# رمن (ر-م-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%85%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Nar meyvesi veya ağacı demektir

- Harfler: ر - م - ن
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَالرُّمَّانَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8F%D9%91%D9%85%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%86%D9%8E.md) | وَالْفُعَّالَ | Ve nar | 2 | 2 | [6:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/ayet/6:99.md) |
| [وَرُمَّانٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%85%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%86%D9%8C.md) | وَفُعَّالٌ | Ve nar | 1 | 1 | [55:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/ayet/55:68.md) |

## Mücavir kökler — 35 mücavir (46 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 35 · Hurma ağacıdır
2. [زيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 25 · Zeytindir
3. [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 23 · Benzeşen
4. [ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Meyve demektir
5. [قنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Hurma salkımı demektir
6. [ينع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%86%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Ve onun olgunlaşması
7. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
8. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
9. [حصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hasad: Biçilen ekin demektir
10. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Bahçe demektir
11. [خضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hudr : Sebzedir
12. [عنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · E’nab, Üzüm asması demektir
13. [زرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ekin demektir
14. [ركب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Rükbe” diz demektir
15. [طلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dal demektir
16. [فكه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Fakihe Elma demektir
17. [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Aşırı gidenler
18. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bitki
19. [نشأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Neş’et” sürgün, filiz demektir
20. [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
21. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Su
22. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ekel pas demektir
23. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Korkuluk demektir
24. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Half : Ense demektir
25. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
26. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
27. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Nezle” konaklama yeri demektir
28. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
29. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
30. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yemm” durgun akan su demektir
31. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Şey
32. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
33. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
34. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
35. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رمن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | زيتون, [نخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D9%84.md), [عنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [حنظل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B8%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Taneli, çok parçalı özü tek bir küresel kabuk içinde bir arada tutan nar meyvesi ve ağacı |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi yaratılış sanatının, intizamın ve nimet çeşitliliğinin hem dünyadaki hem cennetteki somut göstergesi |
| Çekirdek Özet 3 | Çokluğun teklik içinde ahenkle muhafaza edilmesi; kesret içinde vahdet nizamının bitkisel timsali |
| Kritik Hata Riski | Nar kelimesini sadece sıradan bir botanik nesne sayıp taşıdığı simetri, benzerlik ve farklılık ayetlerindeki teşbih derinliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رم | Parçaları bir araya toplama, sıkıca kümeleme, derleme veya özü muhafaza etme; nitekim [رمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%85.md) dağılmış kemikleri toplayıp onarmayı, [رمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%8A.md) gücü bir noktaya teksif edip fırlatmayı, [رمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%B2.md) dağınık manayı tek bir işaretle toplamayı ifade eder | ن | Canlılık, içsel nem, tohumlanma ve süreklilik katarak dağınık tanelerin tek bir nemli doku ve zar içinde intizamla dizilmesini ve meyve formu kazanmasını sağlar |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; tepe, öncelik, üst, başlangıç | Meyvenin dallar üzerindeki taç benzeri baş kısmını, belirginliğini ve besin zincirindeki öncü değerini temsil eder |
| م | Su; akış, derinlik, sıvı, çokluk | Meyvenin tanelerinde toplanan tatlı özsuyunu, nemi ve içsel akışkan cevheri simgeler |
| ن | Filiz, tohum, balık; içsel canlılık, çoğalma, gizli hareket | Kabuğun içindeki çok sayıdaki tohumun ve can taşıyan çekirdeklerin sürekliliğini ifade eder |
| رمن | Başta toplanan, su ve tohum çokluğunu tek bir bünyede birleştiren hareket | Dışarıdan bakıldığında tek ve sert bir baş/küre olan, içinde ise sayısız sulu tohumu ahenkle saklayan meyve yapısı |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Nar meyvesi ve ağacı; etimolojik türetimlerinde ve anatomik teşbihlerde yuvarlak, dolgun, içinde hazne veya dane barındıran şişkin yapılar (atın yem haznesi, göğüs veya göbek çevresindeki yuvarlak çıkıntı) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | En-Nâbiğa ez-Zübyânî bir beytinde kadınların güzelliğini ve vakarını anlatırken genç kızların dolgun göğüslerini nar meyvesine teşbih etmiştir: يخططن بالعيدان في كل مجلس / ويخبأن رمان الثدي النواهد |
| Erken Arapça kullanım | Ümmü Zer‘ hadisinde kocasının refahını ve cömertliğini anlatan kadının tasvirinde çocukların bolluk içinde narla oynaması zikredilir: يَلْعَبان من تحت خَصْرِها برُمَّانَتين |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça رمن kökü ve buradan türeyen isim formu, Batı Sami dillerinde narı ifade eden kadim mirasla doğrudan örtüşmektedir. İbranicede rimmon (רִמּוֹן), Fenike dilinde rmn ve Süryanicede rummānā (ܪܘܡܢܐ) biçiminde korunan bu kelime, Akdeniz ve Yakın Doğu havzasında hem tarımsal bir servet unsuru hem de çokluk içinde intizamı temsil eden dinsel-kültürel bir motif olmuştur. Kökün biliteral رم çekirdeğiyle ilişkisi dilcilerce tartışılmış; bir kısmı kelimeyi فُعَّال vezninde kabul ederek nûn harfini asli saymış, diğer bir kısmı ise فُعْلَان vezninde değerlendirip kelimeyi yüksekliğe, dolgunluğa veya toparlanmaya işaret eden bir kökten türetmiştir. Semantik matriste nar, sert bir dış cidar ile bu cidarın içinde muntazam petekler halinde korunan yüzlerce sulu tanenin birlikteliğini temsil eden somut bir nesne adıdır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رمن veya [رمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%85.md) | Dilciler kelimenin nûn harfinin asli mi yoksa zait mi olduğunu tartışmış; ekseriyet bitki isimlerindeki yaygınlığı sebebiyle üçlü kök رمن kabul etmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice rimmon, Süryanice rummānā, Fenikece rmn | Doğu Akdeniz Sami dillerinde aynı ses ve morfolojik kalıpla nar meyvesini ve bereket sembolünü gösterir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Antik Yakın Doğu tarım kültürü | Afro-Asyatik havzada nar tarımının yayılışıyla paralel gelişen bölgesel bir kültür kelimesidir | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رمن | Anlamlı | Nar | Nar ağacı ve meyvesi, kabuk içindeki tohum kümesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [رنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D9%85.md) | Anlamlı | Terennüm, nağme | Sesi güzelce çıkarma, ahenkli mırıldanma, vezinli şarkı | Kur'an'da geçmez; ahenk ve düzen yönüyle ses ile tanelerin dizilişi arasında soyut uyum vardır |
| [مرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%86.md) | Anlamlı | Alışma, yumuşama | Bir şeye alışmak, yumuşamak, esneklik kazanmak | Kur'an'da geçmez |
| منر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök olarak oluşmayan; n-v-r kökünden türeyen menâr kelimesiyle karıştırılmamalıdır |
| [نرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D9%85.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur |
| [نمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B1.md) | Anlamlı | Beneklilik, leopar | Alacalı ve benekli olmak, leopar/parslara ad olmak, temiz tatlı su | Kur'an'da geçmez; beneklilik hali narın taneli yapısıyla biçimsel temas taşır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رمن | Merkez | Meyve, ilahi nimet | Çok taneli, zarlı bölmelerle korunan, sulu ve taçlı meyve | Çokluğun tek kabuk altında nizami birliğidir |
| زيتون | Komşu | Meyve, yağ kaynağı | Sıvı yağ barındıran, tek çekirdekli, aydınlatma ve gıda unsuru | Nardan farklı olarak tanelerden değil tek bir etli gövdeden çıkar |
| [نخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D9%84.md) | Komşu | Ağaç, tatlı gıda | Çöl ekosisteminin ana direği olan lifli hurma ağacı ve meyvesi | Nardan farklı olarak lifli, yüksek gövdeli ve kuraklığa dayanıklı temel besindir |
| [عنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%A8.md) | Komşu | Salkımlı sulu meyve | Dışarıda açıkça salkım halinde asılı duran sulu taneler bütünü | Nardaki gibi ortak bir sert kabukla örtülü değildir, taneler açıktadır |
| [حنظل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B8%D9%84.md) | Zıt | Acı, zehirli bitki | İçi acı, yenilmez, zehirli ve faydasız çöl kavunu | Narın tatlı, şifalı, besleyici ve zarif dizilimine karşılık itici ve acıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رمن (Rummān) | Nar meyvesi | Taneleri zarlarla ayrılmış, taçlı, şifalı ve simetrik meyve | Kesin |
| Latince | Punica granatum / Granatum | Taneli elma, nar | Granatus kökünden gelir; tohumlu ve taneli olmayı vurgular | Kesin |
| İngilizce | Pomegranate | Nar | Eski Fransızca pome granate (taneli elma) kökünden türetilmiştir | Kesin |
| Almanca | Granatapfel | Nar | Taneli elma anlamına gelen Latince yapının birebir çevirisidir | Kesin |
| Fransızca | Grenade | Nar | Taneli dane yapısına vurgu yapan Latince granum kökenli kelimedir | Kesin |

