَمرأَت رَعْيها ، وإن فَقدت الحَمْض ساء رَعيُها وهُزِلت .
وفي الحديث أن رجلاً أتَى النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : إنّا نَركب أَرماثاً لنا في البحر ولا ماءَ معنا ، أفَنَتوضّأ بماء البحر ؟ فقال : ( هو الطّهُور ماؤُه الحِلُّ مَيْتَتُه ) .
قال أبو عُبَيد : قال الأصْمعِيّ : الأرْماث : خَشَبٌ يُضَم بعضه إلى بَعْض ويُشَدّ ثم يُركب عليه ؛ يقال واحدها : رَمَث ؛ وأَنشد لأبي صَخر الهُذليّ :
تمَنَّيْتُ من حُبِّي عُلَيّة أَنَّنا
على رَمَثٍ في الشَّرْمِ لَيس لنا وَفْر
أخبرني المُنذريّ ، عن أبي الحَسن الطُّوسيّ ، عن الخَرّاز ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الرَّمَثُ : الحَبْل المُنْتَكِثُ .
والرَّمَثُ : الحَلَبُ .
يُقال : رَمِّثَ ناقَتك ، أي أَبْقِ في ضَرْعها شَيْئاً .
والرَّمَث : الطَّوْف ، وهو هذا الخشب .
ورَوى سَلمة عن الفَرّاء ، قال : الرَّمْثُ : السَّرِقَة .
يُقال : رَمَث يَرْمِثُ : ورَمَث يَرْمُث رَمْثاً ، فيهما ، إذا سَرَق .
قال : والرَّمَث : الطّوْف .
والرَّمَثُ : ما يَبْقى في الضَّرْع من اللّبن .
وفي ( نوادر الأعراب ) : لفلان على فلانٍ رَمَثٌ ، أي مَزِيّة ؛ وكذلك : له عليه فَوْرٌ ، ومُهْلةٌ ، ونَفَلٌ .
ويُقال : رَمَّث فلانٌ على الأَرْبعين ، أي زاد .

##### Türkçe

ث ر م
**ثمر** ، **ثرم** ، **رثم** ، **مرث** ، **رمث** : kullanımdadırlar.
**مثر** : (ihmal edilmiştir).
**ثمر** : **اللَّيْثُ** dedi: **الثَّمَرُ**: ağacın yükü (meyvesi). Ve **الوَالدُ**: kalbin meyvesidir. Ve **الثَّمَر**: malın türleridir.
**أبو عُبَيد** , **أبو زيد**’den: **أَثْمر الشَّجَرُ**: meyvesi çıktı. Ve **أَثْمر الزُّبْدُ**: toplandı.
Ve **أَثْمَر الرَّجُلُ**: malı çoğaldı.
**أبو العبّاس** , **ابن الأعرابيّ**’den: **أَثْمر الشَّجَرُ**; meyvesi olgunlaşmadan önce çıktığı vakit; o hâlde o **مُثْمِر**’dir. Ve **الثامِرُ**: olgunlaşmış olan şeydir. Ve gerçekten **ثَمَر الثَّمَرُ يَثْمُر**; o hâlde o **ثامِر**’dir.
Ve Allah Teâlâ dedi: ( **وَفَجَّرْنَا خِلَالَهُمَا نَهَراً** ( ) **وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ** ) (el-Kehf: 33, 34).
**الفَرّاء** dedi: Bana **يَعْلَى** haber verdi, **ابن نُجَيح**’ten, **مُجاهد**’den, dedi ki: Kur’ân’da ( **ثُمُرٍ** ) olan her şey maldır; ( **ثَمَر** ) olan her şey ise meyvelerdir.
Ve bana **المُنْذرِيّ** haber verdi, **الحُسين بن فَهم**’den, **محمد بن سلام**’dan. Dedi: **سلام أبو المُنْذِر القارىء** ( **وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ** ) (el-Kehf: 35) sözünde dedi ki: fetha ile (açık)tır; cem‘dir: **ثَمرَة**’nin çoğulu. Ve ( **ثُمُر** ) okuyan dedi ki: bütün maldan. Bununla **يونُس**’u haberdar ettim de onu kabul etmedi; sanki ikisi onun yanında eşit idiler.
Dedi: Ve **أبو الهيثم**’i şöyle derken işittim: **ثَمرَة** , sonra **ثَمرَ** , sonra **ثُمُر**; cem‘in cem‘i.
Ve dedi: Bazıları der: **ثمَرَة** , sonra **ثمَرَ** , sonra **ثِمَار** , sonra **ثُمُر**.
Ve **اللَّيْثُ** dedi: **العَقل المُثْمر**: Müslümanın aklıdır; ve **العَقْل العَقِيم**: kâfirin aklıdır.
Ve denilir: Allah malını **ثَمّر** etsin.
Ve **الثَّامِرُ**: **الحُمّاضِ**’ın çiçeğidir; o kırmızıdır; ve **الرّاجز** dedi:
مِن عَلَقٍ كثامِرِ الحُمَّاضِ
Ve denilir: o, onun meyvesinin ve yükünün adıdır.
Dedim: onunla, olgunlaşması sırasında meyvesinin kızıllığını kastetti; nitekim dedi ki:
كأنّما عُلِّقَ بالأَسْدانِ
يانعُ حُمَّاضٍ وأُرْجُوانِ
**أبو عُبيد** , **الأصمعي**’den: Süt, yayıkta çalkalanmak üzere olgunlaştığında, üzerinde tanelenme ve kaymak göründüğünde, o **المُثْمِر**’dir.
**ابن شُمَيل** dedi: o **الثَّمير**’dir; bu, çalkalandığında deride çakıl benzerleri üzerinde görüldüğü vakittir; sonra toplanır da kaymak olur. Küçük kaldığı müddetçe o **ثَمِير**’dir. Ve gerçekten tulum **ثمَّر** etti, ve **أَثْمر** etti; ve senin sütün elbette güzel **الثَّمر**’dir; ve senin çalkalaman **أَثْمَر** etti.
Dedim: o, sütün **ثَميرة**’si de olur.
Ve **ابن عبّاس**’tan rivayet olundu: dilinin **ثَمرة**’sini tuttu ve dedi: Hayır söyle, ganimet elde edersin; yahut kötülükten sus, selâmet bulursun.
**شَمِرٌ** dedi: onunla, dilinin ucunu tuttuğunu ister.
Ve aynı şekilde **ثمرة السَّوْط**: onun ucudur.
Ve **عُمر** hadîsinde: **ثمرة السَّوْط**’u dövdü, nihayet ona bir **مِخْفَقةً** oldu.
Ve **الثَّمراء**: ( **الثَّمرة** )’nin çoğuludur; meselâ: **الشجراء** , ( **الشّجرة** )’nin çoğulu; ve **أبو ذُؤيب** hurmayı vasfederek dedi:
تَظَلُّ على الثَّمراء منها جَوارسٌ
مَراضِيعُ صُهْبُ الرِّيش زُغْبٌ رقَابُها
Ve denildi: **أبي ذُؤَيب**’in beytindeki ( **الثمراء** ): bir dağın adıdır. Ve denildi: belirli bir ağaçtır. Meyve **ثمرَ الثّمَرُ** eder, olgunlaştığı vakit. Ve ağaç **أَثْمَر** eder; meyvesi çıktığı vakit.
Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: ( **وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ** ) (el-Kehf: 43) **ابن عَرفة** dedi: yani maldan **ثُمِّر** edilmiş olan şey; ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: ( **وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ** ) (el-Kehf: 35).
Öyleyse **الثَّمَر**: ağacın çıkardığı şeydir.
Ve **الثُّمُرُ**: maldır.

**ثرم** : **أبو زَيْد**: **أَثْرمْت الرَّجُلَ إثْرَاماً** ettim, ta ki **ثَرِمَ** oluncaya kadar; onun **ثَنِيَّتِه**’sinin bir kısmını kırdığın vakit.
Ve bunun benzeri: **أَنْثَرتُ الكَبْشَ إنثاراً** ettim, ta ki **نَثِر** oluncaya kadar; ve gözünü **أَعْوَرْتُ** ettim; ve koçu **أَعْضَبت** ettim, ta ki **عَضب** oluncaya kadar; boynuzunu kırdüğün vakit.
Ve **اللَّيْثُ** dedi: **الثّرْم**: ( **الأثرم** )’ın masdarıdır.
Ve gerçekten adamı **ثَرَمْت** ettim de **فَثرم** oldu.
Ve gerçekten onun **ثَنِيَّته**’sini **ثَرَّمْتُ** ettim de **فانْثَرَمَتْ**.

**رثم** : **اللَّيْثُ** dedi: Araplar der: **رَثَمْت فاه رَثْماً**; onu kırdığın vakit, ta ki ondan kan damlayıncaya kadar.
Ve **الرَّثْمَ**: atın burnu üzerinde bir beyazlıktır; o **أَرْثَم**’dir; ve gerçekten **رَثِمَ**.
Dedi: ve **الرَّثْمُ**: burnun ucundan, kan çıkıp damlayıncaya kadar olan bir çizme ve yarmadır.
Dedi: **الرَّثْمُ**: devenin **مَنْسِم**’inin ucundan bir kırmadır; denilir: **رَثِم مَنْسِمُه**; kanadığı ve ondan kan aktığı vakit; ve **ذو الرُّمّة** bir kadını vasfederek dedi:
ثَثْني النِّقابَ على عِرْنين أَرْنَبة
شَمَّاءَ مارِنُها بالمِسْك مَرْثُوم
Ve **الأصمعيّ** dedi: **الرَّثْم**’ün aslı: kırmadır; böylece onun, güzel koku ile kokulandırılmış burnunu, kanla bulaşmış kırık bir buruna benzetti.
Ve **لَبِيد** **المَنْسِم** hakkında dedi:
بِرَثِيمٍ مَعِرٍ دامِي الأظَلّ
**مَنْسِم رَثِيم**: taşlar onu kanattı. Ve **حصًى رَثِيم** ve **رَثمٌ**; kırıldığı vakit; **الطِّرِمّاح** dedi:
رَثيم الحَصَى مِن مَلْكِها المُتَوَضِّح
Ve **أبو عُبيد** atın alâmetleri hakkında dedi: Atın üst dudağında beyazlık olursa o **أرْثَم**’dir; alt dudağında beyazlık olursa o **ألْمظ**’dır; o da **الرُّثْمة** ve **اللُّمْظة**’dir.
Ve dedim: her kırma: **ثَرْمٌ** ve **رَثْمٌ** ve **رَتْمٌ**’dür; ve dedi:
لأَصْبَح رَثْماً دُقَاق الحَصَى
مكان النبيّ من الكاتِبِ

**مرث** : **اللَّيْثُ** dedi: **المَرْثُ**: bir şeyi, meyvesini suda ve başkasında ovmandır; ta ki onun içinde dağılıp ayrılıncaya kadar.
**ثَعلب** , **ابن الأعرابي**’den: **المَرْثُ**: emmektir.
Dedi: ve **المَرْثةُ**: çocuğun annesinin memesini bir defa emmesidir.
Ve gerçekten: **مَرَث يَمْرُث مَرْثاً**; emdiği vakit.
Ve **الزُّبَير** hadîsinde denildi: Sanki onlar, **سُخُبَهم**’i **يَمْرُثون** eden çocuklardır; çocuğun, **دُرْدُرِه** ile ısırdığı vakit **مَرْتَ** etmesi gibi.
Ve Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olunan bir hadîste: **السِّقاية**’ye geldi ve dedi: Beni sulayın; **العبّاس** dedi ki: Onlar onu **مَرَّثوه** ettiler ve onu bozdular.
**شَمِرٌ** dedi: ( **مَرَّثوه** )’nun mânası: onu, yağlı elleriyle yağlandırdılar.
Dedi: ve onu **مَرَّثه** etmek ile onu **وضَّره** etmek birdir.
Dedi: ve bana **ابن جُعَيل الكَلْبيّ** dedi: Çocuk, koyunun yavrusunu tuttuğu vakit ona denilir: Elinle onu **تَمْرثه** etme, annesi onu emzirmesin. Yani elinin bulaşığıyla onu **توضِّره** etme; çünkü annesi bulaşık kokusunu kokladığında ondan ürker.
Ve **المُفَضَّل الضَّبِّي** dedi: denilir: **أَدْرِك عَنَاقَك لا يُمَرِّثُوها**.
Dedi: ve **التَّمْريث**: kavmin onu elleriyle sıvazlamasıdır; onda **غَمَرٌ** varken; böylece annesi **غَمَر** kokusundan onu sahiplenmez.
Ve onu **مَرَّثْتُه تَمْرِيثاً** ettim; onu ufalayıp parçaladığın vakit; ve inşad etti:
قَرَاطِفُ اليُمْنَة لم تُمَرَّثِ
**ثَعلب** , **ابن الأعرابيّ**’den: **المَرْث**:
**الحِلْمُ**’dür.
Ve **رَجُل مِمْرَثٌ**: ağırbaşlı, vakur halîmdir.
**أبو عُبيد** , **الأصمعي**’den, **باب المُبدل**’de: Falan, ekmeği suda **مَرَث** etti, ve onu **مَرَذَه** etti.
Bunu bize **أبو بكر** , **شَمِر**’den, **التاء** ve **الذّال** ile böyle rivayet etti.

