# رمل (ر-م-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%85%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - م - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الرّاء والّلام والميم معهما
ر م ل مستعمل فقط
رمل:
الرَّمْلُ: معروفٌ، والجميع: رمال، والقطعة منه: رملة.
وأَرْمَلَ القَوْمُ: قَنِيَ زادُهم.
ورمّلتُ الثّوبَ: لطخته لَطخاً شديداً.. ورمّلتُ الطَّعامَ ترميلاً: جعلت فيه رَملاً وتُرابا.
والأرملة: التّي مات زَوْجُها، ولا يقال: شيخٌ أرملُ إلاّ أن يشاء شاعر في تمليح كلامه، كقول جرير:
هذي الأراملُ قد قضَّيتَ حاجتها		فَمَنْ لحاجةِ هذا الأَرْمَلِ الذَّكَرِ
يعني بالأرمل: نَفْسَه.
وغلامٌ أرمولة، كقولك بالفارسيّة: زاذه.
وأَرْملت النَّسْجَ، إذا سخَّفْتَهُ تسخيفاً، ورَقَّقْته، قال: كأنّ نَسْج العُنْكَبُوتِ المُرْمَلِ ورَمَلْتُ الحصير: نَسَجْته. ورَمَلْتُ السَّرير: زَيَّنْته بالجَوْهر ونحوه.
والرّوامل: نَواسِجُ الحُصُر.
والرَّمَلانُ والرَّمَل واحد، وهو فَوْقَ المَشْي ودون العَدْو.
والرَّمَل: ضَرْبٌ من الشِّعْر يَجِيءُ على: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن.

##### Türkçe

باب **الرّاء** ve **الّلام** ve **الميم** ile beraber

ر م ل yalnızca kullanılmıştır

**رمل**:
**الرَّمْلُ**: bilinen (şey)dir; çoğulu: **رمال**; ondan bir parça: **رملة**.
Ve **أَرْمَلَ القَوْمُ**: azıkları tükendi.
Ve **رمّلتُ الثّوبَ**: onu şiddetli bir bulaştırma ile bulaştırdım.. Ve **رمّلتُ الطَّعامَ ترميلاً**: onun içine **رَملاً** ve toprak yaptım (kattım).
Ve **الأرملة**: kocası ölen (kadın)dır; ve “**شيخٌ أرملُ**” denilmez; ancak bir şair sözünü güzelleştirmekte isterse (denir); Cerîr’in sözü gibi:
هذي الأراملُ قد قضَّيتَ حاجتها		فَمَنْ لحاجةِ هذا الأَرْمَلِ الذَّكَرِ
**الأرمل** ile kasteder: kendisini.
Ve **غلامٌ أرمولة**; Farsçada “zâde” demen gibi.
Ve **أَرْملت النَّسْجَ**: onu **تسخيفاً** ile incelttiğin ve onu incelttiğin zaman; dedi ki: **كأنّ نَسْج العُنْكَبُوتِ المُرْمَلِ**. Ve **رَمَلْتُ الحصير**: onu dokudum. Ve **رَمَلْتُ السَّرير**: onu cevher ve benzeri ile süsledim.
Ve **الرّوامل**: hasırların dokuyucuları.
Ve **الرَّمَلانُ** ve **الرَّمَل** birdir; o, yürüyüşün üstünde ve koşunun altındadır.
Ve **الرَّمَل**: şiirden bir türdür; şu üzere gelir: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَمْلُ: واحد الرِمالِ، والرَمْلَةُ أخصُّ منه. قال ابن السكيت: يقال للضبُع: أُمُّ رِمالٍ. والرَمَلُ، بالتحريك: الهرولةُ. ورَمَلْتُ بين الصفا والمروة رَمَلاً ورَمَلاناً. والرَمَلُ: جنسٌ من العَروض. والرَمَلُ: القليلُ من المطر، والجمع أَرْمالٌ. والرَمَلُ أيضاً: خطُوط تكون في قوائم البقَرة الوحشية تخالف سائر لونها. قال أبو عبيد: الأَرْمَلُ من الشاء: الذي اسوَدّتْ قوائمُه كلُّها؛ والأنثى رَمْلاءُ. والأَرْمَلُ: الرجل الذي لا امرأة له والأَرْمَلَةُ: المرأة التي لا زوجَ لها. وقد أَرْمَلَتِ المرأة، إذا مات عنها زوجُها. قال الشاعر:
هَذي الأَرامِلُ قد قَضَّيْتَ حاجَتَهافمن لحاجةِ هذا الأَرْمَلِ الذَكَرِ
قال ابن السكيت: الأَرامِلُ: المساكين من رجالٍ ونساءٍ. قال: ويقال لهم وإن لم يكن فيهم نساء. ويقال: قد جاءت أَرْمَلَةٌ من نساءٍ ورجالٍ محتاجين. قال: ويقال للرجال المحتاجين الضعفاء: أَرْمَلَةٌ، وإن لم يكن فيهم نساء. ورَمَلْتُ الحصير، أي سَفَفْتُهُ. وأَرْمَلْتُهُ مثلُه. قال الشاعر:
إذْ لا يزالُ على طريقٍ لا حبٍوكأنّ صَفْحَتُهُ حصيرٌ مُرْمَلُ
وقد رَمَلَ سريرَه وأَرْمَلَهُ، إذا رَمَلَ شريطاً أو غيره فجعله ظهراً له. ويقال أَرْمَلَ القومُ، إذا نَفِذَ زادُهم. وعامٌ أَرْمَلُ، أي قليلُ المطر. وسنةٌ رَمْلاءُ. ورَمَّلَهُ بالدم فتَرَمَّلَ وارْتَمَلَ، أي تلطّخ.

##### Türkçe

**الرَمْلُ**: **الرِمالِ**’in biridir; **الرَمْلَةُ** ise ondan daha özeldir. İbnü’s-Sikkît dedi: **الضبُع** için “**أُمُّ رِمالٍ**” denir. **الرَمَلُ** (harekelenerek): hızlı yürüyüştür. “**رَمَلْتُ** بين **الصفا** و**المروة** **رَمَلاً** ve **رَمَلاناً**” (yaptım). **الرَمَلُ**: **العَروض**’dan bir cinstir. **الرَمَلُ**: yağmurdan az olandır; çoğulu **أَرْمالٌ**’dır. **الرَمَلُ** ayrıca: yaban sığırının ayaklarında bulunan, geri kalan renginden farklı olan çizgilerdir. Ebû Ubeyd dedi: koyundan **الأَرْمَلُ**: ayaklarının hepsi kararmış olandır; dişisi **رَمْلاءُ**’dır. **الأَرْمَلُ**: kendisine kadın olmayan erkektir; **الأَرْمَلَةُ**: kendisine koca olmayan kadındır. Kadın **أَرْمَلَتِ** olur; yani kocası onun üzerinden ölünce. Şair dedi:
Bu **الأَرامِلُ** (yoksullar) işte, onun ihtiyacını giderdin; peki bu erkek **الأَرْمَلِ**’in ihtiyacı için kim var?

İbnü’s-Sikkît dedi: **الأَرامِلُ**: erkeklerden ve kadınlardan miskinlerdir. Dedi: İçlerinde kadınlar olmasa da onlara denir. Ve denir: Muhtaç kadınlardan ve erkeklerden bir **أَرْمَلَةٌ** geldi. Dedi: Muhtaç zayıf erkeklere **أَرْمَلَةٌ** denir; içlerinde kadınlar olmasa da. “**رَمَلْتُ** **الحصير**” yani onu ördüm. “**أَرْمَلْتُهُ**” da onun gibidir. Şair dedi:
Zira o, ot bitmeyen bir yol üzerinde hâlâ (durur); ve sanki onun yüzeyi **مُرْمَلُ** bir hasırdır.

Ve “**رَمَلَ** yatağını” ve “**أَرْمَلَهُ**” (denir); yani bir şerit veya başkasını **رَمَلَ** edip onu kendisine sırt yaptıysa. Ve denir: Kavim **أَرْمَلَ** oldu; yani azıkları tükendi. Ve **أَرْمَلُ** bir yıl: yani yağmuru az. Ve **رَمْلاءُ** bir sene. Ve onu kanla **رَمَّلَهُ**; böylece **تَرَمَّلَ** ve **ارْتَمَلَ**; yani bulaştı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ر ل م
رمل
اسْتُعمل من وُجُوهه : ( رمل ) .
رمل : ابن بُزُرْجَ : يُقال : إنّ بَيْت بني فُلانٍ لضَخْمٌ وإنهم لأرْمَلة ما يَحْملونه إلاّ ما اسْتَفْقَروا له ؛ يَعْني : العارِيَةَ .
ويُقال للفقير الذي لا يَقْدر على شيء من رَجُل أو امرأة : أَرْملة ، ولا يُقال للمرأة التي لا زَوْج لها وهي مُوسرة : أَرْمَلة .
يعني : أنّهم قومٌ لا يَمْلكون الإبل ولا يَقْدرون على الارْتحال إلاّ على إبل يَسْتَفقِرونها ، أي يَسْتعيرونها ، من : أَفْقَرْتُه ظَهْر بَعيري ، إذا أَعَرْتَه إيّاه .
وقال ابن السِّكيت : الأرامل : المَساكين ، من جماعة رِجَالٍ ونِساء .
ويقال لهم : الأرامل ، وإن لم يكن فيهم نِساء .
ويقال : جاءت أَرْمَلة وأَرامل ، وإن لم يكن فيهم نساء .
وعامٌ أَرْملُ : قليلُ المَطر . وسنة رَمْلاَء .
وقال اليَزيدي : أَرْمَلت المرأةُ : صارت أَرْمَلَة .
قال شَمِر : رَمَّلت المرأةُ من زَوْجها .
وهي أَرْمَلة .
ويقال للذكر : أَرْمل ، إذا كان لا امْرأة له .
وقال القُتيبي : يقال للمرأة التي لا زَوج لها : أَرْمَلة .
وجَمْعها : الأرَامل .
والعَرَبُ تقول للرَّجُل الذي لا امرأة له : أَرْمَل .
وكذلك : رَجُلٌ أَيِّم وامْرأة أَيِّمة ؛ وقال الراجز :
أُحِبُّ أَن أَصْطَاد ضَبّاً سَحْبَلاَ
رَعَى الرّبِيعَ والشِّتاء أَرْمَلاَ
قال ابن الأنباري : الأَرْمَلة : التي مات عنها زَوْجُها : سُمِّيت أرملة لذَهاب زادِها
وفَقْدها كاسِبها ومَن كان عيشُها صالحاً به ؛ من قول العَرب : أَرْمل الرَّجُلُ ، إذا ذهب زادُه .
قال : ولا يُقال لِلرَّجُل إذا ماتت امرأته : أَرْمل ، إلاَّ في شذوذ ، لأنّ الرَّجُل لا يَذْهب زَادُه بموت امرأته : إذا لم تكن قَيِّمة عليه ؛ والرَّجُل قَيِّم عليها تَلْزمه عَيْلُولتها ومُؤْنتها ، ولا يلزمها شيءٌ من ذلك .
ورُدّ على القُتَيبي قولُه فيمن أوْصى بماله للأَرَامل أنهُ يُعطى منه الرِّجال الذين ماتت أَزْوَاجُهم ؛ لأنّهُ يُقال : رَجُلٌ أَرْمل ، وامْرأة أَرْمَلة .
قال أبو بكر : وهذا مِثل الوصيّة للجواري ، لا يُعْطى منه الغِلْمان . ووصِيّة الغِلمان لا يُعْطى منه الجوارِي ، وإن كان يُقال للجارية : غلامة .
وقال اللّيث : الرّمْل : معروف ؛ وجمعه : الرِّمَال .
والقِطعة منه : رَمْلة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : المِرْمَلُ : القَيْدُ الصَّغِير .
وعامٌ أَرْمَلُ : قَلِيلُ الخَيْرِ .
وقال أبو عمرو : الأرْمل : الأبْلَق .
وقال أبو زيد : نعجةٌ رَمْلاء ، إذا اسْوَدَّت قوائمُها كُلّها وسائرها أَبْيض .
ويُقال لِوَشْي قوائم الثَّور الوَحْشِيّ : رَمَلٌ ؛ واحدتها : رَمَلة ؛ وقال الجَعْدِيّ :
كأَنّها بَعْد ما جَدَّ النَّجَاء بها
بالشَّيِّطَيْن مَهَاةٌ سُرْوِلَتْ رَمَلاَ
وفي حديث أُمّ معبد : وكان القومُ مُرْمِلين مُسْنِتين .
قال أبو عُبيد : المُرْمِل : الذي نفد زادُه ؛ ومنه حديث أبي هُرَيرة : كُنَّا مع النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) في غَزاة فأَرْمَلْنا وأَنْفَضْنا .
ويُقال : أرْمل السّهم إرْمالاً ، إذا أصابه الدّمُ فبقي أثَرُه ؛ وقال أبو النَّجم يَصف سِهاماً مُحْمَرَّةَ الرِّيش :
مُحْمَرَّةَ الرِّيش على ارْتِمالها
مِن عَلَقٍ أَقْبَل في شِكَالِهَا
وأُرْمُولة العَرْفج : جُذْمُوره ؛ وجَمعها : أَراميل ؛ قال :
قُيِّد في أَرَامِل العَرَافِج
أبو عُبَيد : رَمَلْت الحَصِير ، وأَرْمَلْته فهو مَرْمُول ومُرْمَل ، إذا نَسَجْته .
وفي الحديث : إنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) كان مُضْطجعاً على رُمَال حَصير قد أَثَّر في جَنْبه ؛ وقال الشاعر :
إذ لا يَزال على طَرِيقٍ لاحِب
وكأنّ صَفْحته حَصيرٌ مُرْمَلُ
ويُقال : رُمِّل فلانٌ بالدَّم ، وضُمِّخ بالدم ، وضُرِّج بالدم ، كُلّه إذا لُطِّخ به .
وقد تَرَمّل بِدَمه .
والرَّوَامِل : نَواسِج الحَصِير .
الواحدة : رامِلة .
وقد أَرْمَلْته ؛ وأنشد أبو عُبَيد :
كأنّ نَسْج العَنكبُوت المُرْمَل
وقال اللّيث : غلامٌ أُرمولة ، كقولك بالفارسيّة ( زاذه ) .
قلت : لا أعرف ( الأُرمولة ) عربيَّتها ولا فارسيّتها .
ويقال : خَبيص مُرْمَل ، إذا عُصِد عَصْداً شَدِيداً حتى صارت فيه طَرائِقُ مَدْخُونة .
وطَعَامٌ مُرَمَّل ، إذا أُلقي فيه الرَّمْل .
والرَّمَل : ضَربٌ من عَرُوض يجيء على : فاعلاتن فاعلاتن ؛ وقال الراجز :
لا يُغْلب النازع ما دام الرَّمَل
ومن أَكَبَّ صامتاً فقد حَمَل
ويقال : رَمَل الرَّجُل يَرْمُل رَمَلاناً ، إذا أَسْرع في مَشْيه ، وهو في ذلك يَنْزُو .
والطائف بالبَيت يَرْمُل رَمَلاَناً اقتداءً بالنبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) وبأَصْحابه ، وذلك أنهم رَمَلُوا لِيَعْلَم أهلُ مكة أنّ بهم قوةً ؛ وأَنْشد المُبَرِّد :
ناقتُه تَرْمُل في النِّقَال
مُتْلف مالِ ومُفِيد مالِ
قال : النِّقال : المُناقلة ، وهو أن تَضع رجلَيْها مواقع يَدَيْها .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الرَّمَلُ : المَطر الضَّعيف .
رواه أبو عمرو ، عن ثعلب .
أبو عُبيد ، عن الأموي : أصابهم رَمَلٌ مِن مَطر ، وهو القَلِيل .
وجمعه : أَرْمَالُ .
والرَّثَان ، أقوى منها .
قال شمر : لم أَسمع ( الرّمل ) بهذا المعنى إلا للأمويّ .

##### Türkçe

ر ل م
رمل
Kullanıldı, onun vecihlerinden: ( **رمل** ).

**رمل**: İbn Bُزُرْجَ: denilir ki: “Şu falan oğullarının evi elbette iridir ve onlar elbette **أَرْمَلة**dir; taşıdıkları şey ancak kendisi için **اسْتَفْقَروا** ettikleri şeydir”; yani: **العارِيَةَ**.

Ve bir erkek veya kadından, hiçbir şeye güç yetiremeyen fakire: **أَرْملة** denilir; zengin olduğu hâlde kocası olmayan kadına: **أَرْمَلة** denilmez.

Yani: onlar, develere sahip olmayan ve ancak kendilerinin **يَسْتَفقِرونها** ettikleri develer üzerinde göç etmeye güç yetiren bir kavimdir; yani onları ödünç alırlar; “**أَفْقَرْتُه ظَهْر بَعيري**”, ona onu ödünç verdiğim zaman.

İbn es-Sikkît dedi: **الأرامل**: miskinlerdir; erkekler ve kadınlar topluluğundan.

Ve onlara: **الأرامل** denilir; içlerinde kadınlar olmasa bile.

Ve denilir: **أَرْمَلة** ve **أَرامل** geldi; içlerinde kadınlar olmasa bile.

Ve **عامٌ أَرْملُ**: yağmuru az. Ve **سنة رَمْلاَء**.

El-Yezîdî dedi: **أَرْمَلت المرأةُ**: **أَرْمَلَة** oldu.

Şemir dedi: **رَمَّلت المرأةُ** kocasından (dolayı).

Ve o: **أَرْمَلة**dir.

Ve erkeğe: **أَرْمل** denilir; eğer onun karısı yoksa.

El-Kuteybî dedi: Kocası olmayan kadına: **أَرْمَلة** denilir.

Ve onun çoğulu: **الأرَامل**.

Ve Araplar, karısı olmayan erkeğe: **أَرْمَل** der.

Ve aynı şekilde: **رَجُلٌ أَيِّم** ve **امْرأة أَيِّمة**; ve râciz dedi ki:
أُحِبُّ أَن أَصْطَاد ضَبّاً سَحْبَلاَ
رَعَى الرّبِيعَ والشِّتاء أَرْمَلاَ

İbnü’l-Enbârî dedi: **الأَرْمَلة**: kocası kendisinden ölen (kadın); azığının gitmesi ve kazananını kaybetmesi ve geçimi onunla düzgün olan kimseyi (kaybetmesi) sebebiyle **أرملة** diye adlandırıldı; Arapların sözü olan: **أَرْمل الرَّجُلُ**; azığı gittiği zaman.

Dedi: Karısı öldüğü zaman erkeğe: **أَرْمل** denilmez; ancak şâzlıkta; çünkü erkek, karısının ölümüyle azığı gitmez; eğer onun üzerinde kâim (idare edici) değilse; erkek onun üzerinde kâimdir; onun **عَيْلُولتها**sı ve **مُؤْنتها**sı ona lâzım gelir; ona bunlardan hiçbir şey lâzım gelmez.

Ve el-Kuteybî’nin, malını **الأَرَامل**e vasiyet eden kimse hakkında söylediği reddedildi: ondan, eşleri ölen erkeklere verilir; çünkü denilir: **رَجُلٌ أَرْمل** ve **امْرأة أَرْمَلة**.

Ebû Bekir dedi: Bu, câriyeler için vasiyet gibidir; ondan oğlanlara verilmez. Ve oğlanların vasiyeti: ondan câriyelere verilmez; her ne kadar câriyeye: **غلامة** denilse de.

El-Leys dedi: **الرّمْل**: bilinen (şey); ve onun çoğulu: **الرِّمَال**.

Ve ondan parça: **رَمْلة**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المِرْمَلُ**: küçük bağdır.

Ve **عامٌ أَرْمَلُ**: hayrı az.

Ebû Amr dedi: **الأرْمل**: **الأبْلَق**.

Ebû Zeyd dedi: **نعجةٌ رَمْلاء**; eğer onun ayaklarının hepsi karardı ve geri kalanı beyaz olduysa.

Ve yaban öküzünün ayaklarının nakşına: **رَمَلٌ** denilir; onun bir tanesi: **رَمَلة**; ve el-Ca‘dî dedi ki:
كأَنّها بَعْد ما جَدَّ النَّجَاء بها
بالشَّيِّطَيْن مَهَاةٌ سُرْوِلَتْ رَمَلاَ

Ümm Ma‘bed hadîsinde: “Kavim **مُرْمِلين** **مُسْنِتين** idi.”

Ebû Ubeyd dedi: **المُرْمِل**: azığı tükenen kimsedir; ve ondan Ebû Hureyre hadîsi: “Biz, Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ile bir gazvede idik; **فأَرْمَلْنا** ve **أَنْفَضْنا**.”

Ve denilir: **أرْمل السّهم إرْمالاً**; eğer ona kan isabet etti de izi kaldıysa; ve Ebû’n-Necm, tüyleri kızarmış okları vasfederek dedi ki:
مُحْمَرَّةَ الرِّيش على ارْتِمالها
مِن عَلَقٍ أَقْبَل في شِكَالِهَا

Ve **أُرْمُولة العَرْفج**: onun kökçüğüdür; ve onun çoğulu: **أَراميل**; dedi ki:
قُيِّد في أَرَامِل العَرَافِج

Ebû Ubeyd: **رَمَلْت الحَصِير** ve **أَرْمَلْته**; o da **مَرْمُول** ve **مُرْمَل** olur; eğer onu dokuduysan.

Ve hadîste: “Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) bir hasırın **رُمَال**ı üzerinde uzanmıştı; onun böğründe iz bırakmıştı”; ve şair dedi ki:
إذ لا يَزال على طَرِيقٍ لاحِب
وكأنّ صَفْحته حَصيرٌ مُرْمَلُ

Ve denilir: **رُمِّل فلانٌ بالدَّم**; ve **ضُمِّخ بالدم**; ve **ضُرِّج بالدم**; hepsi, onunla bulaştırıldığı zaman.

Ve gerçekten, kanıyla **تَرَمّل** etti.

Ve **الرَّوَامِل**: hasır dokuyanlardır.

Bir tanesi: **رامِلة**.

Ve gerçekten onu **أَرْمَلْته**; ve Ebû Ubeyd inşâd etti:
كأنّ نَسْج العَنكبُوت المُرْمَل

El-Leys dedi: **غلامٌ أُرمولة**; Farsça “( زاذه )” demen gibi.

Dedim: **الأُرمولة**nin Arapçılığını da Farsçılığını da bilmiyorum.

Ve denilir: **خَبيص مُرْمَل**; eğer şiddetli bir yoğurma ile yoğruldu da içinde gömülü çizgiler olduysa.

Ve **طَعَامٌ مُرَمَّل**; eğer içine **الرَّمْل** atıldıysa.

Ve **الرَّمَل**: arûzdan bir darb; şu üzere gelir: **فاعلاتن فاعلاتن**; ve râciz dedi ki:
لا يُغْلب النازع ما دام الرَّمَل
ومن أَكَبَّ صامتاً فقد حَمَل

Ve denilir: **رَمَل الرَّجُل يَرْمُل رَمَلاناً**; eğer yürüyüşünde süratlendi ise; ve o, bunda sıçrayıp durur.

Ve Beyt’i tavaf eden, Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) ve ashabına uyarak **يَرْمُل رَمَلاَناً** eder; ve bu, onların, Mekke ehli bilsin diye, kendilerinde kuvvet bulunduğunu (göstermek için) **رَمَلُوا** olmalarıdır; ve el-Muberred inşâd etti:
ناقتُه تَرْمُل في النِّقَال
مُتْلف مالِ ومُفِيد مالِ

Dedi: **النِّقال**: **المُناقلة**dir; ve o, iki ayağını iki elinin yerlerine koymandır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّمَلُ**: zayıf yağmur.

Ebû Amr, Sa‘leb’den rivayet etti.

Ebû Ubeyd, el-Emevî’den: Onlara yağmurdan bir **رَمَلٌ** isabet etti; ve o, az olandır.

Ve onun çoğulu: **أَرْمَالُ**.

Ve **الرَّثَان**; ondan daha kuvvetlidir.

