# رمض — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%B6/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%85%D8%B6/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رمض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%B6.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رمض

باب الضاد والراء والميم معهما
ض ر م، ر ض م، ر م ض، م ر ض، ض م ر مستعملات
ضرم:
الضَّرَمُ من الحَطَب: ما التَهَبَ سريعاً، الواحدة ضَرَمة.
والضَّرَمُ: مصدر ضَرِمَتِ النّارُ تَضْرَمُ ضَرَماً.
وضَرِمَ الأسَدُ اذا اشتَدَّ حَرُّ جَوْفِه من الجُوعِ، وكذلك غيره من اللَّواحِمِ، قال:
لا تَراني والِغاً في مجـلِـسٍ		في لُحُومِ القومِ كالسَّبْعِ الضَّرِمْ
والضَّرَمُ: شِدَّة العَدْوِ، وفَرَسٌ ضَرِمُ العَدْوِ وضَرِم الرَّفاقِ، قال:
رَفاقُها ضَرِمٌ وجَرْيُها حَذِمُ		ولحمُها زِيَمٌ والبطنُ مَقبُورُ
يقول: اذا مَشَتْ على الرَّقاقِ اشتَدَّ جَرْيُها.
والضِّرامُ: الذي تُضْرَمُ به النّارُ.
والضِّرامُ: جماعة الضَّرَم من الحَطَب.
واضْطَرَمَتِ النّارُ، وأضْرَمَها غيرُها في الحَطَب.
والضِّرامُ: ما يُرَى من اشتِعال اللَّهَب.
والضَّريمُ: اسْمٌ للحَريق.
رضم: الرَّضَمُ: حِجارةٌ مُجتَمِعةٌ غيرُ ثابتةٍ في الأرض، كأنَّها منثورةٌ في بطُون الأوديِة، ويُجْمَع الرَّضَمُ على رِضام.
وحِجارةٌ مَرْضومةٌ بعضُها فوقَ بعضٍ.
وبِرْذَونٌ مَرْضُومُ العَصَبِ اذا كانَ قد تَشَنَّجَ وصارَ فيه كالعُقَدِ وأنشد: مُبَيَّن الأمشاش مَرْضوم العَصَبْ ورُضامٌ: اسمُ موضعِ.
رمض:
الرَّمَضُ: حَرُّ الحِجارة من شِدَّةِ حَرِّ الشمس، والاسمُ الرَّمْضاءُ.
وأرضٌ رَمِضةٌ بالحجارة.
ورَمِضَ الانسان رَمَضاً اذا مَشَى على الرَّمْضاءِ.
والرَّمَضُ: حُرْقةُ القَيْظ.
وقد أَرْمَضَني هذا الأمرُ فرَمِضْتُ، قال رؤبة: ومن تَشَكَّى مَضْلَةَ الإِرماضِ أو خُلّةٌ أحْرَكْتُ بالإحماض والرَّمَضُ: مَطَرٌ قبل الخريف.
والرَّمضاءُ مُلتَهبةٌ يعني شدَّةٌ الحَرِّ.
ورَمَضانُ: شَهْرُ الصَّوْمِ.
مرض:
التَّمريضُ: حُسْنُ القيام على المريض، يقال: مَرَّضْتُ المريضَ تمريضاً اذا قمت عليه.
وتمريض الأمر: ان تُوهِنَه ولا تُنْضِجَه.
ويقال: قلبٌ مريضٌ من العَداوة ومن النِّفاق، وقال الله تعالى: في قُلُوبِهم مَرَض، أي نِفاق.
والمَراضانِ: واديانِ مُلتقاهما واحد.
وقال فلانٌ قولاً فأَمرَضَ، أي قارَبَ الصَّوابَ ولم يَبلُغْه، قال: اذا ما قالَ أمْرَضَ أو أصابا
مضر:
لَبَنٌ مَضير: شديد الحُمُوضة، ويُقال: إِنَّ مُضَرَ كانَ مولَعاً بشُرْ به فسُمِّيَ به.
والمَضيرةُ: مُرَيْقةٌ تُطبَخُ بلَبَنٍ وأشياء.
وتُماضِرُ: اسمُ امرأةٍ.
وتَمَضَّرَ: اعتَزَى الى مُضَرَ.
والتَمَضُّر: التَعَصُّبُ لِمُضَرَ.
ضمر:
الضُّمْرُ من الهُزالِ ولُحُوق البطْن، والفعْلُ: ضَمَرَ يضْمُرُ ضُمُوراً فهو ضامِرٌ.
وقَضيبٌ ضامِرٌ: انضَمَرَ وذَهَبَ ماؤه.
والمِضمارُ: موضعٌ تُضَمَّرُ فيه الخَيْل، وتضميرُها أنْ تُعْلَفَ قُوتاً بعد السِّمَن.
والضَّميرُ: الشيءُ الذي تُضمِرُه في ضَمير قلبِكَ.
وتقول: أضْمَرْتُ صَرفَ الحَرْفِ اذا كان متحرِّكاً فأسْكَنتُه. فأسْكَنْتُه.
والغِناءُ مِضمار الشِّعْر أي به يُخْتَبَر، قال:
تَغَنَّ بالشِّعْر إِمْا كُنتَ ذا بَصَرٍ		إِنَّ الغِناءَ لهذا الشِّعر مِضمارُ
والضَّمْرُ من الرجال: المُهَضَّمُ البطن، اللطيفُ الجسم، وامرأةٌ ضَمْرَةٌ.
والضِّمارُ من العِداتِ: ما كانَ ذا تَسويفٍ، قال الراعي:
حَمِدْنَ مَزارَه ولَقِينَ منـه		عَطاءً لم يكنْ عِدَةً ضِمارا
ولُؤْلُؤٌ مُضْطَمِرٌ أي فيه بعضُ الانضِمام، قال: تَلأْلُؤٌ لُؤْلُؤٍ فيه اضطِمارُ وتضَمَّرَ وجهُه أي انضَمَّت جلدته من الهُزال.
والضُّمرانُ: من دِقِّ الشَّجَر، وقيلَ: هو الحَمْضُ.
والضُّمْرانُ اسمُ كلبٍ.
والضَّومَرانُ والضَّيْمُرانُ: نوع من الرَّيْحان.
والضَّمارُ من المالِ: مالا يُرْجَى رُجُوعُه.