Kaynak: Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَالرُّمَّانَ مُشْتَبِهاً وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ | Yaratılış delili, intizam ve çeşitlilik | Yeryüzünün diriltilmesi, ürünlerin meyve vermesi ve olgunlaşmasındaki ilahi sanat bağlamı; En‘âm [6:99](https://lisan.digital/tr/ayet/6:99.md) |
| وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهاً وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ | İnfak, şükür ve israf yasağı | Bahçelerin, hasat gününün, hakkının verilmesinin ve tüketim dengesinin hatırlatılması; En‘âm [6:141](https://lisan.digital/tr/ayet/6:141.md) |
| فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ | Uhrevi ödül, cennet nimeti | İyilik ehli için hazırlanan iki cennetteki özel lezzetler ve ikramlar bağlamı; Rahmân [55:68](https://lisan.digital/tr/ayet/55:68.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Delâilü'n-nübüvve ve tevhid delilleri | Nar tanelerinin birbirine basmadan, zarlarla ayrılarak tek kabuk içinde büyümesi inayet ve hikmet delili sayılmıştır | Yaratılışta tesadüfün imkânsızlığı |
| Fıkıh | Zekât ve öşür hukuku | Nar gibi bahçe meyvelerinden öşür veya zekât alınıp alınmayacağı mezhepler arasında tartışılmıştır | Zirai mahsulün vergilendirilme kapsamı |
| Tefsir | Âyât-ı tekvîniyye tahlili | En‘âm suresindeki benzer ve benzer olmayan ifadesiyle yaprak, tat, biçim ve tanelerdeki harikalıklar incelenir | Teşbih ve tenzih bağlamında fıtri çeşitlilik |
| Hadis | Edeb ve tebessüt rivayetleri | Narın her tanesinde cennetten bir damla bulunduğu veya nar yemenin kalbi nurlandırdığına dair rivayetler senet açısından değerlendirilmiştir | Meyvenin bereketi ve sıhhi faydaları |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahdaniyet ve nimet şuuru | Kesret içinde vahdet timsali | Şükrü celbetme | Sayısız parçanın tek bir nizam altında toplanması ilahi birliğin tabiata nakşedilmiş delilidir | Güçlü |
| İlmi | Botanik ve morfolojik nizam | Mükemmel paketleme ve simetri | Matematiksel model | Tohumların kabuk içi yerleşimi fiziksel alanın en verimli kullanımına örnektir | Güçlü |
| Siyasi | Toplum yapısı ve adalet | Zümrelerin bir arada barış içinde yaşaması | Bütünleşme | Farklı dokuların ve fertlerin bir hukuk cidarı altında zarar görmeden korunması | Muhtemel |
| İktisadi | Ziraat ve ticaret serveti | Katma değeri yüksek tarımsal meta | Refah unsuru | Hem taze tüketilen hem işlenen, uzun süre dayanabilen iktisadi değer | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kompakt paketleme ve hücresel bölümleme | Alan optimizasyonu; küresel bir hacim içerisine en yüksek sayıda tohumun aralarına ince zarlar konularak minimum sürtünme ve maksimum dayanıklılıkla yerleştirilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Çoğulcu toplum modeli | Bireysel özerkliklerini (taneler) kaybetmeden ortak bir anayasal kabuk ve koruyucu zarlar altında bir arada var olan çokluk hali | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Nar kelimesini yalnızca market reyonundaki bir meyveye indirgeyerek Kur'an'ın bu meyveyi zikredişindeki kozmik ve estetik atıfları ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Nar, yeryüzünün suyla dirilmesinden hasat ahlakına ve cennet tasvirlerine kadar uzanan çok katmanlı bir nizam ve nimet göstergesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | En‘âm suresinde geçen benzer ve benzemez ifadesini sadece lezzet farkı sanmak; genetik, morfolojik ve kimyasal benzerlik içindeki muazzam çeşitliliği kavramaktan mahrum kalmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tabiat ayetlerindeki matematiksel ölçüyü, estetik intizamı ve yaratılışın gayeli olduğunu en somut ve bilinen bir meyve formu üzerinden doğrudan insan idrakine yaklaştırdığı için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış delillerinin sergilendiği En‘âm suresi 99. ve 141. ayetler ile cennet nimetlerinin sıralandığı Rahmân suresi 68. ayette belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Meyvelerin tesadüfi evrimsel atıklar olduğu iddiasını çürüterek, her bir tohumun ve meyvenin bir kasıt, ölçü ve hikmet tasarımıyla halk edildiğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sert ve küresel bir kabuk altında, ince şeffaf zarlarla ayrılmış kompartımanlarda düzenli biçimde istiflenmiş sulu ve tohumlu nar meyvesi.
- Soyut anlam: Kesretin vahdet içinde korunması; farklı tanelerin ve unsurların tek bir himaye örtüsü altında çatışmaksızın mükemmel bir ahenkle bir arada tutulması.
- Sistematik karşılık: Parça-bütün uyumu, optimum geometrik paketleme ve dış koruyucu sınır ile içsel zenginlik arasındaki dengeli ilişki.
- LaTeX modeli: $$M = \left( C, \bigcup_{i=1}^{n} T_i, \mathcal{R} \right) \quad \text{burada} \quad T_i \cap T_j = \emptyset \quad (i \neq j) \quad \text{ve} \quad \sum_{i=1}^{n} V(T_i) \le V(C)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $M$ nar meyvesinin bütünsel sistemini temsil eder. $C$ dış kabuğu ve kuşatıcı sınırı simgeler. $T_i$ kabuk içinde korunan bağımsız her bir tohum veya tanedir. Taneler zarlar sayesinde birbirine karışmaz, yani arakesitleri boştur ($T_i \cap T_j = \emptyset$). $\mathcal{R}$ taneleri bir arada tutan zarsı ağ ve intizam ilişkisidir. Tanelerin toplam hacmi ($\sum V(T_i)$), onları kuşatan kabuğun iç hacmini ($V(C)$) aşmaksızın optimum düzeyde doldurur; bu da çokluğun tek bir ölçü dahilinde mükemmel organizasyonunu matematiksel olarak ifade eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%85%D9%86/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/ayet/6:99.md) — وَالرُّمَّانَ

وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ فَأَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًا نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَرَاكِبًا وَمِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِهَا قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ وَجَنَّاتٍ مِنْ أَعْنَابٍ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُشْتَبِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ انْظُرُوا إِلَى ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَيَنْعِهِ إِنَّ فِي ذَلِكُمْ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): O’dur; gökten su indirmiş olan. Onunla her bitkiyi çıkardık. Ondan yeşillikler çıkardık. Ondan yığın yığın taneler, hurmaların tomurcuklarından sarkan salkımlar, birbirine hem benzeyen, hem benzemeyen üzümlerden, zeytinden ve nardan bahçeler yapıp çıkarıyoruz. Meyvesine; bir meyve verdikleri zaman, bir de olgunlaştıkları zaman bakın. Şüphesiz ki bunlarda; iman eden bir kavim için ayetler vardır.

