# رمع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%85%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رمع

رمع أنفه من الغضب، كمنع، يرمع رمعا ورمعانا، محركة، أي تحرك، وكذلك أنف البعير: إذا تحرك من الغضب، وقيل: هو أن تراه كأنه يتحرك من الغضب، يقال: جاء رامعا قبراه، القبرى: رأس الأنف، ولأنفه رمعان ورمع، قال مرداس الدبيري:
  لما أتانا رامعـا قـبـراه                      على أمون جسرة شبرذاه رمع بيديه: أومأ بهما، وقال: تعال. هكذا نقله الصاغاني عن أبي سعيد، والذي في اللسان، ويقال: هو يرمع بيديه: يقول: لا تجئ، ويومئ بيديه، ويقول: تعال. رمعت بالصبي رمعانا: ولدته، وأصله من الرمعان، وهو الاضطراب، ويقال: قبح الله أما رمعت به رمعا. رمعت عينه بالبكاء: سالت، عن ابن عباد، قلت: إن لم يكن تصحيفا من دمعت، بالدال. قال: رمع رأسه رمعا: نفضه، وفي اللسان: رمع رأسه: سئل فقال: لا، حكي ذلك عن أبي الجراح. يقال: مر فلان يرمع رمعا، بالفتح، ورمعانا، محركة: سار سريعا. وفي العباب: لضرب من السير، عن ابن عباد. والرماعة مشددة: الإست لأنها ترمع، أي تحرك فتجئ وتذهب، مثل الرماعة هو ما يتحرك من يافوخ الصبي الرضيع من رقته، سميت بذلك لاضطرابها، فإذا اشتدت وسكن اضطرابها، فهي اليافوخ. والرامع: من يطأطئ رأسه ثم يرفعه، كذا في العباب. رماع، كغراب: ع، عن ابن دريد، ويروى أيضا بالغين المعجمة. قال ابن الأعرابي: الرماع: وجع يعترض في ظهر الساقي حتى يمنعه من السقي، وقد رمع، كعني، أصابه ذلك، وأنشد:
  بئس مقام العزب المرموع                      حوأبة تنقض بالضلـوع الرماع: اصفرار وتغير في وجه المرأة من داء يصيب بظرها، كالرمع، محركة، وقد رمعت، كفرح، ورمعت، بالضم مشددة، والذي في العباب الرمع، بالتحريك، والرماع، بالضم: اصفرار وتغير في الوجه، ومثله في التكملة. وفي اللسان الرماع: داء في البطن يصفر منه الوجه ورمع، ورمع، ورمع، وأرمع: أصابه ذلك، والأول أعلى، فإذا علمت ذلك فاعلم أن المصنف خالف نصوص الأئمة في تخصيصه بوجه المرأة، وقوله يصيب بظرها: تصحيف، والصواب: يصيب البطن، وحيث إنه صحف وخص بالمرأة فاحتاج إلى ضمير التأنيث في رمعت ورمعت، وفات: رمع، كعني، وقد ذكره ابن دريد هنا، ونصه: يقال: رجل مرمع، ومرموع، يقال: أرمع، ورمع، فتأمل ذلك. رمع، كعنب: ة، باليمن، وقال الليث: منزل للأشعريين، وقد جاء ذكرها في الحديث، قال ابن الأثير: موضع من بلاد عك باليمن، وفي العباب: منها الإمام أبو موسى عبد الله بن قيس الأشعري، رضي الله عنه. وأنشد الليث:
  وفي رمع المنية من سيوف                      مشهرة بأيدي الأشعرينـا قلت: والصحيح من هذه الأقوال أن رمعا: اسم واد من أودية اليمن، متصل بوادي سهام، ووادي مور، مشتمل على عدة قرى، أشهر قراه الآن المحط، وقد ذكرناها في موضعها، كأنها سميت لكونها كانت محطة للأشاعرة، والمصنف أدرى بذلك وأعرف بحدود أودية اليمن ورسومها. الرمعة والزمعة: القطعة، يقال: رمعة من نبت، وزمعة من نبت وغيره، بالضم، فيهما، أي قطعة منه. ورمع، محركة، ويثلث راؤه: ع، وقال ابن بري، جبل باليمن، وأنشد لأبي دهبل الجمحي:

  ماذا رزئنا غداة الخل من رمع                      عند التفرق من خير ومن كرم واليرمع، كيمنع: الخذروف، وهي الخرارة التي يلعب به صوابه: بها الصبيان إذا أديرت سمعت لها صوتا لشدة دورانها. اليرمع: حجارة رخوة إذا فتتت انفتت. وقال اللحياني: هي حجارة لينة رقاق بيض تلمع، وقال الزمخشري: اليرمع: الحصى البيض تلألأ في الشمس، والواحدة من كل ذلك يرمعة، وقال رؤبة يذكر السراب:
  ورقرق الأبصار حتى أقدعا                      بالبيد إيقاد النهار اليرمعـا من المجاز: يقال للمغموم المنكسر إذا عبث: تركته يفتت اليرمع. ومنه المثل: كفأ مطلقة تفت اليرمعا. يضرب مثلا للنادم على الشيء، وقال الزمخشري: يضرب للمغتاظ. قال ابن عباد: يقال: أتى فلان بمرمعات الأخبار، كمعظم، أي بالباطل، وكذلك: مرمآت، بالهمز، وقد تقدم، ولو قال: أي بأباطيلها، كما في التكملة، كان أحسن. قال الفراء: الترميع في السباع، كلها: إلقاء الولد لغير تمام، يقال: قد رمعت. يقال: إن المرمعة، كمحدثة: المفازة، كأنه لما فيها من رمعان السراب. قولهم: دعه يترمع في طمته، أي يتسكع في ضلاله، يجئ ويذهب، قاله أبو زيد، أو معناه: دعه يتلطخ في خرئه، فكأنه يتحرك فيه فيتلطخ. وترمع أنفه: تحرك من غضب، أو تراه كأنه أرعد غضبا، وبه فسر الأزهري الحديث، عن معاذ بن جبل رضي الله عنه: استب رجلان عند رسول الله صلى الله عليه وسلم فغضب أحدهما غضبا حتى تخيل لي أن أنفه يترمع. قال أبو عبيد: هذا هو الصواب، والرواية: يتمزع وليس يتمزع بشيء، قال الأزهري: إن صح يتمزع، فإن معناه يتشقق، قلت: أي يتطاير شققا، ومثله، يتميز ويتقد. ومما يستدرك عليه: يقال: كذبت رماعته، إذا حبق. نقله الجوهري. والرمع، ككتف: الذي يتحرك طرف أنفه من الغضب، عن ابن الأعرابي. والرماع، شداد الذي يأتيك مغضبا. والذي يشتكي صلبه من الرماع. ورمع: لمع.