### Türkçe

باب **الضاد** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

**ض ر م**، **ر ض م**، **ر م ض**، **م ر ض**، **ض م ر** kullanımdadırlar

**ضرم**:
**الضَّرَمُ** odun cinsinden: çabucak tutuşan şey; teki **ضَرَمة**’dir.
Ve **الضَّرَمُ**: **ضَرِمَتِ النّارُ تَضْرَمُ ضَرَماً**’ın mastarıdır.
Ve aslan, açlıktan içinin harareti şiddetlendiği zaman **ضَرِمَ** olur; aynı şekilde diğer et yiyenler de; dedi ki:
لا تَراني والِغاً في مجـلِـسٍ		في لُحُومِ القومِ كالسَّبْعِ الضَّرِمْ
Ve **الضَّرَمُ**: koşmanın şiddetidir; ve **فَرَسٌ ضَرِمُ العَدْوِ** ve **ضَرِم الرَّفاقِ** (yani koşuda ve arkadaşlara katılmada şiddetli), dedi ki:
رَفاقُها ضَرِمٌ وجَرْيُها حَذِمُ		ولحمُها زِيَمٌ والبطنُ مَقبُورُ
Der ki: ince taşlar üzerinde yürüdüğü zaman koşması şiddetlenir.
Ve **الضِّرامُ**: ateşin onunla tutuşturulduğu şeydir.
Ve **الضِّرامُ**: odundan **الضَّرَم**’ın topluluğudur.
Ve ateş **اضْطَرَمَتِ**; ve başkası onu odun içinde **أضْرَمَ**.
Ve **الضِّرامُ**: alevin tutuşmasından görülen şeydir.
Ve **الضَّريمُ**: yangın için bir isimdir.

**رضم**: **الرَّضَمُ**: yerde sabit olmayan, bir araya toplanmış taşlardır; sanki vadilerin karınlarında saçılmış gibidir; ve **الرَّضَمُ**, **رِضام** üzerine cem edilir.
Ve bazıları bazısının üstünde olan **حِجارةٌ مَرْضومةٌ**.
Ve siniri **مَرْضُومُ العَصَبِ** olan bir **بِرْذَونٌ**, eğer kasılmış ve onda düğümler gibi olmuşsa; ve şu beyit okunmuştur: مُبَيَّن الأمشاش مَرْضوم العَصَبْ
Ve **رُضامٌ**: bir yer adıdır.

