# رمع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%85%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رمع

التَّرَمُّع: التحرُّك. رَمَعَ الرجلُ يَرْمَعُ رَمْعاً ورَمَعاناً وتَرَمَّع: تحرّك، وقيل: رَمَع بِرأْسِه إِذا سُئل فقال: لا؛ حكي ذلك عن أَبي الجراح. ويقال: هو يَرْمَع بيديه أَي يقول: لا تجئ، ويُومئ بيديه أَي يقول تعالى. ورَمَعَ لشيءُ رَمَعاناً: اضْطَرَبَ.
والرَّمَّاعةُ، بالتشديد: ما تحرّك من رأْس الصبيّ الرضيع من يافُوخه من رِقَّته، سميت بذلك لاضْطِرابها، فإِذا اشتدت وسكِن اضْطِرابُها فهي اليافُوخُ. والرَّمَّاعة: الاسْتُ لأَنها تَرَمَّع أَي تَحَرّكُ فتجِيء وتذهَب مثل الرّمَّاعة من يافوخ الصبي. ويقال: كَذَبتْ رَمّاعَتُه إِذا حَبَقَ، وتَرَفَّع في طُمَّته تَسَكَّع في ضَلالته يَجيء ويذهب. يقال: دَعْهُ يَتَرَمَّع في طُمَّته، قيل: هو يَتَسَكَّعُ في ضلالته، وقيل: معناه دَعه يَتَلَطَّخ بخُرْئه.
ابن الأَعرابي: الرَّمِعُ الذي يتحرك طرَفُ أَنفه من الغضَب. ورَمَع أَنفُ الرجل والبعير يرْمَعُ رَمَعاناً وتَرَمَّعَ، كلاهما: تحرَّك من غَضب، وقيل: هو أَن تراه كأَنه يتحرك من الغضب. ويقال: جاءنا فلان رامِعاً قِبِرَّاه؛ القِبِرَّى: رأْس الأَنف، ولأَنفِه رَمَعان أَي تحرُّكٌ. وفي الحديث: أَنه اسْتَبَّ عنده رجلانِ فَغَضِب أَحدهما حتى خُيِّلَ إِلى من رآه أَن أَنفه يَتَرَمَّع؛ قال أَبو عبيد: هذا هو الصواب، والرواية يَتَمزَّعُ وليس يَتَمزَّع بشيء، قال الأَزهري: إِن صَحَّ يتمزع فإِن معناه يتشقَّق. يقال: مزَّعْت الشيءَ إِذا قسَّمْته، قال: وأَنا أَحسَبه يَتَرمَّع وهو أَن تراه كأَنه يَرْعُد من شدة الغضب. وقَبَّحَ الله أُمّاً رَمَعَتْ به رَمْعاً أَي ولدته.
والرُّماعُ: داء في البطن يصفرّ منه الوجه. ورُمِع ورُمِّعَ ورَمِع رَمَعاً وأَرْمَعَ: أَصابه ذلك، والأَوّلُ أَعلى؛ أَنشد ابن الأَعرابي: بِئْسَ غِذاء العَزَب المَرْمُوع
حَوْأَبةٌ تُنْقِضُ بالضُّلُوع
(* قوله «غذاء العزب» كذا بالأصل، والذي في شرح القاموس: مقام الغرب.) والرَّمَّاعُ: الذي يشتكي صُلْبَه من الرُّماع. وهو وجع يَعْرِض في ظهر الساقي حتى يمنعه من السَّقْي. واليَرْمَعُ: الحَصى البيض تَلأْلأُ في الشمس؛ وقال رؤبة يذكر السراب:
ورَقْرَقَ الأَبْصارَ حتى أَفْدَعا
بالبيدِ، إِيقادَ النهار اليَرْمَعا
قال اللحياني: هي حجارة لينة رقاق بيض تَلْمَع، وقيل: هي حجارة رخْوة، والواحدة من كل ذلك يَرْمَعة. ويقال للمَغْموم: تركته يَفُتُّ اليَرْمَع؛ وفي مَثَل:
كَفّا مُطَلَّقةٍ تَفُتُّ اليَرْمَعا
يضرب مثلاً للنادم على الشيء. ويقال: اليَرْمَعُ الخَرّارةُ التي تلعب بها الصبيان إِذا أُدِيرت سمعت لها صوتاً، وهي الخُذرُوف. ورِمَعٌ: منزل بعينه للأَشعريين. ورِمَعٌ ورُماعٌ: موضعان. وفي الحديث ذكر رِمَع، قال ابن الأَثير: هي بكسر الراء وفتح الميم، موضع من بلاد عَكٍّ باليمن. قال ابن بري: ورِمَعٌ جبل باليمن؛ قال أَبو دَهْبَل: ماذا رُزِئنا غداةَ الخَلِّ منْ رِمَعٍ،
عند التفرُّقِ، مِن خَيْرٍ ومن كَرَمِ