**رمث** : **الرِّمْثُ**; onun bir tanesi: **رِمْثَة**; **الحَمْض**’dan bir ağaçtır; yaprağı **الأُشنان** gibi yayılır; develer, **الخَلّة**’den doyup ondan bıktıkları vakit onunla ekşiliğe yönelirler.
**أبو عُبَيد** , **أبي زَيد**’den: Develer **رَمِثَت** eder, **تَرْمَثُ رَمَثاً**; **الرِّمْث**’i yedikleri vakit karınları ağrır.
Ve **الكِسائيّ** dedi: denilir: **ناقة رَمِثة** ve **إبلٌ رَماثَى**.
Ve Araplar der: Bir dağa daha alâmet olan, bir yolcuya daha kayıp olan, daha semiz olan ve **الرِّمْثَة**’den daha çok otlayan hiçbir ağaç yoktur.
Dedim: bu, develer **الخَلّة**’den bıktıkları vakit **الحَمْض**’ı iştah ettiklerindendir; eğer **الرُّغْل** ve **الرِّمْث** gibi güzel otlağa rastlarlarsa, onlardan ihtiyaçlarını giderirler; sonra **الخَلّة**’ye dönerler de otlamaları güzel olur ve otlamalarını hazmederler; eğer **الحَمْض**’ı bulamazlarsa otlamaları kötüleşir ve zayıflarlar.
Ve hadîste: bir adam Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) geldi ve dedi: Biz denizde bize ait **أَرماثاً**’a bineriz ve yanımızda su yoktur; deniz suyuyla abdest alalım mı? O dedi: (O, suyu temizleyicidir; ölüsü helâldir).
**أبو عُبَيد** dedi: **الأصْمعِيّ** dedi: **الأرْماث**: odunlardır; bir kısmı bir kısmına eklenir ve bağlanır, sonra onun üzerine binilir; bir tanesine **رَمَث** denilir; ve **أبي صَخر الهُذليّ**’den inşad etti:
تمَنَّيْتُ من حُبِّي عُلَيّة أَنَّنا
على رَمَثٍ في الشَّرْمِ لَيس لنا وَفْر
Bana **المُنذريّ** haber verdi, **أبي الحَسن الطُّوسيّ**’den, **الخَرّاز**’dan, **ابن الأعرابيّ**’den, dedi ki: **الرَّمَثُ**: çözülmüş iptir.
Ve **الرَّمَثُ**: sağım (sağılan süt)tir.
Denilir: **رَمِّثَ ناقَتك**; yani memesinin içinde bir şey bırak.
Ve **الرَّمَث**: saldır; ve o, bu odundur.
Ve **سَلمة** , **الفَرّاء**’dan rivayet etti, dedi ki: **الرَّمْثُ**: hırsızlıktır.
Denilir: **رَمَث يَرْمِثُ**; ve **رَمَث يَرْمُث رَمْثاً**; ikisinde de; çaldığı vakit.
Dedi: ve **الرَّمَث**: saldır.
Ve **الرَّمَثُ**: memede sütten kalan şeydir.
Ve ( **نوادر الأعراب** )’da: Falanın falan üzerinde bir **رَمَثٌ**’i vardır; yani bir üstünlük; ve aynı şekilde: onun üzerinde bir **فَوْرٌ** ve bir **مُهْلةٌ** ve bir **نَفَلٌ** vardır.
Ve denilir: Falan kırkın üzerine **رَمَّث** etti; yani arttırdı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والميم وما يثلثهما)
  (رمن)  الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال:
  * على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ *
  (رمي)  الراء والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو نَبْذ الشَّيء. ثم يحمل عليه اشتقاقاً واستعارة. تقول رَمَيْتُ الشيء أرمِيه. وكانت بينهم رِمِّيَّا، على فِعِّيلَى. وأرمَيْتُ على المائة: زِدْتُ عليها. فإن قيلَ فهذه الكلمة ما وجهها؟ قيل لـه: إذا زاد على الشَّيء فقد ترامَى إلى الموضع الذي بلغَه. ورَمَيْت بمعنى أرْمَيْتُ والمِرْماة: نَصْلُ السهم المدوَّرُ؛ وسمِّي بذلك لأنه يُرمَى به. والمَِرْماة: ظِلف الشَّاة. وفي الحديث: "لو أنّ أحدَهم دُعِيَ إلى مَِرْماتَين". والرَّمِيَّةُ: الصَّيد الذي يُرمَى. والرَّمِيُّ: السحابة العظيمة القَطْر. ويقال سُمِّيت رَمِيّاً لأنها تنشأ ثم تُرْمَى بقطَعٍ من السحاب من هنا وهُنا حتَّى تجتمع.
  وقال الخليل: رمى يرمي رِمايةً ورَمْياً ورِماءً. قال ابن السكّيت: خرجتُ أتَرَمَّى، إذا خرجتَ [ترمي] في الأغْراض([1]). ويقال أرْمَيْتُ الحَجَر من يدي إرْماءً. وقال أبو عُبيدة: يقال أرمَى اللهُ لك، أي نَصَرك وصنَع لَك. والرَّماء: الزِّيادة. وقد قلنا إنّ اشتقاق ذلك من الباب لأنه أمْرٌ يترامى إلى فَوق.
  (رمأ)  [أمّا] الراء والميم والهمزة فأصلٌ برأسه غير الأول، وهو قليل. يقال رمَأَت الإبل تَرْمأُ رمُوءاً ورَمْأً: أقامت في الكلأ والعُشْب. ورمأ فلانٌ في بني فلانٍ: أقام. ويقال أرمأت الأخبارُ: أشكَلَتْ. ومُرَمَّآت الأخبار، أي أباطيلُها.
  (رمث)  الراء والميم والثاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إصلاح شيءٍ وضمِّ بعضٍ إلى بعض. يقال رمَثْتُ الشَّيءَ: أصلحتُه. قال أبو دُواد:
وأَخٍ رَمَثْتُ دَرِيسَهُ *** ونصحتُه في الحرب نُصْحَا([2])  والرَّمَث: خشبٌ يضمّ* بعضُه إلى بعض ويُركَب. وفي الحديث: "إنّا نركب أرماثاً لنا في البحر"، وهو جمع رَمَثٍ. قال:
تمنَّيْتُ مِن حُبِّي بُثَينةَ أننا *** على رمَثٍ في البحر ليس لنا وَفْرُ([3])  والرِّمْث: مَرعىً من مراعي الإبل، وذلك لانضمام بعضِه إلى بعض. يقال إبلٌ رَمِثة ورَمَاثَى، إذا أكلت الرِّمْث فمرِضَتْ عنه. والرَّمَثُ أيضاً: بقيّة اللبن في الضَّرع، لأن ذلك متجمِّع.
  (رمج)  الراء والميم والجيم ليس أصلاً، وفيه ما يُقبَل ويُعتَمد عليه([4])، لكنَّهم يقولون: رَمَّجَ الأثَر بالتُّراب([5])؛ ورمَّج السُّطور: أفسَدَها.
  (رمح)  الراء والميم والحاء كلمةٌ واحدة، ثم يُصرَّف منها. فالكلمة الرُّمْح، وهو معروفٌ، والجمع رِماح وأرْماح. والسِّماك الرّامح: نَجمٌ، وسُمِّي بكوكبٍ يقْدُمه كأنَّه رُمْحه. فأمَّا قولهم: رَمَحَتْه الدَّابَّةُ، فمن هذا أيضاً لأنّ ضَرْبها إيّاهُ برِجلها كرمح الرَّامحِ برُمْحه. ومنه رَمَحَ الجُندبُ، إذا ضَرب الحصَى بيده. والرَّمَّاح: الذي يتَّخذ الرِّماح، وحِرفته الرِّماحة. والرَّامح: الطاعن بالرُّمْح. والرامح: الحامل له. ويقال للبُهْمَى إذا امتنَعتْ على الرّاعية: قد أخذَتْ رماحَها. كما قال:
أيَّامَ لم تأخُذْ إليَّ سِلاحَها ***إبِلي لِجلّتها ولا أبكارِها  (رمخ)  الراء والميم والخاء ليس بشيء. ويقال: إنَّ الرِّمْخ شجر([6]).
  (رمد)  الراء والميم والدال ثلاثة أصول: أحدُها مرضٌ من الأمراض، والآخَر لونٌ من الألوان، والثالث جنسٌ من السَّعْي.
  فالأول: الرَّمَد رَمَدُ العين، يقال رَمِدَ يَرْمَدُ رَمَداً، وهو رَمِد وأَرْمَدُ. ومنه الرَّمْد، وهو الهلاك، بسكون الميم. كما قال:
  * كأصْرَامِ عادٍ حينَ جَلَّلَها الرَّمْدُ([7]) *
  ويقال رمَدْنا القومَ نرمُِدهم، إذا أتينا عليهم.
  والثاني: الرَّماد، وهو معروف، فإذا كان أرقَّ ما يكون فهو رِمْدِدٌ. وهو يسمَّى للونه. يقال رَمَّدَتِ الناقةُ ترميداً، إذا تَركَتْ عند النِّتاج لبناً قليلاً. وإنّما يقال ذلك للونٍ يعتري ضرعَها. والأرمد: كلُّ شيءٍ أغْبَرَ فيه كُدْرَة، وهو من الرَّماد، ومنه قيل لضَربٍ من البعوض رُمْدٌ. وقال أبو وجزة وذكَرَ صائداً:
يبيت جارتُهُ الأفعى وسامِرُه *** رُمْدٌ به عاذرٌ منهن كالجَرَب([8])  والأَرمِداء، على وزن أفعلاء: الرَّماد. والمرمَّد من الشواء: الذي يُمَلُّ في الجمر. وفي المثل: "شَوَى أخُوك حتَّى إذا أنضَجَ رَمَّد([9])". فأمَّا قولهم: عام الرَّمادةِ، فقال قومٌ: كان مَحْلاً نزَل بالنّاس له رَمْد، وهو الهلاك. وقال آخرون: سمِّي بذلك لأنَّ الأرضَ صارت من المَحْل كالرَّماد([10]). وقال أبو حاتم: ماءٌ رَمِدٌ، إذا كان آجناً متغيِّراً.
  والأصل الثالث: الارْمِدَادُ: شِدّة العَدْو. ويقال ارْمَدَّ الظَّليمُ: أسرَعَ.