### [En'am 6:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/ayet/6:141.md) — وَالرُّمَّانَ

وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ

Meal (IK): Çardaklı ve çardaksız bağları, tatları değişik ekin ve hrumaları, zeytin ve narı, birbirine benzer ve benzemez şekilde yaratıp yetiştirmiş olan O’dur. Her biri mahsul verdiği zaman, mahsulünden yeyin, hasad edildiği gün de, hakkını verin ve israf etmeyin. Çünkü O; israf edenleri sevmez.

### [Rahman 55:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/ayet/55:68.md) — وَرُمَّانٌ

فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ

Meal (IK): İkisinde de meyveler, hurma ve nar vardır.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Nar meyvesi veya ağacı demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الراء والنون والميم معهما
ر ن م، ر م ن، ن م ر، م ر ن مستعملات
رنم:
التَّرنم: ما استلذذت من صوت الطّرب وتطريب الصَّوْت، وهو تَرَنُّم الصَّوتِ للقَوْس والعُود والحمامةِ ونحوها. وهو يُرَنِّم الصَّوْتَ، ويَتَرَنَّمُ في صوته.
رمن:
الرُّمّان: معروفٌ، من الفواكه، الواحدةُ: رُمّانة.
نمر:
النَّمِرُ: سَبُعٌ أَخْبَثُ من الأَسَد. ويُقال للرَّجلِ السَّيىء الخُلُق: نَمِرٌ، وقد نَمِرَ وتَنَمَّرَ.
ونَمَّر وَجْهَهُ، أي: غبّره وعَبَّسَهُ.
والنَّمِرُ من السِّباع لونه أَنْمَرُ. وسَحابٌ نَمِرٌ: فيه آثار كآثار النَّمِر، قال أعرابيّ: أَرِنيها نَمِرة أركّها مَطِرةً.
ويُثنّى، فيقال: أرنيهما نَمِرَتَيْنِ أركّهما مَطِرتَيْنِ. ويُجمع: أرِنيهِنَّ نَمِراتٍ أركّهنّ مَطِراتٍ.
والنَّمير من الماء: العَذْب الهَنِيء المَريء، المُسمنِ النّاجع، قال:
كبِكْرِ مقاناةِ البياض بصُفـرةٍ		غذاها نَمِيرُ الماءِ غَيرُ المُحَلَّلِ
أي: لم يَنْزِلْ به أحدٌ.
وأنمار: حَيٌّ من ربيعة هم اليوم في اليمن.
والنّامرة: مِصْيَدة يُرْبط فيها شاةٌ، للذِّئب.
مرن:
مَرَنَ الشّيءُ يَمْرُنُ مُرُونةً، إذا استمرّ، وهو لَيِّنٌ في صَلابةٍ.
ومَرَنَتْ يَدُهُ على العمل: صَلُبَتْ واستَمَرَّتْ.. ومَرَنَ وَجْهُ فلانٍ على هذا الأمر، وإنّه لمُمَرَّنُ الوَجْه، قال: لِزازُ خَصْمٍ مَرِنٍ مُمَرَّنِ والمارِنُ: ما لانَ من الأنف، وفضل عن القَصَبة. والمارِنُ من الرِّماح: ما لان.
والمُرّانُ: الرِّماح الصُّلبة اللَّدْنة.

##### Türkçe

باب **الراء** و**النون** و**الميم** معهما
**ر ن م**، **ر م ن**، **ن م ر**، **م ر ن** kullanımdadırlar.

**رنم**:
**التَّرنم**: eğlence sesinden ve sesi nağmelendirmekten hoşlandığın şey; o, yay, ud, güvercin ve benzerleri için sesin nağmelenmesidir. Ve o, sesi nağmelendirir; ve sesinde nağmelenir.

**رمن**:
**الرُّمّان**: bilinen; meyvelerdendir; teki: **رُمّانة**.

**نمر**:
**النَّمِرُ**: aslandan daha habis bir yırtıcı. Ve kötü huylu adama denir: **نَمِرٌ**; ve gerçekten **نَمِرَ** ve **تَنَمَّرَ**.
Ve **نَمَّر** yüzünü; yani: onu tozlandırdı ve onu astı.
Ve yırtıcılardan **النَّمِرُ**; rengi **أَنْمَرُ**dur. Ve **سَحابٌ نَمِرٌ**: onda **النَّمِر**in izleri gibi izler vardır; bir bedevî dedi ki: Bana onu **نَمِرة** olarak göster; onu **مَطِرةً** olarak yığayım.
Ve ikil yapılır; denir ki: Bana ikisini **نَمِرَتَيْنِ** olarak göster; ikisini **مَطِرتَيْنِ** olarak yığayım. Ve çoğul yapılır: Bana onları **نَمِراتٍ** olarak göster; onları **مَطِراتٍ** olarak yığayım.
Ve sudan **النَّمير**: tatlı, hazmı kolay, sindirimi rahat; semirten, fayda veren; dedi ki:
كبِكْرِ مقاناةِ البياض بصُفـرةٍ		غذاها نَمِيرُ الماءِ غَيرُ المُحَلَّلِ
Yani: onun yanına hiç kimse konaklamadı.
Ve **أنمار**: Rabîa’dan bir kabile; bugün Yemen’dedirler.
Ve **النّامرة**: kurda karşı, içinde bir koyunun bağlandığı bir tuzak.