Şemir dedi: Bu mânâ ile **الرّمل**i, el-Emevî’den başkası için işitmedim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والميم وما يثلثهما)
  (رمن)  الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال:
  * على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ *
  (رمي)  الراء والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو نَبْذ الشَّيء. ثم يحمل عليه اشتقاقاً واستعارة. تقول رَمَيْتُ الشيء أرمِيه. وكانت بينهم رِمِّيَّا، على فِعِّيلَى. وأرمَيْتُ على المائة: زِدْتُ عليها. فإن قيلَ فهذه الكلمة ما وجهها؟ قيل لـه: إذا زاد على الشَّيء فقد ترامَى إلى الموضع الذي بلغَه. ورَمَيْت بمعنى أرْمَيْتُ والمِرْماة: نَصْلُ السهم المدوَّرُ؛ وسمِّي بذلك لأنه يُرمَى به. والمَِرْماة: ظِلف الشَّاة. وفي الحديث: "لو أنّ أحدَهم دُعِيَ إلى مَِرْماتَين". والرَّمِيَّةُ: الصَّيد الذي يُرمَى. والرَّمِيُّ: السحابة العظيمة القَطْر. ويقال سُمِّيت رَمِيّاً لأنها تنشأ ثم تُرْمَى بقطَعٍ من السحاب من هنا وهُنا حتَّى تجتمع.
  وقال الخليل: رمى يرمي رِمايةً ورَمْياً ورِماءً. قال ابن السكّيت: خرجتُ أتَرَمَّى، إذا خرجتَ [ترمي] في الأغْراض([1]). ويقال أرْمَيْتُ الحَجَر من يدي إرْماءً. وقال أبو عُبيدة: يقال أرمَى اللهُ لك، أي نَصَرك وصنَع لَك. والرَّماء: الزِّيادة. وقد قلنا إنّ اشتقاق ذلك من الباب لأنه أمْرٌ يترامى إلى فَوق.
  (رمأ)  [أمّا] الراء والميم والهمزة فأصلٌ برأسه غير الأول، وهو قليل. يقال رمَأَت الإبل تَرْمأُ رمُوءاً ورَمْأً: أقامت في الكلأ والعُشْب. ورمأ فلانٌ في بني فلانٍ: أقام. ويقال أرمأت الأخبارُ: أشكَلَتْ. ومُرَمَّآت الأخبار، أي أباطيلُها.
  (رمث)  الراء والميم والثاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إصلاح شيءٍ وضمِّ بعضٍ إلى بعض. يقال رمَثْتُ الشَّيءَ: أصلحتُه. قال أبو دُواد:
وأَخٍ رَمَثْتُ دَرِيسَهُ *** ونصحتُه في الحرب نُصْحَا([2])  والرَّمَث: خشبٌ يضمّ* بعضُه إلى بعض ويُركَب. وفي الحديث: "إنّا نركب أرماثاً لنا في البحر"، وهو جمع رَمَثٍ. قال:
تمنَّيْتُ مِن حُبِّي بُثَينةَ أننا *** على رمَثٍ في البحر ليس لنا وَفْرُ([3])  والرِّمْث: مَرعىً من مراعي الإبل، وذلك لانضمام بعضِه إلى بعض. يقال إبلٌ رَمِثة ورَمَاثَى، إذا أكلت الرِّمْث فمرِضَتْ عنه. والرَّمَثُ أيضاً: بقيّة اللبن في الضَّرع، لأن ذلك متجمِّع.
  (رمج)  الراء والميم والجيم ليس أصلاً، وفيه ما يُقبَل ويُعتَمد عليه([4])، لكنَّهم يقولون: رَمَّجَ الأثَر بالتُّراب([5])؛ ورمَّج السُّطور: أفسَدَها.
  (رمح)  الراء والميم والحاء كلمةٌ واحدة، ثم يُصرَّف منها. فالكلمة الرُّمْح، وهو معروفٌ، والجمع رِماح وأرْماح. والسِّماك الرّامح: نَجمٌ، وسُمِّي بكوكبٍ يقْدُمه كأنَّه رُمْحه. فأمَّا قولهم: رَمَحَتْه الدَّابَّةُ، فمن هذا أيضاً لأنّ ضَرْبها إيّاهُ برِجلها كرمح الرَّامحِ برُمْحه. ومنه رَمَحَ الجُندبُ، إذا ضَرب الحصَى بيده. والرَّمَّاح: الذي يتَّخذ الرِّماح، وحِرفته الرِّماحة. والرَّامح: الطاعن بالرُّمْح. والرامح: الحامل له. ويقال للبُهْمَى إذا امتنَعتْ على الرّاعية: قد أخذَتْ رماحَها. كما قال:
أيَّامَ لم تأخُذْ إليَّ سِلاحَها ***إبِلي لِجلّتها ولا أبكارِها  (رمخ)  الراء والميم والخاء ليس بشيء. ويقال: إنَّ الرِّمْخ شجر([6]).
  (رمد)  الراء والميم والدال ثلاثة أصول: أحدُها مرضٌ من الأمراض، والآخَر لونٌ من الألوان، والثالث جنسٌ من السَّعْي.
  فالأول: الرَّمَد رَمَدُ العين، يقال رَمِدَ يَرْمَدُ رَمَداً، وهو رَمِد وأَرْمَدُ. ومنه الرَّمْد، وهو الهلاك، بسكون الميم. كما قال:
  * كأصْرَامِ عادٍ حينَ جَلَّلَها الرَّمْدُ([7]) *
  ويقال رمَدْنا القومَ نرمُِدهم، إذا أتينا عليهم.
  والثاني: الرَّماد، وهو معروف، فإذا كان أرقَّ ما يكون فهو رِمْدِدٌ. وهو يسمَّى للونه. يقال رَمَّدَتِ الناقةُ ترميداً، إذا تَركَتْ عند النِّتاج لبناً قليلاً. وإنّما يقال ذلك للونٍ يعتري ضرعَها. والأرمد: كلُّ شيءٍ أغْبَرَ فيه كُدْرَة، وهو من الرَّماد، ومنه قيل لضَربٍ من البعوض رُمْدٌ. وقال أبو وجزة وذكَرَ صائداً:
يبيت جارتُهُ الأفعى وسامِرُه *** رُمْدٌ به عاذرٌ منهن كالجَرَب([8])  والأَرمِداء، على وزن أفعلاء: الرَّماد. والمرمَّد من الشواء: الذي يُمَلُّ في الجمر. وفي المثل: "شَوَى أخُوك حتَّى إذا أنضَجَ رَمَّد([9])". فأمَّا قولهم: عام الرَّمادةِ، فقال قومٌ: كان مَحْلاً نزَل بالنّاس له رَمْد، وهو الهلاك. وقال آخرون: سمِّي بذلك لأنَّ الأرضَ صارت من المَحْل كالرَّماد([10]). وقال أبو حاتم: ماءٌ رَمِدٌ، إذا كان آجناً متغيِّراً.
  والأصل الثالث: الارْمِدَادُ: شِدّة العَدْو. ويقال ارْمَدَّ الظَّليمُ: أسرَعَ.
  (رمز)  الراء والميم والزاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال كتيبة رَمَّازة: تموج من نواحِيها. ويقال ضربه فما ارمَأَزَّ، أي ما تحرَّك. وارتَمَز أيضاً: تحرَّك.
  ويقولون: إِنّ الرَّاموز: البحر. وأراه في شعر هذَيل.
  (رمس)  الراء والميم والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْر. فالرَّمْس: التراب.
  والرِّياح الروامسُ: التي تُثير الترابَ فتدفِن الآثار. ويقال رَمَسْتُ على فلانٍ الخبرَ؛ إذا كتَمْتَه إِيَّاه. ورَمَست الرَّجُل وأرمستُه: دفنتُه.
  (رمش)  الراء والميم والشين ليس من مَحض اللُّغة، ولا ممّا جاء في صحيح أشعارِهم. على أنَّهم يقولون: الرَّمَش تَفَتُّلٌ في الأشفار، وحُمْرةٌ في الجفون. وربّما قالوا رَمَشَهُ بالحجَر: رماه. وذُكر عن الشيباني: رَمَشَتِ الغنم تَرْمُِش، إذا رعَتْ يسيراً. ويقال: الرَّمَش: بياضٌ يكون في أظفار الأحداث. وحكى اللِّحياني: أرضٌ رَمْشاء: جدبة([11]).
  (رمص)  الراء والميم والصاد أُصَيل يدلُّ* على إلقاءِ قَذَىً. يقولون رَمَصَتِ العين، إِذا أخرجت ما يخرُج منها عند الرّمَد. وقال ابن السِّكِّيت: يقال قبَحَ اللهُ أُمّاً رمَصَت به، أي ولدَتْه. وهذا إذا صحَّ فهو على ما ذكرناه من أنَّه مشبّه بقذىً يُرمَى به. ويقال رَمَصَتِ الدّجاجةُ: ذَرَقت.
  وفي الباب كلامٌ آخَرُ يدلُّ على صلاحٍ وخير. يقولون: رَمَصْت بينهم، أي أصلَحْت. وربما قالوا: رَمَص الله مُصِيبتَه يَرْمُصها رَمْصاً، إذا جَبَرها.
  (رمض)  الراء والميم والضاد أصلٌ مطَّرِدٌ يدلُّ على حِدّةٍ في شيء مِن حرٍّ وغيره. فالرَّمَض: حَرُّ الحجارةِ من شِدّة حَرّ الشمس. وأرضٌ رَمِضَةٌ: حارّة الحجارة. وذكر قومٌ أن رمَضانَ اشتقاقُه من شِدّة الحر؛ لأنَّهم لمَّا نقلوا اسمَ الشُّهور عن اللغة القديمة سَمَّوْها بالأزمنة، فوافق رمضانُ أيّامَ رَمَضِ الحرّ. ويجمع على رَمضانات وأرمِضاءَ. ومن الباب أرمضَهُ الأمرُ ورَمِضَ للأمْرِ.
  ورَمِض أيضاً، إذا أحرقَتْه الرَّمْضاء. ويقال رَمَضْتُ اللّحمَ على الرَّضْفِ، إذا أنضجْتَه. ومن الباب سِكِّين رَمِيض. وكلُّ حادٍّ رَمِيضٌ. وقد رَمَضْتُه أنا. ورَمِضَتِ الغنمُ، إذا رعَتْ في شدّة الحَرّ فقرِحت أكبادُها. ويقال: فلانٌ يترمَّضُ الظِّباءَ، إذا تبعها وساقَها حَتَّى تَفَسَّخَ قوائمُها من الرَّمْضاء ثمَّ يأخُذُها. ويقال ارتمَضَ بَطْنُه: فسَدَ، كأنَّ ثَمَّ داءً يُحْرِقُه. فأمّا قولُ القائل: أتيتُ فلاناً فلم أُصِبْه([12]) فرمَّضْتُ ترميضاً، وذلك أن ينتظرَه. وممكنٌ أن يكون شاذّاً عن الأصل. ويمكن أن يكون الميم مبدلةً من باء، كأنّه ربّضت، من رَبَض.
  (رمط)  الراء والميم والطاء ليس أصلاً، لكنَّهم يسمُّون ما اجتمع من العُرْفُطِ وغيرِه من شجر العِضاهِ رَمْطاً. وربّما قالوا رَمَطت الرّجلَ، إذا عِبْته رَمْطاً. وفيه نظر.
  (رمع)  الراء والميم والعين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وحركةٍ. فالرَّمَّاعةُ من الإنسان: الذي يضطرب من الصبيِّ على يافُوخِه. والرَّمَعَانُ: الاضطِراب. ويقال رَمَعَ أَنْفُ الرّجُل يَرمَع رمَعاناً، إذا تحرَّك من غضبٍ. ومن الباب قَبَحَ الله أمّاً رَمَعَتْ به، أي ولدَتْه. ومن ذلك اليَرْمَع: حجارةٌ بِيضٌ رِقاقٌ تلمَع في الشمس. ومن الباب إن صحّ، الرامِع، وهو الذي يطأطِئُ رأسَه ثم يرفعه. ويقال الرُّماع تغيُّر الوَجْه([13]) والباب كلُّه واحد. ويقولون: المُرَمِّعَة المَهْلكة([14]).
  (رمغ)  الراء والميم والغين لا أصلَ لـه، إلا بعض ما يأتي به ابنُ دريدٍ، من رَمَغْتُ الشيءَ، إذا عَركتَه بيدك، كالأديمِ وغيرِه.
  (رمق)  الراء والميم والقاف أصلٌ يدلُّ على ضَعفٍ وقِلّة. ويقال ترمَّقَ الرَّجلُ الماءَ وغيرَه، إذا حَسَا حُسْوةً [بَعد أُخرى([15])]. وهو مُرَمَّق العَيش، أي ضيِّقه. وما عَيْشُه إلا رَِماقٌ، يُراد به ما يُمْسِك الرَّمَق. والرَّمَق: باقي النَّفْسِ أو النَّفَس. قال:
وما الناسُ إلا في رَِماقٍ وصالح *** وما العيشُ إلا خِلفَةٌ ودُرُورُ  ويقولون: "أضرعَتِ المِعْزَى فرمِّقْ رمِّقْ"، أي اشربْ لبنَها قليلاً قليلاً؛ لأنّ المِعزَى تُنْزِلُ قبل نِتاجها بأيّام. والتَّرميق([16]): عملٌ يفعلُه الرجل لا يُحسِنُه. ويقال حبلٌ أرماقٌ، إذا كان ضعيفاً. وقد ارمَاقَّ ارمِيقاقاً.
  (رمك)  الراء والميم والكاف أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والثاني لُبْثٌ بمكان. فالأول الرُّمْكة من ألوان الإبل، وهو أشدُّ كدْرةً من الوُرْقة. ويقال جملٌ أرمَكُ. ومنه اشتقاق الرَّامَِك. والرَّمَكة: الأُنثى من البراذين. والأصل الآخر: رَمَكَ بالمكان، وهو رامك.
  (رمل)  الراء والميم واللام أصلٌ يدلُّ على رِقّةٍ في شيءٍ يتضامُّ بعضُه إلى بعض. يقال رَمَلت الحصير، وأرملتُ، *إذا سَخَّفْتَ نَسْجَه. قال:
  * كأنَّ نَسْجَ العنكبوتِ المُرْمَلِ([17]) *
  ثم يشبَّه بذلك، [فالرَّمَل]: القليل الضَّعيف من المطر، وجمعه أرمال. ومن الذي يقرب من هذا الباب الرَّمْل، وهو رَقيق. ومنه ترمَّل القَتيلُ بدمِهِ، إذا تلطخ؛ وهو قياسُ ما ذكَرْناه. ومن الباب الرَّمَل: الهَرْوَلة، وذلك أنه كالعَدْو أو المشْي الذي لا حصافةَ فيه. فأمّا المُرْمِلَ فهو الذي لا زادَ معه، سمِّي بذلك لأحدِ شيئين، إما رِقّةِ حاله، وإمّا للُصوقِه بالرّمل من فَقْره. والأرمَلُ مثلُ المُرمِل. قال جرير:
هَذِي الأراملُ قد قضَّيْتَ حاجتَها *** فمَنْ لحاجةِ هذا الأرمَلِ الذّكَرِ([18])
---------------------------------------------------------------
([1]) في الأصل: "الأرض"، وتصحيح هذه الكلمة والتكملة التي قبلها من المجمل.
([2]) البيت في اللسان (رمث) بدون نسبة.
([3]) البيت لأبي صخر الهذلي، من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93 وأمالي القالي (1: 148). وبعض أبياتها في اللسان (رمث).
([4]) في الأصل: "وبعمل عليه".
([5]) لم يرد هذا المعنى في اللسان والقاموس. ولم يأت شيء من المادة في الجمهرة.
([6]) الذي في اللسان والقاموس أن "الرمخ": الشجر المجتمع.
([7]) البيت لأبي وجزة السعدي، كما في اللسان (رمد 168). وصدره:
 * صببت عليكم حاصبي فتركتكم *
([8]) انظر اللسان (رمد) والحيوان (4: 216/ 5: 405).
([9]) يضرب مثلاً للرجل يعود بالفساد على ما كان أصلحه.
([10]) وقيل سمي به لأنهم  لما أجدبوا صارت ألوانهم كلون الرماد.
([11]) في القاموس: "وأرض رمشاء: ربشاء، أو جدبة، كأنه ضد". وذلك لأن الربشاء بالباء: الكثيرة العشب. وقد اقتصر في اللسان على أنها الكثيرة العشب، قال: "وسنة ربشاء ورمشاء. وبرشاء: كثيرة العشب".
([12]) في الأصل: "فلم تصبه".
([13]) في اللسان: "والرماع: داء في البطن يصفر منه الوجه". وفي القاموس: "وجع يعترض في ظهر الساقي حتى يمنعه من السقي... واصفرار وتغير في وجه المرأة من داء يصيب بظرها".
([14]) المهلكة، بتثليث اللام: المفازة. والمرمعة، لم ترد في اللسان. وفي القاموس: "والمرمعة كمحدثة: المفازة".
([15]) التكملة من اللسان.
([16]) في الأصل: "والرميق"، صوابه من اللسان والقاموس.
([17]) البيت في اللسان (رمل، غزل). مع نسبته في (غزل) إلى العجاج. انظر ديوانه 47. وأنشده في المخصص (17: 17) وذكر أنه إنما جر "المرمل" على الجوار. وذلك لأن المرمل من صفة النسج، فكان حقه النصب، لكن كذا روي بفتح الميم.
([18]) ليس في ديوان جرير. وروايته في اللسان (رمل): "كل الأرامل".
ـ