  (رمز)  الراء والميم والزاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال كتيبة رَمَّازة: تموج من نواحِيها. ويقال ضربه فما ارمَأَزَّ، أي ما تحرَّك. وارتَمَز أيضاً: تحرَّك.
  ويقولون: إِنّ الرَّاموز: البحر. وأراه في شعر هذَيل.
  (رمس)  الراء والميم والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْر. فالرَّمْس: التراب.
  والرِّياح الروامسُ: التي تُثير الترابَ فتدفِن الآثار. ويقال رَمَسْتُ على فلانٍ الخبرَ؛ إذا كتَمْتَه إِيَّاه. ورَمَست الرَّجُل وأرمستُه: دفنتُه.
  (رمش)  الراء والميم والشين ليس من مَحض اللُّغة، ولا ممّا جاء في صحيح أشعارِهم. على أنَّهم يقولون: الرَّمَش تَفَتُّلٌ في الأشفار، وحُمْرةٌ في الجفون. وربّما قالوا رَمَشَهُ بالحجَر: رماه. وذُكر عن الشيباني: رَمَشَتِ الغنم تَرْمُِش، إذا رعَتْ يسيراً. ويقال: الرَّمَش: بياضٌ يكون في أظفار الأحداث. وحكى اللِّحياني: أرضٌ رَمْشاء: جدبة([11]).
  (رمص)  الراء والميم والصاد أُصَيل يدلُّ* على إلقاءِ قَذَىً. يقولون رَمَصَتِ العين، إِذا أخرجت ما يخرُج منها عند الرّمَد. وقال ابن السِّكِّيت: يقال قبَحَ اللهُ أُمّاً رمَصَت به، أي ولدَتْه. وهذا إذا صحَّ فهو على ما ذكرناه من أنَّه مشبّه بقذىً يُرمَى به. ويقال رَمَصَتِ الدّجاجةُ: ذَرَقت.
  وفي الباب كلامٌ آخَرُ يدلُّ على صلاحٍ وخير. يقولون: رَمَصْت بينهم، أي أصلَحْت. وربما قالوا: رَمَص الله مُصِيبتَه يَرْمُصها رَمْصاً، إذا جَبَرها.
  (رمض)  الراء والميم والضاد أصلٌ مطَّرِدٌ يدلُّ على حِدّةٍ في شيء مِن حرٍّ وغيره. فالرَّمَض: حَرُّ الحجارةِ من شِدّة حَرّ الشمس. وأرضٌ رَمِضَةٌ: حارّة الحجارة. وذكر قومٌ أن رمَضانَ اشتقاقُه من شِدّة الحر؛ لأنَّهم لمَّا نقلوا اسمَ الشُّهور عن اللغة القديمة سَمَّوْها بالأزمنة، فوافق رمضانُ أيّامَ رَمَضِ الحرّ. ويجمع على رَمضانات وأرمِضاءَ. ومن الباب أرمضَهُ الأمرُ ورَمِضَ للأمْرِ.
  ورَمِض أيضاً، إذا أحرقَتْه الرَّمْضاء. ويقال رَمَضْتُ اللّحمَ على الرَّضْفِ، إذا أنضجْتَه. ومن الباب سِكِّين رَمِيض. وكلُّ حادٍّ رَمِيضٌ. وقد رَمَضْتُه أنا. ورَمِضَتِ الغنمُ، إذا رعَتْ في شدّة الحَرّ فقرِحت أكبادُها. ويقال: فلانٌ يترمَّضُ الظِّباءَ، إذا تبعها وساقَها حَتَّى تَفَسَّخَ قوائمُها من الرَّمْضاء ثمَّ يأخُذُها. ويقال ارتمَضَ بَطْنُه: فسَدَ، كأنَّ ثَمَّ داءً يُحْرِقُه. فأمّا قولُ القائل: أتيتُ فلاناً فلم أُصِبْه([12]) فرمَّضْتُ ترميضاً، وذلك أن ينتظرَه. وممكنٌ أن يكون شاذّاً عن الأصل. ويمكن أن يكون الميم مبدلةً من باء، كأنّه ربّضت، من رَبَض.
  (رمط)  الراء والميم والطاء ليس أصلاً، لكنَّهم يسمُّون ما اجتمع من العُرْفُطِ وغيرِه من شجر العِضاهِ رَمْطاً. وربّما قالوا رَمَطت الرّجلَ، إذا عِبْته رَمْطاً. وفيه نظر.
  (رمع)  الراء والميم والعين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وحركةٍ. فالرَّمَّاعةُ من الإنسان: الذي يضطرب من الصبيِّ على يافُوخِه. والرَّمَعَانُ: الاضطِراب. ويقال رَمَعَ أَنْفُ الرّجُل يَرمَع رمَعاناً، إذا تحرَّك من غضبٍ. ومن الباب قَبَحَ الله أمّاً رَمَعَتْ به، أي ولدَتْه. ومن ذلك اليَرْمَع: حجارةٌ بِيضٌ رِقاقٌ تلمَع في الشمس. ومن الباب إن صحّ، الرامِع، وهو الذي يطأطِئُ رأسَه ثم يرفعه. ويقال الرُّماع تغيُّر الوَجْه([13]) والباب كلُّه واحد. ويقولون: المُرَمِّعَة المَهْلكة([14]).
  (رمغ)  الراء والميم والغين لا أصلَ لـه، إلا بعض ما يأتي به ابنُ دريدٍ، من رَمَغْتُ الشيءَ، إذا عَركتَه بيدك، كالأديمِ وغيرِه.
  (رمق)  الراء والميم والقاف أصلٌ يدلُّ على ضَعفٍ وقِلّة. ويقال ترمَّقَ الرَّجلُ الماءَ وغيرَه، إذا حَسَا حُسْوةً [بَعد أُخرى([15])]. وهو مُرَمَّق العَيش، أي ضيِّقه. وما عَيْشُه إلا رَِماقٌ، يُراد به ما يُمْسِك الرَّمَق. والرَّمَق: باقي النَّفْسِ أو النَّفَس. قال:
وما الناسُ إلا في رَِماقٍ وصالح *** وما العيشُ إلا خِلفَةٌ ودُرُورُ  ويقولون: "أضرعَتِ المِعْزَى فرمِّقْ رمِّقْ"، أي اشربْ لبنَها قليلاً قليلاً؛ لأنّ المِعزَى تُنْزِلُ قبل نِتاجها بأيّام. والتَّرميق([16]): عملٌ يفعلُه الرجل لا يُحسِنُه. ويقال حبلٌ أرماقٌ، إذا كان ضعيفاً. وقد ارمَاقَّ ارمِيقاقاً.
  (رمك)  الراء والميم والكاف أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والثاني لُبْثٌ بمكان. فالأول الرُّمْكة من ألوان الإبل، وهو أشدُّ كدْرةً من الوُرْقة. ويقال جملٌ أرمَكُ. ومنه اشتقاق الرَّامَِك. والرَّمَكة: الأُنثى من البراذين. والأصل الآخر: رَمَكَ بالمكان، وهو رامك.
  (رمل)  الراء والميم واللام أصلٌ يدلُّ على رِقّةٍ في شيءٍ يتضامُّ بعضُه إلى بعض. يقال رَمَلت الحصير، وأرملتُ، *إذا سَخَّفْتَ نَسْجَه. قال:
  * كأنَّ نَسْجَ العنكبوتِ المُرْمَلِ([17]) *
  ثم يشبَّه بذلك، [فالرَّمَل]: القليل الضَّعيف من المطر، وجمعه أرمال. ومن الذي يقرب من هذا الباب الرَّمْل، وهو رَقيق. ومنه ترمَّل القَتيلُ بدمِهِ، إذا تلطخ؛ وهو قياسُ ما ذكَرْناه. ومن الباب الرَّمَل: الهَرْوَلة، وذلك أنه كالعَدْو أو المشْي الذي لا حصافةَ فيه. فأمّا المُرْمِلَ فهو الذي لا زادَ معه، سمِّي بذلك لأحدِ شيئين، إما رِقّةِ حاله، وإمّا للُصوقِه بالرّمل من فَقْره. والأرمَلُ مثلُ المُرمِل. قال جرير:
هَذِي الأراملُ قد قضَّيْتَ حاجتَها *** فمَنْ لحاجةِ هذا الأرمَلِ الذّكَرِ([18])
---------------------------------------------------------------
([1]) في الأصل: "الأرض"، وتصحيح هذه الكلمة والتكملة التي قبلها من المجمل.
([2]) البيت في اللسان (رمث) بدون نسبة.
([3]) البيت لأبي صخر الهذلي، من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93 وأمالي القالي (1: 148). وبعض أبياتها في اللسان (رمث).
([4]) في الأصل: "وبعمل عليه".
([5]) لم يرد هذا المعنى في اللسان والقاموس. ولم يأت شيء من المادة في الجمهرة.
([6]) الذي في اللسان والقاموس أن "الرمخ": الشجر المجتمع.
([7]) البيت لأبي وجزة السعدي، كما في اللسان (رمد 168). وصدره:
 * صببت عليكم حاصبي فتركتكم *
([8]) انظر اللسان (رمد) والحيوان (4: 216/ 5: 405).
([9]) يضرب مثلاً للرجل يعود بالفساد على ما كان أصلحه.
([10]) وقيل سمي به لأنهم  لما أجدبوا صارت ألوانهم كلون الرماد.
([11]) في القاموس: "وأرض رمشاء: ربشاء، أو جدبة، كأنه ضد". وذلك لأن الربشاء بالباء: الكثيرة العشب. وقد اقتصر في اللسان على أنها الكثيرة العشب، قال: "وسنة ربشاء ورمشاء. وبرشاء: كثيرة العشب".
([12]) في الأصل: "فلم تصبه".
([13]) في اللسان: "والرماع: داء في البطن يصفر منه الوجه". وفي القاموس: "وجع يعترض في ظهر الساقي حتى يمنعه من السقي... واصفرار وتغير في وجه المرأة من داء يصيب بظرها".
([14]) المهلكة، بتثليث اللام: المفازة. والمرمعة، لم ترد في اللسان. وفي القاموس: "والمرمعة كمحدثة: المفازة".
([15]) التكملة من اللسان.
([16]) في الأصل: "والرميق"، صوابه من اللسان والقاموس.
([17]) البيت في اللسان (رمل، غزل). مع نسبته في (غزل) إلى العجاج. انظر ديوانه 47. وأنشده في المخصص (17: 17) وذكر أنه إنما جر "المرمل" على الجوار. وذلك لأن المرمل من صفة النسج، فكان حقه النصب، لكن كذا روي بفتح الميم.
([18]) ليس في ديوان جرير. وروايته في اللسان (رمل): "كل الأرامل".
ـ

