# رمث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%85%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رمث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رمث

الرمث بالكسر: مرعى للإبل  ، وهو  من الحمض  كذا في الصحاح. في المحكم:  شجر يشبه الغضى  لا يطول، ولكنه ينبسط ورقه، وهو شبيه بالأشنان، والإبل تحمض بها إذا شبعت من الخلة وملتها. وقال أبو حنيفة في كتاب النبات: وله هدب طوال دقاق، وهو مع ذلك كله كلأ تعيش فيه الإبل والغنم، وإن لم يكن معها غيره، وربما خرج فيه عسل أبيض كأنه الجمان، وهو شديد الحلاوة، وله حطب وخشب، ووقوده حار، وينتفع بدخانه من الزكام، وقال مرة: قال بعض البصريين: يكون الرمث مع قعدة الرجل، ينبت نبات الشيح، قال: وأخبرني بعض بني أسد أن الرمث يرتفع دون القامة فيحتطب، واحدته رمثة. الرمت  :الرجل الخلق الثياب  يقال: رمث نكس، وقال شيخنا: هو مجاز. الرمث  :الضعيف المتن  أيضا، نقله الصاغاني. الرمث  بالفتح: الإصلاح والمسح باليد  ، وفي أخرى  المس  ، يقال: رمثت الشيء، أي أصلحته ومسحته بيدي، قال الشاعر:
  وأخ رمـثـت رويســه                      ونصحته في الحرب نصحا الرمث  بالتحريك: خشب يضم  ، وفي نسخة يشد  بعضه إلى بعض  كالطوف  ويركب  عليه  في البحر  ، قال أبو صخر الهذلي:
  تمنيت من حبـي عـلـية أنـنـا                      على رمث في الشرم ليس لنا وفر الشرم: موضع في البحر، والجمع أرماث، وفي الحديث:  أن رجلا أتى النبي، صلى الله عليه وسلم، فقال: إنا نركب أرماثا لنا في البحر، ولا ماء معنا، أفنتوضأ بماء البحر? فقال: هو الطهور ماؤه الحل ميتته  قال الأصمعي: والرمث: هو هذا الطوف، وهو الخشب، فعل بمعنى مفعول، من رمثت الشيء إذا لممته وأصلحته. الرمث  أن تأكل الإبل الرمث  بالكسر،  فتشتكى عنه  هكذا في سائر الأمهات، ووجد في نسخة شيخنا  منه  بدل  عنه  ن وقد رمثت الإبل بالكسر ترمث رمثا  فهي رمثة  بفتح فكسر  ورمثى  ، على القصر، إبل  رماثي  كعذارى: أكلت الرمث فاشتكت بطونها، وقال أبو حنيفة: هو سلاح يأخذها إذا أكلت الرمث وهي جائعة فيخاف عليها حينئذ. وقال الأزهري- في ترجمة  طلح  -: الرمث والغضى إذا باحثتهما الإبل، ولم يكن لها عقبة من غيرهما يقال: رمثت، وغضيت، فهي رمثة وغضية. الرمث  :بقية اللبن  تبقى  في الضرع  بعد الحلب، والجمع أرماث. قاله ابن سيده. الرمث  المزية  ، في نوادر الأعراب: لفلان على فلان رمث ورمل، أي مزية، وكذلك: عليه فور ومهلة ونفل. الرمث  علاقة لسقاء المخيض  الرمث: الحلب، يقال: رمث ناقتك، أي أبق في ضرعها شيئا، والرمثة كالرمث، وقد أرمثها ورمثها. ويقال:  رمث في الضرع ترميثا: أبقى فيه  وفي: نسخة به  شيئا، كأرمث  ، قال الشاعر:
  وشارك أهل الفصيل الفصي                      ل في الأم وامتكها المرمث

