# رمق (ر-م-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%85%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - م - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والراء والميم معهما
ق ر م، ق م ر، م ق ر، م ر ق، ر ق م، ر م ق كلهن مستعملات قرم: القَرْمُ الفحل المصعب.
وأَقْرِمَ أي ترك حتى استَقْرَمَ أي صار مُقْرَماً فهو أقْرَمُ، وهو المُكَرَّم، ويترك للفحلة لا يحمل عليه.
والقَرْمُ: تناول الحمل والجدي الحشيش، وأول ما يقرِمُ أطراف الشجر شيئاً، وهو راضع بعد.
والقَرْمُ: أن يُقَرَمَ من أنف البعير جليدة للسمة أي تقطع قطيعة فيبقى أثرها. فتلك السمة القرمة والقَرْمةُ، والقطيعة التي قطعت قُرامة. والبعير مَقْرومٌ، ورما قَرَموا من كركرته وأذنه يتبلغ بها أي يؤكل عند القحط.
والقِرامُ: ثوب من صوف، فيه ألوان من العهون، صفيق، يتخذ ستراً أو يغشى به هودج وكلة، ويجمع على قرم.
والمِقْرَمةُ: المحبس نفسه يُقْرَمُ به الفراش.
والقَرَمُ: شدة شهوة اللحم، وباز قَرِمٌ، وقَرِمْتُ إلى اللحم أي اشتهيته، قال:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي قَرَمَ الركب
رقم: الرَّقْمُ: تعجيم الكتاب، وكتاب مَرْقُومٌ: بينت حروفه بالتنقيط.
والتاجر يَرْقُم ثوبه بسمته.
والمُرقُومُ من الدواب: الذي يكون على أوظفته كيات صغار، كل واحدة رَقْمَةٌ، وينعت بها حمار الوحش لسواد على قوائمه.
والرَّقْمُ: خز موشى، يقال: خز رَقْمٍ كما تقول: برد وشي مضاف.
والرَّقْمَتانِ شبه ظفرين في قوائم الدابة متقابلتين.
والرَّقَمةُ: نبات.
والرُّقْمَةُ: لون الحية الأَرْقَم، وإنما هي رقشة من سواد وبغثة، والجميع الأراقِمُ، والأنثى رقشاء ولا يقال رَقْماء.
والأَرْقَمُ إذا جعلته نعتاً قلت أرقش، والأَرقَمُ اسمه، وربما جعله نعتاً كما قال الباهلي.
تمرس بي من حينه وأنا الرَّقِمْ
يريد الداهية.
مرق: المَرَق: جماعة المَرَقةِ، لا فعل له.
والمُروقُ: الخروج من شيء من غير مدخله.
والمارقةُ: الذين مرقوا من الدين كما يَمْرُقُ السهم من الرمية مُروقاً، وأمرَقْتُه أنا. ويقال للذي يبدي عوته: أمرَقَ إمراقاً.
ومَرِقَتِ البيضة مَرَقاً، ومَذِرَتْ مَذَراً أي فَسَدَتْ فصارتْ ماءً.
والامتِراق: سرعة المروق، وقد امترقت الحمامة من الوكر.
والمُرِّيق: شحم العصفر، ويقال: هي عربية محضة، ويقال: ليست بعربية. ومراق البطن من العانة إلى السرة.
رمق: الرَّمَقُ: بقية الحياة.
ورَمَّقُوهُ ويُرَمِّقُونَه أي بقدر ما يمسك رَمَقَه، ويقال: وما عيشه إلا رُمْقَةٌ ورِماقٌ، قال:
ما زخر معروفك بالرماقِ
والرِّماقُ: المُرامَقةُ بالبَصَر، وما زلت أرمُقُه بعيني وأرامِقُه أي أتبعُه بصري فأطيل النظر.
والرّامِقُ الرامج أي الملواح الذي تصاد به البزاة ونحوها، يوكأ ببومة فيشد برجلها شيء أسود وتخاط عيناها، ويشد في ساقها خيط طويل، فإذا وقع البازي عليها أخذه الصياد من قترته.
قمر: القَمْراءُ ضَوءُ القَمَر، وليلة مُقمِرةٌ.
واقَمَرَ التَّمْرُ أي لم ينضَجْ حتى أصابه البرد فذهبت حلاوته وطعمه.
والقُمْرةُ: لون الحمار الأقمَرِ، وهو لون يضرب إلى الخضرة.
والقَمْراءُ: دخلة من الدخل.
وقامَرْتُه فقَمَرْتُه من القِمار.
والقُمْريُّ: طائر كالفاختة مسكنه الحجاز.
مقر: المَقِرُ: شبه الصبر، والمَقْرُ أيضاً، قال:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه والمَقِرْ
والمَقْرُ: إيقاعك السمك المالح في الماء، وتقول: مَقَرْتُه فهو مَمْقُورٌ.

##### Türkçe

**القاف** ve **الراء** ve **الميم** onlarla birlikte

**ق ر م**، **ق م ر**، **م ق ر**، **م ر ق**، **ر ق م**، **ر م ق** hepsinin hepsi kullanımdadır. **قرم**: **القَرْمُ** azgın (zor) erkek (damızlık).

Ve **أَقْرِمَ** yani bırakıldı; ta ki **استَقْرَمَ** yani **مُقْرَماً** oldu; o hâlde o **أقْرَمُ**dur; ve o **المُكَرَّم**dir; ve erkek deveye bırakılır, onun üzerine yük bindirilmez.

Ve **القَرْمُ**: gebe (hayvanın) ve oğlağın otu yemesi; ve ilk **يقرِمُ** ettiği, ağaçların uçlarını bir şey (olarak) (yemesidir); hâlbuki o hâlâ emzirilendir.

Ve **القَرْمُ**: devenin burnundan damga için bir deri parçasının **يُقَرَمَ** edilmesi; yani bir kesik kesilir de izi kalır. İşte o damga **القرمة** ve **القَرْمةُ**dur; ve kesilen kesik **قُرامة**dır. Ve deve **مَقْرومٌ**dur. Ve **رما قَرَموا** onun hörgücünden ve kulağından onunla geçinilir (diye) (parça) kestiler; yani kıtlıkta yenilir.

Ve **القِرامُ**: yünden bir elbise; onda yünlerin renkleri vardır; kalındır; perde edinilir yahut onunla hevdic ve **وكلة** örtülür; ve **قرم** üzerine çoğul yapılır.

Ve **المِقْرَمةُ**: hapsin kendisi; onunla yatak **يُقْرَمُ** edilir.

Ve **القَرَمُ**: et iştahının şiddeti; ve **باز قَرِمٌ**; ve **قَرِمْتُ إلى اللحم** yani onu arzuladım; dedi ki:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي **قَرَمَ** الركب

**رقم**: **الرَّقْمُ**: yazının i‘câmı (harflerini ayırt edici işaretleme); ve **كتاب مَرْقُومٌ**: harfleri noktalama ile açıklanmış.

Ve tüccar elbisesini damgasıyla **يَرْقُم** eder.

Ve binek hayvanlarından **المُرقُومُ**: ayak bileklerinde küçük dağlamalar bulunan; her biri bir **رَقْمَةٌ**dır; ve bununla yaban eşeği, bacaklarındaki siyahlık sebebiyle nitelenir.

Ve **الرَّقْمُ**: nakışlı ipek; denir ki: **خز رَقْمٍ**; senin “**برد وشي**” (demen) gibi, izafetli.

Ve **الرَّقْمَتانِ**: hayvanın ayaklarında karşılıklı iki tırnak benzeri.

Ve **الرَّقَمةُ**: bir bitki.

Ve **الرُّقْمَةُ**: **الحية الأَرْقَم**ın rengi; o ancak siyahlık ve beyazımsı bir karışımdan bir benektir; ve hepsi **الأراقِمُ**dur; dişisi **رقشاء**dır ve **رَقْماء** denmez.

Ve **الأَرْقَمُ**u sıfat yaptığında **أرقش** dersin; ve **الأَرقَمُ** onun adıdır; ve bazen onu sıfat yapar; **الباهلي**’nin dediği gibi:
تمرس بي من حينه وأنا **الرَّقِمْ**
Felâketi kastediyor.

**مرق**: **المَرَق**: **المَرَقةِ** topluluğu; onun fiili yoktur.

Ve **المُروقُ**: bir şeyden, giriş yerinden olmaksızın çıkıştır.

Ve **المارقةُ**: dinden çıkanlar; okun hedeflenen şeyden **مُروقاً** olarak çıkması gibi; ve ben onu **أمرَقْتُه**. Ve ayıbını açığa vuran kimse için denir: **أمرَقَ إمراقاً**.

Ve yumurta **مَرِقَتِ** **مَرَقاً**; ve **مَذِرَتْ مَذَراً**; yani bozuldu da su oldu.

Ve **الامتِراق**: muruğun sürati; ve güvercin yuvadan **امترقت**.

Ve **المُرِّيق**: aspir yağı; ve denir ki: o saf Arapçadır; ve denir ki: Arapça değildir. Ve **مراق**: karın, kasıktan göbeğe kadar.

**رمق**: **الرَّمَقُ**: hayatın kalıntısı.

Ve onu **رَمَّقُوهُ** ve onu **يُرَمِّقُونَه**; yani onun **رَمَقَه**ini tutacak kadar. Ve denir ki: onun geçimi ancak bir **رُمْقَةٌ** ve **رِماقٌ**tır; dedi ki:
ما زخر معروفك بالرماقِ

Ve **الرِّماقُ**: bakışla **المُرامَقةُ**; ve ben onu gözümle sürekli **أرمُقُه** ve **أرامِقُه** ettim; yani bakışımı ona uydururum da bakmayı uzatırım.

Ve **الرّامِقُ**: **الرامج**; yani doğanlar ve benzerleriyle avlanan, sallanan (yem); bir baykuşla bağlanır; ayağına siyah bir şey bağlanır ve gözleri dikilir; ve bacağına uzun bir ip bağlanır; doğan onun üzerine konunca avcı onu ipinden alır.

**قمر**: **القَمْراءُ**: ay ışığı; ve **ليلة مُقمِرةٌ**.

Ve **اقَمَرَ التَّمْرُ**: yani olgunlaşmadı; ta ki ona soğuk isabet etti de tatlılığı ve tadı gitti.

Ve **القُمْرةُ**: **الحمار الأقمَرِ**in rengi; ve o, yeşilliğe çalan bir renktir.

Ve **القَمْراءُ**: gelirin bir girişi.

Ve onunla **قامَرْتُه** de ben onu **قَمَرْتُه** ettim; kumardan.

Ve **القُمْريُّ**: üveyik gibi bir kuş; meskeni Hicaz’dır.

**مقر**: **المَقِرُ**: sabıra benzer; ve **المَقْرُ** da (böyledir); dedi ki:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه و**المَقِرْ**

Ve **المَقْرُ**: tuzlu balığı suya koymandır; ve dersin ki: **مَقَرْتُه**; o hâlde o **مَمْقُورٌ**dur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَمَقْتُهُ أَرْمُقُهُ رَمْقاً: نظرت إليه. ورَمَّقَ تَرْميقاً: أدام النظر، مثل رَنَّقَ. والرَمَقُ: بَقِّيَّةُ الروح. ويقال: هذه النخلة تُرامِقُ بِعرقٍ، لا تحيا ولا تموت. والمرامِقُ: الذي لم يبقَ في قلبه من مودَّتك إلاَّ قليلٌ. وما في عيشِ فلانٍ إلاّ رُمْقَةٌ ورِماق، أي بُلْغَةٌ. وحبلٌ أَرْماقٌ، أي ضعيفٌ. وقد ارْماقَّ الحبلُ ارْميقاقاً. وارْمَقَّ الأمرُ ارْمِقاقاً، أي ضَعُفَ. وعيشٌ مُرَمَقٌّ، أي دُونٌ، ومنه قول الكميت:
تُعالِجُ مُرْمَقَّاً من العيش فـانِـياً		له حَارِك لا يحملُ العِبْءَ أَجْزَلُ
وعيش رَمِق، أي يمسك الرَمَقَ. والرَمَقُ: القطيعُ من الغنم، فارسيّ معرّب. وتَرَمَّقَ الرجلُ الماءَ، إذا حَساهُ. ورامَقْتُ الأمرَ: إذا لم تُبْرِمْهُ.