##### Türkçe

(ر ve م ve üçüncüleri بابı)
  (رمن)  **الراء** ve **الميم** ve **النون** tek bir kelimedir; o da **الرُّمَّان**’dır. **الرُّمَّانتان**: **عَبْسٍ** beldesinde iki tepedir. Dedi ki:
  * **على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ** *
  (رمي)  **الراء** ve **الميم** ve illetli harf tek bir asıldır; o da şeyin atılmasıdır. Sonra ona türetme ve mecaz olarak yüklenir. Dersin: **رَمَيْتُ** şeyi **أرمِيه**. Aralarında **رِمِّيَّا** vardı, **فِعِّيلَى** vezni üzere. Ve **أرمَيْتُ** yüzün üzerine: ona artırdım. Eğer denilirse: bu kelimenin yönü nedir? Ona denilir: bir şeyin üzerine arttığında, ulaştığı yere doğru atılmış olur. Ve **رَمَيْت** mânâca **أرْمَيْتُ**’tur. **المِرْماة**: yuvarlatılmış ok ucu; onunla atıldığı için bununla adlandırıldı. Ve **المَِرْماة**: koyunun tırnağı. Hadiste: “Eğer onlardan biri **مَِرْماتَين**’e çağrılsaydı.” **الرَّمِيَّةُ**: atılan av. **الرَّمِيُّ**: çok yağmurlu büyük bulut. Ve denilir: **رَمِيّاً** diye adlandırıldı; çünkü o meydana gelir, sonra buradan ve şuradan bulut parçalarıyla atılır, nihayet toplanır.
  Ve Halîl dedi: **رمى** **يرمي** **رِمايةً** ve **رَمْياً** ve **رِماءً**. İbnü’s-Sikkît dedi: **أتَرَمَّى** olarak çıktım; yani sen [hedeflere] atış yapmak üzere çıktığında **الأغْراض** içinde. Ve denilir: **أرْمَيْتُ** taşı elimden **إرْماءً**. Ebû Ubeyde dedi: denilir: Allah sana **أرمَى**; yani sana yardım etti ve senin için yaptı. **الرَّماء**: artış. Biz bunun türetiminin babdan olduğunu söyledik; çünkü o, yukarıya doğru atışan bir iştir.
  (رمأ)  [Ama] **الراء** ve **الميم** ve **الهمزة** ise, birinciden başka başlı başına bir asıldır; ve o azdır. Denilir: develer **رمَأَت** **تَرْمأُ** **رمُوءاً** ve **رَمْأً**: otlakta ve çimende kaldı. Ve falan, falan oğulları içinde **رمأ**: kaldı. Ve denilir: haberler **أرمأت**: müşkil oldu. Ve **مُرَمَّآت الأخبار**: yani onların uydurmaları.
  (رمث)  **الراء** ve **الميم** ve **الثاء** tek bir asıldır; bir şeyin ıslahına ve bir kısmını bir kısmına katmaya delâlet eder. Denilir: **رمَثْتُ** şeyi: onu ıslah ettim. Ebû Duvâd dedi:
وأَخٍ **رَمَثْتُ** دَرِيسَهُ *** ونصحتُه في الحرب نُصْحَا  **الرَّمَث**: odun; bir kısmı bir kısmına katılır ve bindirilir. Hadiste: “Biz denizde kendimize ait **أرماثاً** bineriz”; o, **رَمَثٍ**’in cem‘idir. Dedi ki:
تمنَّيْتُ مِن حُبِّي بُثَينةَ أننا *** على **رمَثٍ** في البحر ليس لنا وَفْرُ  **الرِّمْث**: develerin otlaklarından bir otlaktır; bu, bir kısmının bir kısmına katılmasındandır. Denilir: **إبلٌ رَمِثة** ve **رَمَاثَى**, **الرِّمْث**’i yiyip ondan hastalandığında. **الرَّمَثُ** ayrıca: memede sütün kalıntısıdır; çünkü o toplanmıştır.
  (رمج)  **الراء** ve **الميم** ve **الجيم** asıl değildir; onda kabul edilip dayanılacak şey vardır; lâkin derler: izi toprakla **رَمَّجَ**; ve satırları **رمَّج**: onları bozdu.
  (رمح)  **الراء** ve **الميم** ve **الحاء** tek bir kelimedir; sonra ondan tasrîf edilir. Kelime **الرُّمْح**tır; o bilinir; cem‘i **رِماح** ve **أرْماح**tır. **السِّماك الرّامح**: bir yıldızdır; önünde onu götüren bir gezegen sebebiyle, sanki onun mızrağıymış gibi adlandırıldı. Ama onların “binit onu **رَمَحَتْه**” sözleri, bu da bundandır; çünkü onun ayağıyla ona vurması, mızrakçının mızrağıyla mızraklaması gibidir. Ondan: çekirge **رَمَحَ**; yani eliyle çakılı vurduğunda. **الرَّمَّاح**: mızrak yapan; sanatı **الرِّماحة**dır. **الرَّامح**: **الرُّمْح** ile saplayan. Ve **الرامح**: onu taşıyan. Ve **البُهْمَى** çoban kadına karşı direnince ona denilir: mızraklarını almıştır. Nitekim dedi:
أيَّامَ لم تأخُذْ إليَّ سِلاحَها ***إبِلي لِجلّتها ولا أبكارِها
  (رمخ)  **الراء** ve **الميم** ve **الخاء** bir şey değildir. Ve denilir: **الرِّمْخ** bir ağaçtır.
  (رمد)  **الراء** ve **الميم** ve **الدال** üç asıldır: birincisi hastalıklardan bir hastalık, ikincisi renklerden bir renk, üçüncüsü koşu cinsinden bir cinstir.
  Birincisi: **الرَّمَد** gözün **رَمَد**’idir; denilir: **رَمِدَ** **يَرْمَدُ** **رَمَداً**; o **رَمِد** ve **أَرْمَدُ**dur. Ondan **الرَّمْد**; o helâktir; **الميم**’in sükûnuyla. Nitekim dedi:
  * كأصْرَامِ عادٍ حينَ جَلَّلَها **الرَّمْدُ** *
  Ve denilir: kavme **رمَدْنا** onları **نرمُِدهم**; yani onların üzerine geldik.
  İkincisi: **الرَّماد**; o bilinir. En ince olduğu vakit **رِمْدِدٌ**dür. Rengi için böyle adlandırılır. Denilir: dişi deve **رَمَّدَت** **ترميداً**; yani doğum esnasında az bir süt bıraktığında. Ancak bu, memesine arız olan bir renk için söylenir. **الأرمد**: içinde bulanıklık bulunan her tozlu şeydir; o **الرَّماد**dandır. Ondan, sivrisineğin bir türüne **رُمْدٌ** denildi. Ebû Vecze, bir avcıyı anarak dedi:
يبيت جارتُهُ الأفعى وسامِرُه *** **رُمْدٌ** به عاذرٌ منهن كالجَرَب  **الأَرمِداء**; **أفعلاء** vezni üzere: **الرَّماد**. Ve kızartmadan **المرمَّد**: kor içinde gömülen. Meselde: “Kardeşin kızarttı; nihayet pişirince **رَمَّد**.” Ama onların “**عام الرَّمادةِ**” sözleri: bir kavim dedi ki, insanlara inen bir kıtlıktı; onun **رَمْد**’i vardı; o helâktir. Başkaları dedi ki: kıtlıktan yer **الرَّماد** gibi olduğundan bununla adlandırıldı. Ebû Hâtim dedi: **ماءٌ رَمِدٌ**; yani kokmuş, değişmiş olduğunda.
  Üçüncü asıl: **الارْمِدَادُ**: koşmanın şiddeti. Ve denilir: devekuşu **ارْمَدَّ**: hızlandı.
  (رمز)  **الراء** ve **الميم** ve **الزاء** tek bir asıldır; hareket ve çalkantıya delâlet eder. Denilir: **كتيبة رَمَّازة**; yani yanlarından dalgalanır. Ve denilir: ona vurdu da **ارمَأَزَّ** etmedi; yani hareket etmedi. Ve **ارتَمَز** de: hareket etti.
  Ve derler: **الرَّاموز** denizdir. Onu Hüzeyl şiirinde görüyorum.
  (رمس)  **الراء** ve **الميم** ve **السين** tek bir asıldır; örtmeye ve gizlemeye delâlet eder. **الرَّمْس**: topraktır.
  **الرِّياح الروامسُ**: toprağı kaldırıp izleri gömen rüzgârlardır. Ve denilir: falana haberi **رَمَسْتُ**; yani onu ondan gizledim. Ve adamı **رَمَست** ve **أرمستُه**: onu gömdüm.
  (رمش)  **الراء** ve **الميم** ve **الشين** saf dilin içinden değildir; onların sahih şiirlerinde gelenlerden de değildir. Bununla beraber derler: **الرَّمَش** kirpiklerde bükülme ve göz kapaklarında kızarıklıktır. Ve bazen “taşla onu **رَمَشَهُ**” dediler: onu attı. Şeybânî’den zikredildi: koyun **رَمَشَت** **تَرْمُِش**; yani azıcık otladığında. Ve denilir: **الرَّمَش** gençlerin tırnaklarında olan bir beyazlıktır. Lihyânî nakletti: **أرضٌ رَمْشاء**: kıraç.
  (رمص)  **الراء** ve **الميم** ve **الصاد** küçük bir asıldır; çapak atmaya delâlet eder. Derler: göz **رَمَصَت**; yani **الرّمَد** sırasında ondan çıkan şeyi çıkardığında. İbnü’s-Sikkît dedi: denilir: Allah, kendisiyle **رمَصَت** bir anayı çirkin kılsın; yani onu doğurdu. Bu sahih olursa, bizim zikrettiğimiz üzere olur: onun, atılan bir çapakla benzetilmiş olması. Ve denilir: tavuk **رَمَصَت**: pisledi.
  Babda, ıslaha ve hayra delâlet eden başka bir söz vardır. Derler: aralarında **رَمَصْت**; yani ıslah ettim. Ve bazen derler: Allah onun musibetini **رَمَص** eder, onu **يَرْمُصها** **رَمْصاً**; yani onu onarır.
  (رمض)  **الراء** ve **الميم** ve **الضاد** düzenli bir asıldır; sıcaktan ve başkasından bir şeyde keskinliğe delâlet eder. **الرَّمَض**: güneşin şiddetli sıcağından taşların hararetidir. **أرضٌ رَمِضَةٌ**: taşları sıcak. Bir kavim zikretti ki **رمَضانَ**’ın türetimi şiddetli sıcaktandır; çünkü ayların adını eski dilden naklettiklerinde onları zamanlarla adlandırdılar; Ramazan, sıcağın **رَمَض** günlerine rastladı. **رَمضانات** ve **أرمِضاءَ** üzere cem‘ edilir. Babdandır: iş onu **أرمضَهُ**; ve işe **رَمِضَ**.
  Ve **رَمِض** ayrıca; yani **الرَّمْضاء** onu yaktığında. Ve denilir: eti kızgın taş üzerinde **رَمَضْتُ**; yani onu pişirdim. Babdandır: **سِكِّين رَمِيض**. Ve her keskin şey **رَمِيض**dur. Ben onu **رَمَضْتُ**. Ve koyun **رَمِضَت**; yani şiddetli sıcakta otlayıp ciğerleri yaralandığında. Ve denilir: falan, ceylanları **يترمَّضُ**; yani onları takip eder ve sürer; nihayet ayakları **الرَّمْضاء**dan gevşer, sonra onları alır. Ve denilir: karnı **ارتمَضَ**: bozuldu; sanki orada onu yakan bir hastalık varmış gibi. Ama söyleyenin “falana geldim de onu bulamadım; sonra **رمَّضْتُ** **ترميضاً**” sözü: bu, onu beklemesidir. Asıldan şâz olması mümkündür. Ve **الميم**’in **باء**’dan بدل olması da mümkündür; sanki **ربّضت** gibi; **رَبَض**’dan.
  (رمط)  **الراء** ve **الميم** ve **الطاء** asıl değildir; lâkin **العُرْفُطِ** ve başka **شجر العِضاهِ**’dan toplanan şeye **رَمْطاً** derler. Ve bazen “adamı **رَمَطت**” dediler; yani onu **رَمْطاً** ayıpladın. Onda bakış vardır.
  (رمع)  **الراء** ve **الميم** ve **العين** bir asla delâlet eder: çalkantı ve hareket. İnsandan **الرَّمَّاعةُ**: çocuğun bıngıldağı üzerinde çalkanan şeydir. **الرَّمَعَانُ**: çalkantıdır. Ve denilir: adamın burnu **رَمَعَ** **يَرمَع** **رمَعاناً**; yani öfkeden hareket ettiğinde. Babdandır: Allah, kendisiyle **رَمَعَتْ** bir anayı çirkin kılsın; yani onu doğurdu. Ondandır **اليَرْمَع**: güneşte parlayan ince beyaz taşlardır. Babdandır, sahih olursa: **الرامِع**; o, başını eğip sonra kaldırandır. Ve denilir: **الرُّماع** yüzün değişmesidir; babın hepsi birdir. Ve derler: **المُرَمِّعَة** helâk edici (yer).
  (رمغ)  **الراء** ve **الميم** ve **الغين** için asıl yoktur; ancak İbn Düreyd’in getirdiği bazı şeyler müstesna: “şeyi **رَمَغْتُ**”; yani onu elinle ovduğunda; deri ve başkası gibi.
  (رمق)  **الراء** ve **الميم** ve **القاف** bir asla delâlet eder: zayıflık ve azlık. Ve denilir: adam suyu ve başkasını **ترمَّقَ**; yani bir yudumdan [sonra bir yudum] içti. O, geçimi **مُرَمَّق**tur; yani dar. Onun geçimi ancak **رَِماقٌ**dur; bununla, **الرَّمَق**’ı tutan şey kastedilir. **الرَّمَق**: canın yahut nefesin kalanı. Dedi ki:
وما الناسُ إلا في **رَِماقٍ** وصالح *** وما العيشُ إلا خِلفَةٌ ودُرُورُ
  Ve derler: “**أضرعَتِ المِعْزَى فرمِّقْ رمِّقْ**”; yani onun sütünü azar azar iç; çünkü keçi doğumundan günler önce süt indirir. **التَّرميق**: adamın iyi yapamadığı bir iştir. Ve denilir: **حبلٌ أرماقٌ**; yani zayıf olduğunda. Ve **ارمَاقَّ** **ارمِيقاقاً** olmuştur.
  (رمك)  **الراء** ve **الميم** ve **الكاف** iki asıldır: biri renklerden bir renk, ikincisi bir yerde kalmadır. Birincisi: develerin renklerinden **الرُّمْكة**; o, **الوُرْقة**dan daha şiddetli bulanıklıktır. Ve denilir: **جملٌ أرمَكُ**. Ondan **الرَّامَِك**’in türetimi. **الرَّمَكة**: binek atlarının dişisi. Diğer asıl: yerde **رَمَكَ**; o **رامك**tir.
  (رمل)  **الراء** ve **الميم** ve **اللام** bir asla delâlet eder: bir şeyde incelik; onun bir kısmı bir kısmına sıkıca katılır. Denilir: hasırı **رَمَلت**; ve **أرملتُ**; yani onun dokumasını seyrelttiğinde. Dedi ki:
  * كأنَّ نَسْجَ العنكبوتِ **المُرْمَلِ** *
  Sonra bununla benzetilir: **الرَّمَل**: yağmurdan az zayıf olan; cem‘i **أرمال**. Bu baba yakın olan şeylerdendir: **الرَّمْل**; o incedir. Ondan: öldürülen kimse kanıyla **ترمَّل**; yani bulaştığında; bu, bizim zikrettiğimizin kıyasıdır. Babdandır: **الرَّمَل**: hızlı yürüyüş; çünkü o, koşu yahut içinde ağırbaşlılık olmayan yürüyüş gibidir. Ama **المُرْمِل**: yanında azık olmayan kimsedir; iki şeyden biri için böyle adlandırıldı: ya hâlinin inceliği için, yahut fakirliğinden kumla yapışıklığı için. **الأرمَلُ** **المُرمِل** gibidir. Cerîr dedi:
هَذِي **الأراملُ** قد قضَّيْتَ حاجتَها *** فمَنْ لحاجةِ هذا **الأرمَلِ** الذّكَرِ([18])