**مرن**:
**مَرَنَ** şey **يَمْرُنُ** **مُرُونةً**; eğer sürüp giderse; ve o, bir sertlik içinde yumuşaktır.
Ve eli işe **مَرَنَتْ**: sertleşti ve sürüp gitti.. Ve falanın yüzü bu iş üzerine **مَرَنَ**; ve o, elbette **مُمَرَّنُ الوَجْه**tir; dedi ki: **لِزازُ خَصْمٍ مَرِنٍ مُمَرَّنِ**. Ve **المارِنُ**: burundan yumuşayan ve kıkırdaktan artan şeydir. Ve mızraklardan **المارِنُ**: yumuşayan şeydir.
Ve **المُرّانُ**: sert, esnek mızraklar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ر ن م
رنم ، مرن ، نمر ، رمن .
رنم : أبو عُبَيد ، عن الأصمعيّ : مِن نَبات السهل : الحُرْبُثُ ، والرَّنَمة ، والتَّرِبَة .
قال شَمِر : رَواه المِسْعِريّ ، عن أبي عُبيد : الرَّنَمة .
وهو عِنْدنا : الرَّتَمة ، مِن دِقّ النَّبَات معروف .
وأَخبرني المُنذرِيّ ، عن أبي العَبّاس ، عن ابن الأعرابي ، قال : الرَّنَمة ، بالنُّون : ضَرْبٌ من الشَّجَر .
قلت : لم يَعرف شَمِر الرَّنمة فظنّ أنه تَصْحيف ، وصَيَّره الرَّتَمة ، والرَّتَمة : من الأَشجار الكِبَار ذات السّاق ؛ والرّنَمة ، من دِقّ النَّبات .
وقال اللَّيث : الرّنِيم : تَطْريب الصّوْت .
والترنُّم ، منه . والحمامة تَتَرَنَّم . والمُكّاء ، في صوته تَرْنِيم .
والقوسُ والعُود ما اسْتَلْذذت صَوْته فله تَرْنِيم ؛ وقال ذو الرُّمّة يَصِف الجُنْدُبَ :
كأنّ رِجْلَيْه رِجْلاَ مُقْطِفٍ عَجِلٍ
إذا تَجَاوَبَ من بُرْدَيْه تَرنِيمُ
أراد ب ( بُرْدَيْه ) : جَناحَيْه . وله صريرٌ يَقع فيها إذا رَمِض فَطار ، وجَعَله تَرنِيماً .
ثَعلب ، عن ابن الأعرابي ، قال : الرُّنُم : المُغَنِّيات المُجِيدات .
قال : والرُّنُم : الجَوَارِي الكَيِّسات .
رمن : الرُّمَّان ، معروف ، من الفَواكه ؛ قال الله تعالى في صِفة الجِنان : ( تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ ) ( الرحمن : 68 ) .
يقول القائل الذي لا يَعرف العربيَّة وحُدودَها : إنّ الله عزّ وجلّ قال : ( تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ ( ثم قال : ( فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ ( دلّ بالواو أنّ النخل والرُّمّان غير الفاكهة ، لأن الواو تَعْطف جُمْلة على جُملة .
قلت : وهذا جَهل بكلام العَرب ، والواو دَخلت للاختصاص ، وإن عُطِف بها . والعرب تَذْكر الشيءَ جُملةً ثم تَختَصّ من الجملة شيئاً ، تَفضِيلاً له وتَنبيهاً على ما فيه من الفضيلة ، وهو من الجملة ؛ ومنه قول الله عز وجل : ( حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ والصَّلَواةِ الْوُسْطَى ) ( البقرة : 238 ) فقد أمرهم بالصَّلوات جُملة ، ثم أَعاد الوُسطى تَخصيصاً لها بالتَّشديد والتأكيد ، وكذلك أعاد النَّخل والرُّمان ترغيباً لأهل الجَنَّة فيهما ؛ ومن هذا قوله عزّ وجلّ : ( مَن كَانَ عَدُوًّا لّلَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ ) ( البقرة : 98 ) ، فقد عُلم أنَّ جِبريل وميكال دَخَلا في الجملة ، وأُعيد ذكرهما دلالةً على فَضلهما وقُربهما مِن خالقهما .
ورَمّان ، بفتح الراء : موضعٌ .
ويُقال لِمَنبت الرُّمّان : مَرمَنة ، إذا كَثُر فيه أُصُوله .
والرُّمّانة ، تُصغّر : رُمَيمينة .
مرن : قال اللَّيثُ : مَرَن الشّيءُ يَمرُن مُرُوناً ، إذا استَمَرّ وهو لَيِّن في صَلاَبة .
ومَرَنَت يَدُ فلانٍ على العَمل ، أي صَلُبت واستَمَرّت .
ومَرَنَ وَجهُ الرَّجُل على هذا الأمر .
وإنه لَمُمَرَّنُ الوَجه ؛ قال رُؤبة :
فِرَارُ خَصمٍ مَعلٍ مُمَرَّنِ
والمَصدر : المُرُونة .
وقال شَمِر : مَرَنت الجِلدَ أَمرُنه مَرْناً ، ومَرَّنتُه تَمريناً .
وقد مَرَن الجِلد ، أي لانَ .
وأَمْرَنْت الرَّجُلَ بالقَوْل ، حتى مَرَن ، أي لانَ .
وقد مَرَّنُوه ، أي لَيَّنُوه .
وناقة مُمَارِنٌ : ذَلُولٌ مَرْكُوبَة .
والمارِنُ : ما لانَ مِن الأَنْف .
وقال الفَرّاء : يقال : مَرَد فلانٌ على الكلام ، ومَرَن ، إذا اسْتَمرّ فلم يَنْجع فيه .
وقال أبو عُبيد : مَرَنت الناقة أَمْرُنها مَرْناً ، إذا دَهنت أَسْفل خُفِّها بدُهْنٍ من حَفًى بها .
وقال الأصمعيّ : يقال للناقة إذا ضَربها الفَحل مِراراً فلم تَلْقَح : مُمَارِنٌ .
وقد مَارَنَت مِرَاناً .
ونحو ذلك قال ابن شُمَيل .
قال : وناقةٌ مِمْرانٌ ، إذا كانت لا تَلْقَح .
قال أبو عرو : التَّمرين : أن يَحْفى الدابّة فيرقّ حافرُه فتَدْهَنه بدُهْن ، أو تَطْليه بأَخثاء البَقَر وهي حارّة ؛ وقال ابن مُقْبل يَصف باطن مَنْسِم البَعير :
فرُحْنَا بَرَى كُلُّ أَيْديهما
سَرِيحاً تَخَدَّم بَعد المُرون
وقال أبو الهَيثم : المَرْن : العمل بما يُمَرِّنها ، وهو أن يَدْهَن خُفَّها .
وقال ابن مُقبل أيضاً :
يا دارَ سَلْمى خَلاَءً لا أُكَلِّفها
إلا المَرَانة حتى تَعْرِف الدِّينا
قال أبو عمرو : المَرانة هَضْبة من هَضبات بني عَجلان ، يُريد : لا أُكَلِّفها أن تَبْرح ذلك المكان وتَذْهب إلى موضع آخر .
وقال الأصمعي : المَرَانة : اسم ناقة كانت هاديةً بالطَّرِيق .
وقال : الدِّين : العَهد والأَمر الذي كانت تَعْهده .
ويُقال : المرانة : السُّكوت الذي مَرَنت عليه الدَّارُ .
وقيل : المَرانة : مَعْرفتُها .
أبو عُبيد : يقال ما زال ذلك دِينك ، ودَأْبَك ، ومَرِنَك ، ودَيْدَنك ، أي عادتك .
وقال ابن السِّكّيت : الأَمْران : عَصَبُ الذِّرَاعَيْن ؛ وأَنشد بيت الجَعْديّ :
فَأَدَلّ العَيْرُ حتى خِلْته
قَفَص الأَمْران يَعْدُو في شَكَلْ
قال صَحْبِي إذْ رَأَوْه مُقْبِلاً
ما تَراه شَأْنَه قُلْتُ أدَلّ
قال : أدل ، من الإِدْلال .
وأنشد غيرُه لِطَلْق بن عَدِيّ :
نَهْدُ التِليل سالم الأَمْران
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : يومُ مَرْنٍ ، إذا كان ذا كُسْوة وخِلَع .
ويومُ مَرْنٍ ، إذا كان ذا فِرار من العدوّ .
نمر : قال اللَّيْثُ : النَّمِرُ : سَبُع أَخْبث من الأَسَد .
ويقال للرَّجُل السَّيّىء الخُلق : قد نَمِر وتَنَمَّر .
ونَمَّر وَجْهَه ، أي غَبَّره وعَبَّسه .
قال : والنَّمير من الماء : العَذْب .
قال أبو عُبيد : النَّمِير : الماء الزَّاكِي في الماشية النّامِي .
وقال الأصمعيُّ : النَّمير : النامِي ، عَذْباً كان أو غير عَذب .
أبو تُرَاب : نَمَر في الجبل والشَّجر ، ونَمَل ، إذا عَلاَ فيها .
وقال الفراء : إذا كان الجمع قد سُمي به نَسبت إليه فقلت في أَنْمار : أَنْماري ، وفي معافر : معافِريّ ؛ فإذا كان الجمع غير مُسمًّى به نَسبت إلى واحده ، فقلت : نقيبيّ ، وعَرِيفيّ ، ومَنْكِبيّ .
وقال ابن الأعرابي : النُّمَرة : البَلَق .
والنَّمِرة : العَصْبَة .
والنمرة : بردة مخططة .
والنَّمِرة : الأُنْثى من النَّمِر .
والنِّسبة إلى النَّمر بن قاسطة : نَمَرِيّ ، بفتح المِيم .
ونُمَارَة : اسم قَبيلة .
وفي الحديث : فجاءه قومٌ مُجْتَابِي النِّمار ، أي جاءه قومٌ لابِسُو أُزُر من صُوفٍ مخطَّطة .
كُل شملة مُخطَّطة من مآزر الأعراب ، فهي : نَمرة .
وجمعها : نِمَار .
يقال : اجْتاب فلانٌ ثوباً ، إذا لَبِسه .

