# رمح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%85%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رمح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رمح

باب الحاء والراء والميم معهما
ح ر م، ح م ر، م ح ر، م ر ح، ر ح م، ر م ح كلهن مستعملات
حرم:
الحَرَمُ: حَرَمُ مَكّةَ وما أحاط بها إلى قريبٍ من المَواقيت التي يُحْرِمُون منها، مَفصول بين الحِلِّ والحَرَم بمِنىً.
والمُحَرَّم في شعر الأعشى هو الحَرَم حيث يقول:
بأجْيادَ غربيَّ الصَّفا والمُحَرَّمِ
وقال النبيُّ- صلى الله عليه وعلى آله وسلم-: مَكَّةُ حَرَمُ إبراهيم، والمدينةُ حَرَمي.
والمُحَرَّم هو الحَرَم، ورجلٌ حِرْميٌّ: منسوبٌ إلى الحَرَم، قال:
لا تَأْويَنَّ لِحرمـيٍّ مـررتَ بـه		يوماً وإنْ أُلِقَي الحِرْميُّ في النار
وإذا نسبوا غير النّاس فتحوا وحرّكوا فقالوا: منسوبٌ إلى الحَرَم. أي: مُحْرِمون.
وتقول: أحْرَمَ الرجلُ فهو مُحْرِمٌ وحَرام، ويقالُ: إنّه حَرامٌ على مَن يرومُه بمكروهٍ، وقَومٌ حُرُمٌ أي: مُحْرِمون.
والأَشهُرُ الحُرُم ذو القَعْدة وذو الحِجة والمُحَرَّم ورَجَبٌ، ثلاثة سَرْدٌ وواحد فَرْدٌ. والمُحَرَّم سُمِّيَ به لأنَّهم لا يَسْتَحلُّونَ فيه القتال.
وأَحْرَمْتُ: دَخَلْتُ في الشهر الحَرام. والحُرْمةُ: ما لا يَحِلُّ لكَ انتِهاكُه.
وتقول: فلانٌ له حُرْمةٌ أي تَحَرَّمَ منّا بصُحبةً وبحَقٍّ.
وحُرَمُ الرجل: نِساؤه وما يَحمي. والمَحارِمُ: ما لا يحِلّ استحلالُه. والمَحْرَم: ذو الرّحم في القرابة وذات الرّحم في القرابة أي: لا يحِلّ تَزويجُها، يقال: هو ذو رَحِمٍ مَحْرَم وهي ذات رَحِمٍ مَحْرَم قال:
وجارة البَيْتِ أراها مَحْرَما
وحَريمُ الدار: ما أُضيفَ إليها من حُقوقها ومَرافِقها وحَريم البِئْر: مُلْقَى النَّبيثَة والمَمْشَى على جانِبَيْها ونحو ذلك. وحَريمُ النَّهر: مُلْقَى طينه والمَمْشَى على حافَتَيْه.
والحَريمُ: الذي حَرُمَ مَسُّه فلا يُدْنَى منه. وكانت العَرَبُ إذا حَجُّوا ألْقَوا الثِّيابَ التي دَخَلوا بها الحَرَمَ، فلا يلبَسونها ما داموا في الحَرَم، قال
كَفَى حَزَناً كَرِّي عليه كأنَّـه		لَقىً بينَ أيدي الطائفين حَريمُ
والحَرامُ ضِدُّ الحَلال، والجميع حُرُم، قال:
وباللّيْل هُنَّ عليه حُرُمْ
والمَحرومُ: الذي حُرِمَ الخَيْرَ حِرْماناً، ويُقَرأ قوله تعالى: "وحِرْمٌ على قَرْيةٍ"، أي واجب، عليهم، حَتْم لا يَرجِعونَ إلى الدنيا بعد ما هَلَكُوا.
ومن قَرَأَ: "وحَرامٌ على قريةٍ" يقول حُرِّمَ ذلك عليها فلا يُبْعَث دون يوم القيامة.
وحَرِمَ الرجلُ إذا لَجَّ في شيءٍ ومَحَكَ.