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر م ث
حبل أرماث وأرمام‏:‏ خلق‏.‏
وركبوا الرمث في البحر وهو الطوف‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ إنا نركب تمنيت من حبي بثينة أننا على رمث في البحر ليس لنا وفر ورعت الإبل الرمث والأرماث وهو من الحمض‏.‏
قال‏:‏ ألا حنّت المرقال واشتاق ربها تذكـر أرماثـاً وأذكر معشري ولو علمت صرف البيوع لسرها بمكـة أن تبتـاع حمضاً بإذخر أي تبيع رمثاً بإذخر‏.‏

##### Türkçe

ر م ث
**حبل أرماث** ve **أرمام**: eskimiş.
Ve denizde **الرمث**’i bindiler; o, saldır.
Ve hadiste: “Şüphesiz biz bineriz; Buseyne’nin sevgisinden temenni ettim ki biz denizde **رمث** üzerinde olalım; bizim için ne **وفر** vardır...”
Ve develer **الرمث** ve **الأرماث**’ı otladı; o, **الحمض**’dandır.
Dedi:
“**المرقال** inledi mi ve sahibi özledi mi; **أرماث**’ı hatırlar ve ben de kavmimi hatırlarım.
Eğer alışverişlerin çevrilmesini bilseydi, onu sevindirirdi: Mekke’de **حمضاً**’ı **بإذخر** ile satın alması; yani **رمث**’ı **بإذخر** ile satması.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرِّمْثُ، واحدتُه رِمْثةٌ: شجرة من الحَمْضِ؛ وفي المحكم: شجرٌ يُشْبِه الغَضا، لا يَطُولُ، ولكنه ينبسط ورقُه، وهو شبيه بالأُشْنانِ، والإِبل تُحَمِّضُ بها إِذا شَبِعَتْ من الخُلَّة، ومَلَّتْها. الجوهري: الرِّمْثُ، بالكسر، مَرْعًى من مَراعي الإِبل، وهو من الحَمْض؛ قال أَبو حنيفة: وله هُدْبٌ طُوالٌ دُقاقٌ، وهو مع ذلك كله كَلأٌ تَعِيشُ فيه الإِبل والغنم، وإِن لم يكن معها غيره، وربما خرج فيه عسلٌ أَبيضٌ، كأَنه الجُمان، وهو شديد الحلاوة، وله حَطَبٌ وخَشَبٌ، ووَقُودُه حارٌّ، ويُنْتَفَعُ بدُخانه من الزُّكام. وقال مرة قال بعضُ البصريين: يكون الرِّمْثُ مع قِعْدةِ الرَّجُل، يَنْبُتُ نَباتَ الشيح، قال: وأَخبرني بعضُ بني أَسَد أَن الرِّمْثَ يرْتَفِعُ دونَ القامة، فيُحْتَطَبُ، واحدتُه: رِمْثةٌ، وبها سمي الرجلُ رِمْثَةُ، وكُني أَبا رِمْثةَ، بالكسر. والرَّمَثُ أَن تأْكلَ الإِبلُ الرِّمْثَ، فَتشْتكي عنه. ورَمِثَتِ الإِبلُ، بالكسر، تَرْمَثُ رَمَثاً، فهي رَمِثَةٌ ورَمْثى، وإِبلٌ رَماثَى: أَكَلَتِ الرِّمْثَ، فاشْتَكَتْ بطونَها. وقال أَبو حنيفة: هو سُلاحٌ يأْخذها إِذا أَكلتِ الرِّمْثَ، وهي جائعة، فيُخاف عليها حينئذ. الأَزهري: الرِّمْثُ والغَضَا، إِذا باحَتَتْها الإِبلُ، ولم يكن لها عُقْبة من غيرها، يقال: رَمِثَتْ وغَضِبَتْ، فهي رَمِثَة وغَضِيَة، ذكر ذلك في ترجمة طَلَح. وأَرضُ مَرْميَثة: تُنْبِتُ الرِّمْثَ، والعرب تقول: ما شجرةٌ أَعْلَمَ لِجَبلٍ، ولا أَضْيَعَ لسابلة، ولا أَبْدَن ولا أَرْتَعَ، من الرِّمْثةِ؛ قال أَبو منصور: وذلك أَن الإِبل إِذا مَلَّتِ الخُلَّة، اشْتَهَتِ الحَمْضَ، فإِن أَصابتْ طَيِّبَ المَرْعَى مثل الرُّغْلِ والرِّمْثِ، مَشَقَتْ منها حاجَتَها، ثم عادت إِلى الخُلَّة، فَحَسُنَ رَتْعُها، واسْتَمْرَأَتْ رَعْيَها، فإِن فَقَدَتِ الحَمْضَ، ساءَ رَعْيُها وهُزِلَتْ.والرَّمَثُ: الحَلَبُ. يقال: رَمِّثْ ناقَتَك أَي أَبْقِ في ضَرْعِها شيئاً. ابن سيده: والرَّمَثُ البقية من اللبن تَبْقَى بالضَّرْع، بعد الحَلَبِ، والجمع أَرْماثٌ. والرَّمَثة: كالرَّمَثِ، وقد أَرْمَثَها، ورَمَّثَها.
ويقال: رَمَّثْتُ في الضَّرْع تَرْمِيثاً، وأَرْمَثْتُ أَيضاً إِذا أَبْقَيْتَ بها شيئاً؛ قال الشاعر:
وشارَكَ أَهلُ الفَصِيلِ الفَصِيلَ
في الأُمِّ، وامْتَكَّها المُرْمِثُ
ورَمَثْتُ الشيءَ أَصْلَحْتُه ومَسَحْتُه بيدي؛ قال الشاعر: وأَخٍ رَمَثْتُ رُوَيْسَه،
ونَصَحْتُه في الحَرْب نَصْحا
(* قوله «رويسه» كذا في الصحاح. وقال الصاغاني: هكذا وقع بضم الراء وفتح الواو وهو تصحيف، والرواية: دريسه أَي بفتح الدال وكسر الراء وهو الخلق من الثياب، والبيت لأَبي دواد.)
ورَمَّثَ على الخمسين وغيرها: زاد؛ وإسنما يستعملون الخمسين في هذا ونحوه، لأَنه أَوسط الأَعمار، ولذلك استعملها أَبو عبيد في باب الأَسنان وزيادة الناس، فيما دون سائر العقود. ورَمَّثَتْ غنَمُه على المائة: زادت. ورَمَّثَتِ الناقةُ على مِحْلَبها، كذلك. وفي حديث رافع بن خَديج، وسُئل عن كِراءِ الأَرض البيضاءِ بالذهب والفضة، فقال: لا بأْسَ، إِنما نُهِيَ عن الإِرماثِ. قال ابن الأَثير: هكذا يروى، فإِن كان صحيحاً، فيكون من قولهم: رَمَثْتُ الشيءَ بالشيءِ إِذا خَلَطْتَه، أَو من قولهم: رَمِّثَ عليه وأَرْمَثَ إِذا زاد، أَو من الرَّمَث: وهو بقية اللبن في الضَّرْع، قال: فكأَنه نهى عنه من أَجل اختلاط نصيب بعضهم ببعض، أَو لزيادة يأْخذها بعضُهم من بعض، أَو لإِبقاءِ بعضهم على البعض شيئاً من الزَّرْع. والرَّمَثُ، بفتح الراءِ والميم: خَشَبٌ يُشَدُّ بعضُه إِلى بعض كالطَّوْف، ثم يُرْكَبُ عليه في البحر؛ قال أَبو صَخْر الهُذَلي: تَمَنَّيْتُ، من حُبِّي عُلَيَّةَ، أَننا
على رَمَثٍ، في الشَّرْمِ، ليس لنا وَفْرُ
(* قوله «من حبي علية» الذي في الصحاح من حي بثينة.)
الشَّرْمُ: موضع في البحر. والجمع أَرْماثٌ؛ ومن هذه القصيدة: أَمَا والذي أَبْكَى وأَضْحَكَ، والذي
أَماتَ وأَحيا، والذي أَمْرُه الأَمْرُ
لقد تَرَكَتْنِي أَغْبِطُ الوَحْشَ، أَن أَرى
أَلِيفَيْنِ منها، لا يَرُوعُهما الزَّجْرُ
إِذا ذُكِرَتْ يَرْتاحُ قَلْبي لِذِكْرِها،
كما انْتَفَضَ العُصْفُور، بَلَّلَه القَطْرُ
تَكادُ يَدِي تَنْدَى، إِذا ما لَمسْتُها،
وتَنْبُتُ، في أَطْرافِها، الوَرَقُ الخُضْرُ
وصَلْتُكِ حتى قِيلَ: لا يَعْرِفُ القِلَى
وزُرْتُكِ حتى قِيلَ: ليس له صَبْرُ
فيا حُبَّها زِدْني هَوًى كلَّ ليلةٍ
ويا سَلْوةَ الأَيامِ مَوْعِدُكِ الحَشْرُ
عَجِبْتُ لِسَعْيِ الدَّهْرِ بيني وبينَها
فلما انْقَضَى ما بيننا، سَكَنَ الدَّهْرُ
قال ابن بري: معناه أَن الدَّهْرَ كان يَسْعَى بينه وبينها في إِفساد الوصل، فلما انقضَى ما بينهما من الوَصْل، وعادَ إِلى الهَجْر، سَكَنَ الدهرُ عنهما؛ وإِنما يريد بذلك: سَعْيَ الوُشاةِ، فنسَبَ الفعلَ إِلى الدهْر، مجازاً لوقوع ذلك فيه، وجَرْياً على عوائد الناس في نسبة الحوادث إِلى الزمان؛ قال المستملي من الشيخ أَبي محمد بن بري، رحمهما الله تعالى؛ قال: لما أَملانا الشيخ قوله:
وتَنْبُتُ، في أَطْرافِها، الوَرَقُ الخُضْرُ
ضَحِكَ، ثم قال: هذا البيتُ كان السببَ في تَعَلُّمي العربية فقلنا له: وكيف ذلك؟ قال: ذكر لي أَبي، برِّيٌّ، أَنه رأَى في المنام قبل أَن يُرْزَقَني، كأَنَّ في يده رُمْحاً طويلاً، في رأْسه قِنْديلٌ، وقد عَلَّقه على صخرة بيتِ المَقْدس، فعُبِّرَ له بأَن يُرْزَقَ ابناً يَرْفَعُ ذِكْرَه بعِلم يَتَعلَّمه، فلما رُزِقَني، وبَلَغْتُ خمسَ عشرة سنةً، حَضَر إِلى دُكَّانه، وكان كُتْبِيّاً، ظافرٌ الحدادُ وابنُ أَبي حَصِينة، وكلاهما مشهورٌ بالأَدب؛ فأَنشد أَبي هذا البيت:
تَكادُ يَدِي تَنْدَى، إِذا لمَسْتُها،
وتَنْبُتُ، في أَطْرافِها، الوَرَقُ الخُضْرُ
وقال: الورقُ الخُضْرِ، بكسر الراء، فضحِكا منه لِلَحْنه؛ فقال: يا بُنَيَّ، أَنا منتظر تفسير منامي، لعلَّ اللهَ يَرْفَعُ ذِكْرِي بك، فقلتُ له أَيَّ العُلوم تَرَى أَن أَقرأَ؟ فقال لي اقرإِ النحوَ حتى تُعَلِّمني، فكنت أَقرأُ على الشيخ أَبي بكر محمد بن عبد الملك ابن السَّرَّاج، رحمه الله، ثم أَجيء فأُعلمه. وفي الحديث: أَن رجلاً أَتى النبي، صلى الله عليه وسلم، فقال: إِنَّا نَرْكَبُ أَرْماثاً لنا، في البحر، ولا ماءَ معنا، أَفَنَتَوَضَّأُ بماء البحر؟ فقال: هو الطَّهورُ ماؤُه، الحِلُّ مَيْتَتُه؛ قال الأَصمعي: الأَرْماثُ جمع رَمَثٍ، بفتح الميم: خَشَب يُضَمُّ بعضُه إِلى بعض، ويُشَدُّ، ثم يُرْكَبُ في البحر. والرَّمَثُ: الطَّوْفُ، وهو هذا الخَشَبُ، فَعَلٌ بمعنى مفعول، من رَمَثْتُ الشيءَ إِذا لمَمْتَه وأَصْلَحته. والرَّمَثُ: الحَبْلُ الخَلَق، وجمعه أَرماثٌ ورِماثٌ. وحبْلٌ أَرماثٌ أَي أَرمام؛ كما قالوا: ثَوْب أَخلاقٌ. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: نَهَيْتُكم عن شُرْب ما في الرِّماثِ والنَّقير؛ قال أَبو موسى: إِن كان اللفظ محفوظاً، فلعله من قولهم: حَبْلٌ أَرماثٌ أَي أَرمام، ويكون المراد به الإِناء الذي قد قَدُمَ وعَتُقَ، فصارت فيه ضَراوةٌ بما يُنْبَذُ فيه، فإِنَّ الفساد يكون إِليه أَسْرَعَ. ابن الأَعرابي: الرَّمَثُ الحَبْلُ المُنْتَكِثُ. والرَّمْثُ: السَّرِقة؛ يقال: رَمَثَ يَرْمِثُ رَمْثاً إِذا سَرَق. وفي نَواجر الأَعراب: لفلان على فلان رَمَثٌ ورَمَلٌ أَي مَزِيَّة؛ وكذلك عليه فَوَر ومُهْلة ونَفَلٌ.
والرَّمَّاثة: الزَّمَّارة.
والرُّمَيْثةُ: موضع؛ قال النابغة:
إِنَّ الرُّمَيْثةَ مانعٌ أَرْماحُنا
ما كانَ من سَحَمٍ بها، وصَفارِ

##### Türkçe

**الرِّمْثُ**, onun bir teki **رِمْثةٌ**: **الحَمْضِ**’dan bir ağaçtır; **المحكم**’de: **الغَضا**’ya benzeyen bir ağaçtır; uzamaz, fakat yaprağı yayılır; **الأُشْنانِ**’a benzer; develer **الخُلَّة**’den doyup ondan bıktıkları zaman onunla **تُحَمِّضُ** ederler. **الجوهري**: **الرِّمْثُ**, kesre ile, develerin otlaklarından bir otlaktır; o **الحَمْض**’dandır; **أَبو حنيفة** dedi: Onun uzun ince püskülleri vardır; bununla beraber bütünüyle bir ottur ki develer ve koyunlar onun içinde yaşar; yanında ondan başkası olmasa bile; bazen onda beyaz bir bal çıkar; sanki **الجُمان** gibidir; çok şiddetli tatlıdır; onun odunu ve kerestesi vardır; yakacağı sıcaktır; dumanından **الزُّكام**’dan faydalanılır. Ve bir kere dedi ki bazı Basralılardan biri dedi: **الرِّمْثُ** adamın oturuşu ile beraber olur; **الشيح** bitişi gibi biter, dedi. Ve bana **بني أَسَد**’den biri haber verdi ki **الرِّمْثَ** boydan aşağı yükselir; odun yapılır; onun bir teki: **رِمْثةٌ**; onunla adama **رِمْثَةُ** adı verildi; ve kesre ile **أَبا رِمْثةَ** künyelendi. Ve **الرَّمَثُ**: develerin **الرِّمْثَ** yemesi, sonra ondan şikâyet etmesidir. Ve develer kesre ile **رَمِثَتِ**; **تَرْمَثُ** **رَمَثاً**; o hâlde o **رَمِثَةٌ** ve **رَمْثى**’dır; ve **إِبلٌ رَماثَى**: **الرِّمْثَ** yedi, sonra karınları ağrıdı. **أَبو حنيفة** dedi: O, **سُلاحٌ**’tır; **الرِّمْثَ** yedikleri zaman, aç iken, onları tutar; o vakit onlardan korkulur. **الأَزهري**: **الرِّمْثُ** ve **الغَضَا**, develer onları yiyip bitirdiği zaman ve onlardan başka bir **عُقْبة**’leri olmadığı zaman, “**رَمِثَتْ** ve **غَضِبَتْ**” denir; o hâlde o **رَمِثَة** ve **غَضِيَة**’dir; bunu **طَلَح** tercümesinde zikretti.

Ve **أَرضُ مَرْميَثة**: **الرِّمْثَ** bitirir; Araplar der: **الرِّمْثةِ**’den daha “bir dağa daha bilinir”, “yolcuya daha zayi edici”, “daha semizletici” ve “daha otlatıcı” bir ağaç bilmem; **أَبو منصور** dedi: Bu, develer **الخُلَّة**’den bıktıkları zaman **الحَمْضَ**’ı iştah ettikleri içindir; eğer **الرُّغْلِ** ve **الرِّمْثِ** gibi otlağın iyisine rastlarlarsa, ondan ihtiyaçlarını giderirler; sonra **الخُلَّة**’ye dönerler; böylece otlamaları güzel olur; otlamalarını hazmederler; eğer **الحَمْضَ**’ı kaybederlerse, otlamaları kötüleşir ve zayıflarlar. Ve **الرَّمَثُ**: sağmadır. Denir: **رَمِّثْ ناقَتَك** yani memesinin içinde bir şey bırak. **ابن سيده**: ve **الرَّمَثُ**, sağmadan sonra memede kalan sütün artığıdır; çoğulu **أَرْماثٌ**’tır. Ve **الرَّمَثة**: **الرَّمَثِ** gibidir; ve onu **أَرْمَثَ** etti, ve onu **رَمَّثَ** etti.

Ve denir: Memede **رَمَّثْتُ** **تَرْمِيثاً**, ve ayrıca **أَرْمَثْتُ**: onda bir şey bıraktığın zaman; şair dedi:
وشارَكَ أَهلُ الفَصِيلِ الفَصِيلَ
في الأُمِّ، وامْتَكَّها المُرْمِثُ

Ve **رَمَثْتُ** şeyi: onu düzelttim ve elimle sildim; şair dedi:
وأَخٍ رَمَثْتُ رُوَيْسَه،
ونَصَحْتُه في الحَرْب نَصْحا
(* Sözü “رويسه” böyledir **الصحاح**’ta. **الصاغاني** dedi: Böylece râ’nın dammesi ve vâv’ın fethasıyla vâki olmuştur; o bir tashiftir; rivayet: **دريسه** yani dâl’ın fethası ve râ’nın kesresiyle; o, elbiselerden eskimiş olandır; beyit **أَبي دواد**’ındır.)

Ve ellinin ve başkasının üzerine **رَمَّثَ**: artırdı; onlar bu ve benzerinde yalnız elliyi kullanırlar; çünkü o, ömürlerin ortasıdır; bunun için **أَبو عبيد** onu yaşlar babında ve insanların artması (konusunda), diğer onlukların aşağısında kullandı. Ve koyunları yüzün üzerine **رَمَّثَتْ**: arttı. Ve deve sağım kabının üzerine **رَمَّثَتِ**; böyledir. **رافع بن خَديج** hadîsinde, beyaz toprağın altın ve gümüşle kirası soruldu; dedi ki: Beis yoktur; ancak **الإِرماثِ**’tan nehy olundu. **ابن الأَثير** dedi: Böyle rivayet olunur; eğer sahih ise, o zaman “**رَمَثْتُ** şeyi şey ile” sözünden olur; onu karıştırdığın zaman; yahut “üzerine **رَمِّثَ** ve **أَرْمَثَ**” sözünden olur; artırdığı zaman; yahut **الرَّمَث**’tan olur: o, memedeki sütün artığıdır; dedi: sanki ondan nehy etti; bazıların payının bazısına karışması sebebiyle; yahut bazılarının bazılarından aldığı bir artış sebebiyle; yahut bazılarının bazılarının üzerine ekinden bir şey bırakması sebebiyle.