##### Türkçe

ر ن م
**رنم** ، **مرن** ، **نمر** ، **رمن** .

**رنم** : Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: sahranın bitkisinden: **الحُرْبُثُ** , **الرَّنَمة** , ve **التَّرِبَة** .
Şemir dedi: el-Mis‘arî, Ebû Ubeyd’den: **الرَّنَمة** diye rivayet etti.
Ve o, bizim yanımızda: **الرَّتَمة**’dir; bitkinin ince (küçük) kısmından, bilinen (bir şey)dir.
El-Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-‘Abbâs’tan, İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: **الرَّنَمة** , **النُّون** ile: ağaçtan bir türdür.
Dedim: Şemir **الرَّنمة**’yi tanımadı da onu tashîf sandı; onu **الرَّتَمة** yaptı. **الرَّتَمة**: gövdeli büyük ağaçlardandır; **الرّنَمة** ise bitkinin ince (küçük) kısmındandır.
El-Leys dedi: **الرّنِيم**: sesin terennümle güzelleştirilmesidir.
Ve **الترنُّم** ondan(dır). Ve güvercin **تَتَرَنَّم** eder. Ve **المُكّاء**: sesinde **تَرْنِيم** vardır.
Ve yay ve ud: sesini hoş bulduğun şey; onda **تَرْنِيم** vardır. Zü’r-Rumme çekirgeyi vasfederek dedi:
كأنّ رِجْلَيْه رِجْلاَ مُقْطِفٍ عَجِلٍ
إذا تَجَاوَبَ من بُرْدَيْه تَرنِيمُ
(**بُرْدَيْه**) ile muradı: iki kanadıdır. Ve onda, kızışıp uçtuğu zaman içine düşen bir gıcırtı vardır; onu **تَرنِيماً** kıldı.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den; dedi: **الرُّنُم**: iyi icra eden şarkıcı kadınlardır.
Dedi: ve **الرُّنُم**: zeki cariyelerdir.

**رمن** : **الرُّمَّان**; bilinen, meyvelerdendir. Allah Teâlâ cennetlerin sıfatında dedi: ( تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ ) ( الرحمن : 68 ) .
Arapçayı ve onun sınırlarını bilmeyen söyleyen kimse der ki: Allah عزّ وجلّ dedi: ( تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ ) sonra dedi: ( فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ ) ; **الواو** ile delâlet etti ki hurma ve nar meyveden başkadır; çünkü **الواو** bir cümleyi bir cümleye atfeder.
Dedim: Bu, Arapların sözüne dair bir cehalettir. **الواو** ihtisâs için girdi; onunla atfedilmiş olsa da. Araplar bir şeyi topluca zikreder, sonra topluluktan bir şeyi tahsis eder; onu üstün tutma ve onda bulunan fazilete dikkat çekme için; hâlbuki o, topluluktandır. Bunun(lar)ındandır Allah عزّ وجلّ’ün sözü: ( حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ والصَّلَواةِ الْوُسْطَى ) ( البقرة : 238 ) ; onlara namazları topluca emretti, sonra **الْوُسْطَى**’yı ona şiddet ve te’kîd ile tahsis için iade etti. Aynı şekilde hurma ve narı da cennet ehline onlarda rağbet ettirmek için iade etti. Bunun(lar)dan da O’nun عزّ وجلّ sözü: ( مَن كَانَ عَدُوًّا لّلَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ ) ( البقرة : 98 ) ; bilindi ki Cibrîl ve Mîkâl topluluğun içine girdi; ikisinin zikri, faziletlerine ve yaratıcılarına yakınlıklarına delâlet için iade edildi.
Ve **رَمّان** , **الراء**’nın fethiyle: bir yerdir.
Ve **الرُّمّان**’ın bittiği yere: **مَرمَنة** denir; onda kökleri çok olunca.
Ve **الرُّمّانة** küçültülür: **رُمَيمينة** .

**مرن** : el-Leys dedi: **مَرَن** şey **يَمرُن** **مُرُوناً**; eğer devamlı olduysa, sertlik içinde yumuşak iken.
Ve falanın eli işe **مَرَنَت**; yani sertleşti ve devamlı oldu.
Ve adamın yüzü bu iş üzerinde **مَرَنَ** oldu.
Ve o, elbette **لَمُمَرَّنُ** yüzdür; Rü’be dedi:
فِرَارُ خَصمٍ مَعلٍ مُمَرَّنِ
Ve mastar: **المُرُونة** .
Şemir dedi: deriyi **مَرَنت** ederim, onu **أَمرُنه** **مَرْناً**; ve onu **مَرَّنتُه** **تَمريناً** .
Ve deri **مَرَن** olmuştur; yani yumuşamıştır.
Ve adamı sözle **أَمْرَنْت** ettim, ta ki **مَرَن** oluncaya kadar; yani yumuşadı.
Ve onu **مَرَّنُوه**; yani onu yumuşattılar.
Ve **مُمَارِنٌ** deve: uysal, binilen.
Ve **المارِنُ**: burundan yumuşayan kısımdır.
El-Ferrâ dedi: denir: falan söz üzerinde **مَرَد** oldu ve **مَرَن**; eğer devam etti de onda fayda vermedi ise.
Ebû Ubeyd dedi: deveyi **مَرَنت** ederim, onu **أَمْرُنها** **مَرْناً**; eğer ayağının altını, ondan dolayı meydana gelen aşınmadan ötürü bir yağ ile yağladıysan.
El-Asma‘î dedi: erkek deve onu defalarca vurup da gebe kalmadığında deve için: **مُمَارِنٌ** denir.
Ve **مِرَاناً** olarak **مَارَنَت** olmuştur.
Buna benzerini İbn Şümeyl söyledi.
Dedi: ve **مِمْرانٌ** deve; eğer gebe kalmıyorsa.
Ebû ‘Amr dedi: **التَّمرين**: binek hayvanının ayağı aşınıp tırnağı incelince onu yağ ile yağlamandır; yahut onu, sıcak iken sığır tezeğiyle sıvaman(dır). İbn Mukbil, devenin tırnak içini vasfederek dedi:
فرُحْنَا بَرَى كُلُّ أَيْديهما
سَرِيحاً تَخَدَّم بَعد المُرون
Ebû’l-Heysem dedi: **المَرْن**: onu **يُمَرِّنها** eden şeyle yapılan iştir; o da ayağını yağlamandır.
İbn Mukbil yine dedi:
يا دارَ سَلْمى خَلاَءً لا أُكَلِّفها
إلا المَرَانة حتى تَعْرِف الدِّينا
Ebû ‘Amr dedi: **المَرانة** Benî ‘Aclân’ın tepelerinden bir tepedir; muradı: onu o yerden ayrılmaya ve başka bir yere gitmeye zorlamam.
El-Asma‘î dedi: **المَرَانة**: yolda kılavuz olan bir devenin adıdır.
Ve dedi: **الدِّين**: onun bildiği ahit ve emirdir.
Ve denir: **المَرانة**: evin üzerinde **مَرَنت** olduğu sükûttur.
Ve denildi: **المَرانة**: onun bilmesidir.
Ebû Ubeyd: denir: o, senin **دِينك**’in, **دَأْبَك**’in, **مَرِنَك**’in ve **دَيْدَنك**’in olmaya devam etti; yani âdetin.
İbnü’s-Sikkît dedi: **الأَمْران**: iki kolun siniridir. El-Ca‘dî’nin beytini okudu:
فَأَدَلّ العَيْرُ حتى خِلْته
قَفَص الأَمْران يَعْدُو في شَكَلْ
قال صَحْبِي إذْ رَأَوْه مُقْبِلاً
ما تَراه شَأْنَه قُلْتُ أدَلّ
Dedi: **أدل** , **الإِدْلال**’dandır.
Başka biri, Talḳ b. ‘Adî için okudu:
نَهْدُ التِليل سالم الأَمْران
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **يومُ مَرْنٍ**; eğer elbise ve hil‘at sahibi ise.
Ve **يومُ مَرْنٍ**; eğer düşmandan kaçış sahibi ise.