##### Türkçe

**رَمَقْتُهُ أَرْمُقُهُ رَمْقاً**: Ona baktım. **ورَمَّقَ تَرْميقاً**: Bakışı sürdürdü; **رَنَّقَ** gibi. **والرَمَقُ**: Ruhun bakiyesi. Ve denilir ki: Bu hurma ağacı **تُرامِقُ بِعرقٍ**; ne yaşar ne ölür. **والمرامِقُ**: Kalbinde senin sevginden ancak az kalmış olan. Ve falanın yaşayışında ancak **رُمْقَةٌ** ve **رِماق** vardır; yani bir geçimlik. Ve **حبلٌ أَرْماقٌ**: yani zayıf. Ve ip **ارْماقَّ** **ارْميقاقاً**. Ve iş **ارْمَقَّ** **ارْمِقاقاً**: yani zayıfladı. Ve **عيشٌ مُرَمَقٌّ**: yani aşağı (düşük); bununla birlikte Kümeyt’in sözü:
تُعالِجُ مُرْمَقَّاً من العيش فـانِـياً		له حَارِك لا يحملُ العِبْءَ أَجْزَلُ
Ve **عيش رَمِق**: yani **الرَمَقَ**ı tutar. Ve **الرَمَقُ**: koyundan sürü; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Ve adam suyu **تَرَمَّقَ**; onu içtiği zaman. Ve işi **رامَقْتُ**: onu sağlamlaştırmadığım zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ر م
قمر ، قرم ، رقم ، رمق ، مرق ، مقر : مستعملات .
قرم : الحرّاني عن ابن السكيت يقال : قَرَم يَقرِم قَرْماً : إذا أكل أكلاً ضعيفاً . ويقال : هو يتقرَّم تقرُّمَ البهمة .
أبو عبيد عن أبي زيد يقال للصبيّ أول ما يأكل : قد قَرَم يقرِم قَرْماً وقُروماً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قَرِمتُ إلى اللحم أقرَم قَرَماً . وقَرَمت البَهْمةُ : إذا تناوَلتْ .
وقال الفرّاء : السَّخْلة تقرِم قَرْماً : إذا تعلمت الأكلَ .
وقال عديّ :
سكَبَتْ في كلِّ عامٍ ودقَها
فَظِباءُ الرّوض يَقْرمِن الثمرْ
ابن السكّيت : أقرمْتُ الفحلَ فهو مُقرم ، وهو أن يوَدِّع للفِحْلة من الحمل والرُّكوب . وهو القَرْم أيضاً .
وفي حديثٍ رواه دُكين بن سَعِيد قال : أمرَ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) عُمر أن يزوِّد النعمانَ بن مقرِّن المزنيّ وأصحابه ، ففَتَح غرْفَةً له فيها تمرٌ كالبعير الأقرم .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو : لا أعرف الأقرَم ولكني أعرف المقرَم ، وهو البعير المكرَّم الذي لا يُحمل عليه ولا يذلَّل ، ولكن يكون للفحلة .
قال : وإنما سمِّي السيِّد الرئيس من الرجال المقرَم لأنه شبِّه بالمقرَم من الإبل لعظم شأنه وكرمه عندهم .
وقال أوس بن حجر :
إذا مقْرَم منا ذرا حدُّ نابه
تخمَّط فينا ناب آخر مُقرَم
قال : وأما المقروم من الإبل فهو الذي به
قُرمة ، وهي سِمَةٌ تكون فوق الأنف تسلخ منها جلدة ، ثم تجمع فوق أنفِه ، فتلك القُرْمة ، يقال منه : قرمتُ البعيرَ أَقرِمُه .
قال : ويقال للقُرْمة أيضاً القِرام . ومثله في الجسد الجُرفَة .
وقال الليث : هي القُرمة والقَرْمة لغتان ، وتلك القِطعة التي قطعتها هي القُرامة .
قال : وربما قرموا من كِركِرَته وأذنِه قُرامات يُتبلَّغ بها في القَحْطِ .
قال ابن الأنباري في كتاب ( المَمْدود والمقصور ) : جاء على فَعَلاء : يقال له سَحَناء ، أي : هيئة . وله ثأداء ، أي : أمَة .
قال : وقَرَماء : اسم أَرض .
وأنشد :
على قَرَماءَ عاليةٍ شَواه
كأنَّ بياض غُرّته خِمارُ
كُتب عنه بالقاف . وكان عندنا فرماء بمصر فلا أَدري قرماء أرض بنجد وفرماء بمصر .
المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي : في السِّمات القرمة ، وهي سمة على الأنف ليست بحزّ ولكنّها جرفة للجلد ثم يترك كالبعرة ، فإذا حُزّ الأنف حزّاً فذلك الفقر .
يقال : بعير مفقور ومقروم ومجدوف . ومنه ابن مقروم الشاعر .
وفي حديث عائشة : أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) دخلَ عليها وعلى الباب قِرامُ سِتْر .
قال أبو عبيد : القِرام : السِّتْر الرقيق ، فإِذا خِيط فصارَ كالبيْت فهو كلّة .
وأنشد بيت لبيد يصف الهودَج :
مِن كلِّ مَحْفُوفٍ يُظِلُّ عِصِيَّهُ
زَوجٌ عليه كِلّةٌ وقِرامُها
وقال الليث : القِرام : ثوبٌ من صوفٍ فيه ألوانٌ من العِهْن ، وهو صَفيق يُتَّخذ سِتراً .
قال : وأمَّا المِقْرَمَة فهي المِحْبَس نفسُه يُقْرم به الفِراش .
أبو عبيد عن أَبي زيد ، ما في حَسَب فلان قُرامة ولا وصْم ، وهو العَيْب .
قال : وقال الفراء : القُرامة : ما التَزَقَ مِن الْخُبز بالتَّنُّور . وكلُّ ما فسرْتَه عن الْخُبز فهو القُرامة .
قال : وقال الكسائيّ : المُقَرقَم : البطيء الشَّباب .
وقال الراجز :
أَشْكو إلى الله عِيالاً دَرْدَقا
مُقَرقَمِينَ وعجوزاً سَمْلَقا
وقال أبو سعيد في تفسير قوله :
عليه كِلةٌ وقِرَامُها
قال : القِرام : ثوبٌ من صُوف غليظ جدّاً يُفْرش في الهَوْدَج ثم يُجعل في قواعد الهَوْدَج أو الغَبيط .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، قال : القَرم : الجِداء الصِّغار . والقَرم : صغار الإبل . والقَزَم بالزاي : صغار الغَنَم ، وهي
الحَذَف .
رقم : قال الليث : الرَّقْم والترقيم : تعجيم الكتاب : ( سِجِّينٌ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ ) ( المطففين : 9 ) ، أي : قد بُيّنَتْ حُروفه بعلاماتها من التنقيط .
قال : والتاجر يَرْقُم ثَوبَه بسِمَته .
والمرقوم من الدوابّ : الذي يكون على أَوظفته كَيَّاتٌ صغار ، فكلّ واحدةٍ منها رَقْمة ، ويُنْعَت بها الحمار الوحشيُّ لسوادٍ على قوائمه .
والرَّقَم : خَزٌّ موشَّى ، يقال : خَزُّ رَقْم ، كما يقال بُرْدُوشى .
والرقمتان : شِبه ظُفْرين في قوائم الدابَّة متقابلين .
والرَّقَمة : نبتٌ معروف يُشبه الكَرِش .
شمر عن ابن شميل : الأرقَمُ حيَّةٌ بين الحيّتين مُرقَّمٌ بحُمرة وسواد وكُدْرة وبُغْثة .
وقال الأصمعيّ : الأرقم من الحيّات الذي فيه سوادٌ وبياض .
وقال رجل لعمر : ( مَثَلي كمثل الأرقم ، إن تقتُله ينقِم ، وإن تتركه يَلْقَم ) .
وقال شمر : الأرقم من الحيّات : الذي يشبه الجانَّ في اتِّقاءِ الناس من قَتْله ، وهو مع ذلك من أضعف الحيّات وأقلّها غضباً ، لأنَّ الأرقم والجانّ يُتَّقى في قتلهما من عُقوبة الجِنّ لمن قتلهما ، وهو قوله : ( إِن يُقتل ينقِم ) ، أي يثأر به .
وقال ابن حبيب : الأرقم أخبث الحيّات وأطلبها للناس .
وقال ابن المظفَّر : يقال للذكر ( من الحيّات ) أرقم ، ولا يقال للأنثى رَقْماء ، ولكنها رَقْشاء .
قال : والأرقم : إذا جعلتَه نَعْتاً . قلتَ أَرقَش ، وإنما الأرقم اسمُه .
والأراقم : قومٌ من ربيعة ، سُمُّو الأراقم تشبيهاً لعيونهم بعيون الأراقم من الحيّات .
وقال الليث : التَّرقيم من كلام ديوان أهل الخَراج .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : جاءَ فلانٌ بالرَقِم الرَّقْماء ، كقولهم : بالداهية الدَهْياء .
وأنشد :
تمرّسَ بي من حَيْنِهِ وأنَّا الرقِمْ
يريد الداهية .
وقال الفراء في قوله : ( أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ ) ( الكهف : 9 ) .
قال : هو لوحُ رَصَاصٍ كُتبت فيه أنسابُهم وأسماؤهم ودِينُهم ومِمَّ هَرَبوا ؟ . وقيل : الرَّقيم : اسمُ القرية التي كانوا فيها . وقيل : إنه اسم الجبل الذي فيه الكهف .
حدّثنا ابن هاجك عن علي بن جُحرِ عن شريك عن سماك بن حرب عن عِكرمة ، قال : سأل ابن عباسٍ كعباً عن الرّقيم ، قال : هي القرية خرجوا منها .
وقال أبو العباس في قوله جلّ وعزّ :
) سِجِّينٌ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ ) ( المطففين : 9 ) ومعناه : كتابٌ مكتوب .
وأما المؤمن فإنَّ كتابه يجعل في عِلِّيِّين في السَّماء السابعة . وأَمّا الكافر فيجعل كتابُه في السِّجِّين وأَسفلِ الأرض السابعة . وأَنشد :
سأرقُمُ في الماءِ القَراحِ إليكم
على بُعدِكم إن كان للماء راقمُ
أي : سأكتب .
سَلَمة عن الفراء قال : الرَّقيمة : المرأَة العاقلة البَرْزَة الفَطِنة .
ويقال : فلانٌ يَرْقُمُ في الماء يضرب مَثَلاً للرجل الفَطِن العاقل . والمُرقِّم والمرقِّن : الكاتب ، وقال :
دارٌ كرَقْم الكاتبِ المرقِّن
والرقمُ : الكتابة . وقيل : المرقِّن الذي يحلِّق حَلَقاً بين السطُّور ، كترقين الخِضاب .
ويقال للرجل : إذا أسرفَ في غَضبه ولم يقتصد : طَمَا مِرقَمُك ، وجاشَ مَرقَمُك ، وغَلا وطَفَح وفاضَ وارتفَع ، وقَذَف مِرقَمُك .
ويقال للنُّكتتين السّودَاوَين على عَجُزَي الحمار : الرَّقْمتان ، وهما الجاعِرَتان . والرَّقْمتان : رَوْضتان بناحية الصَّمان ، ذكرهما زُهير فقال :
ودارٌ لها بالرّقْمَتين كأنها
مَراجِيعُ وَشْمٍ في نواشِرِ مِعصمِ
وقيل : رَقمةُ الوادي : مجتَمع مائه فيه .
قال الفراء : عليك بالرَّقمة ودَع الضَّفّة . ورقمةُ الوادي : حيث الماء . وضَفَّتَاه : ناحيتاه .
مرق : أبو عبيد عن أبي زيد : أمرقتُ القِدْر فأنا أُمرقُها إمراقاً : إذا أكثرتَ مَرقَها .
قال : وقال الفراء : مَرقْتُها أمرُقها : إذا أكثَرتَ مَرقَها .
سلمة عن الفراء : سمعت بعض العرب يقول : أطعَمنا فلانٌ مَرقةَ مَرقين يريد اللحمَ إذا طُبخ ، ثم طُبخ لحمٌ آخر بذلك الماء . وهكذا قال ابن الأعرابي .
وقال الليث : المَرق : جمع المَرقة .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين ذكر الخوارج فقال : ( يمرقون من الدِّين كما يَمرُق السهْم من الرميَّة ) .
قال الليث : المروق : الخروج من شيءٍ من غير مَدخله .
والمارقة : الذين مَرقوا من الدِّين لغلوِّهم فيه . وقد مَرقَ السهمُ مِن الرَّميَّة ، وأمرقْتُه أنا إمراقاً .
ويقال للذي يُبدِي عَورتَه : امَّرق يَمرَّق وقد مَرِقَت البيضة مَرقاً ، ومَذِرت مَذَراً : إذا فسدتْ فصارت ماءً .
قال : والامتراق : سرعة المروق وقد امترقَت الحمامةُ من الوَكْر .
قال : والمريق : شحمُ العُصفر .
قال : وبعضهم يقول : هي عربيّة محضة . وبعضٌ يقول : ليست بعربيّة .
وأنشد الباهليّ :
يا ليتني لكِ مِئزَرٌ متمرق
بالزّعفرانِ لبسته أيّاما
وقال المازني : متمرق مصبوغ بالزعفران . ومتمرق : مصبوغ بالمريق وهو العُصفر .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : المرق : الطعْن بالعَجلة .
والمرق : الذِّئاب الممعَّطة ؛ والمِرق : الصوف المنفش ؛ يقال : أعطني مِرقةً ، أي : صوفة . والمَرَق : الإهاب الذي عُطِن في الدِّباغ وَتُرِك حتى أنتن وتمرط .
ومنه قوله :
ساكناتُ العَقيقِ أشهى إلى النَّفس من السّاكناتِ دونَ دِمشقِ
يتضوّعْن لو تضمّخن بالمِسْك صُماحاً كأنه رِيحُ مرقِ
وقد مَرَقْت الإهابَ مَرْقاً فامَّرق امِّراقاً .
أبو عبيد عن الأصمعي : المُراقة : ما انتتف من الجِلد المَعْطُوف ، وهو الذي يُدفَن ليسترخي .
وقال أبو عمرو : المُراقة والمُراطة : ما سَقط من الشَّعر .
أبو عبيد قال الفراء : الممرق من الغِناء : الذي يغنّيه السَّفِلة والإماء . ويقال : للمغنِّي نفسِه : الممرِّق .
وقال شمر : المُرُوق : سرعة الخروج من الشيء ، مَرَق الرجلُ مِن دِينه ، ومَرَق من بيته . وامتَرَقَ وامَّرَق من بطن أمّه . والمارِق : العِلم النافذ في كل شيء لا يتعوَّج فيه .
رمق : قال الليث : الرَّمَق : بقيّة الحياة . ويقال : رَمَّقوه وهم يُرمّقونه بشيءٌ ، أي : قَدْرَ ما يمْسِك رَمَقه ويقال : ما عَيشُه إِلاّ رُمْقَةٌ ورِماق .
وقال رؤبة :
ما وَجْزُ معروفِك بالرِّماقِ
وما مُواخاتَك بالمِذاق
أي : الذي ليس بمحضِ خالص . والرِماق : القليل .
والترميق : العَمَلُ يعمله الرجل لا يحسِنُه ، وقد يتبلَّغ به .
ويقال : رَمِّقْ على مَزادتيك ، أي : رُمَّهما مَرَمّة تتبلّغ بهما .
وقال أبو عبيد : المُرْمَقُّ من العَين : الدُّون
اليسير .
وقال الكميت بن زيد يذكره :
تُعالج مُرْمَقّاً مِن العَيش فانِياً
له حارِكٌ لا يَحمِل العِبْءَ أجزَلُ
أنشدني المنذريّ لأوس بن حجر :
صبوتَ وهل تصبو ورأسُك أشيَبُ
وفاتتك بالرهن المرامِق زينبُ
قال أبو الهيثم : الرهن المرامَق ويروى : المُرامِق ، وهو الرَّهن الذي ليس بموثوق به . وهو قلب أوس .
والمرامَق : الذي بآخر رمَق . وفلانٌ يرامقُ عيشَه ، أي : يُداريه . فارقته زينب وقلبه عندها فأوسٌ يرامقه ، أي : يداريه .
ويقال : رقمتُه ببصري ورامقْته : إذا أتبعْتَه بصرَك تتعمّده وتنظر إليه وتَرقُبه .
وقال الليث : الرمَق والرامَج هو المِلواح الذي يُصاد به البازي والصَّقر ؛ وهو أن يؤتَى ببُومة فيُشَدّ في رِجْلها شيء أسوَد ، ويخاط عيناها ويُشَدّ في سِبَاقَيْها خيطٌ طويل ، فإذا وقع عليها البازي صاده الصيّاد مِن قُترته .
وقال الأصمعي : ارْمَقَّ الإهابُ ارمِقاقاً : إذا رَقَّ ؛ ومنه ارمِقاق العَيش .
وأنشد غيره :
ولم يَدبُغُونا على تِحْلِىء
فيرْمَقُّ عيشٌ ولَم يُغْمِلوا
المُرْمَقُّ : الفاسد من كل شيء . والرُّمَّق : الضَّعيف من الرجال .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : حَبْلٌ مُرْماقٌ : ضعيف .
قال : والرُّمُق : الحَسَدة ، واحدهم رامِق ورَمُق . والرُّمُق : الفقراء الذين يتبلّغون بالرِّماق ، وهو القَليل من العيش .
قمر : قال الليث : القَمَر : الذي في السماء ، وضوءُه القَمْراء ، وليلةٌ مقمِرة .
ويقال : أقمَرَ التَّمرُ : إذا لم ينضَجْ حتَّى يصيبه البَرْد ، فتَذهب حلاوته وطعمُه .
وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : قَمِر الماء والكَلأ : إذا كَثُر .
وقَمِر الرجل : أرِقَ في القَمَر فَلم يَنَم . وقَمِر الرجل أيضاً : إذا حارَ بصرُهُ في الثلج فلم يُبصِر . وقَمرتِ الإبل : إذا تأخر عَشاؤها .
وقال الأصمعي قمِرتِ القِربة تَقْمَر قَمراً : إذا دخل الماء بين الأدَمة والبَشَرة فأصابها قضاءٌ وفساد .
وقال ابن الأعرابي : يقال للذي قَلَصَتْ قُلْفَته حتى بدا رأسُ ذَكَرِه عضَّه القَمَر .
وأنشد :
فذاكَ نِكْسٌ لا يَبِضُّ حَجَرُه
مُخرَّق العِرْض جديدٌ مِمطرُه
في ليل كانونٍ شديد خَصَرُه
عَضَّ بأطراف الزُّبانَى قَمَرُه
قال : يقول : هو أقلف ليس بمختون إلاّ ما نَقص منه القمر وسبّه قُلفته بالزُّبانَى وقيل معناه : أنّه ولد والقمر في العقرب ، فهو مشؤوم .
والعَرَب تقول : استرعيتُ مالِيَ القَمر : إذا تركتَه هَمَلاً لَيْلاً بلا راعٍ يحفظه . واسترعيتُه الشَّمسَ : إذا أهملتَه نهاراً .
وقال طَرْفة :
وكان لها جارانِ قابُوسُ منهما
وبِشْر ولم أستَرعِها الشمسَ والقَمرْ
أي : لم أُهمِلْها .
قال : وأراد البَعيث هذا المعنى بقوله :
بحَبْل أمير المؤمنين سَرَحْتُها
وما غَرّني منها الكواكب والقَمر
وأمَّا قول الأعشى :
تَقَمَّرها شَيْخ عِشاءً فأصبحتْ
قُضاعيّةٌ تأتي الكَواهِن ناشِصا
قال أبو عمرو : تَقَمَّرها : أتاها في القَمْراء .
وقال شمر : قال ابنُ الأعرابيّ : تقمرها : تزوّجَها وذهبَ بها وكان قلبُها مع الأعشى فأصبحت تأتي الكواهنَ تسألهم : متى النجاةُ مما وقعت فيه ومتى الالتقاء .
وقال الأصمعيّ : تَقَمَّرَها : طَلَب غِرَّتَها وخَدَعها ؛ وأصلُه من تَقمُّر الصّياد الظبَاءَ والطّيرَ بالليل : إذا صادها في ضَوء النار فتَقمَرُ أَبصارُها فتُصاد .
وقال أبو زُبَيدٍ يصف الأسَدَ :
وراحَ على آثارهمْ يتقمَّرُ
أي : يتعاهد غِرَّتهم .
وكأَنَّ القِمار مأخوذ من الخِداع .
يقال : قامَرَه بالخِداع فقَمَره .
وقال الليث : القُمْرة : لَوْن الحمار الوحْشي ، وهو لونٌ يَضرب إلى خُضْرة .
قال : والقَمْراءَ : دُخَّلةٌ من الدُّخَّل . والقُمْرِيّ : طائر يشبه الحمام والقُمْرُ البِيض . وسحابٌ أقمَر .
وأنشد :
سَقَى دَارَها جَوْنُ الرَّبابةِ مُخْضِلٌ
يَسُحُّ فَضِيضَ الماءِ مِن قَلَعٍ قُمْرِ
وأخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنّه قال : يسمَّى القَمَر لليلتين من أوّل الشهر هلالاً ، ولليلَتين من آخره ليلةَ سِتّ وسبع وعشرين هِلالاً ، ويسمَّى ما بين ذلك قَمَراً .
وفي الحديث أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ذكر الدّجّال فقال : ( هِجانٌ أقْمَر ) .
قال القُتيبيّ : الأقمر : الأبيض الشديد البياض .
ويقال للسحاب الذي يشتد ضوءُه لكثرة مائه : أقمر . وأَتانٌ قَمْرَاء ، أي : بيضاء .
ويقال : إذا رأيتَ السحابةَ كأَنها بطنُ أتان قَمْرَاءَ فذلك الجَوْد .
أبو زيد : يقال في مَثَل : ( وضعتُ يَدِي بين
إحدى مقمورتَين ، أي : بين إحدى شَرَّتين .
مقر : أبو عبيد عن الأصمعي قال : المَقِر : الصَّبِر نفسُه .
وكذلك الأمويّ .
وقال أبو عمرو : المَقِر : هو شجر مُرٌّ .
قال : وقال أبو الحسن الأعرابيُّ : المُمْقِر : الحامض ، وهو المقِر أيضاً بيِّن المقَر .
وقال الليث : المَقْر : إنْقاع السّمَك المالِح في الماء ، تقول : مَقَرْتُه فهو مَمْقُور .
وقال ابن السكّيت : أمْقَر الشيءُ فهو مُمْقِر : إذا كان مُرّاً .
ويقال : للصَبِر المَقِر .
وقال لبيد :
مُمْقِرٌ مُرٌّ على أعدائه
وعلى الأدنَينَ حُلوٌ كالعَسَلْ
ويقال : مَقَرَ عنقَه فهو يَمقُرُها : إذا دقّها .
ويقال : سَمَك ممقور ، ولا تقل منقور .
قلت : والسَّمَك الممقور : الذي يُنقَع في الخلّ والمِلح ، فيجيء منه صِباغٌ يؤتدم به .
وقال الليث : المُمْقِر من الرَّكايا : القليلة الماء .
قلت : هذا تصحيف ، والصواب المُنْقُر بضم الميم والقاف ، وقد مرّ تفسيره في بابه .
وقال أبو زيد : المُزّ والمُمْقِر : اللَّبن الحامض الشديد الحُموضة .
وقد أمقرَ إمقاراً .
وقال أبو مالك : المزّ : القليل الحُموضة وهو أطيب ما يكون .
المُمْقِر : الشَّديد المرارة .
ثعلب عن ابن الأعرابي ، يقال : سَمَك مَمْقور ، أي : حامض .
ويقال : سَمَك مَلِيح ومملوح ومالح لغة أيضاً .
قال : والمُمْقَرُّ : الرجل الناتىء العِرْق .
وأنشد :
نَكَحتْ أُميمةُ عاجزاً ترِعِيّةً
مُشَّقِّقَ الرجْلين مُمْقَرَّ النَّسَا

##### Türkçe

ق ر م
**قمر** , **قرم** , **رقم** , **رمق** , **مرق** , **مقر** : kullanımdaki (lafızlar)dır.

**قرم** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: denir ki: **قَرَم يَقرِم قَرْماً** : zayıf bir yiyişle yediği zaman. Ve denir ki: o, **يتقرَّم**; (yani) kuzu/oglak gibi **تقرُّمَ البهمة** ile (yiyor).

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: çocuğa ilk yemeye başladığında denir: “**قد قَرَم يقرِم قَرْماً وقُروماً**”.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “**قَرِمتُ إلى اللحم أقرَم قَرَماً**.” Ve “**قَرَمت البَهْمةُ**”: (yani) (bir şey) aldığı zaman.

Ve el-Ferrâ dedi: **السَّخْلة** **تقرِم قَرْماً** : yemeyi öğrendiği zaman.

Ve ‘Adiyy dedi:
“Her yıl yağmurunu döktü;
böylece çayırın ceylanları meyveyi **يَقْرمِن**.”

İbnü’s-Sikkît: “**أقرمْتُ الفحلَ**; o da **مُقرم** olur”; bu, (erkeğin) dişiye gebelik ve binmeden (bir pay) ayırmasıdır. Bu da **القَرْم**dır.

Dukeyn b. Sa‘îd’in rivayet ettiği bir hadiste dedi ki: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ‘Umer’e, Nu‘mân b. Mukarrin el-Müzenî’yi ve arkadaşlarını azıklandırmasını emretti; bunun üzerine onun bir odacığını açtı; içinde, **كالبعير الأقرم** gibi hurma vardı.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû ‘Amr dedi: **الأقرَم**’ı tanımıyorum; fakat **المقرَم**’ı tanıyorum; o, üzerine yük vurulmayan ve boyunduruk altına alınmayan, fakat damızlık için olan, ikram edilmiş devedir.

Dedi: Erkeklerden efendi reis olan kimseye **المقرَم** denmesi ancak, onların yanında şanının büyüklüğü ve keremi sebebiyle develerden **المقرَم**’a benzetildiği içindir.

Evs b. Hacer dedi:
“Bizden bir **مقْرَم** azı dişinin keskinliğini gösterse,
içimizde başka bir **مُقرَم**’ın azı dişi (ona) saldırır.”

Dedi: Develerden **المقروم** ise, üzerinde **قُرمة** bulunan (deve)dir; o, burnun üstünde bulunan bir damgadır: oradan bir deri yüzülür, sonra burnunun üstünde toplanır; işte o **القُرْمة**dır. Ondan denir ki: “**قرمتُ البعيرَ أَقرِمُه**.”

Dedi: **القُرْمة**’ya ayrıca **القِرام** da denir. Bedende bunun benzeri **الجُرفَة**’dir.

Leys dedi: o, **القُرمة** ve **القَرْمة**; iki lehçedir. Kestiğin o parça ise **القُرامة**dır.

Dedi: Kıtlıkta onunla geçinilsin diye, bazen hörgücünden ve kulağından **قُرامات** keserlerdi.

İbnü’l-Enbârî, ( **المَمْدود والمقصور** ) kitabında dedi: **فَعَلاء** vezni üzere geldi: ona **سَحَناء** denir; yani: bir heyet (görünüş). Ve onun **ثأداء**’sı vardır; yani: bir cariye.

Dedi: **وقَرَماء**: bir yer adıdır.

Ve şu beyit okundu:
“**قَرَماءَ**’da, yüksek bir yerde, onun şişmanlığı (vardır);
sanki alnının beyazlığı bir örtüdür.”

Onun hakkında **بالقاف** ile yazıldı. Bizde Mısır’da **فرماء** vardı; bilmiyorum: Necd’de **قرماء** bir yer midir, yoksa Mısır’da **فرماء** (mıdır).