Ve **الرَّمَثُ**, râ ve mîm’in fethasıyla: bazıları bazılarına bağlanan, **الطَّوْف** gibi, sonra denizde üzerine binilen bir ağaçtır; **أَبو صَخْر الهُذَلي** dedi:
تَمَنَّيْتُ، من حُبِّي عُلَيَّةَ، أَننا
على رَمَثٍ، في الشَّرْمِ، ليس لنا وَفْرُ
(* Sözü “من حبي علية” **الصحاح**’ta olan “من حي بثينة”dir.)
**الشَّرْمُ**: denizde bir yerdir. Çoğulu **أَرْماثٌ**’tır; ve bu kasidedendir:
أَمَا والذي أَبْكَى وأَضْحَكَ، والذي
أَماتَ وأَحيا، والذي أَمْرُه الأَمْرُ
لقد تَرَكَتْنِي أَغْبِطُ الوَحْشَ، أَن أَرى
أَلِيفَيْنِ منها، لا يَرُوعُهما الزَّجْرُ
إِذا ذُكِرَتْ يَرْتاحُ قَلْبي لِذِكْرِها،
كما انْتَفَضَ العُصْفُور، بَلَّلَه القَطْرُ
تَكادُ يَدِي تَنْدَى، إِذا ما لَمسْتُها،
وتَنْبُتُ، في أَطْرافِها، الوَرَقُ الخُضْرُ
وصَلْتُكِ حتى قِيلَ: لا يَعْرِفُ القِلَى
وزُرْتُكِ حتى قِيلَ: ليس له صَبْرُ
فيا حُبَّها زِدْني هَوًى كلَّ ليلةٍ
ويا سَلْوةَ الأَيامِ مَوْعِدُكِ الحَشْرُ
عَجِبْتُ لِسَعْيِ الدَّهْرِ بيني وبينَها
فلما انْقَضَى ما بيننا، سَكَنَ الدَّهْرُ

**ابن بري** dedi: Manası şudur: **الدَّهْرَ** onunla onun arasında, vuslatı bozmakta koşuyordu; ikisi arasındaki vuslat bitince ve hicrana dönünce, **الدهرُ** onlardan sakinleşti; bununla ancak **سَعْيَ الوُشاةِ**’yi kasteder; fiili **الدهْر**’e nispet etti; mecazen, bunun onda vuku bulması sebebiyle ve insanların hadiseleri zamana nispet etme âdetleri üzere cereyan ederek; şeyh **أَبي محمد بن بري**’den, Allah ikisine de rahmet etsin, **المستملي** dedi; dedi: Şeyh bize şu sözünü imlâ ettirdiğinde:
وتَنْبُتُ، في أَطْرافِها، الوَرَقُ الخُضْرُ
güldü, sonra dedi: Bu beyit Arapçayı öğrenmemin sebebi idi; ona dedik: Bu nasıl? Dedi: Babam bana, **برِّيٌّ**, beni rızıklandırılmadan önce rüyada gördüğünü zikretti: sanki elinde uzun bir mızrak varmış; başında bir kandil varmış; onu **بيتِ المَقْدس** kayasının üzerine asmış; ona şöyle tabir edilmiş: bir oğul ile rızıklandırılacak; öğrendiği bir ilimle zikrini yükseltecek; beni rızıklandırınca ve on beş yaşına ulaşınca, dükkânına geldi; o, kitapçı idi; **ظافرٌ الحدادُ** ve **ابنُ أَبي حَصِينة**; ikisi de edeb ile meşhur; babam bu beyti okudu:
تَكادُ يَدِي تَنْدَى، إِذا لمَسْتُها،
وتَنْبُتُ، في أَطْرافِها، الوَرَقُ الخُضْرُ
ve dedi: **الورقُ الخُضْرِ**, râ’nın kesresiyle; onun lahninden dolayı ona güldüler; dedi ki: Ey oğulcuğum, ben rüyamın tefsirini bekliyorum; umulur ki Allah benim zikrimi seninle yükseltir; ben ona dedim: Hangi ilimleri görüyorsun ki okuyayım? Bana dedi: Nahiv oku, ta ki bana öğretesin; ben şeyh **أَبي بكر محمد بن عبد الملك ابن السَّرَّاج**’a, Allah ona rahmet etsin, okurdum; sonra gelir ona öğretirdim. Hadiste: Bir adam Peygambere, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, geldi; dedi: Biz denizde bizim için olan **أَرْماثاً**’a biniyoruz; yanımızda su yok; deniz suyu ile abdest alalım mı? Dedi: O, suyu temizleyicidir; ölüsü helâldir. **الأَصمعي** dedi: **الأَرْماثُ**, mîm’in fethasıyla **رَمَثٍ**’in çoğuludur: bazıları bazılarına bitiştirilen, bağlanan, sonra denizde binilen bir ağaçtır. Ve **الرَّمَثُ**: **الطَّوْفُ**’tur; o, bu ağaçtır; **فَعَلٌ** vezninde, mef’ûl manasında; “**رَمَثْتُ** şeyi” sözünden: onu topladığın ve düzelttiğin zaman. Ve **الرَّمَثُ**: eski iptir; çoğulu **أَرماثٌ** ve **رِماثٌ**. Ve **حبْلٌ أَرماثٌ** yani **أَرمام**; “**ثَوْب أَخلاقٌ**” dedikleri gibi. **عائشة** hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Sizi **الرِّماثِ** ve **النَّقير**’de olanı içmekten nehy ettim. **أَبو موسى** dedi: Eğer lafız mahfuz ise, belki “**حَبْلٌ أَرماثٌ** yani **أَرمام**” sözündendir; bununla, eskimiş ve ihtiyarlamış kap kastedilir; onda, içinde nebîz yapılan şeye bir alışkanlık oluşmuştur; çünkü bozulma ona daha hızlı olur. **ابن الأَعرابي**: **الرَّمَثُ** çözülmüş iptir. Ve **الرَّمْثُ**: hırsızlıktır; denir: **رَمَثَ** **يَرْمِثُ** **رَمْثاً**; çaldığı zaman. **نَواجر الأَعراب**’da: filânın filân üzerinde **رَمَثٌ** ve **رَمَلٌ** vardır; yani bir meziyet; yine onun üzerinde **فَوَر** ve **مُهْلة** ve **نَفَلٌ** vardır.

Ve **الرَّمَّاثة**: zurnacıdır.

Ve **الرُّمَيْثةُ**: bir yerdir; **النابغة** dedi:
إِنَّ الرُّمَيْثةَ مانعٌ أَرْماحُنا
ما كانَ من سَحَمٍ بها، وصَفارِ

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرمث بالكسر: مرعى للإبل  ، وهو  من الحمض  كذا في الصحاح. في المحكم:  شجر يشبه الغضى  لا يطول، ولكنه ينبسط ورقه، وهو شبيه بالأشنان، والإبل تحمض بها إذا شبعت من الخلة وملتها. وقال أبو حنيفة في كتاب النبات: وله هدب طوال دقاق، وهو مع ذلك كله كلأ تعيش فيه الإبل والغنم، وإن لم يكن معها غيره، وربما خرج فيه عسل أبيض كأنه الجمان، وهو شديد الحلاوة، وله حطب وخشب، ووقوده حار، وينتفع بدخانه من الزكام، وقال مرة: قال بعض البصريين: يكون الرمث مع قعدة الرجل، ينبت نبات الشيح، قال: وأخبرني بعض بني أسد أن الرمث يرتفع دون القامة فيحتطب، واحدته رمثة. الرمت  :الرجل الخلق الثياب  يقال: رمث نكس، وقال شيخنا: هو مجاز. الرمث  :الضعيف المتن  أيضا، نقله الصاغاني. الرمث  بالفتح: الإصلاح والمسح باليد  ، وفي أخرى  المس  ، يقال: رمثت الشيء، أي أصلحته ومسحته بيدي، قال الشاعر:
  وأخ رمـثـت رويســه                      ونصحته في الحرب نصحا الرمث  بالتحريك: خشب يضم  ، وفي نسخة يشد  بعضه إلى بعض  كالطوف  ويركب  عليه  في البحر  ، قال أبو صخر الهذلي:
  تمنيت من حبـي عـلـية أنـنـا                      على رمث في الشرم ليس لنا وفر الشرم: موضع في البحر، والجمع أرماث، وفي الحديث:  أن رجلا أتى النبي، صلى الله عليه وسلم، فقال: إنا نركب أرماثا لنا في البحر، ولا ماء معنا، أفنتوضأ بماء البحر? فقال: هو الطهور ماؤه الحل ميتته  قال الأصمعي: والرمث: هو هذا الطوف، وهو الخشب، فعل بمعنى مفعول، من رمثت الشيء إذا لممته وأصلحته. الرمث  أن تأكل الإبل الرمث  بالكسر،  فتشتكى عنه  هكذا في سائر الأمهات، ووجد في نسخة شيخنا  منه  بدل  عنه  ن وقد رمثت الإبل بالكسر ترمث رمثا  فهي رمثة  بفتح فكسر  ورمثى  ، على القصر، إبل  رماثي  كعذارى: أكلت الرمث فاشتكت بطونها، وقال أبو حنيفة: هو سلاح يأخذها إذا أكلت الرمث وهي جائعة فيخاف عليها حينئذ. وقال الأزهري- في ترجمة  طلح  -: الرمث والغضى إذا باحثتهما الإبل، ولم يكن لها عقبة من غيرهما يقال: رمثت، وغضيت، فهي رمثة وغضية. الرمث  :بقية اللبن  تبقى  في الضرع  بعد الحلب، والجمع أرماث. قاله ابن سيده. الرمث  المزية  ، في نوادر الأعراب: لفلان على فلان رمث ورمل، أي مزية، وكذلك: عليه فور ومهلة ونفل. الرمث  علاقة لسقاء المخيض  الرمث: الحلب، يقال: رمث ناقتك، أي أبق في ضرعها شيئا، والرمثة كالرمث، وقد أرمثها ورمثها. ويقال:  رمث في الضرع ترميثا: أبقى فيه  وفي: نسخة به  شيئا، كأرمث  ، قال الشاعر:
  وشارك أهل الفصيل الفصي                      ل في الأم وامتكها المرمث

  رمث  على الخمسين  وغيرها:  زاد  وإنما يستعملون الخمسين في هذا ونحوه؛ لأنه أوسط الأعمار، ولذلك استعملها أبو عبيد في باب الأسنان وزيادة الناس فيها دون سائر العقود. ورمثت غنمه على المائة: زادت، ورمثت الناقة على محلبها، كذلك، وفي حديث رافع بن خديج- وسئل عن كراء الأرض البيضاء بالذهب والفضة، فقال-:  لا بأس إنما نهى عن الإرماث  قال ابن الأثير: هكذا يروى، فإن كان صحيحا، فيكون من قولهم: رمثت الشيء بالشيء، إذا خلطته، أو من قولهم: رمث عليه، وأرمث، إذا زاد، أو من الرمث، وهو بقية اللبن في الضرع، قال: فكأنه نهى عنه من  أجل  اختلاط نصيب بعضهم ببعض، أو لزيادة يأخذها بعضهم من بعض، أو لإبقاء بعضهم على البعض شيئا من الزرع. الرمث: الحبل الخلق، وجمعه أرماث ورماث، و  حبل أرماث  أي  أرمام  كما، قالوا: ثوب أخلاق. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها:  نهيتكم عن شرب ما في الرماث، والنقير  قال أبو موسى: إن كان اللفظ محفوظا، فلعله من قولهم: حبل أرماث، أي أرمام، ويكون المراد به الإناء الذي فيه قدم وعتق، فصارت فيه ضراوة بما ينتبذ فيه، فإن الفساد يكون إليه أسرع، وعن ابن الأعرابي: الرمث: الحبل المنتكث.  وأرض مرمثة: تنبت الرمث  ، بالكسر.  وأرمث فلان في ماله  ، وكذا في ضرعه  :أبقى، كاسترمث  . أرمث عليه في المنطق  : أربى  عليه. أرمث الحبل  :لين  . رمثت الشيء بالشيء، إذا خلطته. و  رمث أمرهم، كفرح  ، رمثا:  اختلط  ، وعليه خرج حديث رافع ابن خديج، كما تقدم.  وبئر مرموثة: لها مقام من  رمث، محركة، أي  خشب  ، نقله الصاغاني.  والرماثة- مشددة-: النعجة من بقر الوحش  ، نقله الصاغاني. يقال:  هم في مرموثاء  من أمرهم،  أي اختلاط  .  ورمثة بالكسر: اسم  ، قال أبو حنيفة: سمى باسم النبات.  والرميثة  بالضم  :ع  قال النابغة:
  إن الرميثة مانع أرماحـنـا                      ما كان من سحم بها وصفار رميثة  اسم  جماعة، منهم أسد الدين أبو عرادة رميثة بن أبي نمى بن أبي سعد الحسني، وفي ولده الإمارة بمكة. ومن ولده: الشمس أبو المجد محمد بن محمد بن محمد بن علي الرميثي البخاري الحنفي، ولد ببخارا سنة 818 وقرأ على ملا مسكين، قاضي سمرقند وبخارا، ووفد إلى مكة، وتديرها، وكان شيخ الباسطية بها مات سنة 895. وولده الشهاب أحمد، أجازه السخاوي والسيوطي، والديمي توفي سنة 948. وأخوه محمد ممن قرأ على السخاوي بالمدينة في سنة 894 ومما يستدرك عليه: الرمثة بالضم: البقية من اللبن يبقى في الضرع بعد الحلب. والرمث: السرقة، يقال: رمث يرمث رمثا، إذا سرق. والترمثية: بئر صغيرة قدر قعدة الإنسان، يجلس فيها الرجل من العرب يطلب سخونة الأرض، ذكرها ابن عصفور. قال أبو حيان: زيدت التاء فيها. واسترمثت الناقة: تركتها وقلت: لعلها تفيق. ويوم أرماث: أول يوم من أيام القادسية، وذلك في أيام سيدنا عمر، رضي الله عنه، وإمارة سعد بن أبي وقاص، رضي الله عنه. قال ياقوت: لا أدري أهو موضع، أم أرادوا النبت، قال عمرو بن شأس الأسدي:
  عشية أرماث ونحن نـذودهـم                      ذياد العوافي عن مشاربها عكلا

  وأبو رمثة. صحابي معروف، وهو البلوى، ويقال: التميمي، ويقال التيمي- تيم الرباب، وقد تقدم في ث ر ب. وأم رمثة، لا تعرف إلا بهذا، في شهود فتح خيبر، قاله السهيلي في الروض.

##### Türkçe

**الرمث** (kesre ile): develer için bir otlak; ve o, **الحمض**’dandır; **الصحاح**’ta böyle. **المحكم**’de: **الغضى**’ya benzeyen bir ağaçtır; uzamaz, fakat yaprağı yayılır; **الأشنان**’a benzer; develer **الخلة**’den doyup ondan bıkınca onunla **تحمض** ederler. Ebû Hanîfe **كتاب النبات**’ta dedi ki: Onun uzun ince püskülleri vardır; bununla beraber hepsi bir otlaktır; develer ve koyunlar onda yaşar; yanında ondan başka bir şey olmasa bile. Bazen onda beyaz bir bal çıkar; sanki **الجمان** gibidir; çok şiddetli tatlıdır. Onun odunu ve kerestesi vardır; yakacağı sıcaktır; nezleden onun dumanıyla faydalanılır. Bir defa dedi ki: Bazı Basralılar dedi: **الرمث** adamın oturuşu ile beraber olur; **الشيح** bitişi gibi biter. Dedi ki: Benî Esed’den biri bana haber verdi: **الرمث** boydan aşağı yükselir de odun yapılır; onun teki **رمثة**’dir.