##### Türkçe

(رâ ve **الميم** ve ikisini üçleyen şeyin bâbı)
  (**رمن**)  **الراء** ve **الميم** ve **النون** tek bir kelimedir; o da **الرُّمَّان**’dır. **الرُّمَّانتان**: **عَبْسٍ** beldesinde iki tepedir. Dedi ki:
  * yurdun üzerine, **الرُّمَّانَتين**’de eğrilirsin *
  (**رمي**)  **الراء** ve **الميم** ve illetli harf tek bir asıldır; o da şey’i atmadır. Sonra ona iştikak ve istiâre yoluyla hamledilir. Dersin: **رَمَيْتُ**’ş-şey’e **أرمِيه**. Aralarında **رِمِّيَّا** vardı; **فِعِّيلَى** üzere. Ve **أرمَيْتُ** alâ’l-mi’e: ona artırdım. Eğer denilirse: şu kelimenin vechi nedir? Ona denilir: bir şey üzerine arttığında, ulaştığı yere doğru atışır (تَرامَى). Ve **رَمَيْت** mânâca **أرْمَيْتُ**’tir. Ve **المِرْماة**: yuvarlatılmış ok ucu; onunla atıldığı için bununla adlandırıldı. Ve **المَِرْماة**: koyunun tırnağıdır. Hadiste: “Eğer onlardan biri **مَِرْماتَين**’e çağrılsaydı.” **الرَّمِيَّةُ**: atılan avdır. **الرَّمِيُّ**: büyük, damlası (yağmuru) olan buluttur. Ve denilir: **رَمِيّاً** diye adlandırıldı; çünkü o ortaya çıkar, sonra buradan ve şuradan bulut parçalarıyla atılır (تُرْمَى) da toplanıncaya kadar (böyle olur).
  Ve **الخليل** dedi: **رمى يرمي** **رِمايةً** ve **رَمْياً** ve **رِماءً**. **ابن السكّيت** dedi: **أتَرَمَّى** diye çıktım; yani sen [atış yapmak için] **الأغْراض**’a çıktığında. Ve denilir: elimden taşı **أرمَيْتُ**; **إرْماءً**. **أبو عُبيدة** dedi: denilir: Allah senin için **أرمَى**; yani sana yardım etti ve senin için yaptı. **الرَّماء**: artıştır. Ve biz dedik ki bunun iştikakı bâbdandır; çünkü o, yukarıya doğru atışan bir iştir.
  (**رمأ**)  [Ama] **الراء** ve **الميم** ve **الهمزة** ise, ilkinin dışında başlı başına bir asıldır; ve o azdır. Denilir: develer **رمَأَت**; **تَرْمأُ** **رمُوءاً** ve **رَمْأً**: otlakta ve çayırda kaldı. Ve falan, falan oğulları içinde **رمأ**: kaldı. Ve denilir: haberler **أرمأت**: müşkil oldu. Ve **مُرَمَّآت الأخبار**; yani onların bâtılları.
  (**رمث**)  **الراء** ve **الميم** ve **الثاء** tek bir asıldır; bir şeyin ıslahına ve bazısını bazısına katmaya delâlet eder. Denilir: şeyi **رمَثْتُ**: onu ıslah ettim. **أبو دُواد** dedi:
وأَخٍ رَمَثْتُ دَرِيسَهُ *** ونصحتُه في الحرب نُصْحَا  **الرَّمَث**: bazısı bazısına katılan ve bindirilen ağaçtır. Hadiste: “Biz denizde kendimize ait **أرماثاً** bineriz”; o, **رَمَثٍ**’in cem‘idir. Dedi ki:
تمنَّيْتُ مِن حُبِّي بُثَينةَ أننا *** على رمَثٍ في البحر ليس لنا وَفْرُ  **الرِّمْث**: develerin otlaklarından bir otlaktır; bu, bazısının bazısına katılmasındandır. Denilir: develer **رَمِثة** ve **رَمَاثَى**; **الرِّمْث**’i yediklerinde ve ondan dolayı hastalandıklarında. **الرَّمَثُ** ayrıca: memede sütün kalıntısıdır; çünkü o toplanmıştır.
  (**رمج**)  **الراء** ve **الميم** ve **الجيم** asıl değildir; onda kabul edilen ve dayanılan şey vardır; lâkin onlar derler: izi toprakla **رَمَّجَ**; ve satırları **رمَّج**: onları bozdu.
  (**رمح**)  **الراء** ve **الميم** ve **الحاء** tek bir kelimedir; sonra ondan tasrîf edilir. Kelime **الرُّمْح**’tır; o bilinir; cem‘i **رِماح** ve **أرْماح**. **السِّماك الرّامح**: bir yıldızdır; önünde giden bir gezegenle, sanki onun mızrağıymış gibi adlandırıldı. Ama onların “binit onu **رَمَحَتْ**” sözleri, bu da bundandır; çünkü onun ayağıyla ona vurması, mızrakçının mızrağıyla saplaması gibidir. Ondan: çekirge **رَمَحَ**; yani eliyle çakılı vurduğunda. **الرَّمَّاح**: mızrak yapan kimsedir; sanatı **الرِّماحة**’dır. **الرَّامح**: mızrakla saplayan kimsedir. Ve **الرامح**: onu taşıyan kimsedir. Ve **البُهْمَى** çobanlara karşı direnince ona denilir: mızraklarını almıştır. Nitekim dedi ki:
أيَّامَ لم تأخُذْ إليَّ سِلاحَها ***إبِلي لِجلّتها ولا أبكارِها  (**رمخ**)  **الراء** ve **الميم** ve **الخاء** bir şey değildir. Ve denilir: **الرِّمْخ** bir ağaçtır.
  (**رمد**)  **الراء** ve **الميم** ve **الدال** üç asıldır: birincisi hastalıklardan bir hastalık, ikincisi renklerden bir renk, üçüncüsü koşmanın bir cinsidir.
  Birincisi: **الرَّمَد** gözün **رَمَد**’idir; denilir: **رَمِدَ** **يَرْمَدُ** **رَمَداً**; o **رَمِد** ve **أَرْمَدُ**’dur. Ondan **الرَّمْد**; o helâktir; **الميم**’in sükûnu ile. Nitekim dedi ki:
  * **عادٍ**’ın parçaları gibi; **الرَّمْدُ** onu kapladığında *
  Ve denilir: kavme **رمَدْنا**; onları **نرمُِدهم**; yani onların üzerine geldik.
  İkincisi: **الرَّماد**; o bilinir. En ince olduğu vakit **رِمْدِدٌ**’dür. Renginden dolayı böyle adlandırılır. Denilir: dişi deve **رَمَّدَت**; **ترميداً**; doğumda az süt bıraktığında. Ancak bu, memesine arız olan bir renkten dolayı söylenir. **الأرمد**: içinde bulanıklık bulunan her tozlu şeydir; o **الرَّماد**’dandır. Ondan, sivrisineğin bir türüne **رُمْدٌ** denildi. **أبو وجزة** bir avcıyı zikrederek dedi:
يبيت جارتُهُ الأفعى وسامِرُه *** رُمْدٌ به عاذرٌ منهن كالجَرَب  **الأَرمِداء**; **أفعلاء** vezni üzere: **الرَّماد**’dır. Ve kızartmadan **المرمَّد**: közde gömülen şeydir. Meselde: “Kardeşin kızarttı; nihayet pişirince **رَمَّد**.” Ama onların “**عام الرَّمادةِ**” sözleri: bir kavim dedi ki: insanlara inen bir kıtlıktı; onun için **رَمْد** vardır; o helâktir. Başkaları dedi ki: böyle adlandırıldı; çünkü yer, kıtlıktan **الرَّماد** gibi oldu. **أبو حاتم** dedi: **ماءٌ رَمِدٌ**; yani bayat, değişmiş olduğunda.
  Üçüncü asıl: **الارْمِدَادُ**: koşmanın şiddetidir. Ve denilir: devekuşu **ارْمَدَّ**: hızlandı.
  (**رمز**)  **الراء** ve **الميم** ve **الزاء** tek bir asıldır; hareket ve çalkantıya delâlet eder. Denilir: **كتيبة رَمَّازة**: yanlarından dalgalanır. Ve denilir: ona vurdu da **ارمَأَزَّ** etmedi; yani hareket etmedi. Ve **ارتَمَز** da: hareket etti.
  Ve derler: **الرَّاموز** denizdir. Onu **هذَيل** şiirinde görüyorum.
  (**رمس**)  **الراء** ve **الميم** ve **السين** tek bir asıldır; örtmeye ve gizlemeye delâlet eder. **الرَّمْس**: topraktır.
  **الرِّياح الروامسُ**: toprağı kaldırıp izleri gömen rüzgârlardır. Ve denilir: falana haberi **رَمَسْتُ**; yani onu ondan gizledim. Ve adamı **رَمَست** ve **أرمستُه**: onu gömdüm.
  (**رمش**)  **الراء** ve **الميم** ve **الشين** saf dilin (mâhz lugatın) bir parçası değildir; onların sahih şiirlerinde gelenlerden de değildir. Bununla beraber onlar derler: **الرَّمَش** kirpiklerde bükülme ve göz kapaklarında kızarıklıktır. Ve belki derler: onu taşla **رَمَشَهُ**: onu attı. **الشيباني**’den zikredildi: koyun **رَمَشَت** **تَرْمُِش**; yani azıcık otladığında. Ve denilir: **الرَّمَش** gençlerin tırnaklarında olan bir beyazlıktır. **اللِّحياني** nakletti: **أرضٌ رَمْشاء**: kıraçtır.
  (**رمص**)  **الراء** ve **الميم** ve **الصاد** küçük bir asıldır; çapak atmaya delâlet eder. Derler: göz **رَمَصَت**; yani **الرّمَد** sırasında ondan çıkan şeyi çıkardığında. **ابن السِّكِّيت** dedi: denilir: Allah, kendisiyle **رمَصَت** olan anayı çirkin kılsın; yani onu doğurdu. Bu sahih olursa, bizim zikrettiğimiz üzere olur: atılan bir çapakla benzetilmiştir. Ve denilir: tavuk **رَمَصَت**: pisledi.
  Bâbda, salah ve hayra delâlet eden başka bir söz daha vardır. Derler: aralarında **رَمَصْت**; yani ıslah ettim. Ve belki derler: Allah onun musibetini **رَمَص** eder; **يَرْمُصها** **رَمْصاً**; yani onu onarır.
  (**رمض**)  **الراء** ve **الميم** ve **الضاد** düzenli bir asıldır; sıcaktan ve başkasından bir şeyde keskinliğe delâlet eder. **الرَّمَض**: güneşin şiddetli hararetinden taşların sıcaklığıdır. **أرضٌ رَمِضَةٌ**: taşları sıcak olan (yerdir). Bir kavim zikretti ki **رمَضانَ**’ın iştikakı şiddetli sıcaktandır; çünkü ayların adını eski dilden naklettiklerinde onları zamanlarla adlandırdılar; böylece **رمضانُ** sıcaklığın **رَمَضِ** günlerine rastladı. **رَمضانات** ve **أرمِضاءَ** üzere cem‘ edilir. Bâbdandır: iş onu **أرمضَهُ** ve o iş için **رَمِضَ**.
  Ve **رَمِض** da; **الرَّمْضاء** onu yaktığında. Ve denilir: eti kızgın taş üzerinde **رَمَضْتُ**; yani onu pişirdim. Bâbdandır: **سِكِّين رَمِيض**. Ve her keskin şey **رَمِيضٌ**’dur. Ve ben onu **رَمَضْتُ**. Ve koyun **رَمِضَت**; şiddetli sıcakta otlayıp ciğerleri yaralandığında. Ve denilir: falan, ceylanları **يترمَّضُ**; yani onları takip eder ve sürer; ta ki ayakları **الرَّمْضاء**’dan parçalanır, sonra onları alır. Ve denilir: karnı **ارتمَضَ**: bozuldu; sanki orada onu yakan bir hastalık varmış gibi. Ama söyleyenin “falana geldim de onu bulamadım, sonra **رمَّضْتُ** **ترميضاً**” sözü: bu, onu beklemesidir. Asıldan şâz olması mümkündür. Ve **الميم**’in **باء**’dan bedel olması da mümkündür; sanki **ربّضت**; **رَبَض**’dan.
  (**رمط**)  **الراء** ve **الميم** ve **الطاء** asıl değildir; lâkin onlar **العُرْفُطِ** ve başka **العِضاهِ** ağaçlarından toplananı **رَمْطاً** diye adlandırırlar. Ve belki derler: adamı **رَمَطت**; yani onu **رَمْطاً** ayıpladığında. Onda nazar vardır.
  (**رمع**)  **الراء** ve **الميم** ve **العين** bir asıldır; çalkantı ve harekete delâlet eder. İnsandan **الرَّمَّاعةُ**: çocuğun bıngıldağı üzerinde çalkanan şeydir. **الرَّمَعَانُ**: çalkantıdır. Ve denilir: adamın burnu **رَمَعَ**; **يَرمَع** **رمَعاناً**; öfkeden hareket ettiğinde. Bâbdandır: Allah, kendisiyle **رَمَعَتْ** olan anayı çirkin kılsın; yani onu doğurdu. Ondandır **اليَرْمَع**: güneşte parlayan ince beyaz taşlardır. Bâbdandır, sahih olursa: **الرامِع**; o, başını eğer sonra kaldıran kimsedir. Ve denilir: **الرُّماع** yüzün değişmesidir; bâbın hepsi birdir. Ve derler: **المُرَمِّعَة** helâk edici (yerdir).
  (**رمغ**)  **الراء** ve **الميم** ve **الغين** için asıl yoktur; ancak **ابنُ دريدٍ**’in getirdiği bazı şeyler müstesna: şeyi **رَمَغْتُ**; yani onu elinle ovaladığında; deri ve benzeri gibi.
  (**رمق**)  **الراء** ve **الميم** ve **القاف** bir asıldır; zayıflığa ve azlığa delâlet eder. Denilir: adam suyu ve başkasını **ترمَّقَ**; yani bir yudum [diğerinden sonra] içti. O, geçimi **مُرَمَّق**’tır; yani darıdır. Onun geçimi ancak **رَِماقٌ**’tır; bununla, **الرَّمَق**’ı tutan şey kastedilir. **الرَّمَق**: canın yahut nefesin kalıntısıdır. Dedi ki:
وما الناسُ إلا في رَِماقٍ وصالح *** وما العيشُ إلا خِلفَةٌ ودُرُورُ  Ve derler: “**أضرعَتِ المِعْزَى فرمِّقْ رمِّقْ**”; yani sütünü azar azar iç; çünkü keçi, doğumundan günler önce süt indirir. **التَّرميق**: adamın iyi yapamadığı bir iştir. Ve denilir: **حبلٌ أرماقٌ**; zayıf olduğunda. Ve **ارمَاقَّ**; **ارمِيقاقاً**.
  (**رمك**)  **الراء** ve **الميم** ve **الكاف** iki asıldır: biri renklerden bir renk, ikincisi bir yerde kalmadır. Birincisi: develerin renklerinden **الرُّمْكة**; o, **الوُرْقة**’dan daha şiddetli bulanıklıktır. Ve denilir: **جملٌ أرمَكُ**. Ondan **الرَّامَِك**’in iştikakı. **الرَّمَكة**: binek atlarının dişisidir. Diğer asıl: yerde **رَمَكَ**; o **رامك**’tir.
  (**رمل**)  **الراء** ve **الميم** ve **اللام** bir asıldır; bazısı bazısına bitişen bir şeyde inceliğe delâlet eder. Denilir: hasırı **رَمَلت** ve **أرملتُ**; *yani onun dokumasını seyrelttiğinde. Dedi ki:
  * sanki **المُرْمَلِ** örümcek dokuması *
  Sonra bununla benzetilir: [**فالرَّمَل**]: yağmurdan az ve zayıf olandır; cem‘i **أرمال**’dir. Bu bâba yakın olan şeylerden: **الرَّمْل**; o incedir. Ondan: öldürülen kimse kanıyla **ترمَّل**; yani bulaştığında; bu, bizim zikrettiğimizin kıyasıdır. Bâbdandır: **الرَّمَل**; o, herveledir; çünkü o, koşma yahut içinde ağırbaşlılık olmayan yürüyüş gibidir. Ama **المُرْمِلَ** azığı olmayan kimsedir; iki şeyden biri için böyle adlandırıldı: ya hâlinin inceliği için, ya da fakirliğinden dolayı kuma yapışması için. **الأرمَلُ** de **المُرمِل** gibidir. **جرير** dedi:
هَذِي الأراملُ قد قضَّيْتَ حاجتَها *** فمَنْ لحاجةِ هذا الأرمَلِ الذّكَرِ([18])

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر م ل
نزلـوا بيـن رمـال وجبـال‏.‏
وحبذا تلك الرمال العفر والبلاد القفر‏.‏
وهذه رملة حضنتني أحشاؤها‏.‏
ورمل الطعام‏:‏ جعل فيه الرمل‏.‏
وهذا حب مرمل ورمله بالدم وترمل به وارتمل‏.‏
قالت كبشة‏:‏ ولا تـردوا إلا فضول نسائكم إذا ارتملـت أعقابهـن مـن الـدم والرمل في الطواف سنة وقد رمل رملاً ورملانا إذا هرول‏.‏
ورمل الحصير والسرير وأرمل‏:‏ سف وحصير مرمول ومرمل ونساء روامل‏:‏ سواف‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قول أبي النجم‏:‏ هيف تضيق الأزر عن رمالها وأرمل‏:‏ افتقر وفني زاده وهو من الرمل كأدقع من الدقعاء ومنه الأرملة والأرامل وفي كتاب العين‏:‏ ولا يقال شيخ أرمل إلا أن يشاء شاعر في تمليح كلامه كقول جرير‏:‏ هذي الأرامل قد قضّيت حاجتها فمن لحاجة هذا الأرمل الذكر وأرملت المرأة ورملت من زوجهـا ولا يكـون إلا مـع الحاجـة‏.‏
وعـام أرمـل وسنـة رمـلاء‏:‏ جدبة وكلام مرسل‏:‏ مزيف كالطعام المرمّل‏.‏
قال‏:‏ وقافيـة قـد بـتّ أعـدل زيفها إذا أنشدت في مجلس لم ترمـل

##### Türkçe

ر م ل
**رمال** ve dağlar arasında indiler.‏
Ne hoş o tozlu **الرمال** ve çorak beldeler.‏
Ve bu, içleri beni kucaklamış bir **رملة**’dir.‏
**رمل الطعام**: içine kum yaptı (kum koydu).‏
Ve bu, kumlanmış bir tane; onu kanla kumladı; onunla kumlandı; ve kumlandı.‏
Kebşe dedi: “Ve kadınlarınızın fazlalıklarından başka bir şey geri çevirmeyin; onların topukları kandan kumlandığı zaman.” Ve tavafta **الرمل** sünnettir; ve hervele ettiği zaman **رملاً** ve **رملاناً** olarak **رمل** etti.‏
**رمل الحصير** ve **السرير** ve **أرمل**: ördü; ve kumlanmış bir hasır: **مرمول** ve **مرمل**; ve **نساء روامل**: örenlerdir.‏
Ve mecazdan: Ebû’n-Necm’in sözü: “İnce belli; etekler onun **رمالها**’sından daralır.” Ve **أرمل**: fakirleşti ve azığı tükendi; ve o, **الرمل**dendir; “**أدقع**”ın **الدقعاء**’dan olması gibi. Ve ondan **الأرملة** ve **الأرامل**. Ve Kitâbu’l-ʿAyn’da: “Şair, sözünü güzelleştirmekte istemedikçe **شيخ أرمل** denilmez; Cerîr’in sözü gibi: ‘Şu **الأرامل** ihtiyacını giderdi; peki bu erkek **الأرمل**in ihtiyacı kime?’” Ve kadın **أرملت**; ve kocasından **رملت**; ve ancak ihtiyaçla olur.‏
Ve **عام أرمل** ve **سنة رملاء**: kıtlık. Ve **كلام مرسل**: uydurma; **الطعام المرمّل** gibi.‏
Dedi: “Ve bir kafiye ki, onun uydurmasını düzeltip durdum; bir mecliste okunduğu zaman **ترمل** etmedi.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّمْل: نوع معروف من التراب، وجمعه الرِّمال، والقطعة منها رَمْلة؛ ابن سيده: واحدته رَمْلة، وبه سميت المرأَة، وهي الرِّمال والأَرْمُلُ؛ قال العجاج:
يَقْطَعْنَ عَرض الأَرض بالتمحُّل،
جَوْزَ الفَلا، من أَرْمُل وأَرْمُل
ورَمَّل الطعامَ: جعل فيه الرَّمْل. وفي حديث الحُمُر الأَهلية: أَمر أَن تُكْفأ القُدور وأَن يُرَمَّل اللحم بالتراب أَي يُلَتّ بالتراب لئلا ينتفع به. ورَمَّل الثوب ونحوه: لَطَّخه بالدم، ويقال: أَرْمَلَ السهم إِرْمالاً إِذا أَصابه الدم فبقي أَثره؛ وقال أَبو النجم يصف سهاماً: مُحْمَرَّة الرِّيش على ارْتِمالها،
من عَلَقٍ أَقْبَل في شِكالها
(* قوله «شكالها» هكذا في الأصل وشرح القاموس، والذي في التكملة: سعالها بالمهملتين مضبوطاً بضم السين).
ويقال: رُمِّل فلان بالدم وضُمِّخ بالدم وضُرِّج بالدم كُلُّه إِذا لُطِّخَ به، وقد تَرَمَّل بدمه. الجوهري: رَمَّله بالدم فتَرَمَّل وارْتَمَلَ أَي تَلَطَّخ؛ قال أَبو أَخزم الطائي:
إِنَّ بَنِيَّ رَمَّلوني بالدَّمِ،
شِنْشِنةٌ أَعْرِفها من أَخْزَمِ
ورَمَلَ النَّسْجَ يَرْمُله رَمْلاً ورَمَّله وأَرمله: رَقَّقه. ورَمَل السريرَ والحصيرَ يَرْمُله رَمْلاً: زيَّنه بالجوهر ونحوه. أَبو عبيد: رَمَلْت الحصيرَ وأَرملته، فهو مَرْمول ومُرْمَل إِذا نَسَجته وسَقَفْته. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان مضطجعاً على رُمال سَرير قد أَثَّر في جنبه؛ قال الشاعر:
إِذ لا يزال على طريقٍ لاحِب،
وكأَنَّ صَفْحته حَصيرٌ مُرْمَل
وفي حديث عمر، رضي الله عنه: دخلت على رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وإِذا هو جالس على رُمال سرير، وفي رواية: حَصِير؛ الرُّمالُ: ما رُمِل أَي نُسِج؛ قال الزمخشري: ونظيره الحُطام والرُّكام لما حُطِم ورُكِم، وقال غيره: الرِّمال جمع رَمْل بمعنى مَرْمُول كَخَلْق الله بمعنى مخلوقه، والمراد أَنه كان السرير قد نُسِج وجهه بالسَّعَف ولم يكن على السرير وِطاء سوى الحَصِير. والرَّوامِل: نواسِج الحَصِير، الواحدة راملة، وقد أَرمَله؛ وأَنشد أَبو عبيد:
كأَنَّ نَسْج العنكبوت المُرْمَلُ
وقد رَمَل سريره وأَرْمَله إِذا رَمَل شَرِيطاً أَو غيره فجعله ظَهْراً له. ويقال: خَبِيصٌ مُرْمَل إِذا عُصِد عَصْداً شديداً حتى صارت فيه طرائق موضونة. وطعام مُرَمَّل إِذا أُلقي فيه الرَّمْل. والرَّمَل، بالتحريك: الهَرْولة. ورَمَل يَرْمُل رَمَلاً: وهو دون المشي
(* قوله «وهو دون
المشي إلخ» هكذا في الأصل وشرح القاموس: ولعله فوق المشي ودون العدو) وفوق العَدْو. ويقال: رَمَل الرَّجلُ يَرْمُل رَمَلاناً ورَمَلاً إِذا أَسرع في مِشيته وهزَّ منكبيه، وهو في ذلك لا يَنْزُو، والطائف بالبيت يَرْمُل رَمَلاناً اقتداءً بالنبي، صلى الله عليه وسلم، وبأَصحابه، وذلك بأَنهم رَمَلوا ليَعْلم أَهلُ مكة أَن بهم قُوَّة؛ وأَنشد المبرد: ناقته تَرْمُل في النِّقال،
مُتْلِف مالٍ ومُفيد مال
والنِّقال: المُناقَلة، وهو أَن تضع رجليها مواضع يديها؛ ورَمَلْت بين الصَّفا والمَرْوة رَمَلاً ورَمَلاناً. وفي حديث الطواف: رَمَل ثلاثاً ومَشَى أَربعاً. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: فِيمَ الرَّمَلانُ والكَشْفُ عن المَناكب وقد أَطَّأَ اللهُ الإِسلام؟ قال ابن الأَثير: يكثر مجيء المصدر على هذا الوزن في أَنواع الحركة كالنَّزَوان والنَّسَلان والرَّسَفان وأَشباه ذلك؛ وحكى الحربيُّ فيه قولاً غريباً قال: إِنه تثنية الرَّمَل وليس مصدراً، وهو أَن يَهُزَّ منكبيه ولا يُسْرع، والسعي أَن يُسرع في المشي، وأَراد بالرَّمَلين الرَّمَل والسعي، قال: وجاز أَن يقال للرَّمَل والسعي الرَّمَلانِ، لأَنه لما خَفَّ اسم الرَّمَل وثَقُل اسم السعي غُلِّب الأَخف فقيل الرَّمَلانِ، كما قالوا القَمَرانِ والعُمَرانِ، قال: وهذا القول من ذلك الإِمام كما تراه، فإِن الحال التي شُرِع فيها رَمَلُ الطواف، وقول عُمَر فيه ما قال يشهد بخلافه لأَن رَمَل الطواف هو الذي أَمر به النبي، صلى الله عليه وسلم، أَصحابه في عُمْرة القضاء ليُري المشركين قوّتهم حيث قالوا: وهَنَتْهم حُمَّى يَثْرِب وهو مسنون في بعض الأَطواف دون البعض، وأَما السعي بين الصفا والمروة فهو شِعار قديم من عهد هاجَر أُمِّ إِسمعيل، عليهما السلام، فإِذاً المراد بقول عمر، رضي الله عنه، رَمَلانُ الطوافِ وحده الذي سُنَّ لأَجل الكفار، وهو مصدر، قال: وكذلك شَرَحه أَهل العلم لا خلاف بينهم فيه فليس للتثنية وجه. والرَّمَل: ضرب من عروض يجيء على فاعلاتن فاعلاتن؛ قال:
لا يُغْلَب النازعُ ما دام الرَّمَل،
ومن أَكَبَّ صامتاً فقد حَمَل
(* هذا البيت من الرجز لا من الرمل).
ابن سيده: الرَّمَل من الشِّعْر كل شعر مهزول غير مؤتَلِف البناء، وهو مما تُسَمِّي العرب من غير أَن يَحُدُّوا في ذلك شيئاً نحو قوله: أَقْفَرَ من أَهله مَلْحوبُ،
فالقُطَبِيَّاتُ فالذَّنُوبُ
(* قوله «فالقطبيات» هكذا في الأصل بتخفيف الطاء ومثله في القاموس، وضبطه ياقوت بتشديدها).
ونحو قوله:
أَلا لله قَوْمٌ وَ
لَدَتْ أُختُ بني سَهْم
أَراد ولدتهم، قال: وعامة المَجْزوء يَجْعَلونه رَمَلاً؛ كذا سمع من العرب؛ قال ابن جني: قوله وهو مما تسمي العرب، مع أَن كل لفظة ولقب استعمله العَروضيُّون فهو من كلام العرب، تأْويله إِنما استعملته في الموضع الذي استعمله فيه العَروضيُّون، وليس منقولاً عن موضعه لا نقل العَلَم ولا نقل التشبيه على ما تقدم من قولك في ذينك، أَلا ترى أَن العَروض والمِصْراع والقَبْض والعَقْل وغير ذلك من الأَسماء التي استعملها أَصحاب هذه الصناعة قد تعلقت العربْ بها؟ ولكن ليس في المواضع التي نقلها أَهل هذا العلم إِليها، إِنما العَروض الخَشَبة التي في وسط البيت المَبْنِيِّ لهم، والمِصْراع أَحد صِفْقَي الباب فنقل ذلك ونحوه تشبيهاً، وأَما الرَّمَل فإِن العرب وضعت فيه اللفظة نفسها عبارة عندهم عن الشِّعْر الذي وصفه باضطراب البناء والنقصان عن الأَصل، فعلى هذا وضعه أَهل هذه الصناعة، لم ينقلوه نقلاً عَلَمِيًّا ولا نقلاً تشبيهيّاً، قال: وبالجملة فإِن الرَّمَل كل ما كان غيرَ القَصِيد من الشِّعْر وغَيْرَ الرَّجَز.
وأَرْمَل القومُ: نَفِد زادُهم، وأَرْمَلوه أَنْفدوه؛ قال السُّلَيْك بن السُّلَكة:
إِذا أَرْمَلوا زاداً، عَقَرْت مَطِيَّةً
تَجُرُّ برجليها السَّرِيحَ المُخَدَّما
وفي حديث أُم مَعْبَد: وكان القوم مُرْمِلينَ مُسْنتين؛ قال أَبو عبيد: المُرْمِلُ الذي نَفِدَ زاده؛ ومنه حديث أَبي هريرة: كنا مع رسول الله، صلى الله عليه وسلم، في غَزَاة فأَرْمَلْنا وأَنْفَضْنا؛ ومنه حديث أُم معبد؛ أَي نَفِد زادهم، قال: وأَصله من الرَّمْل كأَنهم لَصِقوا بالرَّمْلِ كما قيل للفقير التَّرِبُ.
ورجل أَرْمَل وامرأَة أَرْمَلة: محتاجة، وهم الأَرْمَلة والأَرامِل والأَرامِلة، كَسَّروه تكسير الأَسماء لقِلَّته، وكُلُّ جماعة من رجال ونساء أَو رجال دون نساء أَو نساء دون رجال أَرْمَلةٌ، بعد أَن يكونوا محتاجين. ويقال للفقير الذي لا يقدر على شيء من رجل أَو امرأَة أَرْمَلة، ولا يقال للمرأَة التي لا زوج لها وهي مُوسِرة أَرْمَلة، والأَرامل: المساكين. ويقال: جاءت أَرْمَلةٌ من نساء ورجال محتاجين، ويقال للرجال المحتاجين الضعفاء أَرْمَلة، وإِن لم يكن فيهم نساء. وحكى ابن بري عن ابن قتيبة قال: إِذا قال الرجل هذا المال لأَرامل بني فلان فهو للرجال والنساء، لأَن الأَرامل يقع على الذكور والنساء، قال: وقال ابن الأَنباري يُدْفَع للنساء دون الرجال لأَن الغالب على الأَرامل أَنهن النساء، وإِن كانوا يقولون رَجُل أَرْمَل، كما أَن الغالب على الرجال أَنهم الذكور دون الإِناث وإِن كانوا يقولون رَجُلة؛ وفي شعر أَبي طالب يمدح سيدنا رسول الله صلى الله عليه وسلم:
ثِمَال اليَتَامى عِصْمَة للأَرامل
قال: الأَرامل المساكين من ساء ورجال. قال: ويقال لكل واحد من الفريقين على انفراده أَرامل، وهو بالنساء أَخص وأَكثر استعمالاً، وقد تكرر ذكر ذلك. والأَرْمَل: الذي ماتت زوجته، والأَرْمَلة التي مات زوجُها، وسواء كانا غَنِيَّيْن أَو فقيرَين. ابن بُرُرْج: يقال إِن بَيت فلان لضَخْمٌ وإِنهم لأَرْمَلة ما يَحْمِلونه إِلا اسْتَفْقَروا له، يعني العارية؛ قوله إِنهم لأَرْمَلة لا يَحْمِلونه إِلا ما استفقروا له، يعني أَنهم قوم لا يملكون الإِبل ولا يقدرون على الارتحال إِلا على إِبل يستعيرونها، من أَفْقَرْته ظَهْرَ بَعِيرِي إِذا أَعَرْته إِياه. ويقال للذكر أَرْمَل إِذا كان لا امرأَة له، تقوله العرب، وكذلك رجل أَيِّم وامرأَة أَيِّمة؛ قال الراجز:
أُحِبُّ أَن أَصطاد ضَبًّا سَحْبَلا،
رَعَى الرَّبيعَ والشتاء أَرْمَلا
قال ابن جني: قَلَّما يستعمل الأَرْمَل في المُذَكَّر إِلا على التشبيه والمُغالَطة؛ قال جرير:
كُلُّ الأَرامل قد قَضَّيتَ حاجتَها،
فَمَنْ لحاجة هذا الأَرْمَل الذَّكَر؟
(* قوله «كل الأرامل» كذا في الأصل، وفي شرح القاموس والتكملة والأساس: هذي الأرامل).
يريد بذلك نفسه. وامرأَة أَرْمَلة: لا زوج لها؛ أَنشد ابن بري: ليَبْكِ على مِلْحانَ ضَيْفٌ مُدَفَّعٌ،
وأَرْمَلةٌ تُزْجِي مع الليل أَرْمَلا
وقال أَبو خِرَاش:
بذي فَخَرٍ تأْوِي إِليه الأَرامِلُ
وأَنشد ابن قتيبة شاهداً على الأَرْمَل الذي لا امرأَة له قول الراجز: رَعَى الربيعَ والشتاء أَرْمَلا
قال: أَراد ضَبًّا لا أُنثى له ليكون سَمِيناً. وأَرْملت المرأَةُ إِذا مات عنها زوجُها، وأَرْمَلَتْ: صارت أَرْمَلة. وقال شمر: رَمَّلَت المرأَةُ من زوجها وهي أَرْمَلة. ابن الأَنباري: الأَرْملة التي مات عنها زوجُها؛ سُمِّيت أَرْملة لذهاب زادها وفَقْدِها كاسِبَها ومن كان عيشها صالحاً به، من قول العرب: أَرْمَل القومُ والرجلُ إِذا ذهب زادُهم، قال: ولا يقال له إِذا ماتت امرأَته أَرْمَل إِلاَّ في شذوذ، لأَن الرجل لا يذهب زادُه بموت امرأَته إِذا لم تكن قَيِّمة عليه والرجلُ قَيِّمٌ عليها وتلزمه عَيْلولتها ومؤْنتها ولا يلزمها شيء من ذلك. قال: ورُدَّ على القتيبي قوله فيمن أَوْصى بماله للأَرامل أَنه يعطي منه الرجال الذين مات أَزواجهم، لأَنه يقال رجل أَرمل وامرأَة أَرملة. قال أَبو بكر: وهذا مثل الوصية للجَوارِي لا يُعْطى منه الغِلْمان ووَصيَّة الغلمان لا يُعطى منه الجواري، وإِن كان يقال للجارية غُلامة.
والمِرْمَل: القَيْد الصَّغير.
والرَّمَل: المطر الضعيف؛ وفي الصحاح: القليل من المطر. وعامٌ أَرْمَل: قليل المطر والنفع والخير، وسَنَة رَمْلاء كذلك. وأَصابهم رَمَلٌ من مطر أَي قليلٌ، والجمع أَرمال، والازمان أَقوى منها
(* قوله «والازمان أقوى
منها» كذا في الأصل، ولعله الازمات بالتاء جمع أزمة) . قال شمر: لم أَسمع الرَّمَل بهذا المعنى إِلا للأُموي. وأَرامِل العَرْفَج: أُصوله. وأُرْمُولة العرفج: جُذْمُوره، وجمعها أَراميل
(* قوله «اراميل» عبارة القاموس:
أرامل وأراميل، وقوله بعد الرجز الهجاهج الارض إلخ، عبارته في هجج: والهجج الارض الجدبة التي لا نبات بها والجمع هجاهج، واورد الرجز ثم قال: جمع على ارادة المواضع) ؛ قال:
فجِئْت كالعَوْد النَّزِيع الهادِج،
قُيِّد في أَرامل العرافج،
في أَرض سَوْءٍ جَذْبةٍ هَجاهِج
الهَجاهِج: الأَرض التي لا نبتَ فيها. والرَّمَل: خطوط في يدي البقرة الوحشية ورجليها يخالف سائر لونها، وقيل: الرُّمْلة الخَطُّ الأَسود. غيره: يقال لوَشْي قوائم الثور الوحشي رَمَلٌ، واحدتها رَمَلة؛ قال الجعدي: كأَنَّها، بعدما جَدَّ النَّجاء بها
بالشَّيِّطَيْن، مَهاةٌ سُرْوِلَتْ رَمَلا
ويقال للضَّبُع أُم رِمال.
ورَمْلة: مدينة بالشام. والأَرمَل: الأَبلق. قال أَبو عبيد: الأَرمَل من الشاء الذي اسودَّت قوائمه كلها. وحكى ابن بري عن ابن خالويه قال: الرُّمَل، بضم الراء وفتح الميم، خطوط سُودٌ تكون على ظهر الغزال وأَفخاذه، وأَنشد بيت الجعدي أَيضاً؛ قال: وقال أَيضاً:
بذهاب الكَوْر أَمسى أَهلُه
كلَّ مَوْشِيٍّ شَواه، ذي رُمَل
ونعجة رَمْلاء: سوداء القوائم كلها وسائرها أَبيض. وغُلام أُرْمُولة: كقولك بالفارسية زاذه؛ قال أَبو منصور: لا أَعرف الأُرْمُولة عَرَبيَّتها ولا فارسيتها.
ورامِل ورُمَيْل ورُمَيْلة ويَرْمُول كلها: أَسماء.