والحَرْمَى من الشّاء والبَقَر هي المُسْتَحْرِمة، تقول: استَحْرَمَتْ حِرْمةً إذا أرادَتْ السِّفاد وهُنَّ حَرَامَى أي مُستَحْرمات.
والقَطيعُ المُحَرَّم: السَّوْط الذي لم يَمْرُنْ، قال الأعشى:
تَرَى عَيْنَها صَغْواءَ في جَنْبِ مَأْقِها		تُراقِبُ كَفّي والقَطيعَ المُحَرَّمـا
رحم:
الرَّحمن الرَّحيم: اسمانِ مُشتَقّانِ من الرَّحْمة، ورَحْمةُ اللهِ وَسِعَتْ كلَّ شيْءٍ، وهو أرحم الراحمين، ويقال: ما أقرَبَ رُحْمَ فلانٍ إذا كانَ ذا مَرْحَمةٍ وبرٍّ، وقوله- جلَّ وعزَّ- "وأقرَبَ رُحْماً"، أي أَبَرَّ بالوالدَيْن من القتيل الذي قَتَلَه الخَضْرُ- عليه السلام-، وكان الأبَوان مُسلِمَيْن والابْنُ كان كافِراً فوُلِدَ لهما بعدُ بنتٌ فوَلَدَت نبيّاً، وأنشد:
أحْنَى وأرحَمُ من أُمٍّ بـواحـدهـا		رُحْماً وأشجَعُ من ذي لِبْدَةٍ ضاري
والمَرْحمةُ: الرَّحْمة، تقول: رَحِمْتُه أَرْحَمُه رَحْمةً ومَرْحمة، وتَرَحَّمْت عليه، أي قلت: رَحْمةُ اللهِ عليه، وقال الله- جلَّ وعزّ- "وتواصَوا بالصَّبْر وتَواصَوا بالمرْحَمة" أي أوصَى بعضُهم بعضاً برحمة الضَّعيف والتَّعْطُّف عليه.
والرَّحِمُ: بيْتُ مَنبِت الوَلَد ووِعاؤه في البَطْن. وبينهما رَحِمٌ أي قَرابةٌ قريبة، قال الأعشى:
نُجْفَى وتُقطَعُ منا الرَّحِمْ
وجمعُه الأرحام. وأما الرَّحِم الذي جاء في الحديث: الرَّحِمُ مُعَلَّقةٌ بالعَرْش، تقول: اللّهُمَ صِلْ من وَصَلَني واقطَعْ من قَطَعْني فالرَّحِمُ القرابة تجمَع بني أَبٍ.
وناقة رَحُومٌ: أصابَها داءٌ في رَحِمها فلا تَلْقَح، وتقول: قد رَحُمِتَ رُحْماً، وكذلك المرأة رَحِمَت ورَحُمَت إذا اشتَكَتْ رَحِمَها.
مرح:
المَرَحُ: شِدَّة الفَرَح حتى يُجاوزَ قَدْرَه. وفَرَسٌ مَرِحٌ مِمْراح مَرُوحٌ، وناقة مِمْراحٌ مَرُوحٌ، وقال:
نطوي الفَلا بمَرُوحٍ لحمُها زِيَمُ
ومَرْحَى: كلمة تقولها العَرَبُ عند الإصابة.
والتَّمريحُ: أنْ تُمْلأَ المَزادةُ أوَّلَ ما تُخْرَزِ حتى تُكْتَمَ خُروزُها، تقول: ذَهَبَ مَرَحُ المَزادة إذا لم يَسِلْ ماؤها، وقد مَرِحَتِ العين مَرَحاناً: اشْتدّ سَيَلانها، قال:
كأنَّ قَذًى في العَيْن قد مَرِحَت به		وما حاجة الأخرى إلى المَرَحان
ويقال: مَرِّح جلْدَك أي: ادهَنْه، قال الطرماح:
مدبُوغة لم تُمَرَّحِ
رمح:
الرُّمْح واحدُ الرِّماح. والرِّماحةُ: صَنْعَةُ الرَّمّاح.