Münzirî, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: damgalarda **القرمة** vardır; o, burun üzerinde bir damgadır; yarma değildir; fakat derinin bir **جرفة**’sidir; sonra deve pisliği gibi bırakılır. Burun yarılarak yarılırsa, işte o **الفقر**’dır.

Denir ki: **بعير مفقور ومقروم ومجدوف**. Ondan (da) şair İbn Mukrûm.

Âişe hadîsinde: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) onun yanına girdi; kapıda bir perde **قِرامُ سِتْر** vardı.

Ebû Ubeyd dedi: **القِرام**: ince perdedir; dikilince ev gibi olursa o **كلّة**’dir.

Lebîd’in, hevdacı vasfeden bir beyti okundu:
“Her bir, çubuklarını gölgeleyen örtülü (hevdac)dan,
üzerinde bir **كِلّة** ve onun **قِرامُها** (bulunan) bir çift (vardır).”

Leys dedi: **القِرام**: yünden bir kumaştır; içinde yün boyasından renkler vardır; kalındır, perde edinilir.

Dedi: **المِقْرَمَة** ise, bizzat **المِحْبَس**’tir; onunla döşek **يُقْرم** edilir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: falanın soyunda ne bir **قُرامة** vardır ne de bir **وصْم**; o ise ayıptır.

Dedi: Ferrâ dedi: **القُرامة**: tandırdan ekmeğin yapışıp kalanıdır. Ekmekten açıkladığın her şey **القُرامة**dır.

Dedi: Kisâî dedi: **المُقَرقَم**: gençliği ağır (geç) olan.

Râciz dedi:
“Allah’a şikâyet ederim: **دَرْدَقا** çocukları,
**مُقَرقَمِينَ** ve **سَمْلَقا** bir kocakarıyı.”

Ebû Sa‘îd, şu sözün tefsirinde:
“**عليه كِلةٌ وقِرَامُها**”
dedi: **القِرام**: çok kalın yünden bir kumaştır; hevdacın içine serilir; sonra hevdacın tabanlarına yahut **الغَبيط**’a konur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, dedi: **القَرم**: küçük oğlaklar. **القَرم**: küçük develer. **القَزَم** ( **الزاي** ile): küçük koyunlar; onlar **الحَذَف**’tir.

**رقم** : Leys dedi: **الرَّقْم** ve **الترقيم**: yazıyı noktalama (harflerini ayırt etme)dir: “**سِجِّينٌ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ**” (Mutaffifîn: 9); yani: harfleri, noktalama işaretleriyle açıklanmıştır.

Dedi: Tüccar, kumaşını damgasıyla **يَرْقُم** eder.

Hayvanlardan **المرقوم**: bileklerinde küçük dağlamalar bulunan (hayvan)dır; onların her biri bir **رَقْمة**’dir. Yaban eşeği, bacaklarındaki siyahlık sebebiyle onunla nitelenir.

**الرَّقَم**: nakışlı ipektir; “**خَزٌّ رَقْم**” denir; “**بُرْدُوشى**” denildiği gibi.

**الرقمتان**: hayvanın ayaklarında karşılıklı iki tırnakçık benzeri (iz)dir.

**الرَّقَمة**: bilinen bir bitkidir; **الكَرِش**’e benzer.

Şemmer, İbn Şümeyl’den: **الأرقَمُ** iki yılan arasında bir yılandır; kızıllık, siyahlık, bulanıklık ve **بُغْثة** ile beneklenmiştir.

Asma‘î dedi: yılanlardan **الأرقم**: içinde siyahlık ve beyazlık bulunan (yılan)dır.

Bir adam ‘Umer’e dedi: “Benim misalim **الأرقم** misali gibidir: onu öldürürsen **ينقِم**; onu bırakırsan **يَلْقَم**.”

Şemmer dedi: yılanlardan **الأرقم**: insanların onu öldürmesinden sakındığı, **الجانَّ**’a benzeyen (yılan)dır; bununla beraber yılanların en zayıfı ve en az öfkelenenidir; çünkü **الأرقم** ve **الجانّ**’ın öldürülmesinde, onları öldürene cinlerin cezasından sakınılır. Bu, şu sözüdür: “**إِن يُقتل ينقِم**”; yani: onunla öç alır.

İbn Habîb dedi: **الأرقم** yılanların en habisi ve insanlara en çok yönelenidir.

İbnü’l-Muzaffar dedi: (yılanlardan) erkeğe **أرقم** denir; dişiye **رَقْماء** denmez; fakat o **رَقْشاء**’dır.

Dedi: **الأرقم**: onu sıfat yaptığında; “**أَرقَش**” dersin; **الأرقم** ise onun adıdır.

**الأراقم**: Rebî‘a’dan bir kavimdir; yılanlardan **الأراقم**’ın gözlerine benzetilerek **الأراقم** diye adlandırıldılar.

Leys dedi: **التَّرقيم** haraç ehlinin divan dili(nden)dir.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: falan, **بالرَقِم الرَّقْماء** ile geldi; onların “**بالداهية الدَهْياء**” demeleri gibi.

Ve şu beyit okundu:
“Beni, vaktinden beri alıştırdı; hâlbuki biz **الرقِمْ**’iz.”
Felâketi kasteder.

Ferrâ, şu söz hakkında dedi: “**أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ**” (Kehf: 9).
Dedi: O, kurşundan bir levhadır; içine onların nesebleri, adları, dinleri ve neden kaçtıkları yazıldı. Denildi ki: **الرَّقيم** onların içinde bulunduğu köyün adıdır. Denildi ki: o, mağaranın bulunduğu dağın adıdır.

Bize İbn Hâcik, Ali b. Cuhar’dan; o da Şerîk’ten; o da Simâk b. Harb’den; o da İkrime’den haber verdi; dedi ki: İbn Abbâs, Ka‘b’a **الرّقيم** hakkında sordu; dedi ki: o, çıktıkları köydür.

Ebû’l-‘Abbâs, Aziz ve Celil olanın şu sözü hakkında: “**سِجِّينٌ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ**” (Mutaffifîn: 9) dedi: manası: yazılmış bir kitaptır.

Müminin kitabı ise yedinci gökte **عِلِّيِّين**’e konur. Kâfirin kitabı ise **السِّجِّين**’e ve yedinci yerin en altına konur. Ve şu beyit okundu:
“Size, saf suyun içinde, uzaklığınıza rağmen, eğer suyun bir yazanı varsa, **سأرقُمُ** edeceğim.”
Yani: yazacağım.

Seleme, Ferrâ’dan dedi: bazı Arapların şöyle dediğini işittim: **الرَّقيمة**: akıllı, ortaya çıkan, zeki kadın.

Ve denir: “Falan, suya **يَرْقُمُ** eder”; zeki akıllı adam için darb-ı mesel vurulur. **المُرقِّم** ve **المرقِّن**: yazıcıdır. Ve dedi:
“**دارٌ كرَقْم الكاتبِ المرقِّن**”

**الرقمُ**: yazıdır. Denildi ki: **المرقِّن** satırlar arasında halka halka (işaret) yapan kimsedir; kınanın işaretlenmesi gibi.

Ve adama denir: öfkesinde aşırı gidip ölçülü davranmadığında: “**طَمَا مِرقَمُك**” ve “**جاشَ مَرقَمُك**”; kaynadı, taştı, doldu, yükseldi; “**وقَذَف مِرقَمُك**”.

Eşeğin sağrısındaki iki siyah beneğe **الرَّقْمتان** denir; ikisi **الجاعِرَتان**’dır. **الرَّقْمتان**: es-Sammân tarafında iki çayırlıktır; Züheyr onları zikredip şöyle dedi:
“**ودارٌ لها بالرّقْمَتين كأنها
مَراجِيعُ وَشْمٍ في نواشِرِ مِعصمِ**”

Denildi ki: **رَقمةُ الوادي**: suyunun toplandığı yerdir.

Ferrâ dedi: “**عليك بالرَّقمة ودَع الضَّفّة**.” **رقمةُ الوادي**: suyun bulunduğu yer. **ضَفَّتَاه**: iki yanı.

**مرق** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “**أمرقتُ القِدْر**; ben onu **أُمرقُها إمراقاً** (yaparım)”: suyunu çoğalttığın zaman.

Dedi: Ferrâ dedi: “**مَرقْتُها أمرُقها**”: suyunu çoğalttığım zaman.

Seleme, Ferrâ’dan: bazı Arapların şöyle dediğini işittim: “Falan bize **مَرقةَ مَرقين** yedirdi”; eti kasteder: pişirildiğinde, sonra o suyla başka bir et pişirildi. İbnü’l-A‘râbî de böyle dedi.

Leys dedi: **المَرق**: **المَرقة**’nın çoğuludur.

Peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) haricîleri zikrettiği sırada hadîsinde: “(Dinden, okun avdan çıkması gibi **يمرقون** ederler.)”

Leys dedi: **المروق**: bir şeyden, giriş yerinden olmaksızın çıkmaktır.

**المارقة**: dinde aşırılıkları sebebiyle dinden **مَرقوا** edenlerdir. Ok, avdan çıktı; ben de onu **أمرقْتُه** **إمراقاً**.

Avretini açığa vuran kimseye denir: “**امَّرق يَمرَّق**”. Ve yumurta **مَرِقَت** **مَرقاً**, ve **مَذِرت** **مَذَراً**: bozulup su gibi olduğu zaman.

Dedi: **الامتراق**: muruğun süratidir; güvercin yuvadan **امترقَت** etti.

Dedi: **المريق**: **العُصفر** yağıdır.

Dedi: Bazıları: o, katıksız Arapçadır der. Bazıları: Arapça değildir der.

Bâhilî şu beyiti okudu:
“Keşke sana, safranla boyanmış, günlerce giydiğin, bir **مِئزَرٌ متمرق** olsaydım.”

Mâzenî dedi: **متمرق**: safranla boyanmış. Ve **متمرق**: **المريق** ile boyanmış; o da **العُصفر**’dır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المرق**: aceleyle mızraklamadır.

Ve **المرق**: tüyleri yolunmuş kurtlardır; ve **المِرق**: kabartılmış yündür; denir: “Bana bir **مِرقةً** ver”; yani: bir yün parçası. Ve **المَرَق**: tabaklamada ıslatılıp bırakılan, ta ki kokuyup tüyleri dökülen deridir.

Ondan (şu söz)dür:
“**ساكناتُ العَقيقِ أشهى إلى النَّفس من السّاكناتِ دونَ دِمشقِ
يتضوّعْن لو تضمّخن بالمِسْك صُماحاً كأنه رِيحُ مرقِ**”

Ve deriyi **مَرَقْت** **مَرْقاً** ettim; o da **فامَّرق امِّراقاً** etti.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **المُراقة**: bükülmüş deriden kopup düşen şeydir; o, yumuşasın diye gömülen deridir.

Ebû ‘Amr dedi: **المُراقة** ve **المُراطة**: kıldan düşen şeydir.

Ebû Ubeyd dedi: Ferrâ dedi: şarkıdan **الممرق**: aşağı tabaka ve cariyelerin söylediğidir. Şarkıcının kendisine de: **الممرِّق** denir.

Şemmer dedi: **المُرُوق**: bir şeyden çıkışın süratidir. Adam dininden **مَرَق** etti; evinden **مَرَق** etti. Ve ana karnından **امتَرَقَ** ve **امَّرَق** etti. **المارِق**: her şeyde nüfuz eden, onda eğrilmeyen ilimdir.

**رمق** : Leys dedi: **الرَّمَق**: hayatın kalıntısıdır. Ve denir: “Onu **رَمَّقوه**; onlar onu bir şeyle **يُرمّقونه**”; yani: **رَمَقه**’nu tutacak kadar. Ve denir: onun yaşayışı ancak bir **رُمْقَةٌ** ve **رِماق**tır.

Rü’be dedi:
“Senin iyiliğinin **بالرِّماقِ**’ı ne (kadar az)!
Ve senin kardeşliğinin **بالمِذاق**’ı ne (kadar)!”
Yani: sırf, halis olmayan. **الرِماق**: azdır.

**الترميق**: adamın iyi yapamadığı bir işi yapmasıdır; onunla geçinilir.

Ve denir: “**رَمِّقْ على مَزادتيك**”; yani: ikisini, onunla geçinilecek bir yamayla yama.

Ebû Ubeyd dedi: gözden **المُرْمَقُّ**: aşağı, az (olan)dır.

Kümeyt b. Zeyd onu anarak dedi:
“Yok olup giden bir yaşayıştan **مُرْمَقّاً** (bir pay)ı tedavi edersin;
onun bir **حارِكٌ**’i vardır ki daha bol yükü taşımaz.”

Münzirî bana, Evs b. Hacer için okudu:
“Gençliğe meylettin; başın ağarmışken nasıl meyledersin?
Ve Zeyneb, rehin olarak **المرامِق** ile senden geçti.”

Ebû’l-Heysem dedi: **الرهن المرامَق**; ve **المُرامِق** diye de rivayet edilir; o, güvenilir olmayan rehindir. Bu, Evs’in kalbidir.

**المرامَق**: son **رمَق**’ta olan (kimsedir). Ve falan, yaşayışını **يرامقُ** eder; yani: onu idare eder. Zeyneb ondan ayrıldı; kalbi onun yanındadır; Evs onu **يرامقه** eder; yani: onu idare eder.

Ve denir: “Onu gözümle **رقمتُه** ve **رامقْته**”: gözünü ona takıp onu kasten izlediğinde, ona baktığında ve onu gözetlediğinde.

Leys dedi: **الرمَق** ve **الرامَج**: doğan ve şahinin avlandığı yem kuşudur; (şöyledir:) bir baykuş getirilir; ayağına siyah bir şey bağlanır; gözleri dikilir ve iki incik kemiğine uzun bir ip bağlanır; doğan onun üzerine konunca avcı onu, kendi **قُترة**’sinden yakalar.

Asma‘î dedi: deri **ارْمَقَّ** **ارمِقاقاً** eder: inceldiği zaman; ondan, yaşayışın **ارمِقاق**’ı (da)dır.

Başkası şu beyiti okudu:
“Bizi, **تِحْلِىء** üzerine tabaklamadılar;
böylece bir yaşayış **فيرْمَقُّ** eder; ve ihmal etmediler.”

**المُرْمَقُّ**: her şeyden bozuk olan. **الرُّمَّق**: erkeklerden zayıf olan.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **حَبْلٌ مُرْماقٌ**: zayıf.

Dedi: **الرُّمُق**: hasetçilerdir; onların bir teki **رامِق** ve **رَمُق**tur. **الرُّمُق**: **الرِّماق** ile geçinen fakirlerdir; o da yaşayışın azıdır.

**قمر** : Leys dedi: **القَمَر**: gökte olandır; onun ışığı **القَمْراء**’dır; ve **ليلةٌ مقمِرة** (vardır).

Ve denir: “Hurma **أقمَرَ** etti”: olgunlaşmadan soğuğa uğradığında; böylece tatlılığı ve tadı gider.

Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi: su ve ot **قَمِر** etti: çoğaldığı zaman.

Ve adam **قَمِر** etti: ay ışığında uykusuz kaldığında, uyumadığında. Adam ayrıca **قَمِر** eder: karda gözü kamaşıp görmediğinde. Ve develer **قَمرت** eder: akşam yemleri geciktiğinde.

Asma‘î dedi: kırba **قمِرتِ** eder, **تَقْمَر** **قَمراً**: su, derinin içi ile dışı arasına girip ona bir bozulma ve fesat isabet ettiğinde.

İbnü’l-A‘râbî dedi: sünnet derisi büzülüp erkeklik başı görününce, ona “**عضَّه القَمَر**” denir.

Ve şu beyit okundu:
“İşte o, taş(ı) (yumurtası) çatlamayan bir tersliktir;
ırzı delinmiş, yağmuru yeni (olan)dır;
kânun gecesinde, soğuğu şiddetli;
**قَمَرُه** **الزُّبانَى**’nın uçlarıyla ısırdı.”

Dedi: der ki: o, sünnetsizdir; ancak ayın eksilttiği (kısım) hariç; ve sünnet derisini **الزُّبانَى** ile ilişkilendirip onu ayıpladı. Denildi ki manası: o, ay **العقرب**’dayken doğdu; o uğursuzdur.

Araplar der: “Malımı **القَمر**’e otlattırdım”: onu geceleyin, koruyacak çoban olmaksızın başıboş bıraktığımda. Ve “onu **الشَّمس**’e otlattırdım”: onu gündüz ihmal ettiğimde.

Tarafe dedi:
“Onun iki komşusu vardı: ikisinden biri Kâbûs,
ve Bişr; ben onu güneşe ve aya **أستَرعِها** etmedim.”
Yani: onu ihmal etmedim.

Dedi: el-Ba‘îs, şu sözüyle bu manayı istedi:
“Onu, Müminlerin Emîri’nin ipiyle saldım;
beni ondan yıldızlar ve ay aldatmadı.”

A‘şâ’nın şu sözüne gelince:
“Onu, bir ihtiyar, akşamleyin **تَقَمَّرها** etti; sabahlayınca
Kudâ‘î bir kadın oldu; kâhinlere dik başlı gelir.”
Ebû ‘Amr dedi: **تَقَمَّرها**: ona **في القَمْراء**’da geldi.

Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **تقمرها**: onunla evlendi ve onu götürdü; hâlbuki onun kalbi A‘şâ ileydi; böylece kâhinlere gelip sorar oldu: düştüğü şeyden kurtuluş ne zaman, buluşma ne zaman?

Asma‘î dedi: **تَقَمَّرَها**: onun gafletini aradı ve onu aldattı; aslı, avcının geceleyin ceylanı ve kuşu avlaması olan **تَقمُّر**’dandır: onu ateş ışığında avladığında; böylece gözleri **تَقمَرُ** eder ve avlanır.

Ebû Zübeyd, aslanı vasfederek dedi:
“Ve onların izleri üzerine gitti; **يتقمَّرُ**.”
Yani: onların gafletini gözetir.

Sanki **القِمار** aldatmadan alınmıştır.

Denir: onu aldatmayla **قامَرَه** etti; böylece onu **قَمَره** etti.

Leys dedi: **القُمْرة**: yaban eşeğinin rengidir; yeşilliğe çalan bir renktir.

Dedi: **القَمْراءَ**: **الدُّخَّل**’den bir içliktir. Ve **القُمْرِيّ**: güvercine benzeyen bir kuştur. Ve **القُمْرُ البِيض**. Ve **سحابٌ أقمَر**.

Ve şu beyit okundu:
“Onun yurdunu, Rabâbe’nin kara bulutu suladı; yeşertici (olarak),
**قَلَعٍ قُمْرِ**’dan suyun döküntüsünü boşaltır.”

Münzirî bana, Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki dedi: ay, ayın başından iki gece için **هلالاً** diye adlandırılır; sonundan iki gece için, yirmi altı ve yirmi yedi gecesi, **هِلالاً** diye adlandırılır; bunun arası ise **قَمَراً** diye adlandırılır.

Hadiste, Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) Deccâl’i zikretti: “(**هِجانٌ أقْمَر**)”.

Kuteybî dedi: **الأقمر**: çok beyaz, şiddetli beyazdır.

Ve suyu çokluğundan ışığı şiddetlenen buluta **أقمر** denir. Ve **أَتانٌ قَمْرَاء**; yani: beyaz.

Ve denir: bulutu, sanki **أَتان قَمْرَاءَ**’nın karnı gibi görürsen, işte o cömert yağıştır.

Ebû Zeyd: bir meselde denir: “Elimi iki **مقمورتَين**’den birinin arasına koydum”; yani: iki şerden birinin arasına.

**مقر** : Ebû Ubeyd, Asma‘î’den dedi: **المَقِر**: bizzat **الصَّبِر**’dir.

Emevî de böyledir.

Ebû ‘Amr dedi: **المَقِر**: acı bir ağaçtır.