  رمث  على الخمسين  وغيرها:  زاد  وإنما يستعملون الخمسين في هذا ونحوه؛ لأنه أوسط الأعمار، ولذلك استعملها أبو عبيد في باب الأسنان وزيادة الناس فيها دون سائر العقود. ورمثت غنمه على المائة: زادت، ورمثت الناقة على محلبها، كذلك، وفي حديث رافع بن خديج- وسئل عن كراء الأرض البيضاء بالذهب والفضة، فقال-:  لا بأس إنما نهى عن الإرماث  قال ابن الأثير: هكذا يروى، فإن كان صحيحا، فيكون من قولهم: رمثت الشيء بالشيء، إذا خلطته، أو من قولهم: رمث عليه، وأرمث، إذا زاد، أو من الرمث، وهو بقية اللبن في الضرع، قال: فكأنه نهى عنه من  أجل  اختلاط نصيب بعضهم ببعض، أو لزيادة يأخذها بعضهم من بعض، أو لإبقاء بعضهم على البعض شيئا من الزرع. الرمث: الحبل الخلق، وجمعه أرماث ورماث، و  حبل أرماث  أي  أرمام  كما، قالوا: ثوب أخلاق. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها:  نهيتكم عن شرب ما في الرماث، والنقير  قال أبو موسى: إن كان اللفظ محفوظا، فلعله من قولهم: حبل أرماث، أي أرمام، ويكون المراد به الإناء الذي فيه قدم وعتق، فصارت فيه ضراوة بما ينتبذ فيه، فإن الفساد يكون إليه أسرع، وعن ابن الأعرابي: الرمث: الحبل المنتكث.  وأرض مرمثة: تنبت الرمث  ، بالكسر.  وأرمث فلان في ماله  ، وكذا في ضرعه  :أبقى، كاسترمث  . أرمث عليه في المنطق  : أربى  عليه. أرمث الحبل  :لين  . رمثت الشيء بالشيء، إذا خلطته. و  رمث أمرهم، كفرح  ، رمثا:  اختلط  ، وعليه خرج حديث رافع ابن خديج، كما تقدم.  وبئر مرموثة: لها مقام من  رمث، محركة، أي  خشب  ، نقله الصاغاني.  والرماثة- مشددة-: النعجة من بقر الوحش  ، نقله الصاغاني. يقال:  هم في مرموثاء  من أمرهم،  أي اختلاط  .  ورمثة بالكسر: اسم  ، قال أبو حنيفة: سمى باسم النبات.  والرميثة  بالضم  :ع  قال النابغة:
  إن الرميثة مانع أرماحـنـا                      ما كان من سحم بها وصفار رميثة  اسم  جماعة، منهم أسد الدين أبو عرادة رميثة بن أبي نمى بن أبي سعد الحسني، وفي ولده الإمارة بمكة. ومن ولده: الشمس أبو المجد محمد بن محمد بن محمد بن علي الرميثي البخاري الحنفي، ولد ببخارا سنة 818 وقرأ على ملا مسكين، قاضي سمرقند وبخارا، ووفد إلى مكة، وتديرها، وكان شيخ الباسطية بها مات سنة 895. وولده الشهاب أحمد، أجازه السخاوي والسيوطي، والديمي توفي سنة 948. وأخوه محمد ممن قرأ على السخاوي بالمدينة في سنة 894 ومما يستدرك عليه: الرمثة بالضم: البقية من اللبن يبقى في الضرع بعد الحلب. والرمث: السرقة، يقال: رمث يرمث رمثا، إذا سرق. والترمثية: بئر صغيرة قدر قعدة الإنسان، يجلس فيها الرجل من العرب يطلب سخونة الأرض، ذكرها ابن عصفور. قال أبو حيان: زيدت التاء فيها. واسترمثت الناقة: تركتها وقلت: لعلها تفيق. ويوم أرماث: أول يوم من أيام القادسية، وذلك في أيام سيدنا عمر، رضي الله عنه، وإمارة سعد بن أبي وقاص، رضي الله عنه. قال ياقوت: لا أدري أهو موضع، أم أرادوا النبت، قال عمرو بن شأس الأسدي:
  عشية أرماث ونحن نـذودهـم                      ذياد العوافي عن مشاربها عكلا

  وأبو رمثة. صحابي معروف، وهو البلوى، ويقال: التميمي، ويقال التيمي- تيم الرباب، وقد تقدم في ث ر ب. وأم رمثة، لا تعرف إلا بهذا، في شهود فتح خيبر، قاله السهيلي في الروض.

### Türkçe

**الرمث** (kesre ile): develer için bir otlak; ve o, **الحمض**’dandır; **الصحاح**’ta böyle. **المحكم**’de: **الغضى**’ya benzeyen bir ağaçtır; uzamaz, fakat yaprağı yayılır; **الأشنان**’a benzer; develer **الخلة**’den doyup ondan bıkınca onunla **تحمض** ederler. Ebû Hanîfe **كتاب النبات**’ta dedi ki: Onun uzun ince püskülleri vardır; bununla beraber hepsi bir otlaktır; develer ve koyunlar onda yaşar; yanında ondan başka bir şey olmasa bile. Bazen onda beyaz bir bal çıkar; sanki **الجمان** gibidir; çok şiddetli tatlıdır. Onun odunu ve kerestesi vardır; yakacağı sıcaktır; nezleden onun dumanıyla faydalanılır. Bir defa dedi ki: Bazı Basralılar dedi: **الرمث** adamın oturuşu ile beraber olur; **الشيح** bitişi gibi biter. Dedi ki: Benî Esed’den biri bana haber verdi: **الرمث** boydan aşağı yükselir de odun yapılır; onun teki **رمثة**’dir.