والرامِحُ: نَجْمٌ يقال له السِّماكُ المِرْزَم.
وذو الرُّمَيْح: ضَرْبٌ من اليرابيع، طويل الرِّجْلَيْن في أوساط أوظفته، في كلّ وَظيفٍ فَضل ظُفْر.
وأخَذَتِ البُهْمَى رِماحَها: إذا امتَنَعَتْ من المراعي.
ورَمَحَتْ الدّابَّةُ بِرجْلِها تَرْمَحُ بها رَمْحاً، وكل ذي حافر يَرْمَح رمحاً إذا ضَرَب برِجْلَيْه، ورُبَّما استُعير الرُّمّحُ لذي الخُفِّ، قال الهذلي:
ّبطَعْنٍ كرَمْح الشَّوْلِ أَمسَتْ غَوارِزاً		حَواذبُها تَأْبَى على المـتُـغَـبِّـرِ
ويقال: بَرِئْتُ إليكَ من الجِماح والرِّماح، وهذا من العُيوب التي يُرَدُّ المبَيعُ بها ويقال: رَمَحَ الجُنْدُبُ أي: ضَرَبَ الحَصَى برِجْله، قال:
والجُنْدُبُ الجَون يَرْمَحُ
حمر:
الحُمْرة: لَوْنُ الأَحمْرَ، تقول: قد احمَرَّ الشيء احمِراراً إذا لَزِمَ لونَه فلم يَتَغَيَّرْ من حالٍ إلى حال، واحمارَّ يَحمارُّ احميراراً إذا كان عَرَضَاً حادثاً لا يثُبتُ، كقولك: جَعَلَ يَحمارُّ مَرَّةً ويَصفارُّ مرّةً.
والحَمَرُ: داء يعتري الدابَّةَ من كَثْرة الشَّعير، تقول: حَمِرَ يَحْمَرُ حَمَراً، وبِرْذَوْنٌ حَمِرٌ، وقال امرؤ القيس:
لَعَمْري لَسَعْدُ بن الضبِّابِ إذا غَدا		أحَبُّ إلينا منكَ، فا فَرَسٍ حَمِرْ
أراد: يافا فَرَسٍ حَمِره، لقَّبَه بفي فَرَسٍ حَمِرٍ لنَتَنِ فيه.
والحُمْرة: داء يعتَري الناسَ فَتَحمَرُّ مَواضِعُها، يُعالَجُ بالرُّقْية.
والحِمار: العَيْر الأهْليّ والوَحْشّي، والعَدَدُ: أحمِرة، والجميع: الحَمير والحُمُ والحُمُرات، والأنثى حِمارة وأَتانٌ.
والحَمِيرة: الأُشْكُزُّ: مُعَرَّب وليس بعَربيٍّ، وسُمِّيَتْ حَميرةٌ لأنَّها تَحْمَرُ أي: تُقْشَرُ، وكلُّ شيءٍ قَشَرْتَه فقد حَمَرْتَه فهو محمُورٌ وحَميرٌ.
والخَشَبة التي يَعْمَلُ عليها الصَّيْقلُ يقال لها: الحِمار: وحِمارَةُ القَدَم: هي المُشْرفة بين مَفصِلِها وأصابعها من فوق.
والحِمار: خَشَبةٌ في مُقَدَّم الرَّحْل تقبِضُ عليها المرأةُ، وهي في مُقَدَّم الإِكافِ أيضاً، قال الأعشى:
كما قيَّدَ الآسِراتُ الحِمارا
وحِمارُ قَبّان: دُوَيْبَّة صغيرة لازِقةٌ بالأرض ذات قوائم كثيرة.
وفي الحديث: غَلَبتنا عليكَ هذه الحَمْراء يعني العَجَم والموالي، لسُمْرة ألوان العَرَب وحُمْرة ألوان العَجَم.
وفَرَسٌ مِحْمَر وجمعُه مَحامِر ومَحامير أي: يَجري جَرْيَ الحِمار من بُطْئِه، قال:
يدِبُّ إذْ نَكَسَ الفُحْجُ المَحاميرُ.