Dedi: Ebû’l-Hasen el-A‘râbî dedi: **المُمْقِر**: ekşi olandır; o, **المقِر** de olur; **بيِّن المقَر**.

Leys dedi: **المَقْر**: tuzlu balığı suda ıslatmaktır; dersin: “Onu **مَقَرْتُه**”; o da **مَمْقُور** olur.

İbnü’s-Sikkît dedi: şey **أمْقَر** etti; o da **مُمْقِر** olur: acı olduğu zaman.

Ve **الصَبِر**’e **المَقِر** denir.

Lebîd dedi:
“Düşmanlarına karşı acı bir **مُمْقِرٌ**;
yakınlara karşı bal gibi tatlı.”

Ve denir: boynunu **مَقَرَ** etti; o da onu **يَمقُرُها**: onu incelttiği zaman.

Ve denir: **سَمَك ممقور**; **منقور** deme.

Ben dedim: **السَّمَك الممقور**: sirke ve tuzda ıslatılan (balık)tır; ondan, kendisiyle katık edinilen bir sos çıkar.

Leys dedi: kuyulardan **المُمْقِر**: suyu az olanlardır.

Ben dedim: bu bir tashiftir; doğrusu, mîm ve kāf dammeli olarak **المُنْقُر**’dur; onun tefsiri babında geçti.

Ebû Zeyd dedi: **المُزّ** ve **المُمْقِر**: çok ekşi, şiddetli ekşiliğe sahip ekşi süttür.

Ve **إمقاراً** ile **أمقرَ** etmiştir.

Ebû Mâlik dedi: **المزّ**: az ekşiliktir; ve o, olduğu şeyin en lezzetlisidir.

**المُمْقِر**: şiddetli acı olandır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir: **سَمَك مَمْقور**; yani: ekşi.

Ve denir: **سَمَك مَلِيح** ve **مملوح** ve **مالح** da bir lehçedir.

Dedi: **المُمْقَرُّ**: damarı çıkık adamdır.

Ve şu beyit okundu:
“Umeyme, aciz bir **ترِعِيّةً** ile evlendi;
iki bacağı yarık, **مُمْقَرَّ النَّسَا**.”

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والميم وما يثلثهما)
  (رمن)  الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال:
  * على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ *
  (رمي)  الراء والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو نَبْذ الشَّيء. ثم يحمل عليه اشتقاقاً واستعارة. تقول رَمَيْتُ الشيء أرمِيه. وكانت بينهم رِمِّيَّا، على فِعِّيلَى. وأرمَيْتُ على المائة: زِدْتُ عليها. فإن قيلَ فهذه الكلمة ما وجهها؟ قيل لـه: إذا زاد على الشَّيء فقد ترامَى إلى الموضع الذي بلغَه. ورَمَيْت بمعنى أرْمَيْتُ والمِرْماة: نَصْلُ السهم المدوَّرُ؛ وسمِّي بذلك لأنه يُرمَى به. والمَِرْماة: ظِلف الشَّاة. وفي الحديث: "لو أنّ أحدَهم دُعِيَ إلى مَِرْماتَين". والرَّمِيَّةُ: الصَّيد الذي يُرمَى. والرَّمِيُّ: السحابة العظيمة القَطْر. ويقال سُمِّيت رَمِيّاً لأنها تنشأ ثم تُرْمَى بقطَعٍ من السحاب من هنا وهُنا حتَّى تجتمع.
  وقال الخليل: رمى يرمي رِمايةً ورَمْياً ورِماءً. قال ابن السكّيت: خرجتُ أتَرَمَّى، إذا خرجتَ [ترمي] في الأغْراض([1]). ويقال أرْمَيْتُ الحَجَر من يدي إرْماءً. وقال أبو عُبيدة: يقال أرمَى اللهُ لك، أي نَصَرك وصنَع لَك. والرَّماء: الزِّيادة. وقد قلنا إنّ اشتقاق ذلك من الباب لأنه أمْرٌ يترامى إلى فَوق.
  (رمأ)  [أمّا] الراء والميم والهمزة فأصلٌ برأسه غير الأول، وهو قليل. يقال رمَأَت الإبل تَرْمأُ رمُوءاً ورَمْأً: أقامت في الكلأ والعُشْب. ورمأ فلانٌ في بني فلانٍ: أقام. ويقال أرمأت الأخبارُ: أشكَلَتْ. ومُرَمَّآت الأخبار، أي أباطيلُها.
  (رمث)  الراء والميم والثاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إصلاح شيءٍ وضمِّ بعضٍ إلى بعض. يقال رمَثْتُ الشَّيءَ: أصلحتُه. قال أبو دُواد:
وأَخٍ رَمَثْتُ دَرِيسَهُ *** ونصحتُه في الحرب نُصْحَا([2])  والرَّمَث: خشبٌ يضمّ* بعضُه إلى بعض ويُركَب. وفي الحديث: "إنّا نركب أرماثاً لنا في البحر"، وهو جمع رَمَثٍ. قال:
تمنَّيْتُ مِن حُبِّي بُثَينةَ أننا *** على رمَثٍ في البحر ليس لنا وَفْرُ([3])  والرِّمْث: مَرعىً من مراعي الإبل، وذلك لانضمام بعضِه إلى بعض. يقال إبلٌ رَمِثة ورَمَاثَى، إذا أكلت الرِّمْث فمرِضَتْ عنه. والرَّمَثُ أيضاً: بقيّة اللبن في الضَّرع، لأن ذلك متجمِّع.
  (رمج)  الراء والميم والجيم ليس أصلاً، وفيه ما يُقبَل ويُعتَمد عليه([4])، لكنَّهم يقولون: رَمَّجَ الأثَر بالتُّراب([5])؛ ورمَّج السُّطور: أفسَدَها.
  (رمح)  الراء والميم والحاء كلمةٌ واحدة، ثم يُصرَّف منها. فالكلمة الرُّمْح، وهو معروفٌ، والجمع رِماح وأرْماح. والسِّماك الرّامح: نَجمٌ، وسُمِّي بكوكبٍ يقْدُمه كأنَّه رُمْحه. فأمَّا قولهم: رَمَحَتْه الدَّابَّةُ، فمن هذا أيضاً لأنّ ضَرْبها إيّاهُ برِجلها كرمح الرَّامحِ برُمْحه. ومنه رَمَحَ الجُندبُ، إذا ضَرب الحصَى بيده. والرَّمَّاح: الذي يتَّخذ الرِّماح، وحِرفته الرِّماحة. والرَّامح: الطاعن بالرُّمْح. والرامح: الحامل له. ويقال للبُهْمَى إذا امتنَعتْ على الرّاعية: قد أخذَتْ رماحَها. كما قال:
أيَّامَ لم تأخُذْ إليَّ سِلاحَها ***إبِلي لِجلّتها ولا أبكارِها  (رمخ)  الراء والميم والخاء ليس بشيء. ويقال: إنَّ الرِّمْخ شجر([6]).
  (رمد)  الراء والميم والدال ثلاثة أصول: أحدُها مرضٌ من الأمراض، والآخَر لونٌ من الألوان، والثالث جنسٌ من السَّعْي.
  فالأول: الرَّمَد رَمَدُ العين، يقال رَمِدَ يَرْمَدُ رَمَداً، وهو رَمِد وأَرْمَدُ. ومنه الرَّمْد، وهو الهلاك، بسكون الميم. كما قال:
  * كأصْرَامِ عادٍ حينَ جَلَّلَها الرَّمْدُ([7]) *
  ويقال رمَدْنا القومَ نرمُِدهم، إذا أتينا عليهم.
  والثاني: الرَّماد، وهو معروف، فإذا كان أرقَّ ما يكون فهو رِمْدِدٌ. وهو يسمَّى للونه. يقال رَمَّدَتِ الناقةُ ترميداً، إذا تَركَتْ عند النِّتاج لبناً قليلاً. وإنّما يقال ذلك للونٍ يعتري ضرعَها. والأرمد: كلُّ شيءٍ أغْبَرَ فيه كُدْرَة، وهو من الرَّماد، ومنه قيل لضَربٍ من البعوض رُمْدٌ. وقال أبو وجزة وذكَرَ صائداً:
يبيت جارتُهُ الأفعى وسامِرُه *** رُمْدٌ به عاذرٌ منهن كالجَرَب([8])  والأَرمِداء، على وزن أفعلاء: الرَّماد. والمرمَّد من الشواء: الذي يُمَلُّ في الجمر. وفي المثل: "شَوَى أخُوك حتَّى إذا أنضَجَ رَمَّد([9])". فأمَّا قولهم: عام الرَّمادةِ، فقال قومٌ: كان مَحْلاً نزَل بالنّاس له رَمْد، وهو الهلاك. وقال آخرون: سمِّي بذلك لأنَّ الأرضَ صارت من المَحْل كالرَّماد([10]). وقال أبو حاتم: ماءٌ رَمِدٌ، إذا كان آجناً متغيِّراً.
  والأصل الثالث: الارْمِدَادُ: شِدّة العَدْو. ويقال ارْمَدَّ الظَّليمُ: أسرَعَ.
  (رمز)  الراء والميم والزاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال كتيبة رَمَّازة: تموج من نواحِيها. ويقال ضربه فما ارمَأَزَّ، أي ما تحرَّك. وارتَمَز أيضاً: تحرَّك.
  ويقولون: إِنّ الرَّاموز: البحر. وأراه في شعر هذَيل.
  (رمس)  الراء والميم والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْر. فالرَّمْس: التراب.
  والرِّياح الروامسُ: التي تُثير الترابَ فتدفِن الآثار. ويقال رَمَسْتُ على فلانٍ الخبرَ؛ إذا كتَمْتَه إِيَّاه. ورَمَست الرَّجُل وأرمستُه: دفنتُه.
  (رمش)  الراء والميم والشين ليس من مَحض اللُّغة، ولا ممّا جاء في صحيح أشعارِهم. على أنَّهم يقولون: الرَّمَش تَفَتُّلٌ في الأشفار، وحُمْرةٌ في الجفون. وربّما قالوا رَمَشَهُ بالحجَر: رماه. وذُكر عن الشيباني: رَمَشَتِ الغنم تَرْمُِش، إذا رعَتْ يسيراً. ويقال: الرَّمَش: بياضٌ يكون في أظفار الأحداث. وحكى اللِّحياني: أرضٌ رَمْشاء: جدبة([11]).
  (رمص)  الراء والميم والصاد أُصَيل يدلُّ* على إلقاءِ قَذَىً. يقولون رَمَصَتِ العين، إِذا أخرجت ما يخرُج منها عند الرّمَد. وقال ابن السِّكِّيت: يقال قبَحَ اللهُ أُمّاً رمَصَت به، أي ولدَتْه. وهذا إذا صحَّ فهو على ما ذكرناه من أنَّه مشبّه بقذىً يُرمَى به. ويقال رَمَصَتِ الدّجاجةُ: ذَرَقت.
  وفي الباب كلامٌ آخَرُ يدلُّ على صلاحٍ وخير. يقولون: رَمَصْت بينهم، أي أصلَحْت. وربما قالوا: رَمَص الله مُصِيبتَه يَرْمُصها رَمْصاً، إذا جَبَرها.
  (رمض)  الراء والميم والضاد أصلٌ مطَّرِدٌ يدلُّ على حِدّةٍ في شيء مِن حرٍّ وغيره. فالرَّمَض: حَرُّ الحجارةِ من شِدّة حَرّ الشمس. وأرضٌ رَمِضَةٌ: حارّة الحجارة. وذكر قومٌ أن رمَضانَ اشتقاقُه من شِدّة الحر؛ لأنَّهم لمَّا نقلوا اسمَ الشُّهور عن اللغة القديمة سَمَّوْها بالأزمنة، فوافق رمضانُ أيّامَ رَمَضِ الحرّ. ويجمع على رَمضانات وأرمِضاءَ. ومن الباب أرمضَهُ الأمرُ ورَمِضَ للأمْرِ.
  ورَمِض أيضاً، إذا أحرقَتْه الرَّمْضاء. ويقال رَمَضْتُ اللّحمَ على الرَّضْفِ، إذا أنضجْتَه. ومن الباب سِكِّين رَمِيض. وكلُّ حادٍّ رَمِيضٌ. وقد رَمَضْتُه أنا. ورَمِضَتِ الغنمُ، إذا رعَتْ في شدّة الحَرّ فقرِحت أكبادُها. ويقال: فلانٌ يترمَّضُ الظِّباءَ، إذا تبعها وساقَها حَتَّى تَفَسَّخَ قوائمُها من الرَّمْضاء ثمَّ يأخُذُها. ويقال ارتمَضَ بَطْنُه: فسَدَ، كأنَّ ثَمَّ داءً يُحْرِقُه. فأمّا قولُ القائل: أتيتُ فلاناً فلم أُصِبْه([12]) فرمَّضْتُ ترميضاً، وذلك أن ينتظرَه. وممكنٌ أن يكون شاذّاً عن الأصل. ويمكن أن يكون الميم مبدلةً من باء، كأنّه ربّضت، من رَبَض.
  (رمط)  الراء والميم والطاء ليس أصلاً، لكنَّهم يسمُّون ما اجتمع من العُرْفُطِ وغيرِه من شجر العِضاهِ رَمْطاً. وربّما قالوا رَمَطت الرّجلَ، إذا عِبْته رَمْطاً. وفيه نظر.
  (رمع)  الراء والميم والعين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وحركةٍ. فالرَّمَّاعةُ من الإنسان: الذي يضطرب من الصبيِّ على يافُوخِه. والرَّمَعَانُ: الاضطِراب. ويقال رَمَعَ أَنْفُ الرّجُل يَرمَع رمَعاناً، إذا تحرَّك من غضبٍ. ومن الباب قَبَحَ الله أمّاً رَمَعَتْ به، أي ولدَتْه. ومن ذلك اليَرْمَع: حجارةٌ بِيضٌ رِقاقٌ تلمَع في الشمس. ومن الباب إن صحّ، الرامِع، وهو الذي يطأطِئُ رأسَه ثم يرفعه. ويقال الرُّماع تغيُّر الوَجْه([13]) والباب كلُّه واحد. ويقولون: المُرَمِّعَة المَهْلكة([14]).
  (رمغ)  الراء والميم والغين لا أصلَ لـه، إلا بعض ما يأتي به ابنُ دريدٍ، من رَمَغْتُ الشيءَ، إذا عَركتَه بيدك، كالأديمِ وغيرِه.
  (رمق)  الراء والميم والقاف أصلٌ يدلُّ على ضَعفٍ وقِلّة. ويقال ترمَّقَ الرَّجلُ الماءَ وغيرَه، إذا حَسَا حُسْوةً [بَعد أُخرى([15])]. وهو مُرَمَّق العَيش، أي ضيِّقه. وما عَيْشُه إلا رَِماقٌ، يُراد به ما يُمْسِك الرَّمَق. والرَّمَق: باقي النَّفْسِ أو النَّفَس. قال:
وما الناسُ إلا في رَِماقٍ وصالح *** وما العيشُ إلا خِلفَةٌ ودُرُورُ  ويقولون: "أضرعَتِ المِعْزَى فرمِّقْ رمِّقْ"، أي اشربْ لبنَها قليلاً قليلاً؛ لأنّ المِعزَى تُنْزِلُ قبل نِتاجها بأيّام. والتَّرميق([16]): عملٌ يفعلُه الرجل لا يُحسِنُه. ويقال حبلٌ أرماقٌ، إذا كان ضعيفاً. وقد ارمَاقَّ ارمِيقاقاً.
  (رمك)  الراء والميم والكاف أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والثاني لُبْثٌ بمكان. فالأول الرُّمْكة من ألوان الإبل، وهو أشدُّ كدْرةً من الوُرْقة. ويقال جملٌ أرمَكُ. ومنه اشتقاق الرَّامَِك. والرَّمَكة: الأُنثى من البراذين. والأصل الآخر: رَمَكَ بالمكان، وهو رامك.
  (رمل)  الراء والميم واللام أصلٌ يدلُّ على رِقّةٍ في شيءٍ يتضامُّ بعضُه إلى بعض. يقال رَمَلت الحصير، وأرملتُ، *إذا سَخَّفْتَ نَسْجَه. قال:
  * كأنَّ نَسْجَ العنكبوتِ المُرْمَلِ([17]) *
  ثم يشبَّه بذلك، [فالرَّمَل]: القليل الضَّعيف من المطر، وجمعه أرمال. ومن الذي يقرب من هذا الباب الرَّمْل، وهو رَقيق. ومنه ترمَّل القَتيلُ بدمِهِ، إذا تلطخ؛ وهو قياسُ ما ذكَرْناه. ومن الباب الرَّمَل: الهَرْوَلة، وذلك أنه كالعَدْو أو المشْي الذي لا حصافةَ فيه. فأمّا المُرْمِلَ فهو الذي لا زادَ معه، سمِّي بذلك لأحدِ شيئين، إما رِقّةِ حاله، وإمّا للُصوقِه بالرّمل من فَقْره. والأرمَلُ مثلُ المُرمِل. قال جرير:
هَذِي الأراملُ قد قضَّيْتَ حاجتَها *** فمَنْ لحاجةِ هذا الأرمَلِ الذّكَرِ([18])
---------------------------------------------------------------
([1]) في الأصل: "الأرض"، وتصحيح هذه الكلمة والتكملة التي قبلها من المجمل.
([2]) البيت في اللسان (رمث) بدون نسبة.
([3]) البيت لأبي صخر الهذلي، من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93 وأمالي القالي (1: 148). وبعض أبياتها في اللسان (رمث).
([4]) في الأصل: "وبعمل عليه".
([5]) لم يرد هذا المعنى في اللسان والقاموس. ولم يأت شيء من المادة في الجمهرة.
([6]) الذي في اللسان والقاموس أن "الرمخ": الشجر المجتمع.
([7]) البيت لأبي وجزة السعدي، كما في اللسان (رمد 168). وصدره:
 * صببت عليكم حاصبي فتركتكم *
([8]) انظر اللسان (رمد) والحيوان (4: 216/ 5: 405).
([9]) يضرب مثلاً للرجل يعود بالفساد على ما كان أصلحه.
([10]) وقيل سمي به لأنهم  لما أجدبوا صارت ألوانهم كلون الرماد.
([11]) في القاموس: "وأرض رمشاء: ربشاء، أو جدبة، كأنه ضد". وذلك لأن الربشاء بالباء: الكثيرة العشب. وقد اقتصر في اللسان على أنها الكثيرة العشب، قال: "وسنة ربشاء ورمشاء. وبرشاء: كثيرة العشب".
([12]) في الأصل: "فلم تصبه".
([13]) في اللسان: "والرماع: داء في البطن يصفر منه الوجه". وفي القاموس: "وجع يعترض في ظهر الساقي حتى يمنعه من السقي... واصفرار وتغير في وجه المرأة من داء يصيب بظرها".
([14]) المهلكة، بتثليث اللام: المفازة. والمرمعة، لم ترد في اللسان. وفي القاموس: "والمرمعة كمحدثة: المفازة".
([15]) التكملة من اللسان.
([16]) في الأصل: "والرميق"، صوابه من اللسان والقاموس.
([17]) البيت في اللسان (رمل، غزل). مع نسبته في (غزل) إلى العجاج. انظر ديوانه 47. وأنشده في المخصص (17: 17) وذكر أنه إنما جر "المرمل" على الجوار. وذلك لأن المرمل من صفة النسج، فكان حقه النصب، لكن كذا روي بفتح الميم.
([18]) ليس في ديوان جرير. وروايته في اللسان (رمل): "كل الأرامل".
ـ