##### Türkçe

**الرَّمْل**: toprağın bilinen bir türü; çoğulu **الرِّمال**’dir; ondan bir parça da **رَمْلة**’dir; İbn Sîde: onun teki **رَمْلة**’dir; kadın onunla adlandırılmıştır; o da **الرِّمال** ve **الأَرْمُل**’dür; el-‘Accâc dedi ki:
يَقْطَعْنَ عَرض الأَرض بالتمحُّل،
جَوْزَ الفَلا، من أَرْمُل وأَرْمُل

Ve **رَمَّل الطعامَ**: onda **الرَّمْل** yaptı (yani içine kum koydu). Evcil eşekler hadîsinde: tencerelerin devrilmesi ve etin toprakla **يُرَمَّل** edilmesi emredildi; yani ondan yararlanılmasın diye toprakla sıvanması (toprakla yapıştırılıp bulaştırılması). Ve **رَمَّل الثوب** ve benzeri: onu kanla sıvadı; ve denir: **أَرْمَلَ السهم إِرْمالاً**: ona kan isabet etti de izi kaldığı zaman; Ebû’n-Necm okları vasfederek dedi ki:
مُحْمَرَّة الرِّيش على ارْتِمالها،
من عَلَقٍ أَقْبَل في شِكالها
(* “شكالها” sözü: asılda ve Kāmûs şerhinde böyledir; tekmilede olan: “سعالها”dır; iki mu‘cem olmayan harfle; sîn’in zammıyla ضبط edilmiştir).

Ve denir: falan kanla **رُمِّل** edildi, kanla **ضُمِّخ** edildi, kanla **ضُرِّج** edildi; hepsi, onunla sıvandığı zaman; ve kendi kanıyla **تَرَمَّل** etmiştir. el-Cevherî: onu kanla **رَمَّله** etti de **تَرَمَّل** etti ve **ارْتَمَلَ**; yani bulaştı; Ebû Ahzam et-Tâî dedi ki:
إِنَّ بَنِيَّ رَمَّلوني بالدَّمِ،
شِنْشِنةٌ أَعْرِفها من أَخْزَمِ

Ve **رَمَلَ النَّسْجَ** onu **يَرْمُله** **رَمْلاً**; ve **رَمَّله** ve **أَرمله**: onu inceltti. Ve **رَمَل السريرَ والحصيرَ** onu **يَرْمُله** **رَمْلاً**: onu cevher ve benzeriyle süsledi. Ebû ‘Ubeyd: hasırı **رَمَلْت** ettim ve onu **أَرملته** ettim; o da **مَرْمول** ve **مُرْمَل** olur; onu dokuduğun ve ördüğün zaman. Hadîste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, bir sedirin **رُمال**’ı üzerinde yatıyordu; yanına iz bırakmıştı; şair dedi ki:
إِذ لا يزال على طريقٍ لاحِب،
وكأَنَّ صَفْحته حَصيرٌ مُرْمَل

Ömer hadîsinde, radıyallahu anh: Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, yanına girdim; bir sedirin **رُمال**’ı üzerinde oturuyordu; bir rivayette: **حَصِير**; **الرُّمالُ**: **رُمِل** edilen şeydir; yani dokunan; Zemahşerî dedi ki: bunun benzeri **الحُطام** ve **الرُّكام**’dır; **حُطِم** ve **رُكِم** edilenden dolayı; başkası dedi ki: **الرِّمال**; **رَمْل**’in çoğuludur; **مَرْمُول** manasında; Allah’ın **خَلْق**’ı (yaratması) gibi, O’nun yaratılmışı manasında; murad: sedirin yüzü hurma yaprağıyla dokunmuştu; sedirin üzerinde hasırdan başka bir döşek yoktu. Ve **الرَّوامِل**: hasır dokuyucuları; teki **راملة**’dir; onu **أَرمَله** etmiştir; Ebû ‘Ubeyd şu beyti okudu:
كأَنَّ نَسْج العنكبوت المُرْمَلُ

Ve sedirini **رَمَل** etti ve onu **أَرْمَله** etti: bir şerit veya başkasını **رَمَل** ettiği zaman, onu ona bir arkalık yaptı. Ve denir: **خَبِيصٌ مُرْمَل**: şiddetli bir yoğurma ile yoğrulduğu zaman; nihayet onda dizilmiş yollar (çizgiler) oldu. Ve **طعام مُرَمَّل**: içine **الرَّمْل** atıldığı zaman. Ve **الرَّمَل** (harekeli): **الهَرْولة** (hızlı yürüyüş). Ve **رَمَل يَرْمُل رَمَلاً**: o, yürüyüşten aşağıdır
(* “وهو دون المشي إلخ” sözü: asılda ve Kāmûs şerhinde böyledir; belki yürüyüşün üstünde ve koşunun altındadır)
ve koşunun üstündedir. Ve denir: adam **رَمَل** eder; **يَرْمُل رَمَلاناً** ve **رَمَلاً**: yürüyüşünde hızlandığı ve omuzlarını salladığı zaman; o, bunda sıçramaz; Beyt’i tavaf eden **رَمَلاناً** **يَرْمُل** eder; Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, ve ashabına uyarak; bu da, Mekke halkı onlarda kuvvet olduğunu bilsin diye; ve onlar **رَمَلوا** ettiler; Müberred şu beyti okudu:
ناقته تَرْمُل في النِّقال،
مُتْلِف مالٍ ومُفيد مال

Ve **النِّقال**: **المُناقَلة**’dir; o da, iki ayağını iki elinin yerlerine koymasıdır; ve **رَمَلْت** Safâ ile Merve arasında **رَمَلاً** ve **رَمَلاناً**. Tavaf hadîsinde: üç kere **رَمَل** etti ve dört kere yürüdü. Ömer hadîsinde, radıyallahu anh: İslâm’ı Allah sağlamlaştırmışken **الرَّمَلانُ** ve omuzları açmak ne içindir? İbnü’l-Esîr dedi ki: kaynak (mastâr) bu vezinde hareket türlerinde çok gelir; **النَّزَوان** ve **النَّسَلان** ve **الرَّسَفان** ve benzerleri gibi; Harbî onda garip bir söz nakletti; dedi ki: o, **الرَّمَل**’in tesniyesidir, mastar değildir; o da, omuzlarını sallaması ve hızlanmamasıdır; ve **السعي** yürüyüşte hızlanmasıdır; **الرَّمَلين** ile **الرَّمَل** ve **السعي**’yi kastetti; dedi ki: **الرَّمَل** ve **السعي**’ye **الرَّمَلانِ** denmesi caiz oldu; çünkü **الرَّمَل** adı hafifledi, **السعي** adı ağırlaştı; daha hafif olan galip kılındı da **الرَّمَلانِ** denildi; **القَمَرانِ** ve **العُمَرانِ** dedikleri gibi; dedi ki: bu söz, o imamdan, gördüğün gibidir; çünkü tavafın **رَمَل**’inin meşru kılındığı hâl ve Ömer’in onda söylediği söz, bunun tersine şahitlik eder; zira tavafın **رَمَل**’i, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, kazâ umresinde müşriklere güçlerini göstermek için ashabına emrettiği şeydir; “Yesrib humması onları zayıflattı” dedikleri sırada; ve o, bazı tavaflarda sünnettir, bazılarında değil; Safâ ile Merve arasındaki **السعي** ise, Hâcer’in, İsmâil’in annesinin, aleyhimâ’s-selâm, zamanından eski bir şeâirdir; öyleyse Ömer’in, radıyallahu anh, sözünden murad, yalnızca kâfirler için sünnet kılınmış olan tavafın **رَمَلانُ**’ıdır; o da mastardır; dedi ki: ilim ehli onu böyle şerh etti; aralarında ihtilaf yoktur; tesniyeye bir yön yoktur. Ve **الرَّمَل**: arûzdan bir darb (bahir)dir; **فاعلاتن فاعلاتن** üzere gelir; dedi ki:
لا يُغْلَب النازعُ ما دام الرَّمَل،
ومن أَكَبَّ صامتاً فقد حَمَل
(* bu beyit, **الرَّجَز**’dendir, **الرَّمَل**’den değil).

İbn Sîde: **الرَّمَل** şiirdendir; her zayıf şiirdir; bina (yapı) bakımından birbirine uymayan; bu, Arapların, bunda bir şey sınırlandırmaksızın adlandırdıkları şeylerdendir; şu söz gibi:
أَقْفَرَ من أَهله مَلْحوبُ،
فالقُطَبِيَّاتُ فالذَّنُوبُ
(* “فالقطبيات” sözü: asılda, **الطاء**’ı hafifletmekle böyledir; Kāmûs’ta da böyledir; Yâkūt onu şeddeli ضبط etmiştir).

Ve şu söz gibi:
أَلا لله قَوْمٌ وَ
لَدَتْ أُختُ بني سَهْم
Onları doğurdu demek istedi; dedi ki: ve umumî olarak **المَجْزوء**’u **رَمَلاً** yaparlar; Araplardan böyle işitildi; İbn Cinnî dedi ki: “Arapların adlandırdıklarındandır” sözü; hâlbuki arûzcuların kullandığı her lafız ve lakap Arapların كلامındandır; onun te’vili: onu ancak arûzcuların kullandığı yerde kullandım; yerinden nakledilmiş değildir; ne özel ad nakli ne de teşbih nakli; daha önce o ikisi hakkında söylediğin üzere; görmez misin ki **العَروض** ve **المِصْراع** ve **القَبْض** ve **العَقْل** ve bunun dışındaki, bu sanatın sahiplerinin kullandığı isimler Arapların onlarla ilişkilendiği şeylerdir? Lakin bu ilmin ehlinin onları naklettiği yerlerde değildir; **العَروض** ancak onların inşa ettiği evin ortasındaki tahtadır; **المِصْراع** kapının iki kanadından biridir; bu ve benzeri teşbih olarak nakledilmiştir; ama **الرَّمَل**’e gelince: Araplar lafzın kendisini, bina bozukluğu ve asıldan eksilme ile vasfettiği şiire dair, onların yanında bir ibare olarak koymuştur; bu sanatın ehli onu bu üzere koydu; onu ne ilmî bir nakille ne de teşbihî bir nakille nakletmediler; dedi ki: ve özetle, **الرَّمَل**; şiirden **القَصِيد** olmayan ve **الرَّجَز** olmayan her şeydir.

Ve **أَرْمَل القومُ**: azıkları tükendi; ve onu **أَرْمَلوه**: onu tükettirdiler; es-Süleyk b. es-Süleke dedi ki:
إِذا أَرْمَلوا زاداً، عَقَرْت مَطِيَّةً
تَجُرُّ برجليها السَّرِيحَ المُخَدَّما

Ümm Ma‘bed hadîsinde: kavim **مُرْمِلينَ مُسْنتين** idi; Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **المُرْمِل** azığı tükenen kimsedir; bundan Ebû Hureyre hadîsi: Resûlullah ile, sallallahu aleyhi ve sellem, bir gazvede idik; **فأَرْمَلْنا** ve **أَنْفَضْنا**; bundan Ümm Ma‘bed hadîsi; yani azıkları tükendi; dedi ki: aslı **الرَّمْل**’dendir; sanki **الرَّمْل**’e yapıştılar; fakire **التَّرِبُ** denildiği gibi.

Ve **رجل أَرْمَل** ve **امرأَة أَرْمَلة**: muhtaç; onlar **الأَرْمَلة** ve **الأَرامِل** ve **الأَرامِلة**’dir; onu, azlığından dolayı isimlerin kırılması gibi kırdılar; ve erkeklerden ve kadınlardan her topluluk, yahut kadınsız erkekler, yahut erkeksiz kadınlar, muhtaç olmaları şartıyla, **أَرْمَلةٌ**’dir. Ve denir: erkek veya kadından, hiçbir şeye gücü yetmeyen fakire **أَرْمَلة**; ve zengin olduğu hâlde kocası olmayan kadına **أَرْمَلة** denmez. Ve **الأَرامل**: miskinlerdir. Ve denir: muhtaç kadınlar ve erkeklerden bir **أَرْمَلةٌ** geldi. Ve denir: muhtaç zayıf erkeklere **أَرْمَلة**; içlerinde kadın olmasa bile. İbn Berrî, İbn Kuteybe’den nakletti; dedi ki: adam “bu mal, falan oğullarının **أَرامل**’ine” derse, erkeklere ve kadınlara olur; çünkü **الأَرامل** erkeklere ve kadınlara vâki olur; dedi ki: İbnü’l-Enbârî dedi: kadınlara verilir, erkeklere değil; çünkü **الأَرامل**’de galip olan onların kadınlar olmasıdır; her ne kadar **رَجُل أَرْمَل** derlerse de; tıpkı erkeklerde galibin dişiler değil erkekler olması gibi; her ne kadar **رَجُلة** derlerse de. Ebû Tâlib’in şiirinde, efendimiz Resûlullah’ı, sallallahu aleyhi ve sellem, överken:
ثِمَال اليَتَامى عِصْمَة للأَرامل
Dedi ki: **الأَرامل** kadınlardan ve erkeklerden miskinlerdir. Dedi ki: iki fırkadan her birine, tek başına iken, **أَرامل** denir; o, kadınlara daha mahsus ve daha çok kullanımdır; bu tekrar etmiştir. Ve **الأَرْمَل**: karısı ölen kimsedir; ve **الأَرْمَلة**: kocası ölen kadındır; ikisinin de zengin veya fakir olması eşittir. İbn Bururc: denir: falanın evi elbette büyüktür; ve onlar elbette **أَرْمَلة**’dir; onu ancak onun için **اسْتَفْقَروا** ettikleri (ödünç istedikleri) zaman taşırlar; yani ödünç; “onlar elbette **أَرْمَلة**’dir; onu ancak onun için **استفقروا** ettikleri zaman taşırlar” sözü: yani onlar, deveye sahip olmayan bir kavimdir; ancak ödünç aldıkları develer üzerinde göçmeye güç yetirirler; “**أَفْقَرْته ظَهْرَ بَعِيرِي**” (değiminin manası): ona onu ödünç verdiğim zaman. Ve erkeğe, karısı yoksa, **أَرْمَل** denir; Araplar bunu söyler; aynı şekilde **رجل أَيِّم** ve **امرأَة أَيِّمة**; râciz dedi ki:
أُحِبُّ أَن أَصطاد ضَبًّا سَحْبَلا،
رَعَى الرَّبيعَ والشتاء أَرْمَلا
İbn Cinnî dedi ki: **الأَرْمَل**’i müzekkerde, ancak teşbih ve yanıltma üzere, pek az kullanırlar; Cerîr dedi ki:
كُلُّ الأَرامل قد قَضَّيتَ حاجتَها،
فَمَنْ لحاجة هذا الأَرْمَل الذَّكَر؟
(* “كل الأرامل” sözü: asılda böyledir; Kāmûs şerhinde, tekmilede ve Esâs’ta: “هذي الأرامل”dir).
Bununla kendisini kasteder. Ve **امرأَة أَرْمَلة**: kocası olmayan; İbn Berrî şu beyti okudu:
ليَبْكِ على مِلْحانَ ضَيْفٌ مُدَفَّعٌ،
وأَرْمَلةٌ تُزْجِي مع الليل أَرْمَلا
Ebû Hirâş dedi ki:
بذي فَخَرٍ تأْوِي إِليه الأَرامِلُ
İbn Kuteybe, karısı olmayan **الأَرْمَل**’e delil olarak râcizin sözünü okudu:
رَعَى الربيعَ والشتاء أَرْمَلا
Dedi ki: dişisi olmayan bir keler kastetti; semiz olsun diye. Ve kadın **أَرْملت**: kocası ondan öldüğü zaman; ve **أَرْمَلَتْ**: **أَرْمَلة** oldu. Şemmer dedi ki: kadın, kocasından dolayı **رَمَّلَت**; o da **أَرْمَلة**’dir. İbnü’l-Enbârî: kocası ölen kadın **الأَرْملة**’dir; azığının gitmesi ve kazananını kaybetmesi ve geçimi onunla düzgün olanı kaybetmesi sebebiyle **أَرْملة** adlandırıldı; Arapların “kavim ve adam **أَرْمَل** etti” sözünden; azıkları gittiği zaman; dedi ki: karısı öldüğü zaman ona **أَرْمَل** denmez; ancak şâz olarak; çünkü adamın azığı, karısının ölümüyle gitmez; eğer o, onun üzerinde kâim değilse; adam onun üzerinde kâimdir; onun geçindirilmesi ve nafakası ona gerekir; ona bunlardan hiçbir şey gerekmez. Dedi ki: Kuteybî’nin, malını **الأَرامل**’e vasiyet eden kimse hakkında “kocaları ölen erkeklere de ondan verilir” sözü reddedildi; çünkü **رجل أَرمل** ve **امرأَة أَرملة** denir. Ebû Bekir dedi ki: bu, câriyeler için vasiyet gibidir; ondan oğlanlara verilmez; ve oğlanlar için vasiyetten câriyelere verilmez; her ne kadar câriyeye **غُلامة** denilse de.

Ve **المِرْمَل**: küçük bağdır (küçük pranga/kelepçe).