والحُمَّرة: ضرَبْ من الطير كالعصافير، وبعضٌ يجعَلُ العصافير الحُمَّرة، قال:
يا لكِ من حُمَّرةٍ بالجَنْفَر
وحَمارَّةُ الصيَّفْ: شِدَّة وقت الحَرّ، ولم اسمَع على فَعَالْة غير هذه والزّعارّة. ثم سَمِعت بخراسان صَبارّة الشِّتاء، وسَمِعتُ: إنْ وراءَك لقُرّاً حِمِرّاً.
والأحمَرانِ: الزَّعْفَران والذهب.
ومَوْتٌ أحمر، ومِيتَةٌ حمراء، أي: شديدة، قال:
نُسقَى بأيدينا مَنايا حُمْرا
وسنةٌ حَمراءُ أي: شديدة، قال:
إليكَ أشكوُ سنَوَاتِ حُمْرا
أُخْرِجَ على نَعْت الأعوام فلم يقل حمراوات.
محر:
المَحارة: دابَّة في الصَّدَفَيْن. والمَحارة: باطن الأُذُن.
والمَحارة: ما يُوجَرُ به الصَّبيُّ ويُلَدُّ، ورُبَّما سُقِيَ فيها باللَّبَن لعِلّه.

### Türkçe

باب **الحاء** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

**ح ر م**، **ح م ر**، **م ح ر**، **م ر ح**، **ر ح م**، **ر م ح**: hepsinin tamamı kullanımdadır.

**حرم**:
**الحَرَمُ**: Mekke’nin **حَرَمُ**’ı ve onunla çevrili olan, onların kendisinden ihrama girdikleri **المَواقيت**’e yakın bir yere kadar olan kısım; **الحِلِّ** ile **الحَرَم** arasında **مِنىً** ile ayrılmıştır.
Ve A‘şâ’nın şiirinde **المُحَرَّم** **الحَرَم**’dır; şöyle dediği yerde:
بأجْيادَ غربيَّ الصَّفا والمُحَرَّمِ
Ve Peygamber -Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun- dedi: Mekke, İbrahim’in **حَرَمُ**’ıdır; Medine de benim **حَرَمي**’mdir.
Ve **المُحَرَّم** **الحَرَم**’dır; ve **حِرْميٌّ** bir adam: **الحَرَم**’a nisbet edilmiştir; dedi ki:
لا تَأْويَنَّ لِحرمـيٍّ مـررتَ بـه		يوماً وإنْ أُلِقَي الحِرْميُّ في النار
Ve insanlardan başkasına nisbet ettiklerinde fetha verdiler ve harekelediler; şöyle dediler: **الحَرَم**’a nisbet edilmiştir. Yani: **مُحْرِمون**.
Ve dersin: adam **أحْرَمَ** etti; o hâlde o **مُحْرِمٌ** ve **حَرام**’dır. Ve denilir: o, kendisini bir mekruh ile isteyen kimseye **حَرامٌ**’dır. Ve bir kavim **حُرُمٌ**: yani **مُحْرِمون**.
Ve **الأَشهُرُ الحُرُم**: **ذو القَعْدة** ve **ذو الحِجة** ve **المُحَرَّم** ve **رَجَبٌ**’dır; üçü ardışık (**سَرْدٌ**) ve biri tek (**فَرْدٌ**). Ve **المُحَرَّم** bununla adlandırıldı; çünkü onlar onda savaşmayı helâl saymazlardı.
Ve ben **أَحْرَمْتُ**: haram aya girdim. Ve **الحُرْمةُ**: senin onu çiğnemenin helâl olmadığı şeydir.
Ve dersin: falanın bir **حُرْمةٌ**’si vardır; yani bizden bir sohbet ve bir hak ile kendisini haram kıldı (dokunulmaz kıldı).