##### Türkçe

(رâ ve **الميم** ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)
  (**رمن**)  **الراء** ve **الميم** ve **النون** tek bir kelimedir; o da **الرُّمَّان**’dır. **الرُّمَّانتان**: **عَبْسٍ** beldesinde iki tepedir. Dedi ki:
  * **الرُّمَّانَتين**’deki yurda doğru eğrilirsin *
  (**رمي**)  **الراء** ve **الميم** ve illetli harf tek bir asıldır; o da şey’i atmadır. Sonra ona iştikak ve istiâre yoluyla hamledilir. Dersin: **رَمَيْتُ** الشيءَ **أرمِيه**. Aralarında **رِمِّيَّا** vardı; **فِعِّيلَى** üzere. Ve **أرمَيْتُ** yüzün üzerine: ona artırdım. Eğer denilirse: şu kelimenin vechi nedir? Ona denilir ki: bir şeyin üzerine artırınca, ulaştığı yere doğru **ترامَى** etmiş olur. Ve **رَمَيْت** mânâsında **أرْمَيْتُ**; ve **المِرْماة**: yuvarlatılmış okun temrenidir; onunla atıldığı için bununla adlandırıldı. Ve **المَِرْماة**: koyunun tırnağıdır. Hadiste: “Eğer onlardan biri **مَِرْماتَين**’e çağrılsaydı.” **الرَّمِيَّةُ**: atılan avdır. **الرَّمِيُّ**: büyük damlalı büyük buluttur. Ve denilir: **رَمِيّاً** diye adlandırıldı; çünkü o meydana gelir, sonra buradan ve şuradan bulut parçalarıyla atılır da toplanıncaya kadar (böyle olur).
  Ve Halîl dedi: **رمى يرمي رِمايةً ورَمْياً ورِماءً**. İbnü’s-Sikkît dedi: **أتَرَمَّى** olarak çıktım; yani sen [atış yaparak] hedeflerde([1]) çıktığında. Ve denilir: **أرْمَيْتُ** taşı elimden **إرْماءً**. Ebû Ubeyde dedi: denilir: Allah sana **أرمَى** etti; yani sana yardım etti ve senin için yaptı. **الرَّماء**: artıştır. Biz, bunun iştikakının bâbdan olduğunu söylemiştik; çünkü o, yukarıya doğru **يترامى** eden bir iştir.
  (**رمأ**)  [Ama] **الراء** ve **الميم** ve hemze ise, birinciden başka başlı başına bir asıldır; ve azdır. Denilir: develer **رمَأَت** **تَرْمأُ** **رمُوءاً** ve **رَمْأً**: otlakta ve çayırda kaldı. Ve falan, falan oğulları içinde **رمأ**: kaldı. Ve denilir: haberler **أرمأت**: müşkil oldu. **مُرَمَّآت** الأخبار: yani onların bâtılları.
  (**رمث**)  **الراء** ve **الميم** ve **الثاء** tek bir asıldır; bir şeyin ıslahına ve bazısını bazısına katmaya delâlet eder. Denilir: **رمَثْتُ** الشيءَ: onu ıslah ettim. Ebû Duvâd dedi:
وأَخٍ **رَمَثْتُ** دَرِيسَهُ *** ونصحتُه في الحرب نُصْحَا([2])  **الرَّمَث**: bazısı bazısına katılan ve bindirilen ağaçtır. Hadiste: “Biz denizde kendimize ait **أرماثاً** bineriz”; o, **رَمَثٍ**’in cem‘idir. Dedi ki:
تمنَّيْتُ مِن حُبِّي بُثَينةَ أننا *** على **رمَثٍ** في البحر ليس لنا وَفْرُ([3])  **الرِّمْث**: develerin otlaklarından bir otlaktır; bu, bazısının bazısına katılmasındandır. Denilir: **إبلٌ رَمِثة** ve **رَمَاثَى**, **الرِّمْث**’i yiyip ondan hastalandığında. **الرَّمَثُ** ayrıca: memede sütün kalıntısıdır; çünkü o toplanmıştır.
  (**رمج**)  **الراء** ve **الميم** ve **الجيم** asıl değildir; onda kabul edilip dayanılacak şey vardır([4]); lâkin derler: izi toprakla **رَمَّجَ**([5]); ve satırları **رمَّج**: onları bozdu.
  (**رمح**)  **الراء** ve **الميم** ve **الحاء** tek bir kelimedir; sonra ondan tasrîf edilir. Kelime **الرُّمْح**’tır; o bilinir; cem‘i **رِماح** ve **أرْماح**. **السِّماك الرّامح**: bir yıldızdır; önünde giden bir gezegenle, sanki onun mızrağıymış gibi adlandırıldı. Ama onların: binek onu **رَمَحَتْه** sözü, bu da bundandır; çünkü onun ayağıyla ona vurması, mızrakçının mızrağıyla saplaması gibidir. Ondan: çekirge **رَمَحَ**; yani eliyle çakılı vurduğunda. **الرَّمَّاح**: mızrak yapan; sanatı **الرِّماحة**. **الرَّامح**: **الرُّمْح** ile saplayan. Ve **الرامح**: onu taşıyan. Ve **البُهْمَى** için, çobana karşı direnince: “mızraklarını almıştır” denilir. Nitekim dedi ki:
أيَّامَ لم تأخُذْ إليَّ سِلاحَها ***إبِلي لِجلّتها ولا أبكارِها  (**رمخ**)  **الراء** ve **الميم** ve **الخاء** bir şey değildir. Ve denilir: **الرِّمْخ** bir ağaçtır([6]).
  (**رمد**)  **الراء** ve **الميم** ve **الدال** üç asıldır: birincisi hastalıklardan bir hastalık, ikincisi renklerden bir renk, üçüncüsü koşmanın bir cinsidir.
  Birincisi: **الرَّمَد** gözün **رَمَدُ**’udur; denilir: **رَمِدَ يَرْمَدُ رَمَداً**; o **رَمِد** ve **أَرْمَدُ**’dur. Ondan **الرَّمْد**; o helâktir; mîm sâkin olarak. Nitekim dedi ki:
  * Âd’ın kırpıntıları gibi; **الرَّمْدُ** onu kapladığında([7]) *
  Ve denilir: kavme **رمَدْنا** **نرمُِدهم**, üzerlerine geldiğimizde.
  İkincisi: **الرَّماد**; o bilinir. En ince olduğu vakit **رِمْدِدٌ**’dür. Renginden dolayı böyle adlandırılır. Denilir: dişi deve **رَمَّدَت** **ترميداً**, doğum sırasında az süt bıraktığında. Ancak bu, memesine arız olan bir renkten dolayı söylenir. **الأرمد**: içinde bulanıklık bulunan her tozlu şeydir; o **الرَّماد**’dandır. Ondan, sivrisineğin bir türüne **رُمْدٌ** denildi. Ebû Vecze, bir avcıyı zikredip dedi:
يبيت جارتُهُ الأفعى وسامِرُه *** **رُمْدٌ** به عاذرٌ منهن كالجَرَب([8])  **الأَرمِداء**; **أفعلاء** vezni üzere: **الرَّماد**. Kızartmadan **المرمَّد**: kor içinde gömülen şeydir. Meselde: “Kardeşin kızarttı; nihayet pişirince **رَمَّد** etti([9]).” Ama onların: **عام الرَّمادةِ** sözüne gelince; bir kavim dedi ki: insanlara inen bir kıtlıktı; onun **رَمْد**’ü, yani helâkı vardı. Başkaları dedi ki: bu adla adlandırıldı; çünkü yer, kıtlıktan **الرَّماد** gibi oldu([10]). Ebû Hâtim dedi: **ماءٌ رَمِدٌ**, yani kokmuş, değişmiş olduğunda.
  Üçüncü asıl: **الارْمِدَادُ**: koşmanın şiddetidir. Ve denilir: devekuşu **ارْمَدَّ**: hızlandı.
  (**رمز**)  **الراء** ve **الميم** ve **الزاء** tek bir asıldır; hareket ve çalkantıya delâlet eder. Denilir: **كتيبة رَمَّازة**: yanlarından dalgalanır. Ve denilir: ona vurdu da **ارمَأَزَّ** etmedi; yani hareket etmedi. Ve **ارتَمَز** de: hareket etti.
  Ve derler: **الرَّاموز** denizdir. Onu Hüzeyl’in şiirinde görüyorum.
  (**رمس**)  **الراء** ve **الميم** ve **السين** tek bir asıldır; örtmeye ve gizlemeye delâlet eder. **الرَّمْس**: topraktır.
  **الرِّياح الروامسُ**: toprağı kaldırıp izleri gömen rüzgârlardır. Ve denilir: falana haberi **رَمَسْتُ**; yani onu ondan gizledim. Ve adamı **رَمَست** ve **أرمستُه**: onu gömdüm.
  (**رمش**)  **الراء** ve **الميم** ve **الشين** saf dilin içinden değildir; onların sahih şiirlerinde gelenlerden de değildir. Bununla beraber derler: **الرَّمَش** kirpiklerde bükülme ve göz kapaklarında kızarıklıktır. Bazen de: onu taşla **رَمَشَهُ**: onu attı, derler. Şeybânî’den zikredildi: koyunlar **رَمَشَت** **تَرْمُِش**, az otladığında. Ve denilir: **الرَّمَش**: gençlerin tırnaklarında olan bir beyazlıktır. Lihyânî nakletti: **أرضٌ رَمْشاء**: çorak([11]).
  (**رمص**)  **الراء** ve **الميم** ve **الصاد** küçük bir asıldır; çapak atmaya delâlet eder. Derler: göz **رَمَصَت**; yani **الرّمَد** sırasında ondan çıkan şeyi çıkardığında. İbnü’s-Sikkît dedi: denilir: Allah, kendisiyle **رمَصَت** eden anayı çirkin kılsın; yani onu doğurdu. Bu sahih olursa, bizim zikrettiğimiz üzere olur: onun, atılan bir çapakla benzetilmiş olması. Ve denilir: tavuk **رَمَصَت**: pisledi.
  Bâbda, salah ve hayra delâlet eden başka söz vardır. Derler: aralarında **رَمَصْت**; yani ıslah ettim. Bazen de derler: Allah onun musibetini **رَمَص** eder, **يَرْمُصها رَمْصاً**; yani onu onarır.
  (**رمض**)  **الراء** ve **الميم** ve **الضاد** muntazam bir asıldır; sıcaklık ve başkası gibi bir şeyde keskinliğe delâlet eder. **الرَّمَض**: güneşin şiddetli hararetinden taşların sıcaklığıdır. **أرضٌ رَمِضَةٌ**: taşları sıcak (olan yer). Bir kavim zikretti ki **رمَضانَ**’ın iştikakı şiddetli sıcaktandır; çünkü ayların adını eski dilden naklettiklerinde onları zamanlarla adlandırdılar; **رمضانُ** da sıcağın **رَمَضِ** günlerine rastladı. **رَمضانات** ve **أرمِضاءَ** üzere cem‘ edilir. Bâbdandır: iş onu **أرمضَهُ** ve o, iş için **رَمِضَ**.
  Ve **رَمِض** da; yani **الرَّمْضاء** onu yaktığında. Ve denilir: eti kızgın taş üzerinde **رَمَضْتُ**, yani onu pişirdiğimde. Bâbdandır: **سِكِّين رَمِيض**. Ve her keskin şey **رَمِيضٌ**’dur. Ben onu **رَمَضْتُ**. Ve koyunlar **رَمِضَت**; yani şiddetli sıcakta otlayıp ciğerleri yaralandığında. Ve denilir: falan, ceylanları **يترمَّضُ** eder; yani onları takip eder ve sürer; ta ki **الرَّمْضاء**’dan ayakları parçalanır, sonra onları alır. Ve denilir: karnı **ارتمَضَ**: bozuldu; sanki orada onu yakan bir hastalık varmış gibi. Ama söyleyenin: falana geldim de onu bulamadım([12]); sonra **رمَّضْتُ ترميضاً** sözü; bu, onu beklemesidir. Asıldan şâz olması mümkündür. Ve mîmin bâ’dan bedel olması da mümkündür; sanki **ربّضت** gibi; **رَبَض**’dan.
  (**رمط**)  **الراء** ve **الميم** ve **الطاء** asıl değildir; lâkin **العُرْفُطِ** ve **العِضاهِ** ağaçlarından başkasından toplananı **رَمْطاً** diye adlandırırlar. Bazen de: adamı **رَمَطت**; yani onu **رَمْطاً** ayıpladım, derler. Onda bakış vardır.
  (**رمع**)  **الراء** ve **الميم** ve **العين** bir asıldır; çalkantı ve harekete delâlet eder. İnsandan **الرَّمَّاعةُ**: çocuğun bıngıldağı üzerinde çalkalanan şeydir. **الرَّمَعَانُ**: çalkantıdır. Ve denilir: adamın burnu **رَمَعَ** **يَرمَع رمَعاناً**, öfkeden hareket ettiğinde. Bâbdandır: Allah, kendisiyle **رَمَعَتْ** eden anayı çirkin kılsın; yani onu doğurdu. Ondandır **اليَرْمَع**: güneşte parlayan ince beyaz taşlardır. Bâbdandır—sahih olursa—**الرامِع**; o, başını eğip sonra kaldıran kimsedir. Ve denilir: **الرُّماع** yüzün değişmesidir([13]); bâbın hepsi birdir. Ve derler: **المُرَمِّعَة** helâk edici yer([14]).
  (**رمغ**)  **الراء** ve **الميم** ve **الغين** için asıl yoktur; ancak İbn Düreyd’in getirdiği bazı şey müstesna: **رَمَغْتُ** الشيءَ; yani onu elinle ovaladığında; deri ve başkası gibi.
  (**رمق**)  **الراء** ve **الميم** ve **القاف** bir asıldır; zayıflık ve azlığa delâlet eder. Ve denilir: adam suyu ve başkasını **ترمَّقَ** etti; yani bir yudum [diğerinden sonra([15])] içti. O, **مُرَمَّق العَيش**’tir; yani darıdır. Onun yaşayışı ancak **رَِماقٌ**’tır; bununla, **الرَّمَق**’ı tutan şey kastedilir. **الرَّمَق**: canın yahut nefesin kalanı. Dedi ki:
وما الناسُ إلا في **رَِماقٍ** وصالح *** وما العيشُ إلا خِلفَةٌ ودُرُورُ  Ve derler: “**أضرعَتِ المِعْزَى فرمِّقْ رمِّقْ**”; yani onun sütünü azar azar iç; çünkü **المِعزَى** doğumundan birkaç gün önce (sütü) indirir. **التَّرميق**([16]): adamın iyi yapamadığı bir iştir. Ve denilir: **حبلٌ أرماقٌ**, zayıf olduğunda. Ve **ارمَاقَّ ارمِيقاقاً** etti.
  (**رمك**)  **الراء** ve **الميم** ve **الكاف** iki asıldır: birincisi renklerden bir renk, ikincisi bir yerde kalmadır. Birincisi: develerin renklerinden **الرُّمْكة**; o, **الوُرْقة**’dan daha şiddetli bulanıklıktır. Ve denilir: **جملٌ أرمَكُ**. Ondan **الرَّامَِك**’in iştikakı. **الرَّمَكة**: katırların dişisidir. Diğer asıl: **رَمَكَ** mekânda; o **رامك**’tir.
  (**رمل**)  **الراء** ve **الميم** ve **اللام** bir asıldır; bazısı bazısına bitişerek toplanan bir şeyde inceliğe delâlet eder. Denilir: hasırı **رَمَلت**; ve **أرملتُ**; *yani dokumasını sıklaştırdığında. Dedi ki:
  * sanki **المُرْمَلِ** örümcek dokuması([17]) *
  Sonra bununla benzetilir; [**فالرَّمَل**]: yağmurdan az zayıf olandır; cem‘i **أرمال**. Bu bâba yakın olan şeylerden: **الرَّمْل**; o incedir. Ondan: öldürülen kimse kanıyla **ترمَّل** etti; yani bulaştığında; bu, bizim zikrettiğimizin kıyasıdır. Bâbdandır: **الرَّمَل**: hervele; çünkü o, içinde ağırbaşlılık olmayan koşma yahut yürüyüş gibidir. Ama **المُرْمِلَ**: yanında azık olmayan kimsedir; iki şeyden biri için böyle adlandırıldı: ya hâlinin inceliği için, yahut fakirliğinden dolayı kuma yapışması için. **الأرمَلُ** de **المُرمِل** gibidir. Cerîr dedi:
هَذِي **الأراملُ** قد قضَّيْتَ حاجتَها *** فمَنْ لحاجةِ هذا **الأرمَلِ** الذّكَرِ([18])

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر م ق
مازلت أرمقه وارامقه حتى غاب عن عيني إذا أتبعته بصرك وأطلت النظر‏.‏
وتقول‏:‏ أنا أمقه فلا أني أرمقه‏.‏
وما به إلا رمق وما بقي إلا أرماقهم‏.‏
وهذه نخلة لا ترامق إلا بعرق واحد‏.‏
ويقال‏:‏ ‏"‏ موت لا يجر إلى عار خير من عيش في رماق ‏"‏ وما عيشه إلا رمقة ورماق‏.‏
قال رؤبة‏:‏ مـا سجل معروفك بالرماق ولا مؤاخاتـك بالمذاق ورامق الأمر‏:‏ لم ينضجه ولم يتمه وأبقى من إصلاحه بقية‏.‏
قال العجاج‏:‏ والأمر ما رامقته ملهوجاً يضويك ما لم تحي منه منضجاً ورمق غنمه‏:‏ سقاها ماء قليلاً وهم يرمقونه بشيء قليل وترمق الماء واللبن‏:‏ تحسـاه حسـوة حسوة‏.‏
ورمق الكلام‏:‏ لفقه شيئاً فشيئاً‏.‏
وارمق عيشه وعيش مرمق‏.‏
قال الكميت‏:‏ يعالج مرمقـاً مـن العيـش فانيـاً له حارك لا يحمل العبء مثقل