**نمر** : el-Leys dedi: **النَّمِرُ**: aslandan daha habis bir yırtıcıdır.
Ve kötü huylu adama denir: **نَمِر** oldu ve **تَنَمَّر** etti.
Ve yüzünü **نَمَّر** etti; yani onu tozlandırdı ve ekşitti.
Dedi: ve sudan **النَّمير**: tatlıdır.
Ebû Ubeyd dedi: **النَّمِير**: büyüyen hayvanda artan (bereketli) sudur.
El-Asma‘î dedi: **النَّمير**: artan (bereketli)dir; tatlı olsun veya tatlı olmayan.
Ebû Turâb: dağda ve ağaçta **نَمَر** etti ve **نَمَل** etti; eğer onların içinde yükseldiyse.
El-Ferrâ dedi: eğer cem‘ onunla adlandırılmış ise ona nisbet edersin; **أَنْمار** hakkında **أَنْماري** dersin, **معافر** hakkında **معافِريّ** dersin. Eğer cem‘ onunla adlandırılmış değilse tekiline nisbet edersin; **نقيبيّ** ve **عَرِيفيّ** ve **مَنْكِبيّ** dersin.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **النُّمَرة**: alaca(lık)tır.
Ve **النَّمِرة**: bağdır.
Ve **النمرة**: çizgili bir bürde(dir).
Ve **النَّمِرة**: **النَّمِر**’in dişisidir.
Ve **النَّمر بن قاسطة**’ya nisbet: **نَمَرِيّ**; **المِيم**’in fethiyle.
Ve **نُمَارَة**: bir kabilenin adıdır.
Hadiste: “Ona, **مُجْتَابِي النِّمار** bir kavim geldi”; yani ona, çizgili yünden izârlar giyen bir kavim geldi.
Bedevîlerin izârlarından her çizgili şemle: **نَمرة**’dir.
Cemi: **نِمَار** .
Denir: falan bir elbiseyi **اجْتاب** etti; eğer onu giydiyse.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والميم وما يثلثهما)
  (رمن)  الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال:
  * على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ *
  (رمي)  الراء والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو نَبْذ الشَّيء. ثم يحمل عليه اشتقاقاً واستعارة. تقول رَمَيْتُ الشيء أرمِيه. وكانت بينهم رِمِّيَّا، على فِعِّيلَى. وأرمَيْتُ على المائة: زِدْتُ عليها. فإن قيلَ فهذه الكلمة ما وجهها؟ قيل لـه: إذا زاد على الشَّيء فقد ترامَى إلى الموضع الذي بلغَه. ورَمَيْت بمعنى أرْمَيْتُ والمِرْماة: نَصْلُ السهم المدوَّرُ؛ وسمِّي بذلك لأنه يُرمَى به. والمَِرْماة: ظِلف الشَّاة. وفي الحديث: "لو أنّ أحدَهم دُعِيَ إلى مَِرْماتَين". والرَّمِيَّةُ: الصَّيد الذي يُرمَى. والرَّمِيُّ: السحابة العظيمة القَطْر. ويقال سُمِّيت رَمِيّاً لأنها تنشأ ثم تُرْمَى بقطَعٍ من السحاب من هنا وهُنا حتَّى تجتمع.
  وقال الخليل: رمى يرمي رِمايةً ورَمْياً ورِماءً. قال ابن السكّيت: خرجتُ أتَرَمَّى، إذا خرجتَ [ترمي] في الأغْراض([1]). ويقال أرْمَيْتُ الحَجَر من يدي إرْماءً. وقال أبو عُبيدة: يقال أرمَى اللهُ لك، أي نَصَرك وصنَع لَك. والرَّماء: الزِّيادة. وقد قلنا إنّ اشتقاق ذلك من الباب لأنه أمْرٌ يترامى إلى فَوق.
  (رمأ)  [أمّا] الراء والميم والهمزة فأصلٌ برأسه غير الأول، وهو قليل. يقال رمَأَت الإبل تَرْمأُ رمُوءاً ورَمْأً: أقامت في الكلأ والعُشْب. ورمأ فلانٌ في بني فلانٍ: أقام. ويقال أرمأت الأخبارُ: أشكَلَتْ. ومُرَمَّآت الأخبار، أي أباطيلُها.
  (رمث)  الراء والميم والثاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إصلاح شيءٍ وضمِّ بعضٍ إلى بعض. يقال رمَثْتُ الشَّيءَ: أصلحتُه. قال أبو دُواد:
وأَخٍ رَمَثْتُ دَرِيسَهُ *** ونصحتُه في الحرب نُصْحَا([2])  والرَّمَث: خشبٌ يضمّ* بعضُه إلى بعض ويُركَب. وفي الحديث: "إنّا نركب أرماثاً لنا في البحر"، وهو جمع رَمَثٍ. قال:
تمنَّيْتُ مِن حُبِّي بُثَينةَ أننا *** على رمَثٍ في البحر ليس لنا وَفْرُ([3])  والرِّمْث: مَرعىً من مراعي الإبل، وذلك لانضمام بعضِه إلى بعض. يقال إبلٌ رَمِثة ورَمَاثَى، إذا أكلت الرِّمْث فمرِضَتْ عنه. والرَّمَثُ أيضاً: بقيّة اللبن في الضَّرع، لأن ذلك متجمِّع.
  (رمج)  الراء والميم والجيم ليس أصلاً، وفيه ما يُقبَل ويُعتَمد عليه([4])، لكنَّهم يقولون: رَمَّجَ الأثَر بالتُّراب([5])؛ ورمَّج السُّطور: أفسَدَها.
  (رمح)  الراء والميم والحاء كلمةٌ واحدة، ثم يُصرَّف منها. فالكلمة الرُّمْح، وهو معروفٌ، والجمع رِماح وأرْماح. والسِّماك الرّامح: نَجمٌ، وسُمِّي بكوكبٍ يقْدُمه كأنَّه رُمْحه. فأمَّا قولهم: رَمَحَتْه الدَّابَّةُ، فمن هذا أيضاً لأنّ ضَرْبها إيّاهُ برِجلها كرمح الرَّامحِ برُمْحه. ومنه رَمَحَ الجُندبُ، إذا ضَرب الحصَى بيده. والرَّمَّاح: الذي يتَّخذ الرِّماح، وحِرفته الرِّماحة. والرَّامح: الطاعن بالرُّمْح. والرامح: الحامل له. ويقال للبُهْمَى إذا امتنَعتْ على الرّاعية: قد أخذَتْ رماحَها. كما قال:
أيَّامَ لم تأخُذْ إليَّ سِلاحَها ***إبِلي لِجلّتها ولا أبكارِها  (رمخ)  الراء والميم والخاء ليس بشيء. ويقال: إنَّ الرِّمْخ شجر([6]).
  (رمد)  الراء والميم والدال ثلاثة أصول: أحدُها مرضٌ من الأمراض، والآخَر لونٌ من الألوان، والثالث جنسٌ من السَّعْي.
  فالأول: الرَّمَد رَمَدُ العين، يقال رَمِدَ يَرْمَدُ رَمَداً، وهو رَمِد وأَرْمَدُ. ومنه الرَّمْد، وهو الهلاك، بسكون الميم. كما قال:
  * كأصْرَامِ عادٍ حينَ جَلَّلَها الرَّمْدُ([7]) *
  ويقال رمَدْنا القومَ نرمُِدهم، إذا أتينا عليهم.
  والثاني: الرَّماد، وهو معروف، فإذا كان أرقَّ ما يكون فهو رِمْدِدٌ. وهو يسمَّى للونه. يقال رَمَّدَتِ الناقةُ ترميداً، إذا تَركَتْ عند النِّتاج لبناً قليلاً. وإنّما يقال ذلك للونٍ يعتري ضرعَها. والأرمد: كلُّ شيءٍ أغْبَرَ فيه كُدْرَة، وهو من الرَّماد، ومنه قيل لضَربٍ من البعوض رُمْدٌ. وقال أبو وجزة وذكَرَ صائداً:
يبيت جارتُهُ الأفعى وسامِرُه *** رُمْدٌ به عاذرٌ منهن كالجَرَب([8])  والأَرمِداء، على وزن أفعلاء: الرَّماد. والمرمَّد من الشواء: الذي يُمَلُّ في الجمر. وفي المثل: "شَوَى أخُوك حتَّى إذا أنضَجَ رَمَّد([9])". فأمَّا قولهم: عام الرَّمادةِ، فقال قومٌ: كان مَحْلاً نزَل بالنّاس له رَمْد، وهو الهلاك. وقال آخرون: سمِّي بذلك لأنَّ الأرضَ صارت من المَحْل كالرَّماد([10]). وقال أبو حاتم: ماءٌ رَمِدٌ، إذا كان آجناً متغيِّراً.
  والأصل الثالث: الارْمِدَادُ: شِدّة العَدْو. ويقال ارْمَدَّ الظَّليمُ: أسرَعَ.
  (رمز)  الراء والميم والزاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال كتيبة رَمَّازة: تموج من نواحِيها. ويقال ضربه فما ارمَأَزَّ، أي ما تحرَّك. وارتَمَز أيضاً: تحرَّك.
  ويقولون: إِنّ الرَّاموز: البحر. وأراه في شعر هذَيل.
  (رمس)  الراء والميم والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تغطيةٍ وسَتْر. فالرَّمْس: التراب.
  والرِّياح الروامسُ: التي تُثير الترابَ فتدفِن الآثار. ويقال رَمَسْتُ على فلانٍ الخبرَ؛ إذا كتَمْتَه إِيَّاه. ورَمَست الرَّجُل وأرمستُه: دفنتُه.
