# رمز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%85%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رمز

الرَّمْزُ: تصويت خفي باللسان كالهَمْس، ويكون تحريكَ الشفتين بكلام غير مفهوم باللفظ من غير إِبانة بصوت إِنما هو إِشارة بالشفتين، وقيل: الرَّمْزُ إِشارة وإِيماء بالعينين والحاجبين والشفتين والفم. والرَّمْزُ في اللغة كل ما أَشرت إِليه مما يُبانُ بلفظ بأَي شيءٍ أَشرت إِليه بيد أَو بعين، ورَمَزَ يَرْمُزُ ويَرْمِزُ رَمْزاً. وفي التنزيل العزيز في قصة زكريا، عليه السلام: أَلا تكلِّمَ الناسَ ثلاثةَ أَيام إِلا رَمْزاً.ورَمَزَتْه المرأَة بعينها تَرْمِزُه رَمْزاً: غَمَزَتْه. وجارية رَمَّازَةٌ: غَمَّازَةٌ، وقيل: الرَّمَّازَة الفاجرة مشتق من ذلك أَيضاً، ويقال للجارية الغمازة بعينها: رَمَّازَةٌ أَي تَرْمُزُ بفيها وتَغْمِزُ بعينها؛ وقال الأَخطل في الرَّمَّازة من النساء وهي الفاجرة: أَحاديثُ سَدَّاها ابنُ حَدْراءَ فَرْقَد،
ورَمَّازَةٍ مالتْ لمن يَسْتَمِيلُها
قال شمر: الرمازة ههنا الفاجرة التي لا تَرُدُّ يَدَ لامِسٍ، وقيل للزانية رَمَّازَة لأَنها تَرْمُزُ بعينها. ورجل رَمِيزُ الرأْي ورَزِينُ الرأْي أَي جَيِّدُ الرأْي أَصيلُه؛ عن اللحياني وغيره. والرَّمِيزُ: العاقل الثَّخِين الرَّزِينُ الرأْي بَيِّنُ الرَّمَازَة، وقد رَمَزَه. والرَّامُوزُ: البحرُ.
وارْتَمَزَ الرجلُ وتَرَمَّزَ: تحرك. وإِبل مَرامِيزُ: كثيرة التحرُّك؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
سَلاجِمُ الأَلْحِي مَرامِيزُ الهامْ
قوله سلاجم الأَلحي من باب أَشْفَى المرفق، إِنما أَراد طول الأَلْحِي فأَقام الاسم مام الصفة، وأَشباهه كثيرة.
وما ارْمَأَزَّ من مكانه أَي ما برح. وارْمَأَزَّ عنه: زال. وارْتَمَزَ من الضربة أَي اضطرب منها؛ وقال:
خَرَرْتُ منها لقَفايَ أَرْتَمِزْ
وتَرَمَّزَ مثله. وضربه فما ارْمَأَزَّ أَي ما تحرَّك. وكتيبة رَمَّازَةٌ إِذا كانت تَرْتَمِزُ من نواحيها وتموج لكثرتها أَي تتحرك وتضطرب.والرَّمْزُ والتَّرَمُّزُ في اللغة: الحَزْمُ والتحرُّك. والمُرْمَئِزُّ: اللازمُ مكانه لا يبرح؛ أَنشد ابن الأَنباري: يُرِيحُ بعدَ الجِدِّ والتَّرْمِيزِ،
إِراحَةَ الجَِدايَةِ النَّفُوزِ
قال: الترميز من رَمَزَت الشاة إِذا هُزِلَتْ، وارتمز البعير: تحركت أَرْآدُ لَحْيِه عند الاجترار. والتُّرامِزُ من الإِبل: الذي إِذا مضغ رأَيت دماغه يرتفع ويَسْفُلُ. وقيل: هو القوي الشديد،وهو مثال لم يذكره سيبويه، وذهب أَبو بكر إِلى أَن التاء فيها زائدة، وأَما ابن جني فجعله رباعيّاً.
والرَّامِزَتانِ: شَحْمتان في عين الركبة.
ورَمُزَ الشيءُ يَرْمُزُ وارْمَأَزَّ: انقبض. وارْمَأَزَّ: لزم مكانه. والرَّمَّازَةُ: الاسْتُ لانضمامها، وقيل: لأَنها تَمُوجُ، وتَرَمَّزَتْ: ضَرطَتْ ضَرطاً خفيّاً. والرَّمِيزُ: الكثير الحركة، والرَّمِيزُ: الكبير. يقال: فلان رَبِيز ورَمِيزٌ إِذا كان كبيراً في فنه، وهو مُرْتَبِزٌ ومُرْتَمِزٌ. ورَمَزَ فلانٌ غَنَمَه وإِبله: لم يَرْضَ رِعْيَةَ راعيها فحوّلها إِلى راع آخر؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
إِنَّا وجَدْنا ناقَةَ العَجُوزِ
خَيْرَ النِّياقاتِ على التَّرْمِيزِ

### Türkçe

**الرَّمْزُ**: dil ile gizli bir ses çıkarma, **الهَمْس** gibi; ve dudakları hareket ettirmek olur.

Anlaşılmayan bir söz ile, lafızla anlaşılır kılmaksızın, sesle açıklama olmaksızın; ancak dudaklarla bir işarettir; ve denildi ki:

**الرَّمْزُ** gözlerle, kaşlarla, dudaklarla ve ağızla işaret ve imâdır. Ve **الرَّمْزُ**

dilde, lafızla açıklanan şeylerden, ona işaret ettiğin her şeydir; hangi şey ile işaret ettiysen: el ile

yahut göz ile; ve **رَمَزَ** **يَرْمُزُ** ve **يَرْمِزُ** **رَمْزاً**. Ve aziz tenzilde,

Zekeriyyâ kıssasında, ona selâm olsun: İnsanlarla üç gün konuşmaman,

ancak **رَمْزاً** (ile). Ve kadın onu gözüyle **رَمَزَتْه**; onu **تَرْمِزُه** **رَمْزاً**: onu **غَمَزَتْ**. Ve bir câriye

**رَمَّازَةٌ**: **غَمَّازَةٌ**; ve denildi ki: **الرَّمَّازَة** fâcire (ahlâksız kadın)dır; bundan da türemiştir; yani ayrıca. Ve denilir

gözüyle göz kırpan câriyeye: **رَمَّازَةٌ**; yani ağzıyla **تَرْمُزُ** ve gözüyle **تَغْمِزُ**;

ve **الأَخطل** kadınlardan **الرَّمَّازَة** hakkında—ki o fâciredir—şöyle dedi:

أَحاديثُ سَدَّاها ابنُ حَدْراءَ فَرْقَد،
ورَمَّازَةٍ مالتْ لمن يَسْتَمِيلُها

Şemmer dedi: **الرمازة** burada, dokunanın elini geri çevirmeyen fâciredir; ve denildi ki

zâniyeye **رَمَّازَة**; çünkü o gözüyle **تَرْمُزُ**. Ve bir adam **رَمِيزُ الرأْي** ve **رَزِينُ الرأْي**; yani iyi görüşlü, onun asıllısı; Lihyânî ve başkasından. Ve **الرَّمِيزُ**: akıllı,

kalın (ağırbaşlı), **الرَّزِينُ الرأْي**; **بَيِّنُ الرَّمَازَة**; ve onu **رَمَزَه**.

Ve **الرَّامُوزُ**: denizdir.

Ve adam **ارْتَمَزَ** ve **تَرَمَّزَ**: hareket etti. Ve develer **مَرامِيزُ**: çok hareketli;

İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

سَلاجِمُ الأَلْحِي مَرامِيزُ الهامْ

Onun sözü “**سلاجم الأَلحي**”, “**أَشْفَى المرفق**” babındandır; ancak **الأَلْحِي**’nin uzunluğunu kastetti;

böylece ismi sıfatın yerine ikame etti; ve benzerleri çoktur.

Ve yerinden **ارْمَأَزَّ** etmedi; yani ayrılmadı. Ve ondan **ارْمَأَزَّ**: uzaklaştı. Ve **ارْتَمَزَ**

darb(e)den; yani ondan sarsıldı; ve dedi ki:

خَرَرْتُ منها لقَفايَ أَرْتَمِزْ

Ve **تَرَمَّزَ** onun gibidir. Ve ona vurdu da **ارْمَأَزَّ** etmedi; yani hareket etmedi. Ve bir birlik

**رَمَّازَةٌ**, eğer yanlarından **تَرْتَمِزُ** ve çokluğundan dalgalanırsa; yani hareket eder

ve sarsılır. Ve dilde **الرَّمْزُ** ve **التَّرَمُّزُ**: sıkılık (azim) ve hareket etmektir.

Ve **المُرْمَئِزُّ**: yerini tutan, ayrılmayan; İbnü’l-Enbârî inşâd etti:

يُرِيحُ بعدَ الجِدِّ والتَّرْمِيزِ،
إِراحَةَ الجَِدايَةِ النَّفُوزِ

Dedi: **الترميز**, koyun **رَمَزَت** ettiği zaman (yani) zayıfladığı zamandandır; ve deve **ارتمز**: geviş getirirken

çenesinin gevşek etleri hareket etti. Ve develerden **التُّرامِزُ**: çiğnediği zaman beyninin yükselip

alçaldığını gördüğün şeydir. Ve denildi ki: o güçlü, şiddetlidir; ve o, Sîbeveyh’in zikretmediği bir misaldir;

ve Ebû Bekir, içindeki **التاء**’nın زائد olduğuna gitti; أما İbn Cinnî ise onu

dörtlü (rubâî) yaptı.

Ve **الرَّامِزَتانِ**: diz gözünde iki yağ parçasıdır.

Ve şey **رَمُزَ** **يَرْمُزُ** ve **ارْمَأَزَّ**: büzüldü. Ve **ارْمَأَزَّ**: yerini tuttu.

Ve **الرَّمَّازَةُ**: **الاسْتُ** (makat), birleşmesinden dolayı; ve denildi ki: çünkü o dalgalanır. Ve **تَرَمَّزَتْ**:

gizli bir osuruğu osurdu. Ve **الرَّمِيزُ**: çok hareketli; ve **الرَّمِيزُ**:

büyük. Denilir: falan **رَبِيز** ve **رَمِيزٌ**, eğer sanatında büyük ise; ve o **مُرْتَبِزٌ**

ve **مُرْتَمِزٌ**’dir. Ve falan, koyununu ve develerini **رَمَزَ**: çobanının güdüşünden razı olmadı da

onu başka bir çobana çevirdi; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

إِنَّا وجَدْنا ناقَةَ العَجُوزِ
خَيْرَ النِّياقاتِ على التَّرْمِيزِ