**الرمت**: elbiseleri eski adam; denir ki: **رمث** ters döndü. Şeyhimiz dedi ki: o mecazdır.

**الرمث**: sırtı zayıf olan da; onu **الصاغاني** nakletti.

**الرمث** (fetha ile): ıslah ve elle silme; başka bir rivayette: dokunma. Denir ki: **رمثت الشيء**, yani onu ıslah ettim ve elimle sildim. Şair dedi ki:

Ve bir kardeş ki onun başını **رمثت** ettim,
ve onu savaşta **الرمث**’in nasihati gibi nasihat ettim.

**الرمث** (hareke ile): birleştirilen odun; bir nüshada “sıkıca bağlanır”; bir kısmı bir kısmına **كالطوف** gibi bağlanır ve onun üzerine denizde binilir. Ebû Sahr el-Hüzelî dedi ki:

Sevgilim **علية**’den temenni ettim ki biz,
**الشرم**’de bir **رمث** üzerinde olalım; bize bir sığınak yoktur.

**الشرم**: denizde bir yerdir; çoğulu **أرماث**. Hadiste: Bir adam Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) geldi de dedi: “Bizim denizde **أرماث**’a bindiğimiz olur; yanımızda su yoktur; deniz suyuyla abdest alır mıyız?” Buyurdu ki: “Suyu temizleyicidir; ölüsü helâldir.” **الأصمعي** dedi ki: **الرمث**: işte bu saldır; o, odundur; “فعل” vezninde “مفعول” manasındadır; **رمثت الشيء** (onu topladım ve ıslah ettim) dediğin zamandan.

**الرمث**: develerin kesre ile **الرمث** yemesidir; sonra ondan dolayı şikâyet eder; diğer ana kaynakların hepsinde böyle. Şeyhimizin nüshasında “**منه**” “**عنه**” yerine bulunmuştur. Ve develer kesre ile **رمثت** eder; **ترمث** eder **رمثا**; o hâlde o **رمثة**’dir (fetha sonra kesre ile) ve **رمثى**’dır, kısaltma üzere. **إبل رماثي** ( **عذارى** gibi): **الرمث** yedi de karınları şikâyet etti. Ebû Hanîfe dedi ki: O, onların **سلاح**’ıdır; **الرمث**’i aç iken yediklerinde onları tutar; o vakit onlardan korkulur. **الأزهري** — **طلح** maddesinde — dedi ki: **الرمث** ve **الغضى**; develer ikisini araştırdığında ve onlardan başka bir şeyden **عقبة**’leri olmadığında denir ki: **رمثت** ve **غضيت**; o hâlde o **رمثة** ve **غضية**’dir.

**الرمث**: sağmadan sonra memede kalan sütün artığı; çoğulu **أرماث**. Bunu İbn Sîde söyledi.

**الرمث**: üstünlük; **نوادر الأعراب**’da: “Falancanın falancaya karşı **رمث** ve **رمل**’i vardır”, yani üstünlük; aynı şekilde: “Onun üzerinde **فور** ve **مهلة** ve **نفل** vardır.”

**الرمث**: **سقاء المخيض** için bir bağ.

**الرمث**: sağma; denir ki: **رمث ناقتك**, yani memesinin içinde bir şey bırak. **الرمثة** **الرمث** gibidir. Ve onu **أرمثها** etti ve **رمثها** etti. Ve denir ki: **رمث في الضرع ترميثا**: onda bir şey bıraktı; bir nüshada “**به**” (onda) bir şey; **كأرمث** gibi. Şair dedi ki:

Ve **الفصيل** ehliyle **الفصيل**i ortak etti,
annede; ve onu **المرمث** sağdı.

**رمث** ellinin ve başkasının üzerine: arttı; ancak bu ve benzeri hususta elliyi kullanırlar; çünkü o, ömürlerin ortasıdır. Bundan dolayı Ebû Ubeyd onu dişler babında ve insanların onda artması hususunda diğer onluklar dışında kullandı. Ve koyunları yüzün üzerine **رمثت**: arttı. Ve deve sağım kabının üzerine **رمثت**: aynı şekilde. Râfi‘ b. Hadîc hadîsinde — beyaz toprağın altın ve gümüşle kiralanması sorulunca dedi ki —: “Sakınca yoktur; ancak **الإرماث**’tan nehiy olundu.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Böyle rivayet olunur; eğer sahih ise, “**رمثت الشيء بالشيء**” (onu onunla karıştırdım) sözünden olur; yahut “**رمث عليه**” ve “**أرمث**” (arttı) sözünden olur; yahut **الرمث**’ten olur; o da memedeki sütün artığıdır. Dedi ki: Sanki ondan, bazılarının payının bazısına karışması sebebiyle; yahut bazılarının bazılarından aldığı bir artış sebebiyle; yahut bazılarının bazılarının üzerine ekinden bir şey bırakması sebebiyle nehiy etti.