Ve adamın **حُرَمُ**’u: kadınları ve koruduğu şeydir. Ve **المَحارِمُ**: helâl sayılması helâl olmayan şeylerdir. Ve **المَحْرَم**: akrabalıkta rahim sahibi olan (erkek) ve akrabalıkta rahim sahibi olan (kadın); yani onunla evlenmek helâl olmaz. Denilir: o, **ذو رَحِمٍ مَحْرَم**’dır; o da **ذات رَحِمٍ مَحْرَم**’dır. Dedi ki:
وجارة البَيْتِ أراها مَحْرَما
Ve evin **حَريمُ**’i: ona, haklarından ve menfaatlerinden eklenen şeydir. Ve kuyunun **حَريم**’i: tortunun döküldüğü yer ve iki yanında yürüyüş yolu ve bunun benzeri şeylerdir. Ve nehrin **حَريم**’i: çamurunun döküldüğü yer ve iki kıyısında yürüyüş yoludur.
Ve **الحَريمُ**: dokunulması haram olan, dolayısıyla kendisine yaklaşılmayan şeydir. Araplar hac yaptıklarında, **الحَرَم**’a girdikleri elbiseleri atarlardı; **الحَرَم**’da kaldıkları müddetçe onları giymezlerdi. Dedi ki:
كَفَى حَزَناً كَرِّي عليه كأنَّـه		لَقىً بينَ أيدي الطائفين حَريمُ
Ve **الحَرامُ** **الحَلال**’ın zıddıdır; çoğulu **حُرُم**’dur. Dedi ki:
وباللّيْل هُنَّ عليه حُرُمْ
Ve **المَحرومُ**: hayırdan **حِرْماناً** ile mahrum bırakılan kimsedir. Ve Yüce Allah’ın sözü şöyle okunur: “**وحِرْمٌ على قَرْيةٍ**”; yani onların üzerine vacip, kesin (hatm)dir: helâk olduktan sonra dünyaya dönmezler.
Ve kim “**وحَرامٌ على قريةٍ**” diye okursa, der ki: bu ona haram kılındı; kıyamet gününden önce diriltilmez.
Ve adam **حَرِمَ** eder; bir şeyde inatla ısrar ettiğinde ve sürtündüğünde.
Ve koyun ve sığırdan **الحَرْمَى**: **المُسْتَحْرِمة**’dir. Dersin: **استَحْرَمَتْ** **حِرْمةً**; çiftleşmeyi istediğinde. Ve onlar **حَرَامَى**’dır; yani **مُستَحْرمات**.
Ve **القَطيعُ المُحَرَّم**: henüz yumuşamamış kamçıdır. A‘şâ dedi ki:
تَرَى عَيْنَها صَغْواءَ في جَنْبِ مَأْقِها		تُراقِبُ كَفّي والقَطيعَ المُحَرَّمـا

**رحم**:
**الرَّحمن** **الرَّحيم**: **الرَّحْمة**’den türemiş iki isimdir. Ve Allah’ın **رَحْمةُ**’si her şeyi kuşatmıştır; O, merhametlilerin en merhametlisidir. Ve denilir: falanın **رُحْمَ**’u ne kadar yakındır; merhamet ve iyilik sahibi olduğunda. Ve O’nun -aziz ve celil- sözü: “**وأقرَبَ رُحْماً**”; yani Hızır’ın -selâm üzerine olsun- öldürdüğü öldürülenden anne-babaya daha çok iyilik eden. Anne-baba Müslüman idi; oğul kâfir idi; sonra onlara bir kız doğdu; o da bir peygamber doğurdu. Ve şu beyit okunmuştur:
أحْنَى وأرحَمُ من أُمٍّ بـواحـدهـا		رُحْماً وأشجَعُ من ذي لِبْدَةٍ ضاري
Ve **المَرْحمةُ**: **الرَّحْمة**’dir. Dersin: ona merhamet ettim; **رَحِمْتُه أَرْحَمُه رَحْمةً ومَرْحمة**. Ve ona **تَرَحَّمْت**; yani “Allah’ın rahmeti onun üzerine olsun” dedim. Ve Allah -aziz ve celil- dedi: “**وتواصَوا بالصَّبْر وتَواصَوا بالمرْحَمة**”; yani zayıfa merhamet ve ona şefkat hususunda birbirlerine vasiyet ettiler.