##### Türkçe

ر م ق
Onu gözümden kayboluncaya kadar durmadan **أرمقه** ve **ارامقه** ettim; onu bakışınla takip ettiğinde ve bakmayı uzattığında (böyledir).
Ve dersin ki: Ben **أمقه**; yoksa ben **أرمقه** değilim.
Onda ancak **رمق** vardır; ve onların **أرماقهم**’undan başka bir şey kalmadı.
Ve bu, ancak bir tek damar ile **ترامق** edilen bir hurma ağacıdır.
Ve denilir ki: "Ayıba götürmeyen bir ölüm, **رماق** içinde bir yaşayıştan hayırlıdır"; onun yaşayışı da ancak **رمقة** ve **رماق**tır.
Rü’be dedi ki: Senin iyiliğinin kaydı **بالرماق** ile değildir; ne de kardeşliğin **بالمذاق** iledir. Ve **رامق الأمر**: onu olgunlaştırmadı ve onu tamamlamadı; ve onun ıslahından bir bakiye bıraktı.
A‘câc dedi ki: Ve iş, onu **رامقته** ettiğin (gibi)dir; susamış olarak, ondan diri kıldığın şey olgunlaşmış olmaksızın, sana ışık verir. Ve **رمق غنمه**: onlara az bir su içirdi; hâlbuki onlar onu az bir şey ile **يرمقونه** ederler. Ve **ترمق الماء واللبن**: onu yudum yudum içersin.
Ve **رمق الكلام**: onu parça parça yamadı.
Ve **ارمق عيشه** ve **عيش مرمق**.
Kumeyt dedi ki: Yıpranmış bir yaşayıştan, fânî bir **مرمق** ile uğraşır; onun sırtı vardır; yükü taşımaz, ağırlaştırılmış (kimse).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّمَقُ: بقيّة الحياةِ، وفي الصحاح: بَقِية الرُّوح، وقيل: هو آخِر النفْس. وفي الحديث: أَتيت أَبا جَهل وبه رَمَقٌ، والجمع أَرْماقٌ. ورجل رامِق: ذو رَمَقٍ؛ قال:
كأَنَّهمْ من رامِقٍ ومُقْصَدِ
أَعَجازُ نَخْلِ الدَّقَلِ المُعَصَّدِ
ورَمَّقه: أَمْسكَ رَمَقه. يقال: رَمَّقُوه وهم يَرمِّقُونه بشيء أَي قَدرِ ما يُمْسِك رَمَقَه. ويقال: ما عَيْشُه إِلا رُمْقةٌ ورِماقٌ؛ قال رؤبة:
ما وَجْزُ مَعْرُوفِك بالرِّماقِ،
ولا مُؤاخاتُك بالمِذاقِ
أَي ليس بِمَحْضٍ خالصٍ، والرَّمَقُ والرُّمْقةُ
والرِّماقُ والرَّماقُ؛ الأَخيرة عن يعقوب: القليل من العَيْش الذي يُمْسِكُ الرَّمَقَ، قال: ومن كلامهم موتٌ لا يَجُرّ إِلى عارٍ خَير من عَيْشٍ في رِماق. والمُرْمَقُّ من العَيش: الدُّون اليَسِير. وعَيْشٌ مُرْمَقٌّ: قليل يَسير؛ قال الكميت:
أَرانا على حُبِّ الحَياةِ وطُولِها،
يُجَدُّ بِنا، في كلِّ يَوْمٍ، ونَهْزِل
(* قوله «يجد» رواه الجوهري في مادة هزل بالبناء للفاعل ونقل المؤلف عن ابن بري فيها أنه بالبناء للمفعول وقال: قال وهو الصحيح). نُعالِجُ مُرْمَقّاً من العَيْشِ فانياً،
له حارِكٌ لا يَحْمِلُ العِبْء أَجْزَلُ
وعيش رَمِقٌ أَي يُمْسِك الرَّمَق. وما في عيش فلان إِلا رُمْقة ورِماق أَي بلغة. والرُّمُق: الفُقراء الذين يتَبلَّغون بالرِّماق وهو القليل من العيش؛ التهذيب: وأَنشد المُنذِري لأَوْس:
صَبَوْتَ، وهل تَصْبُو ورَأْسُك أَشْيَبُ،
وفاتَتْكَ بالرَّهْنِ المُرامِقِ زَيْنَبُ؟
قال أَبو الهيثم: الرَّهْن المُرامَق، ويروى المُرامِق، وهو الرَّهن الذي ليس بموثوق به وهو قلب أَوْس. والمُرامِقُ: الذي بآخِر رَمَقٍ؛ وفلان يُرامِقُ عيْشَه إِذا كان يُدارِيه؛ فارَقَتْه زينب وقلبُه عندها فأَوْسٌ يُرامِقُه أَي يُدارِيه. والمُرامِقُ: الذي لم يبقَ في قلبه من مودَّتك إِلا قليل؛ قال الراجز:
وصاحِبٍ مُرامِقٍ داجَيْتُه،
دَهَنْتُه بالدُّهْن أَو طَلَيْتُه،
على بِلالِ نَفْسِه طَوَيْتُه
ورامَقْتُ الأَمر إِذا لم تُبرمه؛ قال العجاج:
والأمْرُ ما رامَقْتَه مُلَهْوَجا
يُضْوِيك، ما لم تَجْنِ منه مُنْضَجا
ونخلة تُرامِقُ بعِرْق أَي لا تَحْيا ولا تموت. والرُّمَّقُ: الضعيفُ من الرِّجال. وحَبْل مُرْماقٌّ: ضعيف، وقد ارْماقَّ الحبْلُ ارْمِيقاقاً. وارْمَقَّ الأَمرُ ارْمِقاقاً أَي ضَعُف. وحبل أَرْماقٌ: ضعيف خَلَقٌ.. وارْمَقَّ العيْشُ: ضَعُف. وترمَّقَ الرجلُ
الماءَ وغيره: حَسا منه حُسْوةً بعد أُخرى. والرَّمَقُ: القَطيعُ من الغنم. فارسي معرب. ومن كلامهم: أَضْرَعَتِ الضَّأْنُ فرَبِّقْ رَبِّقْ، وأَضْرَعَتِ المَعز فرَمِّقْ رَمِّقْ؛ يريد الأَرْباقَ وهي خُيوط تُطرَح في أَعناق البَهم لأَن الضأْن تُنزِل اللبن على رُؤوس أَولادها، والمِعزى تُنزل قبل نِتاجها بأَيام، يقول: فتَرَمَّقْ لبنَها أَي اشرَبه قليلاً قليلاً. ورجل مُرامِق: سَيِّء الخُلُق عاجز. ورامَقَه: داراه مَخافة شره. والرِّماقُ: النِّفاق. وفي حديث طَهْفةَ: ما لم تُضْمِروا الرِّماق، وهو قريب من هذا لأَنَّ المنافِقَ مُدارٍ بالكذب؛ حكاه الهَرويّ في الغريبين. يقال: رامَقْته رِماقاً وهو أَن تنظُر إِليه شَزْراً نظَرَ العَداوة، يعني ما لم تَضِق قلوبُكم عن الحقّ. وفي حديث قُسٍّ: أَرْمُق فَدْفَدَها أَي أَنظُر نظراً طويلاً شَزْراً. والمُرَمِّقُ في الشيء: الذي لا يُبالِغ في عَمَله. والتَّرْمِيقُ: العَمل يعمَلُه الرجل لا يُحْسِنه وقد يَتبلَّغ به. يقال: رَمِّقْ على مَزادَتَيْك أَي رُمَّهما مَرَمَّةً تتبَلَّغ بهما. ورمقَه يَرْمُقه رَمْقاً ورامَقَه: نظر إِليه. ورمقْتُه ببصري ورامَقْتُه إِذا أَتْبَعْته بصَرك تتعهَّده وتنظر إِليه وتَرقُبه. ورمَّقَ تَرْمِيقاً: أَدامَ النظر مثل رَنَّقَ.
ورجل يَرْموقٌ: ضعيف البصر. والرُّمُقُ: الحسَدةُ، واحدهم رامِق ورَمُوقٌ.
والرَّامِقُ والرَّامِجُ: هو المِلْواحُ الذي تُصاد به البُزاةُ والصُّقور، وهو أَن تُشَدَّ رِجل البومة في شيء أَسود وتُخاطَ عيناها ويُشدّ في ساقها خيط طويل، فإِذا وقع البازي عليها صاده الصيّاد من قُترته؛ حكاه ابن دريد، قال: ولا أَحسبه عربيّاً صحيحاً.
وارْمقّ الطريقُ: امتدّ وطال؛ قال رؤبة:
عَرَفْتُ من ضَرْبِ الحَرِير عِتْقا
فيه، إِذا السَّهْبُ بهِنّ ارْمَقّا
الأَصمعي: ارْمَقَّ الإِهابُ ارْمِقاقاً إِذا رَقَّ، ومنه ارْمِقاقُ العيش؛ وأَنشد غيره:
ولم يَدْبُغُونا على تِحْلِئٍ،
فيَرْمَقُّ أَمْرٌ ولم يَعْمَلُوا
والمُرْمَقُّ: الفاسد من كل شيء.

##### Türkçe

**الرَّمَقُ**: hayatın bakiyesi; ve Sıhâh’ta: ruhun bakiyesi; ve denildi: o, nefesin sonudur. Ve hadiste: Ebû Cehil’e geldim, onda **رَمَقٌ** vardı; çoğulu **أَرْماقٌ**’tır. Ve **رامِق** adam: **رَمَقٍ** sahibi; dedi ki:

Sanki onlar, **رامِقٍ** ve **مُقْصَدِ**’den,
**الدَّقَلِ**’in **المُعَصَّدِ** hurma ağaçlarının kütükleri.

Ve **رَمَّقه**: onun **رَمَقَ**’ını tuttu. Denilir: Onu **رَمَّقُوه** ve onlar onu bir şeyle **يَرمِّقُونه**; yani **رَمَقَ**’ını tutacak kadar. Ve denilir: Onun yaşayışı ancak bir **رُمْقةٌ** ve **رِماقٌ**’tır; dedi **رؤبة**:

Senin iyiliğinin azı **بالرِّماقِ** değildir,
ve senin kardeşliğin **بالمِذاقِ** ile değildir.

Yani saf, hâlis değildir. Ve **الرَّمَقُ** ve **الرُّمْقةُ** ve **الرِّماقُ** ve **الرَّماقُ**; sonuncusu Yakub’dan: **الرَّمَقَ**’ı tutan yaşayışın azı; dedi: Onların sözünden: bir ayıba sürüklemeyen ölüm, **رِماق** içinde bir yaşayıştan hayırlıdır. Ve yaşayıştan **المُرْمَقُّ**: aşağı, az. Ve **مُرْمَقٌّ** yaşayış: az, küçük; dedi **الكميت**:

Bizi, hayat sevgisi ve onun uzunluğu üzere,
her gün, bizimle, ciddîleşilir ve zayıflarız

(* “**يجد**” sözü: Cevherî bunu **هزل** maddesinde fâil bina ile rivayet etti; müellif İbn Berrî’den onda bunun mef’ûl bina ile olduğunu nakletti ve dedi: ve o doğrudur).

Biz, yok olup giden yaşayıştan bir **مُرْمَقّاً** ile uğraşırız,
onun bir **حارِكٌ**’i vardır ki yükü daha bol taşımaz.

Ve **رَمِقٌ** yaşayış: yani **الرَّمَقَ**’ı tutar. Ve falanın yaşayışında ancak **رُمْقة** ve **رِماق** vardır; yani bir geçimlik. Ve **الرُّمُق**: **الرِّماق** ile geçinen fakirlerdir; o, yaşayışın azıdır. Tehzîb: Münzirî, Evs’ten okudu:

Gençliğe meylettin; başın ağarmışken meyleder misin?
Ve **المُرامِقِ** rehinle Zeyneb seni geçti mi?

Ebû’l-Heysem dedi: **الرَّهْن المُرامَق**; ve **المُرامِق** diye de rivayet edilir; o, güvenilmeyen rehindir; ve bu Evs’in kalbidir. Ve **المُرامِقُ**: son **رَمَقٍ**’ta olan. Ve falan, yaşayışını **يُرامِقُ** eder; eğer onu idare ederse. Zeyneb ondan ayrıldı ve kalbi onun yanındadır; böylece Evs onu **يُرامِقُ** eder; yani onu idare eder. Ve **المُرامِقُ**: kalbinde senin sevgin(den) ancak az kalmış olan; dedi râciz:

Bir **مُرامِقٍ** yoldaşla geceledim,
onu yağ ile yağladım yahut onu sıvadım,
nefsinin ıslaklığı üzere onu dürdüm.

Ve **رامَقْتُ** işi: eğer onu sağlamlaştırmadıysan; dedi **العجاج**:

İş, sen onu **رامَقْتَه** iken gevşekçe,
seni zayıflatır; ondan pişmiş bir şey devşirmedikçe.

Ve bir hurma ağacı, bir kökle **تُرامِقُ** eder; yani ne yaşar ne ölür. Ve **الرُّمَّقُ**: erkeklerden zayıf olan. Ve **مُرْماقٌّ** ip: zayıf; ve ip **ارْماقَّ** etti, **ارْمِيقاقاً**. Ve iş **ارْمَقَّ** etti, **ارْمِقاقاً**; yani zayıfladı. Ve **أَرْماقٌ** ip: zayıf, eski. Ve yaşayış **ارْمَقَّ** etti: zayıfladı. Ve adam suyu ve başkasını **ترمَّقَ** etti: ondan bir yudumdan sonra bir yudum içti. Ve **الرَّمَقُ**: koyun sürüsü. Farsça, Arapçalaştırılmıştır. Ve onların sözünden: koyunlar süt indirdi; o hâlde **رَبِّقْ رَبِّقْ**; ve keçiler süt indirdi; o hâlde **رَمِّقْ رَمِّقْ**; **الأَرْباقَ**’ı ister; o, yavruların boyunlarına atılan ipliklerdir; çünkü koyun sütü yavrularının başlarına indirir; ve keçi, doğumundan günler önce indirir; der ki: onun sütünü **فتَرَمَّقْ** et; yani onu azar azar iç. Ve **مُرامِق** adam: kötü huylu, âciz. Ve onu **رامَقَه**: şerrinden korkarak onu idare etti. Ve **الرِّماقُ**: nifak. Ve **طَهْفةَ** hadîsinde: **الرِّماق**’ı gizlemedikçe; ve bu buna yakındır; çünkü münafık yalanla idare edicidir; bunu Herevî, **الغريبين**’de hikâye etti. Denilir: onu **رامَقْته رِماقاً**; o, düşmanlık bakışıyla ona yan yan bakmandır; yani kalpleriniz hakka karşı daralmadıkça. Ve **قُسٍّ** hadîsinde: **أَرْمُق فَدْفَدَها**; yani uzun bir bakışla yan yan bakarım. Ve bir şeyde **المُرَمِّقُ**: işinde mübalağa etmeyen. Ve **التَّرْمِيقُ**: adamın yaptığı, onu iyi yapmadığı bir iştir; ve onunla geçinir. Denilir: iki kırbanın üzerine **رَمِّقْ**; yani ikisini, onunla geçineceğin bir yamayla yama. Ve onu **رمقَه يَرْمُقه رَمْقاً** ve onu **رامَقَه**: ona baktı. Ve onu gözümle **رمقْتُه** ve onu **رامَقْتُه**: eğer onu gözünle takip ettiysen; onu gözeterek, ona bakarak ve onu kollayarak. Ve **رمَّقَ تَرْمِيقاً**: bakışı sürdürdü; **رَنَّقَ** gibi. Ve **يَرْموقٌ** adam: zayıf görme. Ve **الرُّمُقُ**: hasetçilerdir; onların bir teki **رامِق** ve **رَمُوقٌ**’tur.

Ve **الرَّامِقُ** ve **الرَّامِجُ**: **المِلْواحُ**’tır; onunla **البُزاةُ** ve **الصُّقور** avlanır; o, baykuşun ayağının siyah bir şeye bağlanması, iki gözünün dikilmesi ve bacağına uzun bir ip bağlanmasıdır; böylece doğan onun üzerine konunca avcı onu, onun **قُترته**’sinden yakalar; bunu İbn Düreyd hikâye etti; dedi: onun sahih Arapça olduğunu sanmıyorum.

Ve yol **ارْمقّ** etti: uzadı ve uzun oldu; dedi **رؤبة**:

İçinde, ipeğin vuruşundan eskiliği bildim,
onda; düzlük onlarla **ارْمَقّا** edince.

Asmaî: deri **ارْمَقَّ** eder, **ارْمِقاقاً**; eğer incelirse; ve ondan yaşayışın **ارْمِقاقُ**’ı. Ve başkası okudu:

Bizi bir **تِحْلِئٍ** üzerine tabaklamadılar,
böylece bir iş **يَرْمَقُّ** eder; ve yapmadılar.

Ve **المُرْمَقُّ**: her şeyden bozuk olan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر م ق * * رَمَقَهُ * نظر إليه وبابه نصر و * الرَّمَقُ * بقية الروح

##### Türkçe

* ر م ق * * **رَمَقَهُ** * ona baktı; babı **نصر**’dır. Ve * **الرَّمَقُ** * ruhun bakiyesidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرمق، محركة: بقية الحياة قاله الليث، وفي الصحاح: بقية الروح، وقال ابن دريد: باقي النفس، يقال: سد رمقه، وقال غيره: آخر النفس ج: أرماق كسب وأسباب. والرمق: القطيع من الغنم فارسي معرب رمه. وقال ابن فارس: عيش رمق، ككتف: يمسك الرمق. وقال ابن دريد: رمقه يرمقه رمقا: إذا لحظه لحظا خفيفا كذا في سائر النسخ خفيفا، وهو غلط، قال: ورجل يرموق أي: ضعيف البصر. وقال الليث: الرامق كصاحب: الطائر الذى ينصبه الصياد ليقع عليه البازي فيصيده، ويقال له أيضا: الرامج، والملواح، وهو أن يؤتى ببومة، فيشد في رجلها شيء أسود، وتخاط عيناها، ويشد في ساقيها بخيط طويل فإذا وقع عليها البازي صاده الصياد من قترته، ونقله ابن دريد أيضا، وقال: لا أحسبه عربيا محضا. ويقال: مالي في عيشه وما عيشه إلا رمقة، بالضم. ورماق ككتاب، رماق. مثل سحاب، ورمق مثل جبل الثالثة عن يعقوب أي: بلغة، أو قليل يمسك الرمق وقال رؤبة:
  ما وجز معروفك بالرماق
  ولا مؤاخاتك بالمذاق قال يعقوب: ومن كلامهم: موت لا يجر إلى عار خير من عيش في رماق. وحبل أرماق أي: ضعيف خلق.
 والرومقان، بالضم وفتح الميم: ع بالكوفة بل طسوج من طساسيج السواد في سمتها. وقال ابن الأعرابي: الرمق، بضمتين: الفقراء المتبلغون بالرماق: للقليل من العيش. قال: والرمق أيضا: الحسدة، واحده رامق، ورموق وهو: الذي يرمق الناس بعينه شزرا وحسدا. والرمق كركع: الضعيف من الرجال. والترميق: العمل يعمله الرجل ولا يحسنه وقد يتبلغ به وهو يرمق في الشيء-: لا يبالغ في عمله، ويقال: رمق على مزادتيك، أي: رمهما مرمة يتبلغ بها. وهو مرمق العيش، ومرمقه، كمعظم، ومحمر الأولى عن ابن دريد، وفسرها بقوله: ضيقه والثانية عن أبي عبيد، وفسرها بقوله: أو خسيسه دونه وأنشد للكميت:
  نعالج مرمقا من العـيش فـانـيا                      له حارك لا يحمل، العبء أجزل قال بن دريد: ومن كلامهم: أضرعت الضان فربق ربق، ورمدت المعزى فرمق رمق ونص ابن فارس: أضرعت المعزى أي: اشرب لبنها قليلا قليلا لأنها تنزل قبل نتاجها بأيام، قاله ابن فارس، وقال غيره: لأنها تضع بعد مدة، وسبق الإيماء لذلك في رب ق. وقال ابن عباد: ترميق الكلام: تلفيقه وقال الزمخشري: رمق الكلام: لفقه شيئا فشيئا. وقال الأصمعي: ارمق الإهاب، كاحمر: إذا رق، ومنه ارمقاق العيش، قال الكميت يمدح بني أمية:
  ولم يدبغونا على تحلىء                      فيرمق أمر ولم يغملوا وقال ابن دريد: ارمق الشيء: ضعف وكذلك ارمق الحبل: إذا ضعفت قواه. وارمقت الغنم: إذا ماتت قال رؤبة:
  عرفت من ضرب الحرير عتقا
  فيه إذا السهب بهـن ارمـقـا

  وترمق اللبن أي: شربه قليلا قليلا. قال: وترمق الماء وغيره: إذا حساه حسوة بعد حسوة أخرى. والمرامق: من لم يبق في قلبه من مودتك إلا قليل قال الراجز:
  وصاحب مرامق داجيته
  دهنته بالدهن أو طليته
  على بلال نفسه طويته وتقول: هذه النخلة ترامق بعرق، أي: لا تحيا ولا تموت. ويقال: رامق الأمر مرامقة: إذا لم يبرمه قال العجاج:
  والأمر ما رامقته ملهوجا
  يضويك ما لم تجن منه منضجا والرماق، ككتاب: النفاق ومنه حديث طهفة:  ما لم تضمروا الرماق  وهو قريب من معنى المداراة لأن المنافق مدار بالكذب، حكاه الهروى في الغريبين، وقد تقدم أنه يروى أيضا:  بالرفاق  ، بالفاء. والرماق أيضا: مصدر رامقه، وهو أن تنظر إليه نظرا شزرا، نظر العداوة. والرماق من العيش: الضيق وهذا قد تقدم، فهو تكرار، ولعله إنما أعاده ثانيا، للإشارة إلى تفسير حديث طهفة على قول بعض، والمعنى: مالم تضق قلوبكم عن الحق.
 وارماق هزالا: هلك وقال ابن عباد: ارماقت غنمه: إذا هلكت هزالا. وقال غيره: ارماق الحبل أي: ضعف.
 ومما يستدرك عليه: رجل رامق، أي: ذو رمق، قال:
  كأنهم من رامق ومقصد
  أعجاز نخل الدقل المعصد ورمقه: أمسك رمقه، وفم يرمقونه بشيء، أي: قدر ما يمسك رمقه. والمرامق: الذي بآخر رمق. وفلان يرامق عيشه: إذا كان يداريه. ورمقه ترميقا: نظر نظرا طويلا شزرا. ورمقه رمقا، ورامقه: نظر إليه. ورمقته ببصري، ورامقته: إذا أتبعته بصرك تتعهده، وتنظر إليه وترقبه. ورمق ترميقا: أدام النظر، مثل: رنق. وارمق الطريق: إذا طال وامتد. والمرمق، كمحمر: الفاسد من كل شيء. فائدة مهمة: قال أبو سعد السمعاني- في حرف الراء من الأنساب-: الرمقي محركة، وفي آخره قاف: نسبة شعيب بن شعيب بن إسحاق الرمقي، يروى عن أبي المغيرة عبد القدوس بن الحجاج، وعنه حفص بن عمرو الأردبيلي، قال الحافظ: وهذا وهم، وقد تبع فيه ابن ماكولا فإنه ذكره هكذا أيضا، والعجب منهما كيف راج عليهما هذا، وهو تصحيف، قيل: صحفه حفص بن عمر والمذكور، ثم راج على ابن الأثير في مختصره، وكذا راج هذا الوهم على أبي محمد الرشاطي، فنقل كلام الأمير بعقبه، وزاد أنه منسوب إلى الرمق: ما بين نهاوند وهمذان، انتهى. والمذكور إنما هو دمشقي من رجال الشيخين، وقد ذكره الحافظ بن عساكر في تاريخه على الصحيح، وتبعه من صنف في رجال الكتب الستة، والكمال لله، فإن الأمر أشهر فيه من أن يحتاج إلى إقامة دليل ، فتأمل ذلك.