**الرمث**: eski ip; çoğulu **أرماث** ve **رماث**. Ve **حبل أرماث** yani **أرمام**; “**ثوب أخلاق**” dedikleri gibi. Âişe (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Sizi **الرماث**’ta olanı içmekten ve **النقير**’den nehyettim.” Ebû Mûsâ dedi ki: Lafız korunmuş ise, belki “**حبل أرماث**” sözündendir; yani **أرمام**; bununla, içinde eskilik ve yıpranmışlık bulunan kap kastedilmiş olur; onda içine konan nebîz sebebiyle bir alışkanlık oluşmuştur; çünkü bozulma ona daha çabuk olur. İbnü’l-A‘râbî’den: **الرمث**: çözülmüş ip.

**وأرض مرمثة**: kesre ile **الرمث** bitirir.

Ve falanca malında **أرمث** etti; ve aynı şekilde memesindeki: bıraktı; **كاسترمث** gibi. Konuşmada onun üzerine **أرمث** etti: onun üzerine arttı. **أرمث الحبل**: yumuşadı. **رمثت الشيء بالشيء**: onu onunla karıştırdım, demektir. Ve “**رمث أمرهم**” ( **كفرح** vezninde) **رمثا**: karıştı; Râfi‘ b. Hadîc hadîsi buna göre çıkar; geçtiği üzere. **وبئر مرموثة**: onda **رمث**’ten (harekeli), yani odundan bir dayanak vardır; **الصاغاني** nakletti. **والرماثة** — şeddeli —: yaban sığırından dişi koyun; **الصاغاني** nakletti. Denir ki: “Onlar işlerinde bir **مرموثاء** içindedir”, yani karışıklık.

**ورمثة** (kesre ile): bir isim. Ebû Hanîfe dedi ki: bitkinin adıyla adlandırıldı.

**والرميثة** (damme ile): bir yer. Nâbiga dedi ki:

Şüphesiz **الرميثة** mızraklarımızı engelleyicidir;
onda olan **سحم** ve **صفار**dan her ne ise.

**رميثة**: bir cemaatin ismidir; onlardan: Esedüddîn Ebû ‘Arâde **رميثة** b. Ebî Nemâ b. Ebî Sa‘d el-Hasenî; onun soyunda Mekke’de emirlik vardır. Onun soyundan: Şems Ebû’l-Mecd Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Alî er-**الرميثي** el-Buhârî el-Hanefî; Buhârâ’da 818 yılında doğdu; Semerkand ve Buhârâ kadısı Mollâ Miskîn’e okudu; Mekke’ye geldi; orada dolaştı; orada **الباسطية** şeyhi idi; 895 yılında öldü. Onun oğlu Şihâb Ahmed; ona Sehâvî, Süyûtî ve Dîmî icazet verdi; 948 yılında vefat etti. Kardeşi Muhammed; 894 yılında Medine’de Sehâvî’ye okuyanlardandır.

Ona ilâve olarak istidrâk edilenler: **الرمثة** (damme ile): sağmadan sonra memede kalan sütün artığı. Ve **الرمث**: hırsızlık; denir ki: **رمث يرمث رمثا**; yani çaldı. Ve **الترمثية**: insanın oturuşu kadar küçük bir kuyu; Araplardan bir adam yerin sıcaklığını istemek için onun içinde oturur; onu İbn ‘Asfûr zikretti. Ebû Hayyân dedi ki: onda **التاء** artırıldı. Ve deve **استرمثت**: onu bıraktım ve dedim ki: belki ayılır. Ve **يوم أرماث**: Kâdisiyye günlerinin ilk günüdür; bu, efendimiz Ömer’in (Allah ondan razı olsun) günlerindedir; Sa‘d b. Ebî Vakkâs’ın (Allah ondan razı olsun) emirliği zamanında. Yâkût dedi ki: Bilmiyorum; bir yer midir, yoksa bitkiyi mi kastettiler. Amr b. Şe’s el-Esedî dedi ki:

**أرماث** akşamı; biz onları sürüp uzaklaştırırken,
su içme yerlerinden **العوافي**’yi sürer gibi, **عكلا**.

Ve **أبو رمثة**: meşhur bir sahâbîdir; o **البلوى**’dır. Ve denir ki: **التميمي**; ve denir ki: **التيمي** — **تيم الرباب** —; **ث ر ب**’de geçti. Ve **أم رمثة**: ancak bununla bilinir; Hayber’in fethine şahit olanlarda; bunu Süheylî **الروض**’da söyledi.