Ve **الرَّحِمُ**: çocuğun bittiği yerin evi ve karındaki kabıdır. Ve aralarında bir **رَحِمٌ** vardır; yani yakın bir akrabalık. A‘şâ dedi ki:
نُجْفَى وتُقطَعُ منا الرَّحِمْ
Ve çoğulu **الأرحام**’dır. Hadiste gelen **الرَّحِم** ise: **الرَّحِمُ** arşa asılıdır; der ki: Allah’ım, beni birleştireni birleştir; beni koparanı kopar. O hâlde **الرَّحِمُ**: bir babanın oğullarını toplayan akrabalıktır.
Ve **رَحُومٌ** bir deve: rahminde bir hastalık isabet etmiştir; bu yüzden gebe kalmaz. Ve dersin: **رَحُمِتَ رُحْماً**; aynı şekilde kadın da rahminden şikâyet ettiğinde **رَحِمَت** ve **رَحُمَت** eder.

**مرح**:
**المَرَحُ**: sevinç şiddeti; ta ki ölçüsünü aşsın. Ve **مَرِحٌ** bir at; **مِمْراح** **مَرُوحٌ**. Ve **مِمْراحٌ مَرُوحٌ** bir deve. Ve dedi ki:
نطوي الفَلا بمَرُوحٍ لحمُها زِيَمُ
Ve **مَرْحَى**: Arapların isabet (başarı) anında söyledikleri bir kelimedir.
Ve **التَّمريحُ**: kırbanın ilk dikildiği sırada, dikişleri sıkılaşsın diye onun doldurulmasıdır. Dersin: kırbanın **مَرَحُ**’u gitti; suyu akmadığında. Ve göz **مَرِحَت** **مَرَحاناً**: akması şiddetlendi. Dedi ki:
كأنَّ قَذًى في العَيْن قد مَرِحَت به		وما حاجة الأخرى إلى المَرَحان
Ve denilir: **مَرِّح** derini; yani onu yağla. Tırmâh dedi ki:
مدبُوغة لم تُمَرَّحِ

**رمح**:
**الرُّمْح**: **الرِّماح**’ın tekilidir. Ve **الرِّماحةُ**: mızrakçının sanatı (mesleği)dir.
Ve **الرامِحُ**: **السِّماكُ المِرْزَم** denilen bir yıldızdır.
Ve **ذو الرُّمَيْح**: yer sincaplarından bir türdür; bacakları uzundur; bacak kemiklerinin ortalarında; her bir bacak kemiğinde tırnaktan bir fazlalık vardır.
Ve **البُهْمَى** **رِماحَها**’yı aldı: otlaklardan men edildiğinde (çekildiğinde).
Ve binek hayvanı ayağıyla **رَمَحَتْ**; onunla **تَرْمَحُ**; **رَمْحاً**. Ve her toynaklı, iki ayağıyla vurduğunda **رَمْحاً** **يَرْمَح** eder. Ve bazen **الرُّمّحُ**, **ذو الخُفِّ** için ödünç alınır. Hüzeylî dedi ki:
ّبطَعْنٍ كرَمْح الشَّوْلِ أَمسَتْ غَوارِزاً		حَواذبُها تَأْبَى على المـتُـغَـبِّـرِ
Ve denilir: sana karşı **الجِماح** ve **الرِّماح**’tan beri oldum. Bu, satılanın kendisiyle iade edildiği ayıplardandır. Ve denilir: çekirge **رَمَحَ** etti; yani ayağıyla çakılı vurdu. Dedi ki:
والجُنْدُبُ الجَون يَرْمَحُ

**حمر**:
**الحُمْرة**: **الأَحمْرَ**’ın rengidir. Dersin: şey **احمَرَّ** etti, **احمِراراً**; rengini sürdürdüğünde ve bir hâlden bir hâle değişmediğinde. Ve **احمارَّ يَحمارُّ احميراراً**: sabit olmayan, sonradan meydana gelen bir arız olduğunda; senin “bir kere kızarmaya, bir kere sararmaya başladı” demen gibi.