**رمض**:
**الرَّمَضُ**: güneşin şiddetli hararetinden taşların sıcaklığıdır; isim **الرَّمْضاءُ**’dır.
Ve taşlı **أرضٌ رَمِضةٌ**.
Ve insan, **الرَّمْضاءِ** üzerinde yürüdüğü zaman **رَمِضَ** olur, **رَمَضاً**.
Ve **الرَّمَضُ**: yaz sıcağının yakıcılığıdır.
Ve bu iş beni **أَرْمَضَ** etti de ben **رَمِضْتُ**; Rü’be dedi ki: ومن تَشَكَّى مَضْلَةَ الإِرماضِ أو خُلّةٌ أحْرَكْتُ بالإحماض
Ve **الرَّمَضُ**: güzden önce bir yağmurdur.
Ve **الرَّمضاءُ** alevlenmiş (yakıcı)dır; yani hararetin şiddetidir.
Ve **رَمَضانُ**: oruç ayıdır.

**مرض**:
**التَّمريضُ**: hastaya iyi bakıp gözetmektir; denir ki: hastaya baktığım zaman **مَرَّضْتُ المريضَ تمريضاً**.
Ve işin **تمريض**i: onu zayıflatman ve olgunlaştırmaman (tamamlamaman)dır.
Ve denir ki: düşmanlıktan ve nifaktan **قلبٌ مريضٌ**; ve Allah Teâlâ dedi ki: في قُلُوبِهم مَرَض، yani nifak.
Ve **المَراضانِ**: buluşma yerleri bir olan iki vadidir.
Ve falan bir söz söyledi de **فأَمرَضَ**; yani doğruya yaklaştı ve ona ulaşmadı; dedi ki: اذا ما قالَ أمْرَضَ أو أصابا

**مضر**:
**لَبَنٌ مَضير**: şiddetli ekşilikte süt; ve denir ki: **مُضَرَ** şerbetini sevmeye düşkündü de onunla adlandırıldı.
Ve **المَضيرةُ**: süt ve şeylerle pişirilen bir çorbacıktır.
Ve **تُماضِرُ**: bir kadının adıdır.
Ve **تَمَضَّرَ**: **مُضَرَ**’a nisbet etti (ona intisap etti).
Ve **التَمَضُّر**: **مُضَرَ** için taassuptur.

**ضمر**:
Zayıflıktan ve karnın içe çekilmesinden **الضُّمْرُ**; fiil: **ضَمَرَ يضْمُرُ ضُمُوراً**; o da **ضامِرٌ**’dir.
Ve **قَضيبٌ ضامِرٌ**: incelip büzüldü ve suyu gitti.
Ve **المِضمارُ**: atların zayıflatıldığı yerdir; onların **تضمير**i, semizlikten sonra ölçülü yemle beslenmeleridir.
Ve **الضَّميرُ**: kalbinin içindeki **ضَمير**de gizlediğin şeydir.
Ve dersin ki: hareketli iken onu sükûnlu yaptığım zaman harfin i‘rabını **أضْمَرْتُ صَرفَ الحَرْفِ**; böylece onu sükûnlu yaptım.
Ve şarkı, şiirin **مِضمار**ıdır; yani onunla sınanır; dedi ki:
تَغَنَّ بالشِّعْر إِمْا كُنتَ ذا بَصَرٍ		إِنَّ الغِناءَ لهذا الشِّعر مِضمارُ
Ve erkeklerden **الضَّمْرُ**: karnı ezilmiş (içe çekilmiş), bedeni latif olandır; ve **امرأةٌ ضَمْرَةٌ**.
Ve vaatlerden **الضِّمارُ**: oyalama (ertelemeli) olan şeydir; râ‘î dedi ki:
حَمِدْنَ مَزارَه ولَقِينَ منـه		عَطاءً لم يكنْ عِدَةً ضِمارا
Ve **لُؤْلُؤٌ مُضْطَمِرٌ**: yani onda bir miktar büzülme vardır; dedi ki: تَلأْلُؤٌ لُؤْلُؤٍ فيه اضطِمارُ
Ve yüzü **تضَمَّرَ**: yani zayıflıktan derisi büzüldü.
Ve **الضُّمرانُ**: ince ağaçtandır; ve denildi ki: o **الحَمْضُ**’dur.
Ve **الضُّمْرانُ** bir köpeğin adıdır.
Ve **الضَّومَرانُ** ve **الضَّيْمُرانُ**: reyhan türünden bir türdür.
Ve maldan **الضَّمارُ**: geri dönmesi umulmayan maldır.