Ve **الرَّمَل**: zayıf yağmur; **الصحاح**’ta: yağmurun azı. Ve **عامٌ أَرْمَل**: yağmuru, faydası ve hayrı az; ve **سَنَة رَمْلاء** da böyledir. Ve onlara yağmurdan bir **رَمَلٌ** isabet etti; yani az; çoğulu **أَرمال**’dir; ve **الازمان** ondan daha kuvvetlidir
(* “والازمان أقوى منها” sözü: asılda böyledir; belki **الازمات** (tâ ile)dir; **أزمة**’nin çoğulu). Şemmer dedi ki: bu manada **الرَّمَل**’i, Ümeyyî’den başkasına işitmedim. Ve **أَرامِل العَرْفَج**: onun kökleridir. Ve **أُرْمُولة العرفج**: onun kütüğü/kök gövdesidir; çoğulu **أَراميل**’dir
(* “اراميل” sözü: Kāmûs’un ibaresi: **أرامل وأراميل**; ve recezden sonra “الهجاهج الارض إلخ” sözü: onun “هجج” maddesindeki ibaresi: **والهجج الارض الجدبة التي لا نبات بها والجمع هجاهج**; recezi getirdi, sonra dedi: yerleri kastetme iradesiyle cem‘ etti) ; dedi ki:
فجِئْت كالعَوْد النَّزِيع الهادِج،
قُيِّد في أَرامل العرافج،
في أَرض سَوْءٍ جَذْبةٍ هَجاهِج
**الهَجاهِج**: bitkisi olmayan toprak. Ve **الرَّمَل**: yaban ineğinin ellerinde ve ayaklarında, diğer renginden farklı çizgilerdir; ve denildi: **الرُّمْلة** siyah çizgidir. Başkası: yaban öküzünün ayaklarının nakşına **رَمَلٌ** denir; onun teki **رَمَلة**’dir; el-Ca‘dî dedi ki:
كأَنَّها، بعدما جَدَّ النَّجاء بها
بالشَّيِّطَيْن، مَهاةٌ سُرْوِلَتْ رَمَلا
Ve sırtlana **أُم رِمال** denir.

Ve **رَمْلة**: Şam’da bir şehirdir. Ve **الأَرمَل**: alaca (eblak). Ebû ‘Ubeyd dedi ki: koyundan **الأَرمَل**, ayaklarının hepsi kararan kimsedir. İbn Berrî, İbn Hâlaveyh’ten nakletti; dedi ki: **الرُّمَل** (râ’nın zammı ve mîm’in fethiyle): ceylanın sırtında ve uyluklarında bulunan siyah çizgilerdir; el-Ca‘dî’nin beytini de okudu; dedi ki: ve yine dedi:
بذهاب الكَوْر أَمسى أَهلُه
كلَّ مَوْشِيٍّ شَواه، ذي رُمَل
Ve **نعجة رَمْلاء**: ayaklarının hepsi siyah, geri kalanı beyaz. Ve **غُلام أُرْمُولة**: Farsçada “زاذه” demen gibi; Ebû Mansûr dedi ki: **الأُرْمُولة**’nin Arapçasını da Farsçasını da bilmiyorum.

Ve **رامِل** ve **رُمَيْل** ve **رُمَيْلة** ve **يَرْمُول**; hepsi: isimlerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر م ل * * الرَّمْلُ * واحد * الرِّمَالِ * و * الرَّمْلَةُ * أخص منه و * رَمْلَةُ * مدينة بالشام و * الرَّمَلُ * بفتحتين الهرولة و * رَمَلَ * بين الصفا والمروة يرمل بالضم * رَمَلاً * و * رَمَلاناً * بفتح الراء والميم فيهما و * الأرْمَلُ * الرجل الذي لا امرأة له و * الأرْمَلَةُ * المرأة التي لا زوج لها وقد * أرْمَلَتِ * المرأة مات عنها زوجها

##### Türkçe

* ر م ل * **الرَّمْلُ**: **الرِّمَالِ**’in tekilidir. Ve **الرَّمْلَةُ** ondan daha özeldir. Ve **رَمْلَةُ** Şam’da bir şehirdir. Ve **الرَّمَلُ** (iki fetha ile) herveledir. Ve **رَمَلَ** Safâ ile Merve arasında, damme ile **رَمَلاً** ve **رَمَلاناً** (ikisinde de **الراء** ve **الميم**’in fethasıyla) remel yaptı. Ve **الأرْمَلُ**: kendisine kadın olmayan erkektir. Ve **الأرْمَلَةُ**: kendisine koca olmayan kadındır. Ve kadın **أرْمَلَتِ**: kocası onun üzerinden öldü.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرمل: م معروف، من التراب، واحده رملة كما في المحكم، وقال غيره: القطعة منها رملة، وبها سميت رملة ابنة أبي سفيان أم المؤمنين أم حبيبة، زوج النبي صلى الله عليه وسلم، ورضي عنها، وأمها صفية ابنة أبي العاص، عمة عثمان، هاجرت إلى الحبشة مع زوجها عبيد الله بن جحش فتنصر، ومات بالحبشة، وزوجها النجاشي من رسول الله صلى الله عليه وسلم، وأرسلها، وأمهرها أربعمائة دينار، وغيرها كرملة بنت شيبة، وابنة عبد الله بن أبي بن سلول، وابنة أبي عوف السهمية، وابنة الوقيعة الغفارية، ولهن صحبة. ج: رمال، يقال: حبذا تلك الرمال العفر، والبلاد القفر، وأرمل، بضم الميم، قال العجاج:
  يقطعن عرض الأرض بالتمحل
  جوز الفلا من أرمل فـأرمـل

  ورمل الطعام، يرمله، رملا: جعل فيه الرمل، عن ابن عباد، ورمل الثوب، ونحوه: لطخه بالدم، ذكرهما من حد نصر، والفصيح فيهما التشديد، كما سيأتي. ورمل النسج يرمله،رققه، كأرمله، ورمله، ورمل السرير، أو الحصير، يرمله رملا: زينه بالجوهر، ونحوه، وقال أبو عبيد رملت الحصير، وأرملته، فهو مرمول، ومرمل: إذا نسجته، وسففته، قال عبدة بن الطبيب:
  إذا تجاهد سير القوم في شرك                      كأنه شطب بالسرو مرمـول ورمل السرير، رملا: إذا رمل شريطا، أو غيره، فجعله ظهرا له، كأرمله، قال الشاعر:
  إذ لا أزال على طريق لاحب                      وكأن صفحته حصير مرمل وقال ابن قتيبة: رملت السرير، وأرملته: إذا نسجته بشريط من خوص أو ليف، وأنشد أبو عبيد:
  كأن نسج العنكبوت المرمل ورمل فلان، رملا، ورملانا محركتين، ومرملا، بالفتح: هرول، وهو دون المشي وفوق العدو، وذلك إذا أسرع في مشيته، وهز منكبيه، وهو في ذلك لا ينزو، والطائف بالبيت يرمل رملانا اقتداء بالنبي صلى الله عليه وسلم، وبأصحابه، وذلك بأنهم رملوا ليعلم أهل مكة أن بهم قوة، وأنشد المبرد:
  ناقته ترمل في النقال
  متلف مال ومفيد مال وفي حديث، عمر رضي الله تعالى عنه: فيم الرملان والكشف عن المناكب وقد أطأ الله الإسلام. قال ابن الأثير: يكثر مجيء المصدر على هذا الوزن في أنواع الحركة، النزوان، والنسلان، وما أشبه ذلك، وحكى الحربي فيه قولا غريبا، قال: إنه تثنية الرمل، وليس مصدرا، أراد بهما الرمل والسعي، قال: وجاز أن يقال للرمل والسعي:الرملان، لأنه لما خف اسم الرمل وثقل اسم السعي غلب الأخف ، فقيل: الرملان، قال: وهذا القول من ذلك الإمام كما تراه وقول عمر رضي الله تعالى عنه فيه ما قال يشهد بخلافه، لأن رمل الطواف هو الذي أمرض به النبي صلى الله عليه وسلم أصحابه في عمرة القضاء، ليري المشركين قوتهم، حيث قالوا: وهنتهم حمى يثرب، وهو مسنون في بعض الأطواف دون بعض، وأما السعي بين الصفا والمروة فهو شعار قديم من عهد هاجر أم إسماعيل عليهما السلام، فإذا المراد بقول عمر رضي الله تعالى عنه: رملان الطواف وحده، الذي سن لأجل الكفار، وهو مصدر، قال: وكذلك شرحه أهل العلم، لا خلاف بينهم فيه، فليس للتثنية وجه. والرمل في العروض منه، هكذا في النسخ، والظاهر أن في العبارة سقطا، صوابه ضرب منه، أو جنس منه، أو أن المراد مأخوذ من رمل رملا، ووزنه فاعلاتن ست مرات، قال:
  لا يغلب النازع ما دام الرمل
  ومن أكب صامتا فقد حمل وقد نظمه شيخنا المرحوم عبد الله الشبراوي، فقال:
  قد رملت القول فـيه طـائعـا                      بالهوى حتى غدا شرحي طويل
  فاعلاتن فاعلاتـن فـاعـلـن                      ليت شعري هل إليه من سبيل ولبعض أصحابنا:
  قد رملت الوصف فيه قائلا                      إذ بدا الهندي من أهدابـه
  فاعلاتن فاعلاتن فاعـلـن                      قل هو الرحمن آمنا بـه

  وفي المحكم: الرمل من الشعر: كل شعر مهزول، غير مؤتلف البناء، وهو مما تسمى العرب من غير أن يحدوا في ذلك شيئا، نحو قوله:
  أقفر من أهله ملحوب                      فالقطبيات فالذنـوب قال: وعامة المجزوء يجعلونه رملا، كذا سمع من العرب، قال ابن جني: قوله: وهو مما تسمي العرب مع أن كل لفظة ولقب استعمله العروضيون فهو من كلام العرب، تأويله إنما استعملته في الموضع الذي استعمله فيه العرضين، وليس منقولا عن موضعه، لا نقل العلم ولا نقل التشبيه، ألا ترى أن العروض، والمصراع، والقبض، والعقل، وغير ذلك من الأسماء التي استعملها أصحاب هذه الصناعة، قد تعلقت العرب بها، ولكن ليس في المواضع التي نقلها أهل هذا العلم غليها، إنما العروض الخشبة، التي في وسط البيت المبني لهم، والمصراع أحد صفقي الباب، فنقل ذلك ونحوه تشبيها، وأما الرمل فإن العرب وضعت فيه اللفظة نفسها، عبارة عندهم عن الشعر الذي وصفه باضطراب البناء والنقصان عن الأصل، فعلى هذا وضعه أهل هذه الصناعة، ولم ينقله نقلا علميا، ولا نقلا تشبيها، قال: وبالجملة فإن الرمل: هو كل ما كان غير القصيد من الشعر، وغير الرجز، انتهى نص ابن جني. والرمل القليل من المطر، كما في الصحاح، وفي التهذيب: المطر الضعيف، وأصابهم رمل من مطر: أي قليل، قال شمر: لم أسمع الرمل بهذا المعنى إلا للأموي، والجمع أرمال. والرمل: الزيادة في الشيء. والرمل: خطوط في قوائم البقرة الوحشية، مخالفة لسائر لونها، واحدته رملة، قال الجعدي:
  كأنها بعد ما جد النجاء بـهـا                      بالشيطين مهاة سرولت رملا ومن المجاز: أرملوا: إذا نفد زادهم، عن أبي عبيد، ومنه حديث أبي هريرة، رضي الله تعالى عنه: كنا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم في غزاة، فأرملنا، وأنفضنا، وأصله من الرمل، كأنهم لصقوا بالرمل، كأدقعوا من الدقعاء، وأرملوه، أي الزاد: أنفدوه، قال السليك:
  إذا أرملوا زادا عقرت مطية                      تجر برجليها السريح المخدما

  وأرمل الحبل: طوله، وكذلك القيد، إذا طوله ووسعه، يقال: أرمل له ف قيده، عن ابن عباد. وأرمل السهم: تلطخ بالدم، فبقي أثره فيه، عن ابن عباد. ومن المجاز: أرملت المرأة: صارت أرملة من زوجها، ولا يكون إ مع حاجة، كما في الأساس، كرملت، ترميلا، وهذه عن شمر، ورجل أرمل، وامرأة أرملة، خالف اصطلاحه هنا، لما قيل إن الأرملة أصل في النساء، وقيل: خاص بهن، أو أكثري فيهن، كما سيأتي: محتاجة أو مسكينة، ج أرامل، وأراملة كسروه تكسير الأسماء لقلته، ويقال للفقير الذي لا يقدر على شيء من رجل أو امرأة: أرملة، والأرامل: المساكين. وحكى ابن بري عن ابن قتيبة، قال: إذا قال الرجل: هذا المال لأرامل بني فلان، فهو للرجال والنساء، لأن الأرامل يقع على الذكور والنساء، قال: وقال ابن الأنباري: يدفع للنساء، دون الرجال، لأن الغالب على الأرامل أنهن النساء، وإن كانوا يقولون: رجل أرمل، كما أن الغالب على الرجال أنهم الذكور دون الإناث، وإن كانوا يقولون: رجلة، وفي شعر أبي طالب، يمدح سيدنا رسول الله صلى الله عليه وسلم:
  ثمال اليتامى عصمة للأرامل قال: الأرامل المساكين من نساء ورجال. قال: ويقال لكل واحد من الفريقين على انفراده: أرامل، وهو بالنساء أخص، وأكثر استعمالا. والأرمل: العزب، وهو الذي ماتت زوجته، أو الذي لا امرأة له، وهي بهاء وكذلك: رجل أيم، وامرأة أيمة، أنشد ابن بري:
  ليبك على ملحان ضيف مدفع                      وأرمل تزجى مع الليل أرملا وأنشد ابن قتيبة شاهدا على الأرمل قول الراجز:
  أحب أن أصطاد ضبا سحبلا
  رعى الربيع والشتاء أرملا فإنه أراد ضبا لا أنثى له، ليكون سمينا. وقال الزمخشري: ولا يقال: شيخ أرمل، إلا أن يشاء شاعر في تمليح كلامه. وقال ابن جني: قلما يستعمل الأرمل في المذكر، إلا على التشبيه والمغالطة قال جرير:
  كل الأرامل قد قضيت حاجتها                      فمن لحاجة هذا الأرمل الذكر يريد بذلك نفسه. وقال ابن الأنباري: الأرملة: التي مات عنها زوجها، سميت أرملة لذهاب زادها، وفقدها كاسبها، ومن كان عيشها صالحا به، قال: ولا يقال للرجل إذا ماتت امرأته: أرمل، إلا في شذوذ، لأن الرجل لا يذهب زاده بموت امرأته، إذ لم تكن قيمة عليه، والرجل قيم عليها وتلزمه مؤنتها، ولا يلزمها شي من ذلك. أو لا يقال للعزبة الموسرة أرملة، عن ابن بزرج. ومن المجاز: الأرمل: من الأعوام: القليل المطر، يقال: عام أرمل، وسنة رملاء، جدبة قليلة المطر، والخير، والنفع. ومن المجاز: الأرملة: الرجال المحتاجون الضعفاء، وإن لم يكن فيهم نساء، عن ابن السكيت، أو كل جماعة من رجال ونساء، أو نساء دون رجال، أرملة بعد أن يكونوا محتاجين، وقال ابن بزرج: يقال: إن بيت فلان لضخم، وإنهم لأرملة، ما يحملونه إلا ما استفقروا له، يعني أنهم قوم لا يملكون الإبل، ولا يقدرون على الارتحال، إلا على إبل يستعيرونها، من: أفقرته ظهر بعيري، إذا أعرته إياه. وأرمولة العرفج، بالضم: جذموره، ج: أرامل، وأراميل، قال الجلاح بن قاسط:

  فجئت كالعود النزيع الهادج
  قيد في أرامل العرافج
  في أرض سوء جدبة هجاهج والرملة، بالضم: الخط الأسود، يكون على ظهر الغزال وأفخاذه، حكاه ابن بري، عن ابن خالويه، ج رمل، كصرد، وأرمال، قال جرير: بذهاب الكور أمسى أهله كل موشي شواه ذي رمل ورملة، بالفتح: خمسة مواضع، منها قرية بهجر، ذكره نصر وقرية بسرخس، منها أبو القاسم صاعد ابن عمر الرملي، روى عنه أبو سعد السمعاني، توفي سنة 532، وقرية بمصر، في جزيرة بني نصر، تذكر مع منية العطار، ومنها العلامة شمس الدين محمد بن أحمد بن حمزة الرملي الشافعي، أحد الأعيان المشهورين، وغلط من نسبه إلى رملة الشام. أشهرها:د، بالشأم، من كور فلسطين، بينها وبين بيت المقدس ثمانية عشر ميلا، وقد دخلتها، منه أبو بكر أحمد بن إبراهيم بن موسى السراج الرملي، عن يحيى بن معين، وإدريس الرملي، وآخرون، وأبو القاسم مكي بن عبد السلام المقدسي، الرميلي، هكذا جاء مصغرا، وهو منسوب إلى هذه الرملة التي ذكرت، رحل إلى العراق، والشام، ومصر، فأكثر عن أصحاب المخلص، ورجع إلى القدس، فدرس فقه الشافعية إلى أن قتل شهيدا، مقبلا غير فار، عند استيلاء الإفرنج لعنهم الله تعالى، في سنة 492. ونعجة رملا: سوداء القوائم كلها، وسائرها أبيض، وقال أبو عبيد: الأرمل من الشاء: الذي اسودت قوائمه كلها، والأنثى رملاء. والمرمل، كمحدث، ومحسن: الأسد، كما في العباب. والمرمل، كمنبر: القيد الصغير، عن ابن الأعرابي. واليرمول: الخوص المرمول، أي المسفوف المنسوج. ورمال الحصير، كغراب، مارمل، أي نسج، قال الزمخشري: ونظيره الحطام، والركام، لما حطم وركم، وقال غيره: أي مرموله، كالخلق بمعنى المخلوق، ومنه الحديث: وإذا هو جالس على رمال حصير قد أثر في جنبه، وفي رواية: سرير، والمراد به أنه كان السرير قد نسج وجهه بالسعف، ولم يكن عليه وطاء سوى الحصير. وخبيص مرمل، كمعظم: إذا كثر عصده وليه، حتى يصير ذا طرائق موضونة، وفي بعض النسخ: ولته. وأرملول، كعضرفوط: د بالمغرب، في طرف أفريقية، قرب طبنة. وترامل، بالضم: واد، ويرمل، كيمنع: ع، في قول الراعي:
  حتى إذا حالت الأرحـاء دونـهـم                      أرحاء يرمل كل الطرف أو بعدوا

  وروى ابن حبيب: أرحاء أرمل حار الطرف. ويرملة: ناحية بالأندلس، من نواحي قبرة. وقال ابن، عباد: غلام أرمولة، أي أرمل، وقال الليث: قولهم غلام أرمولة، كقولهم بالفارسية: زاذه، وقال الأزهري، لا أعرف الأرمولة عربيتها ولا فارسيتها. والرميلة، كجهينة: ثلاثة مواضع، أشهرها رميلة مصر. ورميلة: اسم. ومن المجاز: الترميل في الكلام، أن لا يكون صحيحا، مثل التزييف، يقال: كلام مرمل، مثل طعام مرمل. ومما يستدرك عليه: رمل الطعام، ترميلا: جعل فيه الرمل، ومنه حديث الحمر الأهلية: أمر أن تكفأ القدور، وأن يرمل اللحم بالتراب، أي يلت به لئلا ينتفع به. ورمل الثوب، ونحوه: لطخه بالدم، وارتمل: تلطخ، وارتمل السهم: أصابه الدم، فبقي أثره فيه، قال أبو النجم يصف سهاما:
  محمرة الريش على ارتمالها
  من علق اقبل في شكالها ويقال: رمل فلان بالدم، وضمخ به، وضرج به كله إذا لطخ به، وقد ترمل بدمه، قال جد حاتم الطائي:
  إذا بني رملوني بالدم
  من يلق آساد الرجال يكلم
  ومن يكن درء به يقوم
  شنشنة أعرفها من أخزم والروامل: نواسج الحصير، الواحدة راملة. ويقال للضبع: أم رمال، عن ابن السكيت. والأرمل: الأبلق، عن أبي عمرو. والرميلة: كسفينة: الأرض الممطورة بالرمل، وهو القليل من المطر، عن ابن عباد. وبها أرمال من الإبل: أي رفض متفرقة. وأرمل الشاعر: من الرمل، كأرجز، من الرجز. وأرمل له في قيده: إذا وسع. وارتملت فلانة في بنيها: إذا أقامت عليهم وقد مات زوجها. وأرمئيل، بالفتح: مدينة كبيرة، بين مكران والديبل، من أرض السند، بينها وبين البحر نصف فرسخ، في الإقليم الثاني. والرمل، بالفتح: علم معروف، وصاحبه رمال، كشداد. وكزبير: رميل بن دينار، شاعر إسلامي. ورامل، ويرمول: اسمان.

##### Türkçe

**الرمل**: bilinen **م**; topraktan; onun bir teki **رملة**’dir, **المحكم**’de olduğu gibi. Başkası dedi ki: ondan parça **رملة**’dir. Bununla, müminlerin annesi **رملة** bint Ebî Süfyân, **أم حبيبة**, Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) eşi, ve ondan razı olundu, adlandırıldı. Annesi **صفية** bint Ebî’l-Âs’tır; Osman’ın halasıdır. Kocası **عبيد الله** b. Cahş ile Habeşistan’a hicret etti; o Hristiyan oldu ve Habeşistan’da öldü. **النجاشي** onu Resûlullah’tan (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) nikâhladı, onu gönderdi ve ona dört yüz dinar mehir verdi. Ve başkaları: **رملة** bint Şeybe gibi; ve **ابنة عبد الله بن أبي بن سلول**; ve **ابنة أبي عوف السهمية**; ve **ابنة الوقيعة الغفارية**; ve onların sohbeti vardır. Çoğulu: **رمال**. Denir ki: Ne hoş o **الرمال** **العفر** ve o **البلاد** **القفر**. Ve **أرمل**, **الميم**’in zammıyla. **العجاج** dedi ki:
  يقطعن عرض الأرض بالتمحل
  جوز الفلا من أرمل فـأرمـل

Ve **رمل** etti yemeği, onu **يرمله**, **رملا**: içine **الرمل** koydu; İbn Abbâd’dan. Ve **رمل** etti elbiseyi ve benzerini: onu kan ile lekeledi; ikisini de **حد نصر**’dan zikretti; ve ikisinde fasih olan şeddelidir, geleceği üzere. Ve **رمل** etti dokumayı, onu **يرمله**: onu inceltti; **أرمله** gibi; ve **رمله**. Ve **رمل** etti sediri yahut hasırı, onu **يرمله** **رملا**: onu cevher ile ve benzeriyle süsledi. Ebû Ubeyd dedi ki: **رملت** hasırı ve **أرملته**; o hâlde o **مرمول** ve **مرمل**’dir: onu dokuduğun ve ördüğün zaman. Abde b. et-Tabîb dedi ki:
  إذا تجاهد سير القوم في شرك                      كأنه شطب بالسرو مرمـول

Ve **رمل** etti sediri, **رملا**: bir şerit yahut başkasını **رمل** ettiği zaman; onu ona bir arka yaptı; **أرمله** gibi. Şair dedi ki:
  إذ لا أزال على طريق لاحب                      وكأن صفحته حصير مرمل

İbn Kuteybe dedi ki: **رملت** sediri ve **أرملته**: onu hurma yaprağından yahut liften bir şeritle dokuduğun zaman. Ebû Ubeyd inşad etti:
  كأن نسج العنكبوت المرمل

Ve **رمل** etti falan kimse, **رملا**, ve **رملانا** (ikisi de harekeli), ve **مرملا**, fetha ile: hızlı yürüdü; o, yürüyüşten aşağı, koşudan yukarıdır. Bu, yürüyüşünde hızlandığı ve omuzlarını salladığı zamandır; o hâlde sıçramaz. Ve Beyt’i tavaf eden **يرمل** **رملانا**, Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) ve ashabına uyarak; bu da, Mekke ehline kendilerinde kuvvet olduğunu bildirmek için **رملوا** olmaları sebebiyledir. **المبرد** inşad etti:
  ناقته ترمل في النقال
  متلف مال ومفيد مال

Ve bir hadiste, Ömer (Allah Teâlâ ondan razı olsun): “İslâmı Allah ayaklar altına almışken **الرملان** ve omuzları açmak neye?” dedi. İbnü’l-Esîr dedi ki: Bu vezin üzere masdarın gelişi hareket türlerinde çok olur: **النزوان** ve **النسلان** ve buna benzer. **الحربي** onda garip bir söz nakletti; dedi ki: O, **الرمل**’in tesniyesidir, masdar değildir; ikisiyle **الرمل** ve **السعي**’yi kastetti. Dedi ki: **الرمل** ve **السعي**’ye **الرملان** denmesi caiz oldu; çünkü **الرمل** adı hafifledi, **السعي** adı ağırlaştı; daha hafif olan galip geldi, böylece **الرملان** denildi. Dedi ki: Bu söz o imamdan, gördüğün gibidir; ve Ömer’in (Allah Teâlâ ondan razı olsun) onda söylediği, bunun tersine şahitlik eder. Çünkü tavafın **رمل**’i, Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) kaza umresinde müşriklere kuvvetlerini göstermek için ashabına yaptırdığıdır; zira onlar: “Yesrib humması onları zayıflattı” demişlerdi. O, bazı tavaflarda sünnettir, bazılarında değil. **الصفا** ile **المروة** arasındaki **السعي** ise, Hacer, İsmail’in annesi (ikisine selâm) zamanından eski bir şeâirdir. Öyleyse Ömer’in (Allah Teâlâ ondan razı olsun) sözüyle murad: kâfirler için sünnet kılınmış olan, yalnız tavafın **رملان**’ıdır; ve o bir masdardır. Dedi ki: Ehl-i ilim onu böyle şerh etti; onda aralarında ihtilaf yoktur; tesniyeye bir yön yoktur.