### Türkçe

**رمع**: Öfkeyle burnunu oynattı; **منع** gibi; **يرمع** **رمعا** ve **رمعانا** (harekeli): yani hareket etti; deve burnu da böyledir: öfkeden hareket ederse. Ve denildi ki: onu, sanki öfkeden hareket ediyormuş gibi görmendir. Denilir: **جاء رامعا قبراه**; **القبری**: burnun ucu. Ve burnu için **رمعان** ve **رمع** vardır. Merdâs ed-Dübeyrî dedi ki:
  Bize geldi, **رامعا قبراه**                      emîn, cesur, şebradhâ bir (binek) üzerinde
**رمع بيديه**: iki eliyle işaret etti; ve dedi: “Gel.” Böylece es-Sâğânî bunu Ebû Saîd’den nakletti. Lisân’da olan ise: ve denilir: o, **يرمع بيديه**: “Gelme” der; iki eliyle işaret eder; ve “Gel” der. **رمعت بالصبي رمعانا**: onu doğurdum; aslı **الرمعان**dandır; o da çalkalanmadır. Ve denilir: Allah çirkin kılsın, onunla **رمعت به رمعا**. **رمعت عينه بالبكاء**: aktı; İbn Abbâd’dan. Dedim ki: eğer **دمعت**’ten ( **الدال** ile) bir tashîf değilse. Dedi: **رمع رأسه رمعا**: onu silkeledi. Lisân’da: **رمع رأسه**: soruldu da “Hayır” dedi; bu Ebû’l-Cerrâh’tan hikâye edilmiştir. Denilir: falan geçti, **يرمع رمعا** (fetha ile) ve **رمعانا** (harekeli): hızlı yürüdü. Ve el-‘Ubâb’da: yürüyüşün bir türü için; İbn Abbâd’dan. Ve **الرماعة** (şeddeli): **الإست**’tir; çünkü o **ترمع** eder; yani hareket eder de gelir ve gider. **الرماعة** gibi: emzikli çocuğun bıngıldağından, inceliğinden dolayı hareket eden şeydir; çalkalanmasından dolayı böyle adlandırıldı; sertleşip çalkalanması durunca o **اليافوخ**tur. Ve **الرامع**: başını eğip sonra kaldıran kimsedir; el-‘Ubâb’da böyledir. **رماع** ( **غراب** gibi): (bir anlam); İbn Düreyd’den. Ve ayrıca **الغين** mu‘ceme ile de rivayet edilir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الرماع**: sakînin baldır arkasında arız olan bir ağrıdır; onu sulamaktan alıkoyar. Ve **رمع** etti; **عني** gibi: ona bu isabet etti. Ve şu beyit okundu:
  Kötüdür **المرموع** bekârın makamı                      kaburgalarla çınlayan bir **حوأبة**
**الرماع**: kadının yüzünde, klitorisine isabet eden bir hastalıktan dolayı sararma ve değişmedir; **الرمع** gibi (harekeli). Ve **رمعت** etti; **فرح** gibi. Ve **رمعت** (damme ile şeddeli) de (vardır). El-‘Ubâb’da olan: **الرمع** (harekeli) ve **الرماع** (damme ile): yüzde sararma ve değişmedir; Tekmile’de de böyledir. Lisân’da **الرماع**: karında bir hastalıktır; ondan yüz sararır. Ve **رمع** ve **رمع** ve **رمع** ve **أرمع**: ona bu isabet etti. Birincisi daha yüksektir. Bunu bildiğinde bil ki musannif, onu kadının yüzüne tahsis etmede imamların nasslarına muhalefet etti. Ve “klitorisine isabet eder” sözü: tashîftir; doğrusu: “karna isabet eder”dir. Ve madem ki tashîf etti ve kadınla tahsis etti, **رمعت** ve **رمعت**’te müennes zamire ihtiyaç duydu. Ve şu kaçtı: **رمع**; **عني** gibi. İbn Düreyd onu burada zikretmiştir; nassı: denilir: **رجل مرمع** ve **مرموع**; denilir: **أرمع** ve **رمع**; bunu düşün. **رمع**; **عنب** gibi: Yemen’de bir yer. Leys dedi: Eş‘arîlere ait bir menzildir; hadiste zikri gelmiştir. İbnü’l-Esîr dedi: Yemen’de ‘Akk beldelerinden bir mevki. El-‘Ubâb’da: ondan imam Ebû Mûsâ ‘Abdullâh b. Kays el-Eş‘arî (Allah ondan razı olsun). Leys şu beyiti okudu:
  Ve **رمع**’da ölüm, kılıçlardan (bir şeydir)                      Eş‘arîlerin ellerinde çekilmiş