**الرمت**: elbiseleri eski adam; denir ki: **رمث** ters döndü. Şeyhimiz dedi ki: o mecazdır.

**الرمث**: sırtı zayıf olan da; onu **الصاغاني** nakletti.

**الرمث** (fetha ile): ıslah ve elle silme; başka bir rivayette: dokunma. Denir ki: **رمثت الشيء**, yani onu ıslah ettim ve elimle sildim. Şair dedi ki:

Ve bir kardeş ki onun başını **رمثت** ettim,
ve onu savaşta **الرمث**’in nasihati gibi nasihat ettim.

**الرمث** (hareke ile): birleştirilen odun; bir nüshada “sıkıca bağlanır”; bir kısmı bir kısmına **كالطوف** gibi bağlanır ve onun üzerine denizde binilir. Ebû Sahr el-Hüzelî dedi ki:

Sevgilim **علية**’den temenni ettim ki biz,
**الشرم**’de bir **رمث** üzerinde olalım; bize bir sığınak yoktur.

**الشرم**: denizde bir yerdir; çoğulu **أرماث**. Hadiste: Bir adam Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) geldi de dedi: “Bizim denizde **أرماث**’a bindiğimiz olur; yanımızda su yoktur; deniz suyuyla abdest alır mıyız?” Buyurdu ki: “Suyu temizleyicidir; ölüsü helâldir.” **الأصمعي** dedi ki: **الرمث**: işte bu saldır; o, odundur; “فعل” vezninde “مفعول” manasındadır; **رمثت الشيء** (onu topladım ve ıslah ettim) dediğin zamandan.

**الرمث**: develerin kesre ile **الرمث** yemesidir; sonra ondan dolayı şikâyet eder; diğer ana kaynakların hepsinde böyle. Şeyhimizin nüshasında “**منه**” “**عنه**” yerine bulunmuştur. Ve develer kesre ile **رمثت** eder; **ترمث** eder **رمثا**; o hâlde o **رمثة**’dir (fetha sonra kesre ile) ve **رمثى**’dır, kısaltma üzere. **إبل رماثي** ( **عذارى** gibi): **الرمث** yedi de karınları şikâyet etti. Ebû Hanîfe dedi ki: O, onların **سلاح**’ıdır; **الرمث**’i aç iken yediklerinde onları tutar; o vakit onlardan korkulur. **الأزهري** — **طلح** maddesinde — dedi ki: **الرمث** ve **الغضى**; develer ikisini araştırdığında ve onlardan başka bir şeyden **عقبة**’leri olmadığında denir ki: **رمثت** ve **غضيت**; o hâlde o **رمثة** ve **غضية**’dir.

**الرمث**: sağmadan sonra memede kalan sütün artığı; çoğulu **أرماث**. Bunu İbn Sîde söyledi.

**الرمث**: üstünlük; **نوادر الأعراب**’da: “Falancanın falancaya karşı **رمث** ve **رمل**’i vardır”, yani üstünlük; aynı şekilde: “Onun üzerinde **فور** ve **مهلة** ve **نفل** vardır.”

**الرمث**: **سقاء المخيض** için bir bağ.

**الرمث**: sağma; denir ki: **رمث ناقتك**, yani memesinin içinde bir şey bırak. **الرمثة** **الرمث** gibidir. Ve onu **أرمثها** etti ve **رمثها** etti. Ve denir ki: **رمث في الضرع ترميثا**: onda bir şey bıraktı; bir nüshada “**به**” (onda) bir şey; **كأرمث** gibi. Şair dedi ki:

Ve **الفصيل** ehliyle **الفصيل**i ortak etti,
annede; ve onu **المرمث** sağdı.

**رمث** ellinin ve başkasının üzerine: arttı; ancak bu ve benzeri hususta elliyi kullanırlar; çünkü o, ömürlerin ortasıdır. Bundan dolayı Ebû Ubeyd onu dişler babında ve insanların onda artması hususunda diğer onluklar dışında kullandı. Ve koyunları yüzün üzerine **رمثت**: arttı. Ve deve sağım kabının üzerine **رمثت**: aynı şekilde. Râfi‘ b. Hadîc hadîsinde — beyaz toprağın altın ve gümüşle kiralanması sorulunca dedi ki —: “Sakınca yoktur; ancak **الإرماث**’tan nehiy olundu.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Böyle rivayet olunur; eğer sahih ise, “**رمثت الشيء بالشيء**” (onu onunla karıştırdım) sözünden olur; yahut “**رمث عليه**” ve “**أرمث**” (arttı) sözünden olur; yahut **الرمث**’ten olur; o da memedeki sütün artığıdır. Dedi ki: Sanki ondan, bazılarının payının bazısına karışması sebebiyle; yahut bazılarının bazılarından aldığı bir artış sebebiyle; yahut bazılarının bazılarının üzerine ekinden bir şey bırakması sebebiyle nehiy etti.

**الرمث**: eski ip; çoğulu **أرماث** ve **رماث**. Ve **حبل أرماث** yani **أرمام**; “**ثوب أخلاق**” dedikleri gibi. Âişe (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Sizi **الرماث**’ta olanı içmekten ve **النقير**’den nehyettim.” Ebû Mûsâ dedi ki: Lafız korunmuş ise, belki “**حبل أرماث**” sözündendir; yani **أرمام**; bununla, içinde eskilik ve yıpranmışlık bulunan kap kastedilmiş olur; onda içine konan nebîz sebebiyle bir alışkanlık oluşmuştur; çünkü bozulma ona daha çabuk olur. İbnü’l-A‘râbî’den: **الرمث**: çözülmüş ip.

**وأرض مرمثة**: kesre ile **الرمث** bitirir.

Ve falanca malında **أرمث** etti; ve aynı şekilde memesindeki: bıraktı; **كاسترمث** gibi. Konuşmada onun üzerine **أرمث** etti: onun üzerine arttı. **أرمث الحبل**: yumuşadı. **رمثت الشيء بالشيء**: onu onunla karıştırdım, demektir. Ve “**رمث أمرهم**” ( **كفرح** vezninde) **رمثا**: karıştı; Râfi‘ b. Hadîc hadîsi buna göre çıkar; geçtiği üzere. **وبئر مرموثة**: onda **رمث**’ten (harekeli), yani odundan bir dayanak vardır; **الصاغاني** nakletti. **والرماثة** — şeddeli —: yaban sığırından dişi koyun; **الصاغاني** nakletti. Denir ki: “Onlar işlerinde bir **مرموثاء** içindedir”, yani karışıklık.

**ورمثة** (kesre ile): bir isim. Ebû Hanîfe dedi ki: bitkinin adıyla adlandırıldı.

**والرميثة** (damme ile): bir yer. Nâbiga dedi ki:

Şüphesiz **الرميثة** mızraklarımızı engelleyicidir;
onda olan **سحم** ve **صفار**dan her ne ise.

**رميثة**: bir cemaatin ismidir; onlardan: Esedüddîn Ebû ‘Arâde **رميثة** b. Ebî Nemâ b. Ebî Sa‘d el-Hasenî; onun soyunda Mekke’de emirlik vardır. Onun soyundan: Şems Ebû’l-Mecd Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Alî er-**الرميثي** el-Buhârî el-Hanefî; Buhârâ’da 818 yılında doğdu; Semerkand ve Buhârâ kadısı Mollâ Miskîn’e okudu; Mekke’ye geldi; orada dolaştı; orada **الباسطية** şeyhi idi; 895 yılında öldü. Onun oğlu Şihâb Ahmed; ona Sehâvî, Süyûtî ve Dîmî icazet verdi; 948 yılında vefat etti. Kardeşi Muhammed; 894 yılında Medine’de Sehâvî’ye okuyanlardandır.

Ona ilâve olarak istidrâk edilenler: **الرمثة** (damme ile): sağmadan sonra memede kalan sütün artığı. Ve **الرمث**: hırsızlık; denir ki: **رمث يرمث رمثا**; yani çaldı. Ve **الترمثية**: insanın oturuşu kadar küçük bir kuyu; Araplardan bir adam yerin sıcaklığını istemek için onun içinde oturur; onu İbn ‘Asfûr zikretti. Ebû Hayyân dedi ki: onda **التاء** artırıldı. Ve deve **استرمثت**: onu bıraktım ve dedim ki: belki ayılır. Ve **يوم أرماث**: Kâdisiyye günlerinin ilk günüdür; bu, efendimiz Ömer’in (Allah ondan razı olsun) günlerindedir; Sa‘d b. Ebî Vakkâs’ın (Allah ondan razı olsun) emirliği zamanında. Yâkût dedi ki: Bilmiyorum; bir yer midir, yoksa bitkiyi mi kastettiler. Amr b. Şe’s el-Esedî dedi ki:

**أرماث** akşamı; biz onları sürüp uzaklaştırırken,
su içme yerlerinden **العوافي**’yi sürer gibi, **عكلا**.

Ve **أبو رمثة**: meşhur bir sahâbîdir; o **البلوى**’dır. Ve denir ki: **التميمي**; ve denir ki: **التيمي** — **تيم الرباب** —; **ث ر ب**’de geçti. Ve **أم رمثة**: ancak bununla bilinir; Hayber’in fethine şahit olanlarda; bunu Süheylî **الروض**’da söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَمَثَ
1 رَمَثَ ذ , (S, TA,) aor. رَمُثَ , (TK,) inf. n. رَمْثٌ, (K,) He put a thing into a right, or proper, state, or adjusted it; and wiped it with his hand. (S, K, * TA.) He collected together a thing, and put it into a right, or proper, state, or adjusted it. (As, TA.) -A2- رَمِثَتِ الاـِبِلُ, (T in art. طلح, S, M,) aor. رَمَثَ , (TA,) inf. n. رَمَثٌ, (S, M, K,) The camels ate رِمْث alone, without any change of food: (T in art. طلح:) or had a complaint from eating رِمْث: (S, M, K:) AHn says that the complaint thus caused is a looseness, or flux of thin excrement from the bowels, consequent upon eating رمث when hungry; and that one fears for the camels in this case. (M.) ― -b2- رَمِثَ أَمْرُهُمْ, aor. رَمَثَ , (K,) inf. n. رَمَثٌ, (TA,) (assumed tropical:) Their affair, or case, or state of things, became confused. (K.) -A3- رَمِثَ, aor. رَمَثَ ; and رَمَثَ, aor. رَمُثَ ; inf. n. of each رَمَثٌ; He stole. (T.)

رمّث
2 رمّث ذ He mixed, or confounded, a thing with another thing. (IAth, TA.) -A2- رمّث نَاقَتَهُ He left some milk remaining in his she-camel's udder after milking; (M;) as also ↓ أَرْمَثَهَا. (T, * M.) ― -b2- And رمّث فِى الضَّرْعِ, inf. n. تَرْمِيثٌ, He left somewhat [of milk] remaining in the udder; as also ↓ ارمث. (S, K.) And in like manner one says, (TA,) فُلَانٌ فِى مَالِهِ ↓ ارمث (K, TA, in the CK and in a MS. copy of the K فُلَانًا,) Such a one left a residue, or remainder, in his property, or among his cattle; as also ↓ استرمث. (K, TA. [Had فُلَانًا been the right reading, the author of the K would, or should, have said “ as also استرمثهُ. ”]) ― -b3- رمّث عَلَيْهِ He, or it, exceeded him, or it; (IAth, TA;) as also ↓ ارمث. (IAth, K, * TA.) You say, رمّث عَلَى الخَمْسِينَ He exceeded the [age of] fifty [years]: (M, K:) and in like manner one says of other numbers, relating to age. (M.) And رَمَّثَتْ غَنَمُهُ عَلَى المِائَةِ His sheep, or goats, exceeded the [number of a] hundred. (M.) And in like manner, رمّثت النَّاقَةُ عَلَى مِحْلَبِهَا [The she-camel yielded more than the contents of her milking-vessel]. (M.) And عَلَيْهِ فِى المَنْطِقِ ↓ ارمث He exceeded him, or surpassed him, in speech. (TK.)

ارمث
4 ارمث ذ : see 2, in five places. -A2- Also i. q. لَيَّنَ [He, or it, rendered soft, &c.]. (K.)

10 اـِسْتَرْمَثَ see 2.

رِمْثٌ
رِمْثٌ ذ [A certain shrub, resembling a dwarftamarisk;] a certain pasture of camels; (S, A, Msb, K;) a species of tree [or shrub], (T,) of the kind termed حَمْض, (T, S, A, Msb, K,) growing in plain, or soft, ground, (Msb,) the leaves of which fall, [or droop], like the أُشْنَان [i. e. kali, or glasswort]; eagerly desired by the camels when they are satiated with, and tired of, the [sweet pasture termed] خُلَّة: (T:) it is a species of tree [or shrub] resembling that called غَضًا, (M, K,) which does not grow tall, but the leaves of which spread, [app. meaning that its sprigs spread out flat, and (as described above) droop, like those of the common tamarisk,] and it resembles the أُشْنَان: (M:) like the غضا and اشنان, it is burned for making قِلْى [or potash]: (TA &c. in art. قلى:) AHn says that it has long and slender هَدَب [generally, and app. here, meaning sprigs garnished with minute leaves overlying one another like the scales of a fish], and is a pasture upon which camels and sheep or goats will live when they have nothing else with it; sometimes there comes forth upon it a white honey, [a species of manna,] resembling جُمَان [i. e. pearls, or silver beads like pearls], very sweet; it affords firewood, and wood for other uses; its kindled firewood is hot; and its smoke is beneficial as a remedy for the rheum: AHn also says in one place, that, accord. to certain of the Basrees, the رمث occupies the space of a man sitting, and grows in the manner of the شِيح [a species of wormwood]: also that he had been told by certain of [the tribe of] Benoo-Asad that it rises not so high as the stature of a man, and is used as firewood: (M, TA:) [a coll. gen. n.:] the n. un. is with ة. (T, M.) [See a prov. cited voce ذُؤْنُونٌ, in art. ذأن.] ― -b2- Also A man whose clothes are old and worn out: (A, K:) said by MF to be tropical, but not said to be so in the A. (TA.) ― -b3- And Weak in the مَتْن [i. e. the back, or the flesh on either side of the back-bone]. (K.)