Ve **الرمل** aruzda ondandır; nüshalarda böyle. Zahir olan, ibarede bir düşüklük olduğudur; doğrusu: “ondan bir darp” yahut “ondan bir cins”tir; yahut murad, **رمل**’den **رملا** alınmıştır. Vezni: **فاعلاتن** altı defadır. Dedi ki:
  لا يغلب النازع ما دام الرمل
  ومن أكب صامتا فقد حمل

Ve onu merhum şeyhimiz Abdullah eş-Şebrâvî nazmetti; dedi ki:
  قد رملت القول فـيه طـائعـا                      بالهوى حتى غدا شرحي طويل
  فاعلاتن فاعلاتـن فـاعـلـن                      ليت شعري هل إليه من سبيل

Ve bazı ashabımızın:
  قد رملت الوصف فيه قائلا                      إذ بدا الهندي من أهدابـه
  فاعلاتن فاعلاتن فاعـلـن                      قل هو الرحمن آمنا بـه

Ve **المحكم**’de: şiirden **الرمل**: her zayıf şiirdir; bina itibarıyla müttefik olmayan; bu, Arapların onda bir şey sınırlandırmaksızın adlandırdıkları şeydendir; şu sözü gibi:
  أقفر من أهله ملحوب                      فالقطبيات فالذنـوب

Dedi ki: **المجزوء**’un çoğunu **رملا** yaparlar; Araplardan böyle işitildi. İbn Cinnî dedi ki: “Ve bu, Arapların adlandırdığı şeydendir” sözü—hâlbuki aruzcuların kullandığı her lafız ve lakap Arap kelâmındandır—onun te’vili şudur: Onu, aruzcuların onda kullandığı yerde kullandım; yerinden nakledilmiş değildir: ne ilim nakli ne de teşbih nakli. Görmez misin ki **العروض** ve **المصراع** ve **القبض** ve **العقل** ve bu sanatın sahiplerinin kullandığı isimlerden başkaları, Arapların onlara taalluku olmuştur; fakat bu ilmin ehlinin onları ona naklettiği yerlerde değildir. Ancak **العروض**, onların inşa ettikleri evin ortasındaki tahtadır; **المصراع** kapının iki kanadından biridir; böylece bu ve benzeri teşbih olarak nakledildi. Ama **الرمل**’e gelince: Araplar onda lafzın kendisini vazettiler; onların yanında, binanın ıztırabı ve asıldan eksilme ile vasfettiği şiire bir ibare olarak. Bu üzere bu sanatın ehli onu vazetti; onu ne ilmî bir nakil ile ne de teşbihî bir nakil ile nakletmedi. Dedi ki: Hülasa, **الرمل**: şiirden kaside olmayan her şeydir ve **الرجز** olmayan. İbn Cinnî’nin metni bitti.

Ve **الرمل** yağmurdan az olandır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **التهذيب**’de: zayıf yağmur. “Onlara yağmurdan **رمل** isabet etti”: yani az. Şemmer dedi ki: Bu manada **الرمل**’i, Ümevî’den başka kimseden işitmedim. Çoğulu **أرمال**’dır.

Ve **الرمل**: şeyde artıştır.

Ve **الرمل**: yaban ineğinin bacaklarında, geri kalan renginden farklı çizgilerdir; onun bir teki **رملة**’dir. el-Ca‘dî dedi ki:
  كأنها بعد ما جد النجاء بـهـا                      بالشيطين مهاة سرولت رملا

Ve mecazdan: **أرملوا**: azıkları tükendiği zaman; Ebû Ubeyd’den. Ondan, Ebû Hureyre hadisi (Allah Teâlâ ondan razı olsun): Resûlullah (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) ile bir gazvede idik; **فأرملنا** ve **أنفضنا**. Aslı **الرمل**’dendir; sanki kuma yapıştılar; **أدقعوا** gibi, **الدقعاء**’dan. Ve **أرملوه**: yani azığı; onu tükettirdiler. es-Süleyk dedi ki:
  إذا أرملوا زادا عقرت مطية                      تجر برجليها السريح المخدما

Ve **أرمل الحبل**: onun uzunluğu; aynı şekilde **القيد** de, onu uzattığı ve genişlettiği zaman; denilir: İbn عباد’dan: onun için **ف** onun bağında **أرمل** etti. Ve **أرمل السهم**: kana bulaştı da, onun izi onda kaldı; İbn عباد’dan. Ve mecazdan: **أرملت المرأة**: kocasından dolayı dul oldu; ve ancak ihtiyaç ile olur; **الأساس**’ta olduğu gibi; **كرملت**; **ترميلا**; ve bu, Şمر’dendir. Ve **رجل أرمل** ve **امرأة أرملة**; burada onun ıstılahına muhalefet etti; şu denildiği için ki **الأرملة** kadınlarda asıldır; ve denildi: onlara hastır; yahut onlarda daha çoktur; geleceği üzere: muhtaç yahut miskin; çoğulu: **أرامل**; ve **أراملة**; onu, azlığından dolayı isimlerin kırmasıyla kırdılar. Ve erkek yahut kadından hiçbir şeye güç yetiremeyen fakire denilir: **أرملة**; ve **الأرامل**: miskinlerdir. Ve İbn بري, İbn قتيبة’den hikâye etti; dedi: erkek, “bu mal, falan oğullarının **أرامل**’ine” dediği zaman, o erkeklere ve kadınlaradır; çünkü **الأرامل** erkeklere ve kadınlara vaki olur. Dedi: ve İbn الأنباري dedi: kadınlara verilir, erkeklere değil; çünkü **الأرامل** üzerinde galip olan, onların kadınlar olmasıdır; her ne kadar “**رجل أرمل**” derlerse de; tıpkı erkekler üzerinde galip olanın onların erkekler olması gibi, dişilere değil; her ne kadar “**رجلة**” derlerse de. Ve Ebû Tâlib’in şiirinde, Efendimiz Resûlullah’ı صلى الله عليه وسلم överken:
  **ثمال اليتامى عصمة للأرامل**
Dedi: **الأرامل** kadın ve erkekten miskinlerdir. Dedi: ve iki takımın her birine, tek başına, denilir: **أرامل**; ve o, kadınlara daha hastır ve daha çok kullanımdadır. Ve **الأرمل**: bekâr; o, karısı ölen yahut kendisine kadın olmayan kimsedir; ve o, **بهاء** iledir; aynı şekilde: **رجل أيم** ve **امرأة أيمة**. İbn بري inşad etti:
  **ليبك على ملحان ضيف مدفع                      وأرمل تزجى مع الليل أرملا**
Ve İbn قتيبة, **الأرمل** üzerine şahit olarak râcizin sözünü inşad etti:
  **أحب أن أصطاد ضبا سحبلا**
  **رعى الربيع والشتاء أرملا**
Çünkü o, dişisi olmayan bir **ضب** istedi; semiz olsun diye. Ve Zemahşerî dedi: “**شيخ أرمل**” denilmez; ancak bir şair, sözünü güzelleştirmekte isterse (denir). Ve İbn Cinnî dedi: **الأرمل** müzekkerde pek az kullanılır; ancak teşbih ve yanıltma üzere. Cerîr dedi:
  **كل الأرامل قد قضيت حاجتها                      فمن لحاجة هذا الأرمل الذكر**
Bununla kendisini kasteder. Ve İbn الأنباري dedi: **الأرملة**: kocası kendisinden ölen (kadın)dır; azığının gitmesi, kazananını yitirmesi ve onunla geçimi düzgün olanı kaybetmesi sebebiyle **أرملة** diye adlandırıldı. Dedi: erkeğe, karısı öldüğü zaman, **أرمل** denilmez; ancak şâzlıkta; çünkü erkeğin azığı, karısının ölümüyle gitmez; zira o, onun üzerinde **قيمة** değildi; erkek onun üzerinde **قيم**dir ve onun masrafı ona gerekir; ona ise bunlardan hiçbir şey gerekmez. Yahut varlıklı bekâra **أرملة** denilmez; İbn بزرج’den. Ve mecazdan: **الأرمل** yıllardan: az yağmurlu olan; denilir: **عام أرمل** ve **سنة رملاء**; yağmuru, hayrı ve faydası az olan kıtlık. Ve mecazdan: **الأرملة**: muhtaç zayıf erkeklerdir; içlerinde kadınlar olmasa bile; İbn السكيت’ten. Yahut erkek ve kadınlardan her cemaat; yahut erkekler olmaksızın kadınlar; muhtaç oldukları halde **أرملة**. Ve İbn بزرج dedi: denilir: “Falanın evi elbette büyüktür; ve onlar elbette **أرملة**’dir; ancak kendileri için fakirlik istedikleri şeyi taşırlar”; yani onlar, develere sahip olmayan bir kavimdir; ve ancak ödünç aldıkları develer üzerinde göç etmeye güç yetirirler; “**أفقرته ظهر بعيري**”den: yani onu kendisine ödünç verdiğim zaman. Ve **أرمولة العرفج** (ضم ile): onun köksapı; çoğulu: **أرامل** ve **أراميل**. Cülâh b. Kâsıt dedi:

  **فجئت كالعود النزيع الهادج**
  **قيد في أرامل العرافج**
  **في أرض سوء جدبة هجاهج**
Ve **الرملة** (ضم ile): siyah çizgi; ceylanın sırtında ve butlarında olur; İbn بري, İbn خالويه’den nakletti; çoğulu: **رمل** (tıpkı **صرد** gibi) ve **أرمال**. Cerîr dedi: **بذهاب الكور أمسى أهله كل موشي شواه ذي رمل**. Ve **رملة** (فتح ile): beş yer; onlardan biri, Hecer’de bir köy; Nasr onu zikretti; ve Serahs’ta bir köy; ondan Ebû’l-Kâsım Sâid b. Ömer **الرملي**; Ebû Sa‘d es-Sem‘ânî ondan rivayet etti; 532 yılında vefat etti. Ve Mısır’da bir köy; Benî Nasr adasında; **منية العطار** ile birlikte zikredilir. Ve onlardan, Şâfiî **الرملي**: meşhur ayanlardan biri olan, Şemseddîn Muhammed b. Ahmed b. Hamza; onu Şam’ın **رملة**’sine nisbet eden yanıldı. En meşhuru: Şam’da; Filistin’in **كور**’larından; onunla Beytü’l-Makdis arasında on sekiz mil; ona girdim. Ondan Ebû Bekr Ahmed b. İbrâhîm b. Mûsâ es-Serrâc **الرملي**; Yahyâ b. Ma‘în’den; ve İdrîs **الرملي**; ve başkaları. Ve Ebû’l-Kâsım Mekkî b. Abdisselâm el-Makdisî, **الرميلي**; böylece küçültme olarak geldi; ve o, zikrettiğim bu **الرملة**’ye mensuptur; Irak’a, Şam’a ve Mısır’a yolculuk etti; **أصحاب المخلص**’tan çokça aldı; ve Kudüs’e döndü; Şâfiîlerin fıkhını, Frenklerin—Allah Teâlâ onlara lanet etsin—istilası sırasında, 492 yılında, kaçmayan, yüz çeviren olmayan olarak şehit edilinceye kadar okuttu. Ve **نعجة رملا**: bütün ayakları siyah, geri kalanı beyaz olan. Ve Ebû Ubeyd dedi: koyundan **الأرمل**: bütün ayakları kararan; dişisi **رملاء**. Ve **المرمل** (tıpkı **محدث** ve **محسن** gibi): aslan; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **المرمل** (tıpkı **منبر** gibi): küçük bağ; İbn الأعرابي’den. Ve **اليرمول**: **الخوص المرمول**; yani örülmüş dokunmuş. Ve **رمال الحصير** (tıpkı **غراب** gibi): **مارمل**; yani dokundu. Zemahşerî dedi: onun benzeri **الحطام** ve **الركام**dır; kırılan ve yığılan şey için. Ve başkası dedi: yani onun **مرموله**’u; **الخلق** gibi, **المخلوق** manasında. Ve ondan hadis: “Ve o, **رمال حصير** üzerinde oturuyordu; onun böğründe iz bırakmıştı”; bir rivayette: **سرير**; bununla murad: sedirin yüzünün hurma lifiyle dokunmuş olmasıydı; üzerinde hasırdan başka bir döşek yoktu. Ve **خبيص مرمل** (tıpkı **معظم** gibi): onun **عصده**’si ve **ليه**’si çoğaldığı zaman; ta ki **طرائق موضونة** sahibi oluncaya kadar; bazı nüshalarda: **ولته**. Ve **أرملول** (tıpkı **عضرفوط** gibi): Mağrib’de bir yer; Afrika tarafında; Tabne yakınında. Ve **ترامل** (ضم ile): bir vadi. Ve **يرمل** (tıpkı **يمنع** gibi): bir yer; Râ‘î’nin sözünde:
  **حتى إذا حالت الأرحـاء دونـهـم                      أرحاء يرمل كل الطرف أو بعدوا**

İbn Habîb rivayet etti: **أرحاء**; **أرمل**: ucu (tarafı) sıcak. Ve **يرملة**: Endülüs’te bir nâhiye; **قبرة** nâhiyelerinden. İbn, Abbâd dedi: **غلام أرمولة**; yani **أرمل**. Leys dedi: Onların “**غلام أرمولة**” sözü, Farsçada “**زاذه**” demeleri gibidir. Ezherî dedi: **الأرمولة**’nin Arapçasını da Farsçasını da bilmiyorum. Ve **الرميلة**, **جهينة** gibi: üç yer(dir); en meşhuru Mısır’ın **رميلة**’sidir. Ve **رميلة**: bir isim.

Mecazdan: sözde **الترميل**; sahih olmaması(dır), **التزييف** gibi; denir: **كلام مرمل**, **طعام مرمل** gibi.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رمل الطعام**، **ترميلا**: içine kum koydu. Ondan, ehli eşekler hadisi: tencerelerin devrilmesi ve etin toprakla **يرمل** edilmesi emredildi; yani ondan faydalanılmasın diye onunla (toprakla) sıvanması.

Ve **رمل الثوب** ve benzeri: onu kanla lekeledi. Ve **ارتمل**: lekelendi. Ve **ارتمل السهم**: ona kan isabet etti de izi onda kaldı. Ebû’n-Necm, okları vasfederek dedi:
  Tüyleri kızarmış, onların **ارتمال**ı üzere
  Askılarına gelen pıhtıdan, bağında

Ve denir: Falan kanla **رمل** oldu; onunla yağlandı; onunla tamamen boyandı, onunla lekelendiğinde. Ve kendi kanıyla **ترمل** oldu. Hâtim et-Tâî’nin dedesi dedi:
  Eğer oğullarım beni kanla **رملوني** ederlerse
  Erkeklerin aslanlarına rastlayan yaralanır
  Ve kim onunla bir defetme (kalkan olma) ise ayağa kalkar
  Bir huydur; onu **أخزم**’den bilirim

Ve **الروامل**: hasırın dokuyucuları; bir tanesi **راملة**. Ve sırtlana **أم رمال** denir; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve **الأرمل**: alaca (eblak); Ebû Amr’dan. Ve **الرميلة**: **سفينة** vezninde: kumla yağmur görmüş yer; o da yağmurun azı(dır); İbn Abbâd’dan. Ve onda develerden **أرمال** vardır: yani dağınık bırakılmış. Ve şair **أرمل**: **الرمل**’den; **أرجز** gibi, **الرجز**’den. Ve onun bağına (kaydına) **أرمل** etti: genişlettiğinde. Ve falanca, çocukları içinde **ارتملت**: kocası ölmüşken onların üzerinde ikamet ettiğinde.

Ve **أرمئيل**, fetha ile: büyük bir şehir; Mekrân ile Dîbel arasında; Sind diyarından; onunla deniz arasında yarım fersah; ikinci iklimde.

Ve **الرمل**, fetha ile: bilinen bir ilim; onun sahibi **رمال**’dir; **شداد** gibi. Ve **زبير** gibi: **رميل بن دينار**; İslâmî bir şair. Ve **رامل** ve **يرمول**: iki isim.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَمَلَ
1 رَمَلَ ذ as syn. with رَمَّلَ: see the latter in two places. -A2- رَمَلَ الحَصِيرَ, [aor. app. رَمُلَ , and inf. n. رَمْلٌ;] and ↓ ارملهُ; He wove (نَسَجَ, A 'Obeyd, T, or سَفَّ, A 'Obeyd, S) the mat [of palm-leaves or the like]. (T, S.) [Or] رَمَلَ السَّرِيرَ, and [so in the M, but in the K “ or ”] الحَصِيرَ, aor. رَمُلَ , inf. n. رَمْلٌ, He ornamented the couch, and the mat, with جَوْهَر [i. e. jewels, precious stones, gems, &c.], and the like. (M, K.) [Or] الحَصِيرَ ↓ ارمل, and رَمَلَهُ, He made the weaving of the mat thin (Har p. 55.) And رَمَلَ النَّسْجَ, (M, K,) aor. and inf. n. as above; (TA;) and ↓ ارملهُ, and ↓ رمّلهُ; (M, K; the last omitted in the TA;) He made the woven thing, or the weaving, thin. (M, K.) And رَمَلَ السَّرِيرَ, (S, K,) [aor. and] inf. n. as above; (TA;) and ↓ ارملهُ; He wove (رَمَلَ) شَرِيط [or palm leaves split and then plaited together], (S, O, K,) or some other thing, (S, O,) and made the same a back (جَعَلَهُ ظَهْرًا) to the couch. (S, O, K. [What is here called the “ back ” of the couch is app. so called as being likened to the back of a beast on which one rides: see رُمَالٌ.]) Accord. to IKt, رَمَلْتُ السير [app. a mistranscription for السَّرِيرَ] and ↓ أَرْمَلْتُهُ signify I wove the سير [or the سرير] with a شَرِيط of leaves, or fibres, of the palm-tree. (TA.) ― -b2- [Hence,] رَمَلْتُ القَوْلَ and الوَصْفَ [(assumed tropical:) I wove, i. e. composed, the saying and the description]. (Phrases cited in the TA from two modern poets.) -A3- رَمَلَ, (T, S, M, Mgh, Msb, K,) aor. رَمُلَ , (T, Mgh, Msb,) inf. n. رَمَلَانٌ (T, S, M, Mgh, Msb, K) and رَمَلٌ (S, M, &c.) and مَرْمَلٌ, (K,) said of a man, i. q. هَرْوَلَ [i. e. He went a kind of trotting pace, between a walk and a run]; (S, Mgh, Msb, K; [in the M said to be “ less than المَشْىُ and above العَدْوُ; ” app., as is remarked in the TT, through inadvertence of a writer;]) i. e. (TA) he was quick in his manner of walking, (T, TA,) and shook his shoulder-joints, (TA,) leaping, (so in the T accord. to the TT,) or not leaping, (so in the TA,) in doing so; (T, TA;) while performing the circuitings round the Kaabeh, (T, Mgh, TA,) but only in some of those circuitings, exclusively of others, (TA,) which one does in imitation of the Prophet and his Companions, who did thus in order that the people of Mekkeh might know that there was in them strength; (T, TA;) and in going between Es-Safà and El-Marweh. (S, TA.) [It is also said of a camel: see رَتَكَ.] -A4- رَمَلٌ as an inf. n. [app. of رَمِلَ العَامُ or رَمِلَتِ السَّنَةُ] signifies The year's having little rain. (KL.) ― -b2- رَمِلَتْ مِنْ زَوْجِهَا: see 4.

رمّلهُ
2 رمّلهُ ذ , (M, TA,) inf. n. تَرْمِيلٌ, (TA,) He put رَمْل [i. e. sand] into it; namely, food; (M, TA;) and (TA) so ↓ رَمَلَهُ, (Ibn-'Abbلd, K, TA,) aor. رَمُلَ , inf. n. رَمْلٌ; but the former verb is the more chaste. (TA.) Hence, in a trad. respecting [the eating of the flesh of] domestic asses, أَمَرَ أَنْ تُكْفَأَ القُدُورُ وَأَنْ يُرَمَّلَ اللَّحْمُ بِالتُّرَابِ, meaning [He ordered that the cooking-pots should be turned upside-down, and] that the flesh should be stirred about and mixed with dust, in order that no use might be made of it. (TA.) ― -b2- And He defiled, or smeared, him, or it, with blood; (S, M, TA;) namely, a man, (S,) or a garment, and the like; (M, TA;) and (TA) so ↓ رَمَلَهُ; (K TA;) but in this sense also the former verb is the more chaste. (TA.) And رُمِّلَ فُلَانٌ بِالدَّمِ Such a one was defiled, or smeared, with blood. (T, TA. [See also 4 and 5.]) ― -b3- In relation to speech, or language, (TA,) التَّرْمِيلُ signifies (tropical:) i. q. التَّزْيِيفُ; (K, TA; [in the CK, erroneously, التَّرْنِيفُ;]) i. e., [as inf. n. of رَمَّلَ, The adulterating it, corrupting it, or rendering it unsound, or untrue; and as inf. n. of رُمِّلَ,] its being [adulterated, corrupted, or] unsound, or untrue. (TA. [See the pass. part. n., below.]) ― -b4- See also 1. -A2- And see 4.

ارمل
4 ارمل ذ It (a place) became sandy; had رَمْل in it or upon it. (Msb.) ― -b2- [And He clave to the sand.] ― -b3- And [hence,] (assumed tropical:) He became poor: (Mgh:) or (assumed tropical:) his provisions, or travelling-provisions, became difficult to obtain, and he became poor: (Msb:) or his travelling-provisions went: (Mgh:) and أَرْمَلُوا (tropical:) their provisions, or travel-ling-provisions, became exhausted, or consumed: (A 'Obeyd, T, S, M, K, TA:) from الرَّمْلُ; (Mgh, TA;) as though [he or] they clave to the sand; (TA;) like أَدْقَعَ, (Mgh,) or أَدْقَعُوا, (TA,) from الدَّقْعَآءُ: (Mgh, TA:) or from رَمَلٌ meaning “ little rain: ” or from أَرْمَلَ الحَصِيرَ and رَمَلَهُ meaning “ he made the weaving of the mat thin: ” (Har p. 55:) and ارملوا زَادَهُمْ (tropical:) They exhausted, or consumed, their provisions, or travelling-provisions. (K, * TA. [In the TT, as from the M, اتخذوه is erroneously put for أَنْفَدُوهُ, the explanation in the TA.]) ― -b4- And [hence,] ارملت, (Yz, T, S, Msb,) or, accord. to Sh, ارملت مِنْ زَوْجِهَا, or من زوجها ↓ رَمِلَتٌ; (T, accord. to different copies;) and ↓ رَمَّلَتْ [alone], (K, TA, [said in the latter to be on the authority of Sh, and therefore it may perhaps be taken from a copy of the T,]) inf. n. تَرْمِيلٌ; (TA;) (tropical:) She (a woman) became such as is termed أَرْمَلَةٌ, (T, Msb, K, TA,) i. e. without a husband; (T, Msb;) because of her being in need of one to expend upon her; [for] Az says that she is not thus called unless she be also poor: (Msb:) or [she became a widow;] she lost her husband by his death. (S.) ― -b5- And ارمل said of an arrow, It became defiled, or smeared, with blood, (Ibn- 'Abbلd, K, TA,) and had the mark thereof remaining upon it; (Ibn-'Abbلd, TA;) and so ↓ ارتمل. (TA. [See also 2 and 5.]) -A2- Said of a poet, it is from الرَّمَلُ, like أَرْجَزَ from الرَّجَزُ; (TA;) i. e. He versified, or composed verses, in the metre termed الرَّمَلُ. (Ibn-Buzurj, L in art. قصد.) -A3- As a trans. v.: see 1, in five places. ― -b2- Also He lengthened, or made long, a rope, or cord: (K:) and in like manner, he lengthened, and widened; or made long, and wide; a shackle, or shackles: you say, ارمل لَهُ فِى قَيْدِهِ He lengthened, and widened, or made long, and made wide, for him his shackle, or shackles. (Ibn-'Abbلd, TA.)