Dedim ki: bu sözlerin sahihi şudur: **رمعا** Yemen vadilerinden bir vadinin adıdır; **وادي سهام** ve **وادي مور**’a bitişiktir; birkaç köyü ihtiva eder; köylerinin en meşhuru şimdi **المحط**tır; onu yerinde zikrettik; sanki Eş‘arîlerin konak yeri olduğu için böyle adlandırılmıştır. Musannif bunu daha iyi bilir ve Yemen vadilerinin sınırlarını ve resimlerini daha iyi tanır. **الرمعة** ve **الزمعة**: parça. Denilir: bitkiden bir **رمعة**; bitkiden ve başkasından bir **زمعة**; ikisinde de damme ile; yani ondan bir parça. Ve **رمع** (harekeli) ve **راؤه** üçlenir: (bir anlam). İbn Berrî dedi: Yemen’de bir dağdır. Ebû Dehbel el-Cumahî’nin şu beyti:

  **رمع**’dan ayrılık gününde ne kaybettik                      ayrılık anında hayırdan ve keremden
Ve **اليرمع**; **يمنع** gibi: topaçtır; o, onunla oynanan **الخرارة**dır; doğrusu: onunla çocuklar (oynar); döndürüldüğünde, dönmesinin şiddetinden ona bir ses işitilir. **اليرمع**: ufalanınca ufalanan yumuşak taşlardır. Lihyânî dedi: o, parlayan, yumuşak, ince, beyaz taşlardır. Zemahşerî dedi: **اليرمع**: güneşte parıldayan beyaz çakıllardır. Bunların her birinin tekili **يرمعة**dır. Ru’be serabı zikrederek dedi ki:
  Gözleri dalgalandırdı, ta ki (onları) kesti                      çöllerde gündüzün tutuşturması **اليرمعـا**
Mecazdan: kederli, kırık kimseye, oyalanırsa denilir: onu bıraktım, **يفتت اليرمع**. Ondan mesel: **كفأ مطلقة تفت اليرمعا**. Bir şeye pişman olana misal olarak vurulur. Zemahşerî dedi: öfkeli olana vurulur. İbn Abbâd dedi: denilir: falan, haberlerin **بمرمعات**’ını getirdi; **معظم** gibi; yani bâtıl ile. Ve böylesi: **مرمآت** (hemze ile) de; geçmişti. Ve eğer “yani onun bâtıllarıyla” deseydi, Tekmile’de olduğu gibi, daha iyi olurdu. Ferrâ dedi: yırtıcılarda **الترميع**in hepsi: yavruyu tamam olmadan atmadır. Denilir: **قد رمعت**. Denilir: **المرمعة**; **محدثة** gibi: çöldür; sanki onda serabın **رمعان**ı bulunduğu için. “Onu bırak, **يترمع في طمته**” sözleri: yani sapkınlığında serserice dolaşır; gelir gider. Bunu Ebû Zeyd söyledi. Yahut manası: onu pisliğinde bulaşsın diye bırak; sanki onda hareket eder de bulaşır. Ve **ترمع أنفه**: öfkeden hareket etti; yahut onu, sanki öfkeden gök gürlemiş gibi görürsün. Ezhârî hadisi bununla tefsir etti; Muâz b. Cebel’den (Allah ondan razı olsun): Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) yanında iki adam sövüştü; onlardan biri öyle bir öfkelendi ki bana, burnunun **يترمع** ettiği hayal olundu. Ebû ‘Ubeyd dedi: doğru olan budur; rivayet: **يتمزع**’dır; **يتمزع** bir şeyle (kullanılmaz). Ezhârî dedi: eğer **يتمزع** sahihse, manası: yarılır. Dedim ki: yani yarıklar halinde saçılır. Benzeri: **يتميز** ve **يتقد**. Ve ona istidrâk edilenlerden: denilir: **كذبت رماعته**; yellenirse. Cevherî nakletti. Ve **الرمع**; **كتف** gibi: öfkeden burnunun ucunu oynatan kimse; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الرماع**: çok öfkeli olan, sana öfkeli gelen (kimse). Ve **الرماع**dan belini şikâyet eden (kimse). Ve **رمع**: parladı.