##### Türkçe

**الرمق**, harekeli: hayatın bakiyesi; bunu Leys söyledi. Ve Sıhâh’ta: ruhun bakiyesi. İbn Düreyd dedi: nefsin bakisi. Denilir: “**سد رمقه**”. Başkası dedi: nefsin sonu. Çoğulu: **أرماق**; “**كسب**” ve “**أسباب**” gibi. Ve **الرمق**: koyundan sürü; Farsça, Arapçalaştırılmış; **رمه**. İbn Fâris dedi: “**عيش رمق**”, “**كتف**” gibi: **الرمق**’ı tutar. İbn Düreyd dedi: “**رمقه يرمقه رمقا**”: ona hafif bir bakışla baktığı zaman; bütün nüshalarda böyle: “hafif”; bu yanlıştır. Dedi: ve “**رجل يرموق**” yani: görmesi zayıf. Leys dedi: **الرامق** “**صاحب**” gibi: avcının, doğanın üzerine konup onu avlaması için diktiği kuş; ona ayrıca **الرامج** ve **الملواح** da denir. O da şudur: bir baykuş getirilir; ayağına siyah bir şey bağlanır; iki gözü dikilir; iki bacağına uzun bir ip ile bağlanır; doğan onun üzerine konunca avcı onu **قترة**’sinden avlar. Bunu İbn Düreyd de nakletti ve dedi: onun sırf Arapça olduğunu sanmıyorum. Denilir: “Benim onun yaşayışında bir şeyim yoktur; onun yaşayışı ancak **رمقة**’dır”, zamme ile. Ve **رماق** “**كتاب**” gibi: **رماق**; “**سحاب**” gibi. Ve **رمق** “**جبل**” gibi: Ya‘kūb’dan üçüncüsü; yani: bir **بلغة**; yahut **الرمق**’ı tutan az. Ru’be dedi:
  ما وجز معروفك بالرماق
  ولا مؤاخاتك بالمذاق
Ya‘kūb dedi: onların sözlerindendir: “Ayıba sürüklemeyen bir ölüm, **رماق** içinde bir yaşayıştan hayırlıdır.” Ve “**حبل أرماق**” yani: yaratılışı zayıf.

Ve **الرومقان**, zamme ile ve mîm’in fethiyle: Kûfe’de bir yer; bilakis **السواد**’ın **طساسيج**’inden bir **طسوج**; onun yönünde. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الرمق**, iki zamme ile: **الرماق** ile geçinen fakirler; yaşayışın azı için. Dedi: ve **الرمق** ayrıca: hasetçilerdir; teki **رامق**; ve **رموق**: insanlara gözüyle yan bakış ve hasetle bakan kimsedir. Ve **الرمق** “**ركع**” gibi: erkeklerden zayıf olan. Ve **الترميق**: adamın yaptığı, iyi yapmadığı bir iş; onunla geçinebilir; ve o, şeyde **يرمق** eder: işinde mübalağa etmez. Denilir: “**رمق على مزادتيك**”, yani: ikisini bir **مرمة** ile yamala; onunla geçinilir. Ve o, **مرمق العيش**’tir; ve **مرمقه** “**معظم**” gibi; birincisi İbn Düreyd’den, onu şu sözüyle açıkladı: onun darlığı; ikincisi Ebû Ubeyd’den, onu şu sözüyle açıkladı: yahut onun aşağılığı; onun altında. Kümeit’ten şunu inşad etti:
  نعالج مرمقا من العـيش فـانـيا                      له حارك لا يحمل، العبء أجزل
İbn Düreyd dedi: onların sözlerindendir: “**أضرعت الضان فربق ربق، ورمدت المعزى فرمق رمق**.” İbn Fâris’in nassı: “**أضرعت المعزى**” yani: onun sütünü az az iç; çünkü doğumundan günler önce süt verir; bunu İbn Fâris söyledi. Başkası dedi: çünkü bir müddet sonra doğurur; bunun için işaret daha önce **رب ق**’da geçti. İbn Abbâd dedi: **ترميق الكلام**: onu yamamak. Zemahşerî dedi: **رمق الكلام**: onu parça parça yamadı. Asma‘î dedi: “**ارمق الإهاب**”, “**احمر**” gibi: inceldiği zaman; bundan **ارمقاق العيش**. Kümeit, Benî Ümeyye’yi överken dedi:
  ولم يدبغونا على تحلىء                      فيرمق أمر ولم يغملوا
İbn Düreyd dedi: “**ارمق الشيء**”: zayıfladı; ve aynı şekilde “**ارمق الحبل**”: kuvvetleri zayıfladığı zaman. Ve “**ارمقت الغنم**”: öldüğü zaman. Ru’be dedi:
  عرفت من ضرب الحرير عتقا
  فيه إذا السهب بهـن ارمـقـا

Ve “**ترمق اللبن**” yani: onu az az içti. Dedi: ve “**ترمق الماء**” ve başkası: onu bir yudumdan sonra başka bir yudumla içtiği zaman. Ve **المرامق**: senin sevginin kalbinde ancak azı kalmış olan kimselerdir. Râciz dedi:
  وصاحب مرامق داجيته
  دهنته بالدهن أو طليته
  على بلال نفسه طويته
Ve dersin: “Bu hurma ağacı **ترامق بعرق**”, yani: ne yaşar ne ölür. Denilir: “**رامق الأمر مرامقة**”: onu sağlamlaştırmadığı zaman. ‘Accâc dedi:
  والأمر ما رامقته ملهوجا
  يضويك ما لم تجن منه منضجا
Ve **الرماق**, “**كتاب**” gibi: nifak. Ondan Tuhfe hadisi: “**ما لم تضمروا الرماق**”; bu, müdârât manasına yakındır; çünkü münafık yalanla müdârâ eder. Bunu Herevî, “el-Garîbeyn”de hikâye etti. Ve daha önce geçti ki o, ayrıca “**بالرفاق**” diye de rivayet olunur; fâ ile. Ve **الرماق** ayrıca: “**رامقه**”nin masdarıdır; o da ona düşmanlık bakışıyla yan bakışla bakmandır. Ve yaşayıştan **الرماق**: darlıktır; bu daha önce geçti; o halde tekrardır. Belki onu ikinci defa ancak, bazılarına göre Tuhfe hadisinin tefsirine işaret için iade etti; mana: kalplerinizin haktan daralmadığı müddetçe.

Ve “**ارماق**” zayıflıktan: helâk oldu. İbn Abbâd dedi: “**ارماقت غنمه**”: zayıflıktan helâk olduğu zaman. Başkası dedi: “**ارماق الحبل**” yani: zayıfladı.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “**رجل رامق**” yani: **رمق** sahibi. Dedi:
  كأنهم من رامق ومقصد
  أعجاز نخل الدقل المعصد
Ve “**رمقه**”: **رمق**’ını tuttu. Ve “Bir ağız, onu bir şeyle **يرمقونه**” yani: **رمق**’ını tutacak kadar. Ve **المرامق**: son **رمق**’ta olan. Ve “Falanca, yaşayışını **يرامق** eder”: onu idare ettiği zaman. Ve “**رمقه ترميقا**”: uzun bir yan bakışla baktı. Ve “**رمقه رمقا**” ve “**رامقه**”: ona baktı. Ve “**رمقته ببصري**” ve “**رامقته**”: gözünü ona uydurduğun, onu gözettiğin, ona baktığın ve onu kolladığın zaman. Ve “**رمق ترميقا**”: bakışı sürdürdü; “**رنق**” gibi. Ve “**ارمق الطريق**”: uzadığı ve yayıldığı zaman. Ve **المرمق**, “**محمر**” gibi: her şeyden bozuk olan.

Önemli fayda: Ebû Sa‘d es-Sem‘ânî dedi —ensâbın **الراء** harfinde—: **الرمقي** harekeli; sonunda kāf vardır: Şuayb b. Şuayb b. İshâk **الرمقي**’ye nisbet; Ebû’l-Muğîre Abdülkuddûs b. el-Haccâc’dan rivayet eder; ondan da Hafs b. Amr el-Erdebîlî. Hâfız dedi: bu bir vehimdir; İbn Mâkûlâ da ona tâbi oldu; çünkü onu böylece o da zikretti. İkisine de şaşılır: bu, onlara nasıl revaç buldu; hâlbuki o bir tashîftir. Denildi: onu Hafs b. Ömer ve zikredilen kimse tashîf etti; sonra İbnü’l-Esîr’e muhtasarında revaç buldu; ve bu vehim Ebû Muhammed er-Reşâtî’ye de revaç buldu; o da emîrin sözünü akabinde nakletti ve şunu ekledi: o, **الرمق**’a mensuptur: Nehâvend ile Hemedân arasındaki. Bitti. Zikredilen ise ancak Dımaşkîdir; Şeyhayn’ın ricâlindendir. Hâfız İbn Asâkir onu tarihinde sahih üzere zikretti; kitapların altısının ricâlinde tasnif edenler de ona tâbi oldu. Kemal Allah’ındır; çünkü iş onda, delil ikame etmeye muhtaç olmayacak kadar daha meşhurdur; öyleyse bunu tefekkür et.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَمَقَهُ
1 رَمَقَهُ ذ , (S, Mgh, K,) aor. رَمُقَ , (S, Mgh,) inf. n. رَمْقٌ, (S,) He looked at him, or it; (S, TA;) as also ↓رَامقهُ: (TA:) or he glanced lightly at him, or it; looked at him, or it, lightly, from the outer angle of the eye: (IDrd, K, TA:) or he looked long at him, or it; (Mgh;) or so رَمَقَهُ بِعَيْنِهِ, aor. and inf. n. as above: (Msb:) whence, in a trad., فَرَمَقَهُ النَّاسُ بِأَبْصَارهِمْ [And the people looked long at him]: (Mgh:) or رَمَقْتُهُ بِبَصَرِى and ↓ رَامَقْتُهُ signify I followed him with my eye, paying attention to him, and watching him: (TA:) and ↓ رامقهُ, (TA,) inf. n. رِمَاقٌ, (K, * TA,) he looked at him from the outer angle of the eye with a look of enmity: (K, * TA:) and ↓ رمّقهُ, inf. n. تَرْميقٌ, he looked at him long from the outer angle of the eye with anger or aversion: (TA:) and ↓ رمّق, inf. n. as above, he continued looking; like رنّق. (S, TA.)

رمّقهُ
2 رمّقهُ ذ He, or it, stayed, or arrested, what remained in him of life. (TA.) [Hence,] هُمْ يُرَمِّقُونَهُ بِشَىْءٍ They give him something sufficient to stay, or arrest, what remains in him of life. (O, TA.) ― -b2- [The inf. n.] تَرْمِيقٌ also signifies The scanting of fodder and drink. (JK.) ― -b3- [And The drinking little by little.] One says, رَمَّدَتِ المِعْزَى فَرَمِّقْ رَمِّقْ, meaning [The she-goats have secreted milk in their udders: therefore] drink thou their milk little by little; drink thou &c.: (IF, K, TA:) because they secrete milk some days before their bringing forth: (IF, TA:) or because they will bring forth after a while. (K, TA. [See also arts. رمد and ربق and رنق : and see 5 in the present art.]) ― -b4- Also The doing a work not well, yet so as to satisfy oneself, or to attain one's desire, thereby. (K, TA. [See also 3.]) You say, هُوَيُرَمِّقُ فِى الشَّىْءِ He does not exert himself, or take pains, or exceed the usual bounds, in doing the thing. (TA.) And رَمِّقْ عَلَى مَزَادَتَيْكَ Repair thou thy pair of leathern water-bags sufficiently to satisfy thyself. (O, TA.) ― -b5- And The interlarding, or embellishing, of speech, or discourse, with falsehood; تَرْمِيقُ الكَلَامِ signifying تَلْقِيقُهُ; (Ibn-'Abbلd, K;) as also تَرْبِيقُهُ. (Ibn-'Abbلd and K in art. ربق.) You say, رمّق الكَلَامَ He interlarded, or embellished, the speech, or discourse, with falsehood, (لَفَّقَهُ, Z, or لَفَّقَ بَيْنَهُ, JK,) [adding] thing after thing, or thing by thing. (Z, TA.) -A2- See also 1, in two places.

3 رَاْمَقَ [رامق seems to signify He strove, or contended, to retain what remained in him of life. And hence, as implying this meaning, He was at the last gasp: see مُرَامِق, below. Whence, app.,] the inf. n. مُرَامَقَةٌ signifies (assumed tropical:) The having little friendship [remaining in the heart]. (KL. [See, again, مُرَامِقٌ.]) One says, هٰذِهِ النَّخْلَةُ تُرَامِقُ بِعِرْقٍ لَا تَحْيَا وَلَا تَمُوتُ; or لَا يَحْيَا وَلَا يَمُوتُ; [as though meaning, accord. to the former reading, This palm-tree strives to retain life with a root, being neither alive nor dead; or, accord. to the latter reading, with a root that is neither alive nor dead;] (S; [in one of my copies of which I find only the former reading; and in the other, both readings;]) or هٰذِهِ النَّخْلَةُ تُرَامِقُ بِعِرْقٍ means this palm-tree is neither alive nor dead. (K.) And فُلَانٌ يُرَامِقُ عَيْشَهُ i. e. يُدَارِيهِ [app. meaning Such a one strives by artful means to preserve his life]. (TA.) ― -b2- [The inf. n.] رِمَاقٌ also signifies The being hypocritical, or acting hypocritically; (K, TA;) [like رِفَاقٌ; see 3 in art. رفق;] which is nearly the same in meaning as مُدَارَاةٌ; because the hypocrite strives to deceive by lying: mentioned by Hr in the “ Ghareebeyn. ” (TA.) ― -b3- رامق الأَمْرَ, (S, K,) inf. n. مُرَامَقَةٌ, (TA,) He did, or performed, the thing, or affair, unfirmly, or unsoundly. (S, K, TA. [See also 2.]) -A2- See also 1, in three places.

4 أَرْمَقَ [ارمق is said by Golius, on the authority of a gloss in the KL, to signify He rendered water turbid; for ارنق.]

ترمّق
5 ترمّق ذ He drank milk little by little. (K. [See also 2.]) And He supped, or sipped, water, (S, K,) &c., sup after sup, or sip after sip. (K.)

ارمقّ
9 ارمقّ ذ It (a skin, or hide, اـِهَابٌ,) was, or became, thin. (K.) ― -b2- Hence, said of life or the means of subsistence (العَيْشُ) [as meaning (assumed tropical:) It was, or became, narrow in its circumstances, or scanty; like رَقَّ]. (TA.) ― -b3- It (an affair, S, or a thing, IDrd, K,) was, or became, weak; (IDrd, S, K;) and so ↓ ارماقّ said of a rope: (S, K:) or the former verb, said of a rope, it was, or became, weak in its strands. (IDrd, TA.) ― -b4- ارمقّت الغَنَمُ The sheep, or goats, died: (IDrd, K:) and ↓ ارماقّت they (sheep, or goats,) perished, or died, by reason of leanness, or emaciation: (Ibn- 'Abbلd, TA:) or ارماقّ signifies he perished, or died, by reason thereof. (K.) ― -b5- ارمقّ الطَّرِيقُ The road was, or became, long. (TA: but the verb is there written without the sheddeh.)

11 اـِرْمَاْقَّ see 9, in two places.

رَمَقٌ
رَمَقٌ ذ The remains of life, (Lth, K,) or of the spirit, (S, Mgh, Msb,) or of the soul; (IDrd, TA;) or the last breath: (TA:) and applied also to strength: (Msb:) pl. أَرْمَاقٌ. (K.) It is said that a man in a case of necessity may eat of that which has died a natural death مَايَسُدُّ الرَّمَقَ, i. e. [What will stay, or arrest, the remains of life; or] what will maintain, and preserve, the strength. (Msb.) [In like manner, also,] one says, of sustenance, يُمْسِكُ الرَّمَقَ [It stays, or arrests, the remains of life; or maintains the strength]. (S, Msb, K.) ― -b2- See also رُمْقَةٌ. -A2- Also A flock of sheep, or herd of goats: (S, K:) a Pers. word, (S,) arabicized, (S, K,) from رَمَهْ. (K.)

عَيْشً رَمِقٌ
عَيْشً رَمِقٌ ذ Sustenance that stays, or arrests, the remains of life; or that maintains the strength; expl. by يُمْسِكُ الرَّمَقَ. (IF, Msb, K.) -A2- [And accord. to Golius, on the authority of a gloss in the KL, رَمِقٌ is used for رَوْنَقٌ, as signifying Fairness, beauty, or brightness: and also as meaning Bright, and clear.]

رُمُقٌ
رُمُقٌ ذ , a pl., signifying Poor men, who are satisfied with little sustenance, such as suffices to stay, or arrest, the remains of life, or to maintain the strength: ― -b2- and envying persons: sing. ↓ رَامِقٌ and ↓ رَمُوقٌ: (IAar, K, TA:) which signifies one. who looks at men from the outer angle of the eye and with envy. (IAar, TA.)

مَا فِى عَيْشِهِ اـِلَّا رُمْقَةٌ
مَا فِى عَيْشِهِ اـِلَّا رُمْقَةٌ ذ , (JK, K,) with damm, (K,) or ↓ رَمَقَةٌ, (S, [so in both of my copies,]) and ↓ رِمَاقٌ, (S,) or ↓ رَمَاقٌ, (JK,) or both, and ↓ رَمَقٌ, (K,) There is not in his means of subsistence save what is but just sufficient: (S, K:) or a small supply, that may stay, or arrest, the remains of life, or that may maintain the strength. (K.) The Arabs said, مَوْتٌ لَا يَجُرُّ اـِلَى عَارٍ خَيْرٌ ↓ مِنْ عَيْشٍ فِى رَمَاقٍ [Death that does not lead to disgrace is better than life with a bare sufficiency of sustenance]. (Yaakoob, TA.)

رَمَقَةٌ
رَمَقَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

رَمَاقٌ
رَمَاقٌ ذ : see رُمْقَةٌ, in two places.

رِمَاقٌ
رِمَاقٌ ذ , Straitness, or narrowness, of the means of subsistence. (K. [In the CK, for الضِّيقُ is put الضَّيِّقُ, which makes the meaning to be “ strait, ” or “ narrow, ” as applied to the means of subsistence.]) ― -b2- See also رُمْقَةٌ.

رَمُوقٌ
رَمُوقٌ ذ : see رُمُقٌ.