Ve **الحَمَرُ**: arpanın çokluğundan binek hayvanına arız olan bir hastalıktır. Dersin: **حَمِرَ يَحْمَرُ حَمَراً**. Ve **بِرْذَوْنٌ حَمِرٌ**. İmru’ul-Kays dedi ki:
لَعَمْري لَسَعْدُ بن الضبِّابِ إذا غَدا		أحَبُّ إلينا منكَ، فا فَرَسٍ حَمِرْ
Şunu istedi: “ey **فَرَسٍ حَمِرْ**”; onda bir koku bulunduğu için ona **في فَرَسٍ حَمِرٍ** ile lakap taktı.
Ve **الحُمْرة**: insanlara arız olan bir hastalıktır; yerleri kızarır; rukye ile tedavi edilir.
Ve **الحِمار**: evcil ve yabanî eşektir. Ve sayı: **أحمِرة**; ve hepsi: **الحَمير** ve **الحُمُ** ve **الحُمُرات**. Dişisi **حِمارة** ve **أَتانٌ**’dır.
Ve **الحَمِيرة**: **الأُشْكُزُّ**’dur; Arapçalaştırılmıştır, Arapça değildir. Ve **حَميرةٌ** diye adlandırıldı; çünkü o **تَحْمَرُ** eder; yani soyulur. Ve her şeyi soyduğunda onu **حَمَرْتَه** etmiş olursun; o hâlde o **محمُورٌ** ve **حَميرٌ**’dir.
Ve cilacının üzerinde çalıştığı tahta parçasına **الحِمار** denilir. Ve ayağın **حِمارَةُ**’sı: üst taraftan, eklemi ile parmakları arasındaki çıkıntılı kısımdır.
Ve **الحِمار**: semerin ön tarafında bir tahta parçasıdır; kadın ona tutunur. Ve o, **الإِكافِ**’ın ön tarafında da böyledir. A‘şâ dedi ki:
كما قيَّدَ الآسِراتُ الحِمارا
Ve **حِمارُ قَبّان**: yere yapışık, çok ayaklı küçük bir böcektir.
Ve hadiste: “bu **الحَمْراء** seni bize karşı galip getirdi” (denilmiştir); bununla Acemler ve mevlâlar kastedilir; Arapların renklerinin esmerliği ve Acemlerin renklerinin kızıllığı sebebiyle.
Ve **مِحْمَر** bir at; çoğulu **مَحامِر** ve **مَحامير**; yani yavaşlığından dolayı eşeğin koşuşu gibi koşar. Dedi ki:
يدِبُّ إذْ نَكَسَ الفُحْجُ المَحاميرُ.
Ve **الحُمَّرة**: serçeler gibi bir kuş türüdür. Bazısı serçeleri **الحُمَّرة** yapar. Dedi ki:
يا لكِ من حُمَّرةٍ بالجَنْفَر
Ve **حَمارَّةُ الصيَّفْ**: sıcak vaktinin şiddetidir. **فَعَالْة** vezninde bunun ve **الزّعارّة**’den başkasını işitmedim. Sonra Horasan’da **صَبارّة الشِّتاء** işittim. Ve işittim: “senin arkanda **قُرّاً حِمِرّاً** vardır.”
Ve **الأحمَرانِ**: **الزَّعْفَران** ve altındır.
Ve **مَوْتٌ أحمر** ve **مِيتَةٌ حمراء**: yani şiddetli. Dedi ki:
نُسقَى بأيدينا مَنايا حُمْرا
Ve **سنةٌ حَمراءُ**: yani şiddetli. Dedi ki:
إليكَ أشكوُ سنَوَاتِ حُمْرا
Yılların sıfatı üzere çıkarıldı; bu yüzden **حمراوات** demedi.

**محر**:
**المَحارة**: iki kabuk içinde bir canlıdır. Ve **المَحارة**: kulağın iç kısmıdır.
Ve **المَحارة**: çocuğa onunla ağıza akıtılan ve zorla içirilen şeydir; bazen hastalığı sebebiyle onda süt içirilir.