ترمّل
5 ترمّل ذ He became defiled, or smeared, (T, S,) with his blood, (T,) or with blood; as also ↓ ارتمل. (S. [See also 2 and 4.])

8 اـِرْتَمَلَ see 4 and 5. -A2- You say also, ارتملت فُلَانَةُ فِى بَنِيهَا (assumed tropical:) Such a woman maintained, or undertook the maintenance of, her children, her husband having died. (O, TA. [But in both I find فى بيتها, an obvious mistranscription, for which I read فى بَنِيهَا; and in the explanation, in both, اقامت عليهم, for which I read قَامَتْ عَلَيْهِمْ.])

رَمْلٌ
رَمْلٌ ذ [Sand;] a kind of dust or earth, (M,) well known: (Lth, T, M, Msb, K:) ↓ رَمْلَةٌ is its n. un.; (M, K;) a more special term than the former; (S;) signifying a piece, or portion, [or tract, or collection,] thereof: (Lth, T, TA:) [and the former word is also sometimes used as meaning a tract, or collection, of sand:] the pl. [of mult.] is رَمَالٌ (Lth, T, S, M, Msb, K) and [of pauc.] أَرْمُلٌ; (M, K;) [and أَرَمِلُ is used as a pl. pl., i. e. pl. of أَرْمُلٌ; occurring in a verse cited in the TA, art. هج.] ― -b2- [Hence,] أُمُّ رِمَالٍ a name of The hyena. (ISk, S.) ― -b3- [Hence also,] الرَّمْلُ, (TA in this art., [in the Lexicons of Golius and Freytag, erroneously, رَمَلٌ,]) or عِلْمُ الرَّمْلِ, i. q. عِلْمُ الخَطِّ, (IAar, TA in art. خط,) [Geomancy,] a certain well-known science. (TA in the present art. [See a description of it voce خَطَّ.])

رَمَلٌ
رَمَلٌ ذ Weak rain: (IAar, T:) or little rain: (Har p. 55:) or a small quantity of rain: (ElUmawee, T, S, M, K:) one says, أَصَابَهُمْ رَمَلٌ مِنْ مَطَرٍ A small quantity of rain fell upon them: (El-Umawee, T, M:) but Sh says, “ I have not heard رَمَلٌ in this sense except on the authority of El-Umawee: ” (TA:) the pl. is أَرْمَالٌ. (T, S, M.) ― -b2- [Hence, perhaps,] أَرْمَالٌ مِنْ اـِبِلٍ A number of camels in a state of dispersion. (TA.) ― -b3- Also, the sing., [as a coll. gen. n.,] Lines, or streaks, upon the legs of the wild cow, (S, M, K,) upon her fore legs and kind legs, (M,) differing from the rest of her colour: (S, M, K:) n. un. ↓ رَمَلَةٌ. (TA. [See also رُمْلَةٌ.]) ― -b4- And A redundance, or an excess, (زِيَادَةٌ,) in a thing. (K.) -A2- الرَّمَلُ is also the name of A certain kind of metre of verse; (T, S, M, K;) [the eighth kind;] the measure of which is [originally] composed of فَاعِلَاتُنْ (T, TA) six times; (TA;) so called from الرَّمَلُ signifying “ a certain kind of walk or pace, ” inf. n. of رَمَلَ [q. v.]: (M, K: *) and Kh says that it is also applied to any meagre verse or poetry, incongruous in structure; such being so named by the Arabs without their defining anything respecting it; as, for instance, the saying [of 'Abeed Ibn-El-Abras (TA in arts. ذنب and قطب)],
فَالقُطَبِيَّاتُ فَالذَّنُوبُ
أَقْفَرَ مِنْ أَهْلِهِ مَلْحوبُ
[Melhoob (the name of a place, K in art. لحب) has become destitute of its inhabitants, and El- Kutabeeyلt, (by which is meant a certain water, called القُطَبِيَّةُ, with its environs, K* and TA in art. قطب,) and Edh-Dhanoob (the name of a place, TA in art. ذنب)]: he says also that, generally, the مَجْزُوْء [i. e. what is curtailed of two of the original feet, or what consists of two feet only,] is thus called by them: accord. to IJ, it is applied by them to verse, or poetry, that is incongruous, unsound, or faulty, in structure, and such as falls short of the original [standard so as not to answer completely to any regular kind or species]: (M, TA:) thus it signifies as first explained above, and also any verse, or poetry, that is not such as is termed قَصِيد [as meaning that of which the hemistichs are complete] nor such as is termed رَجَز [which some hold to be not verse, or poetry, but a kind of rhyming prose]. (IJ, M, K. *) [See also زَمَلٌ.]

رَمْلَةٌ
رَمْلَةٌ ذ : see رَمْلٌ, of which it is the n. un.

رُمْلَةٌ
رُمْلَةٌ ذ sing. of رُمَلٌ, which signifies The diversity of colours (وَشْىٌ) upon the legs of the wild bull: (T: [see also رَمَلٌ:]) or رُمْلَةٌ signifies a black line or streak, (IKh, M, IB, K,) as some say, (M,) such as is upon the back and thighs of the gazelle: (IKh, IB:) pl. [of mult.] رُمَلٌ and [of pauc.] أَرْمَالٌ. (K.)

رَمَلَةٌ
رَمَلَةٌ ذ : see رَمَلٌ.

رَمْلِىٌّ
[ رَمْلِىٌّ ذ Of, or relating to, رَمْل (or sand): sandy.]

رُمَالٌ
رُمَالٌ ذ The woven work of a mat. (K, TA.) It is said in a trad., of the Prophet, that he was lying upon his side on the رمال of a mat, which had made an impression upon his side: (T, TA: *) or, as some relate it, of a couch; meaning, in this case, that its face was woven of palm-leaves, and that it had nothing spread upon it to lie upon, but the mat only. (TA. [See رَمَلَ السَّرِيرَ.])

رَمِيلَةٌ
رَمِيلَةٌ ذ Land (أَرْض) rained upon with الرَّمَل, i. e. little rain. (Ibn-'Abbلd, TA.)

رَمَّالٌ
رَمَّالٌ ذ A practiser of the science called الرَّمْلُ [i. e. geomancy]. (TA.)

رَامِلَةٌ
رَامِلَةٌ ذ sing. of رَوَامِلُ, (TA,) which signifies Female weavers of mats. (T, TA.)

أَرْمَلُ
أَرْمَلُ ذ i. q. ↓ مُرْمِلٌ, meaning (assumed tropical:) A man whose provisions, or travelling-provisions, have become difficult to obtain, [or exhausted, or consumed, (see 4,)] and who has become poor: [as though he were cleaving to the sand: (see again 4:)] pl. أَرَامِلُ: (Msb:) or أَرْمَلُ is applied to a man, and ↓ أَرْمَلَةٌ to a woman, (M, K,) and the latter also to a pl. number, (M,) as meaning needy, needing, or in want: (M, K:) or as meaning [مِسْكِينٌ and] مِسْكِينَةٌ [and مَسَاكِينُ, i. e. destitute, or indigent, &c.]: (K:) and the pl. is أَرَامِلُ and أَرَامِلَةٌ; (M, K;) after the manner of substs., because the quality of a subst. is predominant therein: (M:) ↓ أَرْمَلَةٌ is applied to any collective number of men and women, or men without women, or women without men, after they have become in need or want: (M:) [and] it is applied [also] to a man and to a woman as meaning poor so as to be unable to obtain anything: (T, and Mgh as from the T:) accord. to ISk, أَرَامِلُ is applied to a number of men and women, as meaning مَسَاكِينُ [expl. above]; (T, S, Mgh;) or so to a number of persons whether men or women; (Msb;) and to men though there be not among them women; (T, S, Mgh;) and so ↓ أَرْمَلَةٌ: (T, Mgh:) or this last, to a number of men and women needy, needing, or in want; (S;) and to men needy, needing, or in want, and weak, (S, K,) though there be not among them women. (S.) Ibn-Buzurj mentions the saying, اـِنّ بَيْتَ فُلَانٍ لَضَخْمٌ مَا يُحْمِّلُونَهُ اـِلَّا مَا اسْتَفْقَرُوا لَهُ ↓ وَاـِنَّهُمْ لَأَرْمَلَةُ, meaning [Verily the household of such a one is large, and verily they are destitute of what camels they may load therewith except] what they borrow [for that purpose]; (T, * TA;) i. e., they are a party not possessing camels, and unable to make a journey except upon camels that they borrow; [استفقروا being] from أُفْقِرَ ظَهْرَ بَعِيرِى signifying “ he was lent the back of my camel. ” (TA.) See also أُرْمُولَةٌ. ― -b2- ↓ أَرْمَلَةٌ is also applied to a woman as meaning Having no husband: (T, S, M, Msb, K:) or a widow; one whose husband has died: (IAmb, Mgh:) or not if she possesses competence, or wealth: (Ibn-Buzurj, T, Mgh, Msb, K:) it is applied to her who has no husband because she is in need of him who would expend upon her; (Msb;) or to her whose husband has died because her provision has gone and she has lost him who earned for her (IAmb, Mgh) and by means of whom her state of life had been good: (IAmb:) in like manner, also, أَرْمَلُ is applied to a man as meaning having no wife, (T, S, M, Mgh, Msb, K,) accord. to Kt (T, Mgh) and Sh; (Mgh;) like as أَيِّمٌ is applied to a man [as well as to a woman], and أَيِّمَةٌ to a woman: (T:) or a widower; one whose wife has died: (TA:) or أَرْمَلُ is not applied in this sense except in cases of deviation from the usual course of speech, (IAmb, Mgh, Msb, [and the like is said in the Mgh also as on the authority of Lth, and in the M as on the authority of IJ,]) because the man's provision does not go in consequence of the death of his wife, since she is not his maintainer, (IAmb, Mgh, Msb,) whereas he is her maintainer: (IAmb:) Jereer says,
كُلُّ الأَرَامِلِ قَدْ قَضَيْتَ حَاجَتَهَا
فَمَنْ لِحَاجَةِ هٰذَا الأَرَمَلِ الذَّكَرِ
(M, TA,) or هٰذِى الأَرَامِلُ الخ; (S, Mgh; [in the former ascribed in one of my copies to an unnamed poet, and in the other, to El-Hotei-ah; but in the Mgh, to Jereer, as in the M;]) [i. e. All the widows, or these widows, thou hast accomplished their want; but who is there for the want of this male widowed person]; meaning thereby himself. (M, TA.) It is said that, if one bequeath his property to the أَرَامِل, some of it is to the men whose wives have died: (Mgh:) IB says, on the authority of IKt, that when a man says, “ This property is for the أَرَامِل, ” it is for the men and the women, because الأَرَامِلُ applies to the males and the women; but he adds, IAmb says that it is to be given to the women exclusively of the men, because الارامل generally applied to the women. (TA. [This is cited in the TA as though relating to ارامل as meaning مَسَاكِين: but IAmb evidently uses it here as applying to women whose husbands have died; and this is its predominant meaning.]) ― -b3- It is also applied to a [lizard of the kind called] ضَبّ, in the following saying of a rلjiz,
أُحبُّ أَنْ أَصْطَادَ ضَبًّا سَحْبَلَا
رَعَى الرَّبِيعَ وَالشِّتَآءَ أَرْمَلَا
(T, TA,) meaning [I love to hunt out, or catch, a large ضبّ, that has pastured during the autumn and the winter,] having no female, so that he may be fat. (TA.) ― -b4- And one says also عَامٌ أَرْمَلُ (ISk, T, S, M, K) and سَنَةٌ رَمْلَآءُ (ISk, T, S, M) meaning (tropical:) A year of little rain (ISk, T, S, M, K, TA) and of little good or benefit. (T, M, K, TA.) -A2- Also i. q. أَبْلَقُ [i. e. Black and white: or white in the kind legs as high as the thighs]: (AA, T:) or a sheep or goat of which all the legs are black: fem. رَمْلَآءُ: (A 'Obeyd, S:) or the latter is applied to a ewe as meaning of which the legs are black, the rest of her being white. (AZ, T, M, K.)

أَرْمَلَةٌ
أَرْمَلَةٌ ذ as fem. of أَرْمَلُ, and as an epithet applied to a pl. number of persons: see the next preceding paragraph in five places.

أُرْمُولَةٌ
أُرْمُولَةٌ ذ , as an epithet applied to a boy, or young man, (غُلَامٌ, Lth, T, Ibn-'Abbلd, K,) i. q. ↓ أَرْمَلُ [as meaning Poor, needy, or the like]; (Ibn- 'Abbلd, K;) accord. to Lth, (T, TA,) i. q. زَارَهْ [i. e. abject] in Persian: (T, M, TA: [but in two copies of the T زَاذَهْ; and in the TT, as from the M, زَازَهْ:]) but Az says, I know not الأُرْمُولَةُ, nor the Persian rendering thereof. (T.) -A2- Also The stump (جُذْمُور) of the [plant, or tree, called] عَرْفَج: pl. أَرَامِلُ and أَرَامِيلُ: (K:) or أَرَامِلُ العَرفَجِ signifies the stocks, or stems, (أُصُول, [but this sometimes means stumps, as well as roots, &c.,]) of the عرفج. (M.)

مُرْمَلٌ
مُرْمَلٌ ذ : see مَرْمُولٌ.

مُرْمِلٌ
مُرْمِلٌ ذ A man whose provisions, or travellingprovisions, are exhausted, or consumed. (A'Obeyd, T.) See also أَرْمَلُ, first sentence. -A2- See also المُرَمِّلُ.

مِرْمَلٌ
مِرْمَلٌ ذ A small قَيْد [i. e. shackle or pair of shackles]. (IAar, T, K.)

طَعَامٌ مُرَمَّلٌ
طَعَامٌ مُرَمَّلٌ ذ [Food, or wheat,] into which sand (الرَّمْل) has been thrown. (TT, as from the T.) And خَبِيصٌ مُرَمَّلٌ [A mess of dates and clarified butter mixed together] into which dust, or earth, and sand, have been put: (so in a copy of the T: [but this seems to be a mistake, occasioned by the omission of what here follows:]) [or] such as has been much stirred about and turned over (K, TA, and so in the TT, as from the T) [app. with coarse flour (see جَرِيشٌ)] so that it has complicated streaks. (TA, and so in the TT, as from the T.) ― -b2- And كَلَامٌ مُرَمَّلٌ (tropical:) [Speech, or language, adulterated, corrupted, or] rendered unsound, or untrue: like طَعَامٌ مُرَمَّلٌ. (TA.)

المُرَمِّلُ
المُرَمِّلُ ذ The lion; [app. because he smears his prey with blood;] as also ↓ المُرْمِلُ. (O, K.)

مَرْمُولٌ
مَرْمُولٌ ذ A mat woven [of palm-leaves or the like (see 1)]; as also ↓ مُرْمَلٌ. (A 'Obeyd, T, TA.)

يَرْمُولٌ
يَرْمُولٌ ذ Palm-leaves (خُوصٌ) woven together. (K, * TA.)

##### Türkçe

**رَمَلَ**
1 **رَمَلَ** ذ, **رَمَّلَ** ile eş anlamlıdır: ikincisine iki yerde bak. -A2- **رَمَلَ الحَصِيرَ**, [muzârîsi görünüşe göre **رَمُلَ**, ve mastarı **رَمْلٌ**;] ve ↓ **ارملهُ**; O, hurma yapraklarından yahut benzerinden olan hasırı dokudu ( **نَسَجَ**, A 'Obeyd, T, yahut **سَفَّ**, A 'Obeyd, S). (T, S.) [Veya] **رَمَلَ السَّرِيرَ**, ve [M’de böyle; fakat K’de “veya”] **الحَصِيرَ**, muzârîsi **رَمُلَ**, mastarı **رَمْلٌ**, O, sediri ve hasırı **جَوْهَر** ile [yani mücevherler, kıymetli taşlar, cevherler, vb.] ve benzeri şeylerle süsledi. (M, K.) [Veya] **الحَصِيرَ** ↓ **ارمل**, ve **رَمَلَهُ**, O, hasırın dokumasını ince yaptı. (Har s. 55.) Ve **رَمَلَ النَّسْجَ**, (M, K,) muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibidir; (TA;) ve ↓ **ارملهُ**, ve ↓ **رمّلهُ**; (M, K; sonuncusu TA’da düşürülmüştür;) O, dokunmuş şeyi yahut dokumayı ince yaptı. (M, K.) Ve **رَمَلَ السَّرِيرَ**, (S, K,) [muzârîsi ve] mastarı yukarıdaki gibidir; (TA;) ve ↓ **ارملهُ**; O, **شَرِيط**i [yahut hurma yapraklarının yarılıp sonra birbirine örülmüş hâlini], (S, O, K,) yahut başka bir şeyi, (S, O,) dokudu ve onu sedire bir arkalık ( **جَعَلَهُ ظَهْرًا** ) yaptı. (S, O, K. [Burada sedirin “arkalığı” diye adlandırılan şey, görünüşe göre, binilen hayvanın sırtına benzetildiği için böyle adlandırılmıştır: **رُمَالٌ**’a bak.]) IKt’ye göre, **رَمَلْتُ السير** [görünüşe göre **السَّرِيرَ** yerine yanlış yazımdır] ve ↓ **أَرْمَلْتُهُ** “Ben, **سير**i [yahut **سرير**i] hurma ağacının yapraklarından yahut liflerinden bir **شَرِيط** ile dokudum” demektir. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **رَمَلْتُ القَوْلَ** ve **الوَصْفَ** [(mecaz kabul edilerek:) Ben, sözü ve vasfı dokudum; yani tertip ettim]. (TA’da iki modern şairden nakledilen ibareler.) -A3- **رَمَلَ**, (T, S, M, Mgh, Msb, K,) muzârîsi **رَمُلَ**, (T, Mgh, Msb,) mastarı **رَمَلَانٌ** (T, S, M, Mgh, Msb, K) ve **رَمَلٌ** (S, M, vb.) ve **مَرْمَلٌ**, (K,) bir adam hakkında, **هَرْوَلَ** ile aynı mânâdadır [yani yürüyüş ile koşuş arası bir çeşit tırısla gitti]; (S, Mgh, Msb, K; [M’de “**المَشْىُ**’den az ve **العَدْوُ**’dan fazla” denilmiştir; TT’de belirtildiği üzere, görünüşe göre bir yazarın dikkatsizliği sebebiyledir;]) yani (TA) yürüyüş tarzında hızlı oldu, (T, TA,) ve omuz eklemlerini salladı, (TA,) bunu yaparken sıçrayarak, (TT’ye göre T’de böyle,) yahut sıçramadan, (TA’da böyle,) (T, TA;) Kâbe etrafındaki tavafları yaparken, (T, Mgh, TA,) fakat yalnızca o tavafların bazısında, diğerleri hariç, (TA,) Peygamber ve ashabını taklit ederek; onlar bunu, Mekke halkı kendilerinde kuvvet bulunduğunu bilsin diye yapmışlardı; (T, TA;) ve **Es-Safà** ile **El-Marweh** arasında giderken. (S, TA.) [Deve hakkında da söylenir: **رَتَكَ**’a bak.] -A4- **رَمَلٌ** bir mastar olarak [görünüşe göre **رَمِلَ العَامُ** yahut **رَمِلَتِ السَّنَةُ**’nin mastarı] “yılın yağmurunun az olması” demektir. (KL.) ― -b2- **رَمِلَتْ مِنْ زَوْجِهَا**: 4’e bak.

**رمّلهُ**
2 **رمّلهُ** ذ, (M, TA,) mastarı **تَرْمِيلٌ**, (TA,) O, onun içine **رَمْل** [yani kum] koydu; yani yiyeceğe; (M, TA;) ve (TA) bunun gibi ↓ **رَمَلَهُ**, (Ibn-'Abbلd, K, TA,) muzârîsi **رَمُلَ**, mastarı **رَمْلٌ**; fakat birincisi daha fasîhtir. (TA.) Bundan dolayı, evcil eşeklerin etinin [yenmesi] hakkında bir hadiste: **أَمَرَ أَنْ تُكْفَأَ القُدُورُ وَأَنْ يُرَمَّلَ اللَّحْمُ بِالتُّرَابِ**, mânâsı: [O, pişirme kaplarının ters çevrilmesini emretti ve] etin toprakla karıştırılıp çalkalanmasını; ondan hiçbir faydalanma olmasın diye. (TA.) ― -b2- Ve O, onu kanla kirletti yahut sıvadı; (S, M, TA;) yani bir adamı, (S,) yahut bir elbiseyi ve benzerini; (M, TA;) ve (TA) bunun gibi ↓ **رَمَلَهُ**; (K TA;) fakat bu mânâda da birincisi daha fasîhtir. (TA.) Ve **رُمِّلَ فُلَانٌ بِالدَّمِ**: Falanca kanla kirletildi yahut sıvandı. (T, TA. [4 ve 5’e de bak.]) ― -b3- Söz yahut dil ile ilgili olarak, (TA,) **التَّرْمِيلُ** (mecaz:) **التَّزْيِيفُ** ile aynı mânâdadır; (K, TA; [CK’de yanlışlıkla **التَّرْنِيفُ**;]) yani, [**رَمَّلَ**’ın mastarı olarak: onu tağşiş etmek, bozmak, sağlamlıktan çıkarmak yahut doğru olmaktan çıkarmak; ve **رُمِّلَ**’in mastarı olarak:] onun [tağşiş edilmiş, bozulmuş yahut] sağlam olmayan yahut doğru olmayan oluşu. (TA. [Aşağıda ism-i mef‘ûle bak.]) ― -b4- 1’e de bak. -A2- 4’e de bak.

**ارمل**
4 **ارمل** ذ O (bir yer) kumlu oldu; içinde yahut üzerinde **رَمْل** bulundu. (Msb.) ― -b2- [Ve kuma yapıştı.] ― -b3- Ve [bundan dolayı,] (mecaz kabul edilerek:) Fakir oldu: (Mgh:) yahut (mecaz kabul edilerek:) azığı yahut yol azığı elde edilmesi güç oldu ve fakir oldu: (Msb:) yahut yol azığı gitti: (Mgh:) ve **أَرْمَلُوا** (mecaz:) onların azıkları yahut yol azıkları tükendi yahut tüketildi: (A 'Obeyd, T, S, M, K, TA:) **الرَّمْلُ**’den; (Mgh, TA;) sanki [o yahut] onlar kuma yapışmış gibi; (TA;) **أَدْقَعَ** gibi, (Mgh,) yahut **أَدْقَعُوا** gibi, (TA,) **الدَّقْعَآءُ**’dan: (Mgh, TA:) yahut “az yağmur” mânâsındaki **رَمَلٌ**’den; yahut “hasırın dokumasını ince yaptı” mânâsındaki **أَرْمَلَ الحَصِيرَ** ve **رَمَلَهُ**’den: (Har s. 55:) ve **ارملوا زَادَهُمْ** (mecaz:) Azıklarını yahut yol azıklarını tükettirdiler. (K, * TA. [TT’de, M’den olarak, TA’daki açıklama olan **أَنْفَدُوهُ** yerine yanlışlıkla **اتخذوه** konulmuştur.]) ― -b4- Ve [bundan dolayı,] **ارملت**, (Yz, T, S, Msb,) yahut Sh’ye göre **ارملت مِنْ زَوْجِهَا**, yahut **من زوجها** ↓ **رَمِلَتٌ**; (T, farklı nüshalara göre;) ve ↓ **رَمَّلَتْ** [yalnız], (K, TA, [sonuncuda Sh’den rivayetle denilmiştir; bu sebeple belki T’nin bir nüshasından alınmıştır,]) mastarı **تَرْمِيلٌ**; (TA;) (mecaz:) O (bir kadın) **أَرْمَلَةٌ** denilen hâle geldi, (T, Msb, K, TA,) yani kocasız; (T, Msb;) çünkü kendisine harcayacak birine muhtaçtır; [zira] Az der ki: o, ancak fakir de olursa böyle adlandırılır: (Msb:) yahut [dul oldu;] kocasını ölümüyle kaybetti. (S.) ― -b5- Ve **ارمل** ok hakkında: Kanla kirletildi yahut sıvandı, (Ibn- 'Abbلd, K, TA,) ve onun izi üzerinde kaldı; (Ibn-'Abbلd, TA;) ve bunun gibi ↓ **ارتمل**. (TA. [2 ve 5’e de bak.]) -A2- Şair hakkında: **الرَّمَلُ**’dendir; **الرَّجَزُ**’den **أَرْجَزَ** gibi; (TA;) yani **الرَّمَلُ** denilen vezinde şiir söyledi yahut nazmetti. (Ibn-Buzurj, L, md. قصد.) -A3- Müteaddî fiil olarak: 1’e, beş yerde, bak. ― -b2- Ayrıca: O, bir ipi yahut kordonu uzattı yahut uzun yaptı: (K:) ve aynı şekilde, bir bağı ( **قَيْد** ) yahut bağları uzattı ve genişletti; yahut uzun ve geniş yaptı: şöyle dersin: **ارمل لَهُ فِى قَيْدِهِ** “Onun bağı(nı) onun için uzattı ve genişletti; yahut uzun ve geniş yaptı.” (Ibn-'Abbلd, TA.)