  (رمش)  الراء والميم والشين ليس من مَحض اللُّغة، ولا ممّا جاء في صحيح أشعارِهم. على أنَّهم يقولون: الرَّمَش تَفَتُّلٌ في الأشفار، وحُمْرةٌ في الجفون. وربّما قالوا رَمَشَهُ بالحجَر: رماه. وذُكر عن الشيباني: رَمَشَتِ الغنم تَرْمُِش، إذا رعَتْ يسيراً. ويقال: الرَّمَش: بياضٌ يكون في أظفار الأحداث. وحكى اللِّحياني: أرضٌ رَمْشاء: جدبة([11]).
  (رمص)  الراء والميم والصاد أُصَيل يدلُّ* على إلقاءِ قَذَىً. يقولون رَمَصَتِ العين، إِذا أخرجت ما يخرُج منها عند الرّمَد. وقال ابن السِّكِّيت: يقال قبَحَ اللهُ أُمّاً رمَصَت به، أي ولدَتْه. وهذا إذا صحَّ فهو على ما ذكرناه من أنَّه مشبّه بقذىً يُرمَى به. ويقال رَمَصَتِ الدّجاجةُ: ذَرَقت.
  وفي الباب كلامٌ آخَرُ يدلُّ على صلاحٍ وخير. يقولون: رَمَصْت بينهم، أي أصلَحْت. وربما قالوا: رَمَص الله مُصِيبتَه يَرْمُصها رَمْصاً، إذا جَبَرها.
  (رمض)  الراء والميم والضاد أصلٌ مطَّرِدٌ يدلُّ على حِدّةٍ في شيء مِن حرٍّ وغيره. فالرَّمَض: حَرُّ الحجارةِ من شِدّة حَرّ الشمس. وأرضٌ رَمِضَةٌ: حارّة الحجارة. وذكر قومٌ أن رمَضانَ اشتقاقُه من شِدّة الحر؛ لأنَّهم لمَّا نقلوا اسمَ الشُّهور عن اللغة القديمة سَمَّوْها بالأزمنة، فوافق رمضانُ أيّامَ رَمَضِ الحرّ. ويجمع على رَمضانات وأرمِضاءَ. ومن الباب أرمضَهُ الأمرُ ورَمِضَ للأمْرِ.
  ورَمِض أيضاً، إذا أحرقَتْه الرَّمْضاء. ويقال رَمَضْتُ اللّحمَ على الرَّضْفِ، إذا أنضجْتَه. ومن الباب سِكِّين رَمِيض. وكلُّ حادٍّ رَمِيضٌ. وقد رَمَضْتُه أنا. ورَمِضَتِ الغنمُ، إذا رعَتْ في شدّة الحَرّ فقرِحت أكبادُها. ويقال: فلانٌ يترمَّضُ الظِّباءَ، إذا تبعها وساقَها حَتَّى تَفَسَّخَ قوائمُها من الرَّمْضاء ثمَّ يأخُذُها. ويقال ارتمَضَ بَطْنُه: فسَدَ، كأنَّ ثَمَّ داءً يُحْرِقُه. فأمّا قولُ القائل: أتيتُ فلاناً فلم أُصِبْه([12]) فرمَّضْتُ ترميضاً، وذلك أن ينتظرَه. وممكنٌ أن يكون شاذّاً عن الأصل. ويمكن أن يكون الميم مبدلةً من باء، كأنّه ربّضت، من رَبَض.
  (رمط)  الراء والميم والطاء ليس أصلاً، لكنَّهم يسمُّون ما اجتمع من العُرْفُطِ وغيرِه من شجر العِضاهِ رَمْطاً. وربّما قالوا رَمَطت الرّجلَ، إذا عِبْته رَمْطاً. وفيه نظر.
  (رمع)  الراء والميم والعين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وحركةٍ. فالرَّمَّاعةُ من الإنسان: الذي يضطرب من الصبيِّ على يافُوخِه. والرَّمَعَانُ: الاضطِراب. ويقال رَمَعَ أَنْفُ الرّجُل يَرمَع رمَعاناً، إذا تحرَّك من غضبٍ. ومن الباب قَبَحَ الله أمّاً رَمَعَتْ به، أي ولدَتْه. ومن ذلك اليَرْمَع: حجارةٌ بِيضٌ رِقاقٌ تلمَع في الشمس. ومن الباب إن صحّ، الرامِع، وهو الذي يطأطِئُ رأسَه ثم يرفعه. ويقال الرُّماع تغيُّر الوَجْه([13]) والباب كلُّه واحد. ويقولون: المُرَمِّعَة المَهْلكة([14]).
  (رمغ)  الراء والميم والغين لا أصلَ لـه، إلا بعض ما يأتي به ابنُ دريدٍ، من رَمَغْتُ الشيءَ، إذا عَركتَه بيدك، كالأديمِ وغيرِه.
  (رمق)  الراء والميم والقاف أصلٌ يدلُّ على ضَعفٍ وقِلّة. ويقال ترمَّقَ الرَّجلُ الماءَ وغيرَه، إذا حَسَا حُسْوةً [بَعد أُخرى([15])]. وهو مُرَمَّق العَيش، أي ضيِّقه. وما عَيْشُه إلا رَِماقٌ، يُراد به ما يُمْسِك الرَّمَق. والرَّمَق: باقي النَّفْسِ أو النَّفَس. قال:
وما الناسُ إلا في رَِماقٍ وصالح *** وما العيشُ إلا خِلفَةٌ ودُرُورُ  ويقولون: "أضرعَتِ المِعْزَى فرمِّقْ رمِّقْ"، أي اشربْ لبنَها قليلاً قليلاً؛ لأنّ المِعزَى تُنْزِلُ قبل نِتاجها بأيّام. والتَّرميق([16]): عملٌ يفعلُه الرجل لا يُحسِنُه. ويقال حبلٌ أرماقٌ، إذا كان ضعيفاً. وقد ارمَاقَّ ارمِيقاقاً.
  (رمك)  الراء والميم والكاف أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والثاني لُبْثٌ بمكان. فالأول الرُّمْكة من ألوان الإبل، وهو أشدُّ كدْرةً من الوُرْقة. ويقال جملٌ أرمَكُ. ومنه اشتقاق الرَّامَِك. والرَّمَكة: الأُنثى من البراذين. والأصل الآخر: رَمَكَ بالمكان، وهو رامك.
  (رمل)  الراء والميم واللام أصلٌ يدلُّ على رِقّةٍ في شيءٍ يتضامُّ بعضُه إلى بعض. يقال رَمَلت الحصير، وأرملتُ، *إذا سَخَّفْتَ نَسْجَه. قال:
  * كأنَّ نَسْجَ العنكبوتِ المُرْمَلِ([17]) *
  ثم يشبَّه بذلك، [فالرَّمَل]: القليل الضَّعيف من المطر، وجمعه أرمال. ومن الذي يقرب من هذا الباب الرَّمْل، وهو رَقيق. ومنه ترمَّل القَتيلُ بدمِهِ، إذا تلطخ؛ وهو قياسُ ما ذكَرْناه. ومن الباب الرَّمَل: الهَرْوَلة، وذلك أنه كالعَدْو أو المشْي الذي لا حصافةَ فيه. فأمّا المُرْمِلَ فهو الذي لا زادَ معه، سمِّي بذلك لأحدِ شيئين، إما رِقّةِ حاله، وإمّا للُصوقِه بالرّمل من فَقْره. والأرمَلُ مثلُ المُرمِل. قال جرير:
هَذِي الأراملُ قد قضَّيْتَ حاجتَها *** فمَنْ لحاجةِ هذا الأرمَلِ الذّكَرِ([18])
---------------------------------------------------------------
([1]) في الأصل: "الأرض"، وتصحيح هذه الكلمة والتكملة التي قبلها من المجمل.
([2]) البيت في اللسان (رمث) بدون نسبة.
([3]) البيت لأبي صخر الهذلي، من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93 وأمالي القالي (1: 148). وبعض أبياتها في اللسان (رمث).
([4]) في الأصل: "وبعمل عليه".
([5]) لم يرد هذا المعنى في اللسان والقاموس. ولم يأت شيء من المادة في الجمهرة.
([6]) الذي في اللسان والقاموس أن "الرمخ": الشجر المجتمع.
([7]) البيت لأبي وجزة السعدي، كما في اللسان (رمد 168). وصدره:
 * صببت عليكم حاصبي فتركتكم *
([8]) انظر اللسان (رمد) والحيوان (4: 216/ 5: 405).
([9]) يضرب مثلاً للرجل يعود بالفساد على ما كان أصلحه.
([10]) وقيل سمي به لأنهم  لما أجدبوا صارت ألوانهم كلون الرماد.
([11]) في القاموس: "وأرض رمشاء: ربشاء، أو جدبة، كأنه ضد". وذلك لأن الربشاء بالباء: الكثيرة العشب. وقد اقتصر في اللسان على أنها الكثيرة العشب، قال: "وسنة ربشاء ورمشاء. وبرشاء: كثيرة العشب".
([12]) في الأصل: "فلم تصبه".
([13]) في اللسان: "والرماع: داء في البطن يصفر منه الوجه". وفي القاموس: "وجع يعترض في ظهر الساقي حتى يمنعه من السقي... واصفرار وتغير في وجه المرأة من داء يصيب بظرها".
([14]) المهلكة، بتثليث اللام: المفازة. والمرمعة، لم ترد في اللسان. وفي القاموس: "والمرمعة كمحدثة: المفازة".
([15]) التكملة من اللسان.
([16]) في الأصل: "والرميق"، صوابه من اللسان والقاموس.
([17]) البيت في اللسان (رمل، غزل). مع نسبته في (غزل) إلى العجاج. انظر ديوانه 47. وأنشده في المخصص (17: 17) وذكر أنه إنما جر "المرمل" على الجوار. وذلك لأن المرمل من صفة النسج، فكان حقه النصب، لكن كذا روي بفتح الميم.
([18]) ليس في ديوان جرير. وروايته في اللسان (رمل): "كل الأرامل".
ـ