رَمَثٌ
رَمَثٌ ذ A raft, constructed of pieces of wood or timber (As, T, S, M, Msb, K) put together (T, S, M, Msb, K) and bound, (T,) upon which one embarks (T, S, M, Msb, K,) on the sea or a great river: (S, M, Msb, K:) of the measure فَعَلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, from رَمَثَ “ he collected together ” a thing, “ and put ” it “ into a right, or proper, state, ” or “ adjusted ” it: (As, TA:) pl. أَرْمَاثٌ. (T, S, M, Msb.) -A2- An old, wornout, rope; pl. أَرْمَاثٌ. and رِمَاثٌ: (M:) and one says حَبْلٌ أَرْمَاثُ, (S, M, A, K,) meaning as above, (A,) i. e. أَرْمَامٌ; (S, K;) like as one says ثَوْبٌ أَخْلَاقٌ: (M:) or رَمَثٌ signifies a rope undone, or untwisted. (IAar, T.) ― -b2- And The thong, or the like, by which is suspended the skin of churned milk. (K.) -A3- Also Remains, of milk, in the udder, (T, S, M, K,) after milking; and so ↓ رُمْثَةٌ: pl. of the former أَرْمَاثٌ. (M.) ― -b2- And i. q. حَلَبٌ [app. as meaning Milk, or fresh milk, drawn from the udder]. (T.) -A4- An An excel-lence, or excellent quality. (T, K.) So in the saying, in the “ Nawلdir el-Aarلb, ” لِفُلَانٍ عَلَى فُلَانٍ رَمَثٌ [To such a one belongs an excellence over such a one]. (T.)

رَمِثٌ
رَمِثٌ ذ [part. n. of رَمِثَ]. You say اـِبِلٌ رَمِثَةٌ, (S, M, K,) and رَمَاثَى (S, K) and رَمْثَى, (M, K,) [which are pls.,] Camels having a complaint from eating رِمْث. (S, M, K. [See 1, third sentence.])

رُمْثَةٌ
رُمْثَةٌ ذ : see رَمَثٌ.

أَرْضٌ رَمْثَآءُ
أَرْضٌ رَمْثَآءُ ذ : see مَرْمَثَةٌ.

رَمَّاثٌ
رَمَّاثٌ ذ [from رَمَثٌ] The maker of a raft or rafts: and one who draws, or tows, [or propels,] a raft. (MA.)

أَرْضٌ مَرْمَثَةٌ
أَرْضٌ مَرْمَثَةٌ ذ [in the CK مُرْمِثَةٌ] Land producing [the shrubs called] رِمْث; (M, K;) and ↓ ارض رَمْثَآءُ [signifies the same, or] land in which are رِمْث. (Ham p. 99.)

هُمْ فِى مَرْمُوثَآءَ
هُمْ فِى مَرْمُوثَآءَ ذ They are in a state of confusion. (K.)

##### Türkçe

رَمَثَ
1 **رَمَثَ** **ذ** , (S, TA,) muzâri‘ **رَمُثَ** , (TK,) mastar ismi **رَمْثٌ**, (K,) O, bir şeyi doğru, yahut uygun bir hâle koydu, yahut onu ayarladı; ve onu eliyle sildi. (S, K, * TA.) O, bir şeyi bir araya topladı ve onu doğru, yahut uygun bir hâle koydu, yahut onu ayarladı. (As, TA.) -A2- **رَمِثَتِ الاـِبِلُ**, (T in art. طلح, S, M,) muzâri‘ **رَمَثَ** , (TA,) mastar ismi **رَمَثٌ**, (S, M, K,) Develer, yiyecekte hiçbir değişiklik olmaksızın yalnız **رِمْث** yediler: (T in art. طلح:) yahut **رِمْث** yemekten bir rahatsızlıkları oldu: (S, M, K:) AHn der ki bu suretle meydana gelen rahatsızlık, aç iken **رمث** yemeye bağlı olarak bağırsaklardan ince dışkının gevşekliği yahut akıntısıdır; ve bu durumda develer için korkulur. (M.) ― -b2- **رَمِثَ أَمْرُهُمْ**, muzâri‘ **رَمَثَ** , (K,) mastar ismi **رَمَثٌ**, (TA,) (varsayılan mecaz:) Onların işi, yahut hâli, yahut durumları karışık oldu. (K.) -A3- **رَمِثَ**, muzâri‘ **رَمَثَ** ; ve **رَمَثَ**, muzâri‘ **رَمُثَ** ; her birinin mastar ismi **رَمَثٌ**; O, çaldı. (T.)

رمّث
2 **رمّث** **ذ** O, bir şeyi başka bir şeyle karıştırdı, yahut birbirine kattı. (IAth, TA.) -A2- **رمّث نَاقَتَهُ** O, sağdıktan sonra dişi devesinin memesinin içinde bir miktar süt bıraktı; (M;) bunun gibi ↓ **أَرْمَثَهَا**. (T, * M.) ― -b2- Ve **رمّث فِى الضَّرْعِ**, mastar ismi **تَرْمِيثٌ**, O, memede bir miktar [süt] bıraktı; bunun gibi ↓ **ارمث**. (S, K.) Ve aynı şekilde denir, (TA,) **فُلَانٌ فِى مَالِهِ** ↓ **ارمث** (K, TA, CK’de ve K’nın bir yazma nüshasında **فُلَانًا**, ) Böyle biri, malında, yahut hayvanları arasında bir artık, yahut kalıntı bıraktı; bunun gibi ↓ **استرمث**. (K, TA. [Eğer **فُلَانًا** doğru okunuş olsaydı, K’nın müellifi “ bunun gibi **استرمثهُ** ” derdi, yahut demeliydi.]) ― -b3- **رمّث عَلَيْهِ** O, onu aştı; (IAth, TA;) bunun gibi ↓ **ارمث**. (IAth, K, * TA.) Sen dersin: **رمّث عَلَى الخَمْسِينَ** O, elli [yaşını] aştı: (M, K:) ve yaşla ilgili diğer sayılar hakkında da aynı şekilde denir. (M.) Ve **رَمَّثَتْ غَنَمُهُ عَلَى المِائَةِ** Onun koyunları, yahut keçileri, yüz [sayısını] aştı. (M.) Ve aynı şekilde, **رمّثت النَّاقَةُ عَلَى مِحْلَبِهَا** [Dişi deve, sağım kabının içeriğinden fazlasını verdi]. (M.) Ve **عَلَيْهِ فِى المَنْطِقِ** ↓ **ارمث** O, konuşmada onu aştı, yahut onu geçti. (TK.)

ارمث
4 **ارمث** **ذ** : 2’ye bak, beş yerde. -A2- Ayrıca **لَيَّنَ** ile aynı mânâdadır [O, yumuşattı, vb.]. (K.)

10 **اـِسْتَرْمَثَ** 2’ye bak.

رِمْثٌ
**رِمْثٌ** **ذ** [cüce ılgına benzeyen belli bir çalı;] develerin belli bir otlağı; (S, A, Msb, K;) **حَمْض** denilen türden, (T, S, A, Msb, K,) düz, yahut yumuşak toprakta yetişen, (Msb,) yaprakları **أُشْنَان** gibi [yani kali, yahut glasswort] düşen, [yahut sarkan], develer **خُلَّة** denilen [tatlı otlak] ile doyup ondan bıkınca şiddetle arzuladıkları: (T:) **غَضًا** denilene benzeyen bir ağaç [yahut çalı] türüdür, (M, K,) boyu uzamayan; fakat yaprakları yayılan, [görünüşe göre dallarının düzce yayıldığı ve (yukarıda anlatıldığı üzere) yaygın ılgınınkiler gibi sarktığı kastedilir,] ve **أُشْنَان**’a benzer: (M:) **غضا** ve **اشنان** gibi, **قِلْى** [yahut potas] yapmak için yakılır: (TA vb. art. قلى’da:) AHn der ki onun uzun ve ince **هَدَب**’i vardır [genellikle ve burada görünüşe göre, balık pulu gibi birbirinin üstüne binen küçük yapraklarla süslü sürgünler demektir], ve develerle koyunlar yahut keçilerin, onunla birlikte başka bir şeyleri olmadığında üzerinde yaşayacakları bir otlaktır; bazen onun üzerinde, **جُمَان**’a benzeyen [yani inciler, yahut inci gibi gümüş boncuklar], çok tatlı, beyaz bir bal [bir tür kudret helvası] çıkar; yakacak sağlar ve başka kullanımlar için odun sağlar; tutuşturulmuş yakacağı sıcaktır; ve dumanı nezle için bir ilaç olarak faydalıdır: AHn ayrıca bir yerde der ki, Basralılardan bazısına göre **رمث**, oturan bir adamın kapladığı yeri kaplar ve **شِيح** [bir tür pelin] tarzında büyür: ayrıca Benû-Esed’den bazılarının kendisine haber verdiğine göre, bir adamın boyu kadar yükselmez ve yakacak olarak kullanılır: (M, TA:) [bir cins topluluk ismidir:] tekili ة iledir. (T, M.) [ذُؤْنُونٌ maddesinde, ذأن babında zikredilen bir mesel’e bak.] ― -b2- Ayrıca Elbiseleri eski ve yıpranmış bir adam: (A, K:) MF tarafından mecaz olduğu söylenmiştir; fakat A’da böyle olduğu söylenmemiştir. (TA.) ― -b3- Ve **مَتْن**’de zayıf [yani sırt, yahut omurga’nın iki yanındaki et]. (K.)

رَمَثٌ
**رَمَثٌ** **ذ** Tahta yahut kereste parçalarından yapılmış bir sal; (As, T, S, M, Msb, K) bir araya getirilmiş (T, S, M, Msb, K) ve bağlanmış, (T,) üzerine binilen (T, S, M, Msb, K,) denizde yahut büyük bir nehirde: (S, M, Msb, K:) **رَمَثَ** “o, bir şeyi bir araya topladı” ve “onu doğru, yahut uygun bir hâle koydu,” yahut “ayarladı”dan, مَفْعُولٌ vezninin mânâsında فَعَلٌ veznindedir: (As, TA:) çoğulu **أَرْمَاثٌ**. (T, S, M, Msb.) -A2- Eski, yıpranmış bir ip; çoğulu **أَرْمَاثٌ** ve **رِمَاثٌ**: (M:) ve **حَبْلٌ أَرْمَاثُ** denir, (S, M, A, K,) yukarıdaki mânâda, (A,) yani **أَرْمَامٌ**; (S, K;) tıpkı **ثَوْبٌ أَخْلَاقٌ** denildiği gibi: (M:) yahut **رَمَثٌ**, çözülmüş, yahut bükümü açılmış bir ip demektir. (IAar, T.) ― -b2- Ve çalkalanmış sütün derisinin asıldığı kayış, yahut benzeri. (K.) -A3- Ayrıca sağdıktan sonra memede kalan sütün kalıntıları, (T, S, M, K,) ve bunun gibi ↓ **رُمْثَةٌ**: ilkinin çoğulu **أَرْمَاثٌ**. (M.) ― -b2- Ve **حَلَبٌ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre memeden sağılmış süt, yahut taze süt mânâsında]. (T.) -A4- Bir üstünlük, yahut üstün bir nitelik. (T, K.) “Nawلdir el-Aarلb”deki şu sözde olduğu gibi: **لِفُلَانٍ عَلَى فُلَانٍ رَمَثٌ** [Falancanın falancaya karşı bir üstünlüğü vardır]. (T.)

رَمِثٌ
**رَمِثٌ** **ذ** [**رَمِثَ**’in ism-i fâili]. Sen dersin **اـِبِلٌ رَمِثَةٌ**, (S, M, K,) ve **رَمَاثَى** (S, K) ve **رَمْثَى**, (M, K,) [ki bunlar çoğullardır,] **رِمْث** yemekten rahatsızlığı olan develer. (S, M, K. [1’e, üçüncü cümleye bak.])

رُمْثَةٌ
**رُمْثَةٌ** **ذ** : **رَمَثٌ**’e bak.

أَرْضٌ رَمْثَآءُ
**أَرْضٌ رَمْثَآءُ** **ذ** : **مَرْمَثَةٌ**’ye bak.

رَمَّاثٌ
**رَمَّاثٌ** **ذ** [**رَمَثٌ**’ten] Sal yahut sallar yapan: ve bir salı çeken, yahut yedeğe alan, [yahut iten,] kimse. (MA.)

أَرْضٌ مَرْمَثَةٌ
**أَرْضٌ مَرْمَثَةٌ** **ذ** [CK’de **مُرْمِثَةٌ**] **رِمْث** [denilen çalıları] bitiren arazi; (M, K;) ve ↓ **ارض رَمْثَآءُ** [aynı mânâdadır, yahut] içinde **رِمْث** bulunan arazi. (Ham p. 99.)

هُمْ فِى مَرْمُوثَآءَ
**هُمْ فِى مَرْمُوثَآءَ** **ذ** Onlar bir karışıklık hâli içindedirler. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَمَثَ
رَمَثَ U ( n. ac. رَمْث 1 ),
a.  Arranged, adjusted.

b.  Smoothed over; wiped.

رَمِثَ
رَمِثَ A ( n. ac. رَمَث 4 ),
a.  Was in disorder, confusion.

b.  Stole.

رَمَّثَ
رَمَّثَ II ,
a.  Mixed, muddled.

أَرْمَثَ
أَرْمَثَ IV ,  اِسْتَرْمَثَ X
a.  [ Fī ], Kept back, saved up a part of.  رِمْث 2 , A certain bitter plant.

b.  Shabby, shabbily-dressed.

c.  Weak, feeble; debilitated.

رَمَث
رَمَث 4 , ( pl. رِمَاْث 23 ,  أَرْمَاْث 38 ),
a.  Raft.

##### Türkçe

رَمَثَ
رَمَثَ U ( mastar: **رَمْث** 1 ),
a. Düzenledi, ayarladı.

b. Düzleştirdi; sildi.

رَمِثَ
رَمِثَ A ( mastar: **رَمَث** 4 ),
a. Düzensizlikte, karışıklıkta oldu.

b. Çaldı.

رَمَّثَ
رَمَّثَ II ,
a. Karıştırdı, bulandırdı.

أَرْمَثَ
أَرْمَثَ IV ,  **اِسْتَرْمَثَ** X
a. [ Fī ], Geri tuttu, bir kısmını biriktirdi.  **رِمْث** 2 , Belli bir acı bitki.

b. Pejmürde, pejmürde giyinmiş.

c. Zayıf, güçsüz; takatsiz bırakılmış.

رَمَث
**رَمَث** 4 , ( çoğulu **رِمَاْث** 23 ,  **أَرْمَاْث** 38 ),
a. Sal.