رُمَّقٌ
رُمَّقٌ ذ Weak; (K;) applied to a man. (TA.)

رَامِقٌ
رَامِقٌ ذ , applied to a man, i. q. ذُو رَمَقٍ [i. e. Having, or retaining, remains of life: a possessive epithet, of the class of لَابِنٌ and تَامِرٌ & c.]. (TA.) ― -b2- See also رُمُقٌ. [And see مُرَامِقٌ.] -A2- Also The bird that the sportsman sets up in order that the falcon, or hawk, may alight upon it and so he may capture it; (K;) also called رَامِجٌ and مِلْوَاحٌ: he takes an owl, and ties something black to its leg, and sews up its eyes, and ties to its shanks a long string; and when the falcon, or hawk, alights upon it, he captures it from his lurking-place: mentioned by Lth and by IDrd; and thought by the latter to be not a genuine Arabic word. (TA.)

حَبْلٌ أَرْمَاقٌ
حَبْلٌ أَرْمَاقٌ ذ [in which the latter word is a pl., like أَرْمَاثٌ in the phrase حَبْلٌ أَرْمَاثٌ,] A rope that is weak, (S, K, TA,) old and worn out. (TA.)

عَيْشٌ مُرْمَقٌّ
عَيْشٌ مُرْمَقٌّ ذ and ↓ مُرَمَّقٌ Mean, paltry, or scanty, means of subsistence. (S, O.) And هُوَ مُرْمَقُّ العَيْشِ, (A 'Obeyd, K,) and ↓ مُرَمَّقُهُ, (IDrd, K,) He is one who has mean, paltry, or scanty, means of subsistence: (A 'Obeyd, K:) or he is straitened in the means of subsistence. (IDrd, K.) ― -b2- مُرْمَقٌّ also signifies Anything bad, or corrupt. (TA.)

مُرَمَّقٌ
مُرَمَّقٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

مُرَامِقٌ
مُرَامِقٌ ذ One who is at the last gasp. (TA.) [See also رَامِقٌ.] ― -b2- And (assumed tropical:) One who has but little love, or affection, for thee remaining in his heart. (S, K.)

يَرْمُوقٌ
يَرْمُوقٌ ذ A weak-sighted man. (IDrd, K.)

##### Türkçe

**رَمَقَهُ**
1 **رَمَقَهُ** ذ, (S, Mgh, K,) muzârîsi **رَمُقَ**, (S, Mgh,) mastarı **رَمْقٌ**, (S,) O, ona yahut ona baktı; (S, TA;) bunun gibi ↓ **رَامقهُ**: (TA:) yahut ona yahut ona hafifçe göz attı; ona yahut ona, gözün dış köşesinden, hafifçe baktı: (IDrd, K, TA:) yahut ona yahut ona uzun uzun baktı; (Mgh;) yahut böyledir **رَمَقَهُ بِعَيْنِهِ**, muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibidir: (Msb:) buradan, bir rivayette, **فَرَمَقَهُ النَّاسُ بِأَبْصَارهِمْ** [Böylece insanlar ona gözleriyle uzun uzun baktılar]: (Mgh:) yahut **رَمَقْتُهُ بِبَصَرِى** ve ↓ **رَامَقْتُهُ** şu mânaya gelir: Ona gözümle tâbi oldum; ona dikkat ederek ve onu gözetleyerek: (TA:) ve ↓ **رامقهُ**, (TA,) mastarı **رِمَاقٌ**, (K, * TA,) ona gözün dış köşesinden düşmanlık bakışıyla baktı: (K, * TA:) ve ↓ **رمّقهُ**, mastarı **تَرْميقٌ**, ona gözün dış köşesinden öfke yahut tiksinti ile uzun uzun baktı: (TA:) ve ↓ **رمّق**, mastarı yukarıdaki gibi, bakmayı sürdürdü; **رنّق** gibi. (S, TA.)

**رمّقهُ**
2 **رمّقهُ** ذ O, onda hayattan kalan şeyi durdurdu, yahut alıkoydu. (TA.) [Bundan dolayı,] **هُمْ يُرَمِّقُونَهُ بِشَىْءٍ** Onlar ona, onda hayattan kalan şeyi durdurmaya yahut alıkoymaya yetecek bir şey verirler. (O, TA.) ― -b2- [Mastarı] **تَرْمِيقٌ** ayrıca yem ve içeceği kısmak mânasına da gelir. (JK.) ― -b3- [Ve azar azar içmek.] Şöyle denir: **رَمَّدَتِ المِعْزَى فَرَمِّقْ رَمِّقْ**, mânası: [Dişi keçiler memelerinde süt biriktirdiler; öyleyse] onların sütünü azar azar iç; iç &c.: (IF, K, TA:) çünkü doğurmalarından bazı günler önce süt biriktirirler: (IF, TA:) yahut çünkü bir müddet sonra doğuracaklardır. (K, TA. [Ayrıca bkz. **رمد** ve **ربق** ve **رنق** maddeleri: ve bu maddede 5’e de bak.]) ― -b4- Ayrıca, bir işi iyi yapmamakla beraber, bununla kendini tatmin edecek yahut arzusuna erişecek şekilde yapmak. (K, TA. [Ayrıca bkz. 3.]) Şöyle dersin: **هُوَيُرَمِّقُ فِى الشَّىْءِ** O, şeyi yapmada kendini zorlamaz, zahmet çekmez, yahut alışılmış sınırları aşmaz. (TA.) Ve **رَمِّقْ عَلَى مَزَادَتَيْكَ** Deriden iki su tulumunu, kendini tatmin edecek kadar onar. (O, TA.) ― -b5- Ve söz yahut konuşmayı yalanla aralara katmak yahut süslemek; **تَرْمِيقُ الكَلَامِ**’ın **تَلْقِيقُهُ** mânasına gelmesi; (Ibn-'Abbلd, K;) bunun gibi **تَرْبِيقُهُ**. (Ibn-'Abbلd ve K, **ربق** maddesinde.) Şöyle dersin: **رمّق الكَلَامَ** O, sözü yahut konuşmayı yalanla aralara kattı yahut süsledi, (**لَفَّقَهُ**, Z, yahut **لَفَّقَ بَيْنَهُ**, JK,) [ekleyerek] şey üstüne şey, yahut şey şey. (Z, TA.) -A2- Ayrıca 1’e, iki yerde, bak.

3 **رَاْمَقَ** [**رامق** şu mânaya gelir gibi görünür: O, onda hayattan kalan şeyi tutmaya çalıştı yahut bunun için çekişti. Ve bundan dolayı, bu mânayı ima ederek, O, son nefeste idi: aşağıda **مُرَامِق**’e bak. Buradan, görünüşe göre,] mastar **مُرَامَقَةٌ** (mecazî kabul edilerek:) [kalpte] az bir dostluğun kalmış olması mânasına gelir. (KL. [Yine bkz. **مُرَامِقٌ**.]) Şöyle denir: **هٰذِهِ النَّخْلَةُ تُرَامِقُ بِعِرْقٍ لَا تَحْيَا وَلَا تَمُوتُ**; yahut **لَا يَحْيَا وَلَا يَمُوتُ**; [sanki, birinci kıraate göre, mânası: Bu hurma ağacı bir kökle hayatı tutmaya çalışır, ne diri ne ölü olarak; yahut ikinci kıraate göre, ne diri ne ölü olan bir kökle;] (S; [benim nüshalarımdan birinde yalnız birinci kıraati buluyorum; ötekinde ise iki kıraati de;]) yahut **هٰذِهِ النَّخْلَةُ تُرَامِقُ بِعِرْقٍ** mânası: bu hurma ağacı ne diri ne ölüdür. (K.) Ve **فُلَانٌ يُرَامِقُ عَيْشَهُ** yani **يُدَارِيهِ** [görünüşe göre mânası: Böyle biri, hileli yollarla hayatını korumaya çalışır]. (TA.) ― -b2- [Mastar] **رِمَاقٌ** ayrıca münafıklık etmek yahut münafıkça davranmak mânasına da gelir; (K, TA;) [**رِفَاقٌ** gibi; **رفق** maddesinde 3’e bak;] ki bu, mânaca **مُدَارَاةٌ**’a yakındır; çünkü münafık, yalanla aldatmaya çalışır: “Ghareebeyn”de Hr tarafından zikredilmiştir. (TA.) ― -b3- **رامق الأَمْرَ**, (S, K,) mastarı **مُرَامَقَةٌ**, (TA,) o işi yahut işi sağlam olmayarak yahut sahih olmayarak yaptı. (S, K, TA. [Ayrıca bkz. 2.]) -A2- Ayrıca 1’e, üç yerde, bak.

4 **أَرْمَقَ** [**ارمق**’un, KL’deki bir haşiyeye dayanarak Golius tarafından, “Suyu bulandırdı” mânasına geldiği söylenir; **ارنق** için.]

**ترمّق**
5 **ترمّق** ذ O, sütü azar azar içti. (K. [Ayrıca bkz. 2.]) Ve o, suyu, (S, K,) vb., yudum yudum içti. (K.)

**ارمقّ**
9 **ارمقّ** ذ O (bir deri, yahut post, **اـِهَابٌ**, ) ince oldu yahut inceldi. (K.) ― -b2- Buradan, hayat yahut geçim vasıtaları (**العَيْشُ**) hakkında (mecazî kabul edilerek:) O, hâlce dar oldu yahut kıtlaştı; **رَقَّ** gibi. (TA.) ― -b3- O (bir iş, S, yahut bir şey, IDrd, K,) zayıf oldu yahut zayıfladı; (IDrd, S, K;) ve bunun gibi ↓ **ارماقّ** bir ip hakkında söylenir: (S, K:) yahut birinci fiil, bir ip hakkında, liflerinde zayıf oldu yahut zayıfladı. (IDrd, TA.) ― -b4- **ارمقّت الغَنَمُ** Koyunlar yahut keçiler öldü: (IDrd, K:) ve ↓ **ارماقّت** onlar (koyunlar yahut keçiler) zayıflık yahut aşırı zayıflık sebebiyle helâk oldu yahut öldü: (Ibn- 'Abbلd, TA:) yahut **ارماقّ** bunun sebebiyle helâk oldu yahut öldü mânasına gelir. (K.) ― -b5- **ارمقّ الطَّرِيقُ** Yol uzun oldu yahut uzadı. (TA: fakat orada fiil şedde olmaksızın yazılmıştır.)

11 **اـِرْمَاْقَّ** 9’a, iki yerde, bak.

**رَمَقٌ**
**رَمَقٌ** ذ Hayattan kalan şey, (Lth, K,) yahut ruhtan kalan şey, (S, Mgh, Msb,) yahut nefisten kalan şey; (IDrd, TA;) yahut son nefes: (TA:) ve kuvvete de uygulanır: (Msb:) çoğulu **أَرْمَاقٌ**. (K.) Bir zaruret hâlinde olan kimsenin, kendiliğinden ölmüş olandan, **مَايَسُدُّ الرَّمَقَ** yiyeceği söylenir; yani [hayattan kalan şeyi durduracak yahut alıkoyacak olan; yahut] kuvveti sürdürecek ve koruyacak olan. (Msb.) [Benzer şekilde,] rızık hakkında şöyle denir: **يُمْسِكُ الرَّمَقَ** [hayattan kalan şeyi durdurur yahut alıkoyar; yahut kuvveti sürdürür]. (S, Msb, K.) ― -b2- Ayrıca **رُمْقَةٌ**’ye bak. -A2- Ayrıca, bir koyun sürüsü yahut keçi sürüsü: (S, K:) Farsça bir kelimedir, (S,) Arapçalaştırılmıştır, (S, K,) **رَمَهْ**’den. (K.)

**عَيْشً رَمِقٌ**
**عَيْشً رَمِقٌ** ذ Hayattan kalan şeyi durduran yahut alıkoyan rızık; yahut kuvveti sürdüren; **يُمْسِكُ الرَّمَقَ** ile açıklanır. (IF, Msb, K.) -A2- [Ve Golius’a göre, KL’deki bir haşiyeye dayanarak, **رَمِقٌ**, **رَوْنَقٌ** yerine, güzellik, güzellik, yahut parlaklık mânasında kullanılır: ve ayrıca parlak ve berrak mânasında.]

**رُمُقٌ**
**رُمُقٌ** ذ, bir çoğuldur; az bir rızıkla yetinen yoksul kimseler mânasına gelir; hayattan kalan şeyi durdurmaya yahut alıkoymaya, yahut kuvveti sürdürmeye yetecek türden: ― -b2- ve haset eden kimseler: tekili ↓ **رَامِقٌ** ve ↓ **رَمُوقٌ**: (IAar, K, TA:) ki bu, insanlara gözün dış köşesinden ve hasetle bakan kimse mânasına gelir. (IAar, TA.)

**مَا فِى عَيْشِهِ اـِلَّا رُمْقَةٌ**
**مَا فِى عَيْشِهِ اـِلَّا رُمْقَةٌ** ذ, (JK, K,) damme ile, (K,) yahut ↓ **رَمَقَةٌ**, (S, [iki nüshamda da böyle,]) ve ↓ **رِمَاقٌ**, (S,) yahut ↓ **رَمَاقٌ**, (JK,) yahut ikisi birden, ve ↓ **رَمَقٌ**, (K,) Onun geçiminde, ancak pek az yeterli olandan başka bir şey yoktur: (S, K:) yahut hayattan kalan şeyi durduracak yahut alıkoyacak, yahut kuvveti sürdürecek küçük bir azık. (K.) Araplar şöyle dedi: **مَوْتٌ لَا يَجُرُّ اـِلَى عَارٍ خَيْرٌ** ↓ **مِنْ عَيْشٍ فِى رَمَاقٍ** [Utanca sürüklemeyen ölüm, çıplak bir geçim yeterliliğiyle hayattan daha hayırlıdır]. (Yaakoob, TA.)

**رَمَقَةٌ**
**رَمَقَةٌ** ذ: bir önceki paragraf’a bak.

**رَمَاقٌ**
**رَمَاقٌ** ذ: **رُمْقَةٌ**’ye, iki yerde, bak.

**رِمَاقٌ**
**رِمَاقٌ** ذ, geçim vasıtalarının darlığı yahut sıkışıklığı. (K. [CK’de **الضِّيقُ** yerine **الضَّيِّقُ** konmuştur; bu da mânayı “dar” yahut “sıkı” yapar; geçim vasıtalarına uygulanarak.]) ― -b2- Ayrıca **رُمْقَةٌ**’ye bak.

**رَمُوقٌ**
**رَمُوقٌ** ذ: **رُمُقٌ**’a bak.

**رُمَّقٌ**
**رُمَّقٌ** ذ Zayıf; (K;) bir adama uygulanır. (TA.)

**رَامِقٌ**
**رَامِقٌ** ذ, bir adama uygulanarak, **ذُو رَمَقٍ** ile aynı mânadadır [yani hayattan kalanı olan yahut hayattan kalanı tutan: **لَابِنٌ** ve **تَامِرٌ** vb. sınıfından bir izafet sıfatı]. (TA.) ― -b2- Ayrıca **رُمُقٌ**’a bak. [Ve **مُرَامِقٌ**’a bak.] -A2- Ayrıca, avcının, doğanın yahut şahinin üzerine konması için diktiği kuş; (K;) buna **رَامِجٌ** ve **مِلْوَاحٌ** da denir: bir baykuş alır, bacağına siyah bir şey bağlar, gözlerini diker, inciklerine uzun bir ip bağlar; doğan yahut şahin onun üzerine konunca, gizlendiği yerden onu yakalar: Lth ve IDrd tarafından zikredilmiştir; ve ikincisi tarafından sahih bir Arapça kelime olmadığı düşünülmüştür. (TA.)

**حَبْلٌ أَرْمَاقٌ**
**حَبْلٌ أَرْمَاقٌ** ذ [burada ikinci kelime, **حَبْلٌ أَرْمَاثٌ** ibaresindeki **أَرْمَاثٌ** gibi bir çoğuldur,] zayıf bir ip; (S, K, TA,) eski ve yıpranmış. (TA.)

**عَيْشٌ مُرْمَقٌّ**
**عَيْشٌ مُرْمَقٌّ** ذ ve ↓ **مُرَمَّقٌ** değersiz, bayağı, yahut kıt geçim vasıtaları demektir. (S, O.) Ve **هُوَ مُرْمَقُّ العَيْشِ**, (A 'Obeyd, K,) ve ↓ **مُرَمَّقُهُ**, (IDrd, K,) o, değersiz, bayağı, yahut kıt geçim vasıtaları olan kimsedir: (A 'Obeyd, K:) yahut o, geçim vasıtalarında darlığa düşmüş kimsedir. (IDrd, K.) ― -b2- **مُرْمَقٌّ** ayrıca kötü yahut bozuk olan herhangi bir şey mânasına gelir. (TA.)

**مُرَمَّقٌ**
**مُرَمَّقٌ** ذ: bir önceki paragraf’a, iki yerde, bak.

**مُرَامِقٌ**
**مُرَامِقٌ** ذ Son nefeste olan kimse. (TA.) [Ayrıca **رَامِقٌ**’a bak.] ― -b2- Ve (mecazî kabul edilerek:) kalbinde sana karşı ancak az bir sevgi yahut muhabbet kalmış olan kimse. (S, K.)

**يَرْمُوقٌ**
**يَرْمُوقٌ** ذ Zayıf görüşlü bir adam. (IDrd, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَمَقَ
رَمَقَ U ( n. ac. رَمْق 1 ),
a.  Glanced, looked at; gazed at.

رَمَّقَ
رَمَّقَ II ,
a.  see I .

b.  Arranged ( speech ).

c.  Did hurriedly, slurred over, scamped.

رَاْمَقَ
رَاْمَقَ III ,
a.  see II (c) .

تَرَمَّقَ
تَرَمَّقَ V ,
a.  Sipped, supped.

اِرْمَقَّ
اِرْمَقَّ IX ,
a.  Was weak, thin.

رُمْقَة
رُمْقَة 3t ,
a.  Pittance, bare sufficiency.

رَمَق
رَمَق 4 , ( pl. أَرْمَاْق 38 ),
a.  Last breath, last gasp ( of life ).

b.  Flock.

رَمِق
رَمِق 5 ,
a.  Scanty.

رَمَاْق
رَمَاْق 22 ,
a.  see 3t .

رِمَاْق
رِمَاْق 23 ,
a.  see 5 .

b.  Side-glance, stealthy look.

c.  see 3t .

رَمُوْق
رَمُوْق 26 , ( pl. رُمُق 10 ),
a.  Poor, needy.

b.  Envious.

##### Türkçe

**رَمَقَ**
**رَمَقَ** U ( n. ac. **رَمْق** 1 ),
a. Göz ucuyla baktı, baktı; seyretti.

**رَمَّقَ**
**رَمَّقَ** II ,
a. I’e bak.

b. (Sözü) düzenledi.

c. Aceleyle yaptı, üstünkörü geçiştirdi, savsakladı.

**رَاْمَقَ**
**رَاْمَقَ** III ,
a. II (c)’ye bak.

**تَرَمَّقَ**
**تَرَمَّقَ** V ,
a. Yudumladı, içti.

**اِرْمَقَّ**
**اِرْمَقَّ** IX ,
a. Zayıf oldu, ince oldu.

**رُمْقَة**
**رُمْقَة** 3t ,
a. Azıcık pay, çıplak yeterlilik.

**رَمَق**
**رَمَق** 4 , ( pl. **أَرْمَاْق** 38 ),
a. Son nefes, son soluk (hayatın).

b. Sürü.

**رَمِق**
**رَمِق** 5 ,
a. Kıt.

**رَمَاْق**
**رَمَاْق** 22 ,
a. 3t’ye bak.

**رِمَاْق**
**رِمَاْق** 23 ,
a. 5’e bak.

b. Yan bakış, gizli bakış.

c. 3t’ye bak.

**رَمُوْق**
**رَمُوْق** 26 , ( pl. **رُمُق** 10 ),
a. Fakir, muhtaç.

b. Hasetçi.