**ترمّل**
5 **ترمّل** ذ O, kanıyla, (T,) yahut kanla, (T, S,) kirlendi yahut sıvandı; bunun gibi ↓ **ارتمل**. (S. [2 ve 4’e de bak.])

8 **اـِرْتَمَلَ**: 4 ve 5’e bak. -A2- Yine şöyle dersin: **ارتملت فُلَانَةُ فِى بَنِيهَا** (mecaz kabul edilerek:) Böyle bir kadın, kocası öldüğü için, çocuklarının geçimini sağladı yahut onların geçimini üstlendi. (O, TA. [Fakat ikisinde de **فى بيتها** buluyorum; bu açık bir yanlış yazımdır; onun yerine **فى بَنِيهَا** okurum; ve açıklamada ikisinde de **اقامت عليهم** var; onun yerine **قَامَتْ عَلَيْهِمْ** okurum.])

**رَمْلٌ**
**رَمْلٌ** ذ [Kum;] bir çeşit toz yahut toprak, (M,) mâlûm: (Lth, T, M, Msb, K:) ↓ **رَمْلَةٌ** onun ism-i vahdidir; (M, K;) birinciden daha hususî bir terimdir; (S;) ondan bir parça yahut kısım [yahut saha yahut yığın] mânâsına gelir: (Lth, T, TA:) [ve birinci kelime bazen kumdan bir saha yahut yığın mânâsında da kullanılır:] çoğulu [kesret] **رَمَالٌ** (Lth, T, S, M, Msb, K) ve [kıllet] **أَرْمُلٌ**; (M, K;) [ve **أَرَمِلُ**, **أَرْمُلٌ**’ün cem‘inin cem‘i olarak kullanılır; TA’da md. هج’de zikredilen bir beyitte geçer.] ― -b2- [Bundan dolayı,] **أُمُّ رِمَالٍ** sırtlanın bir adıdır. (ISk, S.) ― -b3- [Bundan dolayı da,] **الرَّمْلُ**, (bu maddede TA’da, [Golius ve Freytag sözlüklerinde yanlışlıkla **رَمَلٌ**]) yahut **عِلْمُ الرَّمْلِ**, **عِلْمُ الخَطِّ** ile aynı mânâdadır, (IAar, TA md. خط,) [kum falı,] bilinen bir ilimdir. (Mevcut maddede TA. [Onun tasvirine **خَطَّ** maddesinde bak.])

**رَمَلٌ**
**رَمَلٌ** ذ Zayıf yağmur: (IAar, T:) yahut az yağmur: (Har s. 55:) yahut az miktar yağmur: (ElUmawee, T, S, M, K:) şöyle denir: **أَصَابَهُمْ رَمَلٌ مِنْ مَطَرٍ** “Onlara az miktar yağmur isabet etti”: (El-Umawee, T, M:) fakat Sh der ki: “Bu mânâda **رَمَلٌ**’i El-Umawee’nin rivayeti dışında işitmedim”: (TA:) çoğulu **أَرْمَالٌ**’dır. (T, S, M.) ― -b2- [Bundan dolayı belki,] **أَرْمَالٌ مِنْ اـِبِلٍ**: dağınık hâlde bulunan bir deve topluluğu. (TA.) ― -b3- Ayrıca, tekili, [cem‘î cins isim olarak,] yaban ineğinin bacakları üzerindeki çizgiler yahut şeritlerdir, (S, M, K,) ön bacakları ve arka bacakları üzerinde, (M,) renginin geri kalanından farklı: (S, M, K:) ism-i vahdi ↓ **رَمَلَةٌ**. (TA. [**رُمْلَةٌ**’ya da bak.]) ― -b4- Ve bir şeyde bir fazlalık yahut artıklık ( **زِيَادَةٌ** ). (K.) -A2- **الرَّمَلُ** ayrıca şiirin bir vezninin adıdır; (T, S, M, K;) [sekizinci tür;] ölçüsü [aslında] altı defa **فَاعِلَاتُنْ**’dan oluşur; (TA;) **رَمَلَ**’ın mastarı olan “bir çeşit yürüyüş yahut gidiş” mânâsındaki **الرَّمَلُ**’den adlandırılmıştır: (M, K: *) ve Kh der ki: bu ad, yapısı uyumsuz olan her zayıf şiire yahut nazma da uygulanır; Araplar bunu, ona dair bir şey belirlemeksizin böyle adlandırmışlardır; meselâ ['Abeed Ibn-El-Abras’ın (TA md. ذنب ve قطب) sözü],
فَالقُطَبِيَّاتُ فَالذَّنُوبُ
أَقْفَرَ مِنْ أَهْلِهِ مَلْحوبُ
[Melhoob (bir yer adı, K md. لحب) halkından boşaldı; ve El-Kutabeeylât (bununla, çevresiyle birlikte **القُطَبِيَّةُ** denilen bir su kastedilir, K* ve TA md. قطب) ve Edh-Dhanoob (bir yer adı, TA md. ذنب)]: ayrıca der ki: genellikle **مَجْزُوْء** [yani aslî ayaklardan ikisi kısaltılmış olan yahut yalnız iki ayaktan oluşan] da onlarca böyle adlandırılır: IJ’ye göre, bu ad, yapısı bakımından uyumsuz, sağlam olmayan yahut kusurlu olan ve aslî [ölçü]den eksik kalan (hiçbir düzenli tür yahut cinse tam uymayan) şiire yahut nazma uygulanır: (M, TA:) böylece, yukarıda ilk açıklanan mânâya gelir; ayrıca, **قَصِيد** denilen (mısraları tam olan) da olmayan, **رَجَز** denilen (bazılarının şiir saymadığı, kafiyeli nesir türü saydığı) da olmayan her şiire yahut nazma da gelir. (IJ, M, K. *) [**زَمَلٌ**’e de bak.]

**رَمْلَةٌ**
**رَمْلَةٌ** ذ: **رَمْلٌ**’e bak; onun ism-i vahdidir.

**رُمْلَةٌ**
**رُمْلَةٌ** ذ, yaban öküzünün bacakları üzerindeki renk çeşitliliği ( **وَشْىٌ** ) mânâsına gelen **رُمَلٌ**’ün tekilidir: (T: [**رَمَلٌ**’e de bak:]) yahut **رُمْلَةٌ**, bazılarına göre, (M,) ceylanın sırtı ve uylukları üzerinde bulunan gibi siyah bir çizgi yahut şerit demektir: (IKh, M, IB, K,) (IKh, IB:) çoğulu [kesret] **رُمَلٌ** ve [kıllet] **أَرْمَالٌ**. (K.)

**رَمَلَةٌ**
**رَمَلَةٌ** ذ: **رَمَلٌ**’e bak.

**رَمْلِىٌّ**
[ **رَمْلِىٌّ** ذ **رَمْل**’e (yahut kuma) ait: kumlu.]

**رُمَالٌ**
**رُمَالٌ** ذ Hasırın dokunmuş işi. (K, TA.) Peygamber hakkında bir hadiste, onun, yanına iz bırakan bir hasırın **رمال**ı üzerinde yan üstü yattığı söylenmiştir: (T, TA: *) yahut bazıları onu sedir hakkında rivayet eder; bu durumda mânâsı: yüzünün hurma yapraklarından dokunmuş olması ve üzerine yatmak için yalnız hasırdan başka bir şey serilmemiş olmasıdır. (TA. [**رَمَلَ السَّرِيرَ**’e bak.])

**رَمِيلَةٌ**
**رَمِيلَةٌ** ذ **الرَّمَل** ile, yani az yağmurla, yağmur almış arazi ( **أَرْض** ). (Ibn-'Abbلd, TA.)

**رَمَّالٌ**
**رَمَّالٌ** ذ **الرَّمْلُ** denilen ilmi uygulayan kimse [yani kum falcısı]. (TA.)

**رَامِلَةٌ**
**رَامِلَةٌ** ذ Hasır dokuyan kadınlar mânâsındaki **رَوَامِلُ**’ün tekilidir. (TA,) (T, TA.)

**أَرْمَلُ**
**أَرْمَلُ** ذ ↓ **مُرْمِلٌ** ile aynı mânâdadır; (mecaz kabul edilerek:) azığı yahut yol azığı elde edilmesi güçleşmiş [yahut tükenmiş yahut tüketilmiş (4’e bak)] ve fakir olmuş adam: [sanki kuma yapışmış gibi: (yine 4’e bak:)] çoğulu **أَرَامِلُ**: (Msb:) yahut **أَرْمَلُ** erkeğe, ↓ **أَرْمَلَةٌ** kadına uygulanır, (M, K,) ve ikincisi çoğul bir topluluğa da, (M,) muhtaç, ihtiyaç sahibi mânâsıyla: (M, K:) yahut [**مِسْكِينٌ** ve] **مِسْكِينَةٌ** [ve **مَسَاكِينُ**, yani yoksul, muhtaç, vb.] mânâsıyla: (K:) ve çoğulu **أَرَامِلُ** ve **أَرَامِلَةٌ**’dir; (M, K;) isimler tarzında; çünkü onda isimlik vasfı baskındır: (M:) ↓ **أَرْمَلَةٌ**, ihtiyaç ve yoksunluğa düştükten sonra, erkek ve kadınlardan oluşan her topluluğa, yahut kadınsız erkeklere, yahut erkeksiz kadınlara uygulanır: (M:) [ve] hiçbir şey elde edemeyecek derecede fakir mânâsıyla erkeğe ve kadına da uygulanır: (T, ve Mgh’de T’den olarak:) ISk’ye göre **أَرَامِلُ**, **مَسَاكِينُ** mânâsıyla erkek ve kadınlardan oluşan bir topluluğa uygulanır; (T, S, Mgh;) yahut erkek olsun kadın olsun bir topluluğa; (Msb;) ve aralarında kadın olmasa da erkeklere; (T, S, Mgh;) ve bunun gibi ↓ **أَرْمَلَةٌ**: (T, Mgh:) yahut bu sonuncusu, muhtaç erkek ve kadınlardan oluşan bir topluluğa; (S;) ve aralarında kadın olmasa da muhtaç, zayıf erkeklere. (S, K,) (S.) Ibn-Buzurj şu sözü zikreder: **اـِنّ بَيْتَ فُلَانٍ لَضَخْمٌ مَا يُحْمِّلُونَهُ اـِلَّا مَا اسْتَفْقَرُوا لَهُ ↓ وَاـِنَّهُمْ لَأَرْمَلَةُ**, mânâsı: [Şüphesiz falancanın evi kalabalıktır; ve şüphesiz onlar,] onunla yükleyecekleri develerden, ancak [bu maksatla] ödünç aldıkları şey dışında, bir şeye sahip değildirler; (T, * TA;) yani onlar, develere sahip olmayan bir topluluktur ve ancak ödünç aldıkları develerle yolculuk edebilirler; **استفقروا** ise “Benim devemın sırtı ona ödünç verildi” mânâsındaki **أُفْقِرَ ظَهْرَ بَعِيرِى**’dendir. (TA.) **أُرْمُولَةٌ**’ya da bak. ― -b2- ↓ **أَرْمَلَةٌ** ayrıca, kocası olmayan kadın mânâsıyla kullanılır: (T, S, M, Msb, K:) yahut dul; kocası ölmüş olan: (IAmb, Mgh:) yahut eğer yeterliliği yahut malı varsa değil: (Ibn-Buzurj, T, Mgh, Msb, K:) kendisine harcayacak kimseye muhtaç olduğu için kocası olmayan kadına uygulanır: (Msb;) yahut kocası öldüğü için, azığı gittiğinden ve kendisi için kazananı (IAmb, Mgh) ve onunla hayat hâli iyi olanı kaybettiğinden: (IAmb:) aynı şekilde, **أَرْمَلُ** erkeğe de, karısı olmayan mânâsıyla uygulanır, (T, S, M, Mgh, Msb, K,) Kt’ye (T, Mgh) ve Sh’ye göre; (Mgh;) tıpkı **أَيِّمٌ**’in erkeğe [kadına olduğu gibi] uygulanması ve **أَيِّمَةٌ**’nin kadına uygulanması gibi: (T:) yahut dul erkek; karısı ölmüş olan: (TA:) yahut **أَرْمَلُ** bu mânâda, ancak sözün alışılmış yolundan sapma hâllerinde kullanılır, (IAmb, Mgh, Msb, [ve benzeri Mgh’de Lth’den, M’de IJ’den olarak söylenmiştir,]) çünkü erkeğin azığı karısının ölümüyle gitmez; zira o, onun geçindireni değildir, (IAmb, Mgh, Msb,) bilakis o, onun geçindirendir: (IAmb:) Jereer şöyle der:
كُلُّ الأَرَامِلِ قَدْ قَضَيْتَ حَاجَتَهَا
فَمَنْ لِحَاجَةِ هٰذَا الأَرَمَلِ الذَّكَرِ
(M, TA,) yahut **هٰذِى الأَرَامِلُ** الخ; (S, Mgh; [bir nüshamda ilkinde adı verilmeyen bir şaire, diğerinde El-Hotei-ah’a nispet edilmiştir; fakat Mgh’de, M’de olduğu gibi, Jereer’e nispet edilmiştir;]) [yani: Bütün dulların, yahut bu dulların, ihtiyacını giderdin; peki bu erkek dulun ihtiyacı için kim var]; bununla kendisini kasteder. (M, TA.) Denir ki: biri malını **أَرَامِل**’e vasiyet etse, bir kısmı karıları ölmüş erkekleredir: (Mgh:) IB, IKt’den olarak der ki: bir adam “Bu mal **أَرَامِل** içindir” dediğinde, erkeklere ve kadınlara olur; çünkü **الأَرَامِلُ** erkeklere ve kadınlara uygulanır; fakat ekler: IAmb der ki: erkekler hariç yalnız kadınlara verilir; çünkü **الارامل** çoğunlukla kadınlara uygulanır. (TA. [Bu, TA’da **ارامل**’in **مَسَاكِين** mânâsıyla ilgiliymiş gibi nakledilmiştir; fakat IAmb burada onu, kocaları ölmüş kadınlara uyguluyor görünmektedir; ve bu, onun baskın mânâsıdır.]) ― -b3- Ayrıca, aşağıdaki bir recez şairinin sözünde, bir [**ضَبّ** denilen türden] kertenkeleye de uygulanır:
أُحبُّ أَنْ أَصْطَادَ ضَبًّا سَحْبَلَا
رَعَى الرَّبِيعَ وَالشِّتَآءَ أَرْمَلَا
(T, TA,) mânâsı: [Ben, sonbaharda ve kışta otlamış,] dişisi olmayan, böylece semiz olsun diye, iri bir **ضبّ** avlamayı severim. (TA.) ― -b4- Ve ayrıca **عَامٌ أَرْمَلُ** (ISk, T, S, M, K) ve **سَنَةٌ رَمْلَآءُ** (ISk, T, S, M) denir; mânâsı (mecaz:) az yağmurlu bir yıl (ISk, T, S, M, K, TA) ve hayrı yahut faydası az olan. (T, M, K, TA.) -A2- Ayrıca **أَبْلَقُ** ile aynı mânâdadır [yani siyah-beyaz; yahut arka bacaklarda uyluklara kadar beyaz]: (AA, T:) yahut bütün bacakları siyah olan koyun yahut keçi: dişisi **رَمْلَآءُ**: (A 'Obeyd, S:) yahut bu sonuncusu, bacakları siyah, geri kalanı beyaz olan koyun için kullanılır. (AZ, T, M, K.)

**أَرْمَلَةٌ**
**أَرْمَلَةٌ** ذ, **أَرْمَلُ**’ün dişisi olarak ve bir topluluğa sıfat olarak: bir önceki paragrafta beş yerde bak.

**أُرْمُولَةٌ**
**أُرْمُولَةٌ** ذ, bir oğlan yahut genç hakkında sıfat olarak, ( **غُلَامٌ**, Lth, T, Ibn-'Abbلd, K,) ↓ **أَرْمَلُ** ile aynı mânâdadır [fakir, muhtaç, vb.]; (Ibn- 'Abbلd, K;) Lth’ye göre, (T, TA,) Farsçada **زَارَهْ** [yani zelil] ile aynı mânâdadır: (T, M, TA: [fakat T’nin iki nüshasında **زَاذَهْ**; TT’de M’den olarak **زَازَهْ**:]) fakat Az der ki: ben **الأُرْمُولَةُ**’yı da onun Farsça karşılığını da bilmem. (T.) -A2- Ayrıca, **عَرْفَج** denilen [bitki yahut ağaç]ın kütüğü ( **جُذْمُور** ): çoğulu **أَرَامِلُ** ve **أَرَامِيلُ**: (K:) yahut **أَرَامِلُ العَرفَجِ**, **عرفج**’in kök gövdeleri yahut gövdeleri ( **أُصُول** ) demektir. (M.)

**مُرْمَلٌ**
**مُرْمَلٌ** ذ: **مَرْمُولٌ**’a bak.

**مُرْمِلٌ**
**مُرْمِلٌ** ذ Azığı yahut yol azığı tükenmiş yahut tüketilmiş adam. (A'Obeyd, T.) **أَرْمَلُ**’ün ilk cümlesine de bak. -A2- **المُرَمِّلُ**’e de bak.

**مِرْمَلٌ**
**مِرْمَلٌ** ذ Küçük bir **قَيْد** [yani bağ yahut iki bağ]. (IAar, T, K.)

**طَعَامٌ مُرَمَّلٌ**
**طَعَامٌ مُرَمَّلٌ** ذ İçine kum ( **الرَّمْل** ) atılmış [yiyecek yahut buğday]. (TT, T’den olarak.) Ve **خَبِيصٌ مُرَمَّلٌ**: [hurma ile sade yağın karıştırıldığı bir karışım] içine toz yahut toprak ve kum konulmuş olan: (T’nin bir nüshasında böyle; [fakat bu, burada ardından gelenin düşürülmesinden doğan bir hata gibi görünür:]) [yahut] çokça karıştırılıp altüst edilmiş olan (K, TA, ve TT’de T’den olarak böyle) [görünüşe göre kaba unla ( **جَرِيشٌ**’e bak)] öyle ki karmaşık çizgiler meydana gelir. (TA, ve TT’de T’den olarak böyle.) ― -b2- Ve **كَلَامٌ مُرَمَّلٌ** (mecaz:) [söz yahut dil, tağşiş edilmiş, bozulmuş yahut] sağlamlıktan çıkarılmış yahut doğru olmaktan çıkarılmış: **طَعَامٌ مُرَمَّلٌ** gibidir. (TA.)

**المُرَمِّلُ**
**المُرَمِّلُ** ذ Aslan; [görünüşe göre avını kanla sıvadığı için;] bunun gibi ↓ **المُرْمِلُ**. (O, K.)

**مَرْمُولٌ**
**مَرْمُولٌ** ذ Hurma yapraklarından yahut benzerinden dokunmuş hasır; (1’e bak); bunun gibi ↓ **مُرْمَلٌ**. (A 'Obeyd, T, TA.)

**يَرْمُولٌ**
**يَرْمُولٌ** ذ Birbirine dokunmuş hurma yaprakları ( **خُوصٌ** ). (K, * TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَمَلَ
رَمَلَ U ( n. ac. رَمْل 1 ),
a.  Covered with sand.

b.  Embroidered with pearls.

c.  Wove thinly, fine.

d.  Smeared, soiled, defiled with blood.

e.  ( n. ac. رَمَل 4 ,  مَرْمَل 17 ,  رَمَلَاْن 36 ), Went quickly; trotted.

رَمَّلَ
رَمَّلَ II ,
a.  see I (c) , ( d ).

أَرْمَلَ
أَرْمَلَ IV ,
a.  Was, became a widow, a widower.

b.  Were exhausted ( provisions ); exhausted ( his travelling-provisions ).

تَرَمَّلَ
تَرَمَّلَ V
a.  see IV (a) .

b.  Turned bad ( honey ).

c.  Was smeared, stained with blood.

اِرْتَمَلَ
اِرْتَمَلَ VIII ,
a.  see V (c) .

رَمْل
رَمْل 1 , ( pl. أَرْمُل 16 ,  رِمَاْل 23 ),
a.  Sand.

أَرْمَلُ
أَرْمَلُ 14 , ( pl. أَرَاْمِلُ 37 ),
a.  Poor, needy, indigent.

b.  Unmarried, single.

c.  Widowed: widower.

أَرْمَلَة
أَرْمَلَة 14t , ( pl. أَرَاْمِلَة 37t ),
a.  Widow.

مِرْمَل
مِرْمَل 20 ,
a.  Small bracelet; pair of shackles.

عِلْم الرَّمْل
عِلْم الرَّمْل ,  ضَرْبالرَّمْل
a.  Geomancy.

سَاعَة رَمْلِيَّة
سَاعَة رَمْلِيَّة
a.  Hour-glass; sandglass.

##### Türkçe

رَمَلَ
رَمَلَ I ( n. ac. **رَمْل** 1 ),
a. Kum ile örtüldü.

b. İnci ile işlendi.

c. İnce, narin dokudu.

d. Kan ile sıvandı, kirlendi, murdarlandı.

e. ( n. ac. **رَمَل** 4 , **مَرْمَل** 17 , **رَمَلَاْن** 36 ), Çabuk gitti; tırıs gitti.

رَمَّلَ
رَمَّلَ II ,
a. I (c), (d)’ye bak.

أَرْمَلَ
أَرْمَلَ IV ,
a. Dul oldu, dul kaldı (kadın), dul kaldı (erkek).

b. (Azıklar) tükendi; (onun yol azığı) tükendi.

تَرَمَّلَ
تَرَمَّلَ V
a. IV (a)’ya bak.

b. (Bal) bozuldu.

c. Kan ile sıvandı, lekelendi.

اِرْتَمَلَ
اِرْتَمَلَ VIII ,
a. V (c)’ye bak.

رَمْل
**رَمْل** 1 , ( pl. **أَرْمُل** 16 , **رِمَاْل** 23 ),
a. Kum.

أَرْمَلُ
**أَرْمَلُ** 14 , ( pl. **أَرَاْمِلُ** 37 ),
a. Fakir, muhtaç, yoksul.

b. Evlenmemiş, bekâr.

c. Dul: dul erkek.

أَرْمَلَة
**أَرْمَلَة** 14t , ( pl. **أَرَاْمِلَة** 37t ),
a. Dul kadın.

مِرْمَل
**مِرْمَل** 20 ,
a. Küçük bilezik; bir çift pranga.

عِلْم الرَّمْل
**عِلْم الرَّمْل** , **ضَرْبالرَّمْل**
a. Remil (jeomansi).

سَاعَة رَمْلِيَّة
**سَاعَة رَمْلِيَّة**
a. Kum saati; kum saati.