### Türkçe

**التَّرَمُّع**: hareket etme. Adam **رَمَعَ** eder, **يَرْمَعُ**; **رَمْعاً** ve **رَمَعاناً**;
ve **تَرَمَّع**: hareket etti; ve denildi ki: **رَمَع** başıyla, eğer sorulursa da “hayır” derse; bu, **أَبي الجراح**’tan hikâye edilmiştir. Ve denilir: o, elleriyle **يَرْمَع** eder; yani “gelme” der; ve elleriyle işaret eder; yani “yukarı çık” der. Ve bir şey **رَمَعَ** eder, **رَمَعاناً**: çalkalandı.
Ve **الرَّمَّاعةُ**, şeddeli olarak: süt emen çocuğun başının tepesinden, bıngıldağından inceliğinden dolayı hareket eden şey; çalkalanmasından dolayı bununla adlandırıldı; artık sertleşip çalkalanması sakinleşince o, **اليافُوخُ**tur. Ve **الرَّمَّاعة**: makat; çünkü o **تَرَمَّع** eder, yani hareket eder; böylece gelir ve gider; çocuğun bıngıldağından olan **الرّمَّاعة** gibi. Ve denilir: **كَذَبتْ رَمّاعَتُه**; eğer yellenirse; ve **تَرَفَّع** etti, **طُمَّته**sinde; **تَسَكَّع** etti, sapıklığında; gelir ve gider.
Denilir: onu bırak, **يَتَرَمَّع** etsin **في طُمَّته**; denildi ki: o, sapıklığında **يَتَسَكَّع** eder; ve denildi ki: mânâsı: onu bırak, dışkısıyla **يَتَلَطَّخ** etsin.
İbnü’l-A‘râbî: **الرَّمِعُ**; öfkeyle burnunun ucu hareket eden kimsedir. Ve adamın ve devenin burnu **رَمَعَ** eder, **يَرْمَعُ**; **رَمَعاناً** ve **تَرَمَّعَ**; ikisi de: öfkeden hareket etti; ve denildi ki: o, onu sanki öfkeden hareket ediyormuş gibi görmendir. Ve denilir: falan bize **رامِعاً قِبِرَّاه** geldi; **القِبِرَّى**: burnun başı; ve burnu için **رَمَعان** vardır; yani bir hareket. Ve hadiste: yanında iki adam sövüştü de, ikisinden biri öfkelendi; onu gören kimseye, burnu **يَتَرَمَّع** ediyormuş gibi hayal edildi; Ebû Ubeyd dedi ki: doğru olan budur; rivayet ise **يَتَمزَّعُ**dur; hâlbuki **يَتَمزَّع** hiçbir şeyle değildir. Ezherî dedi ki: eğer **يتمزع** sahih olursa, mânâsı: yarılıp çatlar. Denilir: **مزَّعْت** şeyi; onu parçalara ayırdığım zaman. Dedi ki: ben onu **يَتَرمَّع** sanıyorum; o da, onu sanki şiddetli öfkeden titriyormuş gibi görmendir. Allah, kendisiyle **رَمَعَتْ** eden bir anayı çirkin kılsın; **رَمْعاً**; yani onu doğurdu.
Ve **الرُّماعُ**: karında bir hastalık; yüzden onunla sararır. Ve **رُمِع** ve **رُمِّعَ** ve **رَمِع**; **رَمَعاً** ve **أَرْمَعَ**: ona o isabet etti; birincisi daha üstündür. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
بِئْسَ غِذاء العَزَب المَرْمُوع
حَوْأَبةٌ تُنْقِضُ بالضُّلُوع
(* “غذاء العزب” sözü: asılda böyle; Kāmus şerhinde olan ise: “مقام الغرب”.)
Ve **الرَّمَّاعُ**: **الرُّماع**dan belini şikâyet eden kimsedir. Ve o, su taşıyanın sırtında ortaya çıkan bir ağrıdır; onu su taşımaktan alıkoyar. Ve **اليَرْمَعُ**: güneşte parıldayan beyaz çakıllar; Ru’be serabı anarak dedi:
ورَقْرَقَ الأَبْصارَ حتى أَفْدَعا
بالبيدِ، إِيقادَ النهار اليَرْمَعا
Lihyânî dedi ki: onlar, parlayan, yumuşak, ince, beyaz taşlardır; ve denildi ki: onlar yumuşak taşlardır; bunların her birinin tekili **يَرْمَعة**dır. Ve kederliye denilir: onu **يَفُتُّ اليَرْمَع** eder halde bıraktım; ve bir meselde:
كَفّا مُطَلَّقةٍ تَفُتُّ اليَرْمَعا
bir şeye pişman olan için mesel olarak vurulur. Ve denilir: **اليَرْمَعُ**; çocukların oynadığı, çevrildiğinde sesi işitilen **الخَرّارةُ**dır; o da **الخُذرُوف**tur.
Ve **رِمَعٌ**: Eş‘arîler için belirli bir menzildir. Ve **رِمَعٌ** ve **رُماعٌ**: iki yerdir. Ve hadiste **رِمَع** zikri vardır; İbnü’l-Esîr dedi ki: o, **الراء**ın kesresi ve **الميم**in fethasıyladır; Yemen’de **عَكٍّ** beldelerinden bir yerdir. İbn Berrî dedi ki: **رِمَعٌ** Yemen’de bir dağdır; Ebû Dehbel dedi:
ماذا رُزِئنا غداةَ الخَلِّ منْ رِمَعٍ،
عند التفرُّقِ، مِن خَيْرٍ ومن كَرَمِ