##### Türkçe

(رâ ve **م** ve onları üçleyen şeyler bâbı)
  (**رمن**)  **الراء** ve **الميم** ve **النون** tek bir kelimedir; o da **الرُّمَّان**’dır. **الرُّمَّانتان**: **عَبْسٍ** beldesinde iki tepedir. Dedi ki:
  * **الرُّمَّانَتين**’deki yurda doğru eğrilirsin *
  (**رمي**)  **الراء** ve **الميم** ve illetli harf tek bir asıldır; o da şeyin atılmasıdır. Sonra ona türetme ve mecaz olarak yüklenir. Dersin: **رَمَيْتُ** şeyi, onu **أرمِيه**. Aralarında **رِمِّيَّا** vardı, **فِعِّيلَى** vezni üzere. Ve **أرمَيْتُ** yüzün üzerine: ona artırdım. Eğer denilirse: şu kelimenin yönü nedir? Ona denilir: bir şeyin üzerine arttığında, ulaştığı yere doğru atılmış olur. Ve **رَمَيْت** mânâsında **أرْمَيْتُ**; ve **المِرْماة**: okun yuvarlatılmış temreni; onunla atıldığı için bununla adlandırıldı. Ve **المَِرْماة**: koyunun tırnağı. Hadiste: “Eğer onlardan biri **مَِرْماتَين**’e çağrılsaydı.” **الرَّمِيَّةُ**: atılan av. **الرَّمِيُّ**: büyük, damlası bol bulut. Ve denilir: **رَمِيّاً** diye adlandırıldı; çünkü doğar, sonra buradan ve şuradan bulut parçalarıyla atılır, ta ki toplanıncaya kadar.
  Ve Halîl dedi: **رمى** **يرمي** **رِمايةً** ve **رَمْياً** ve **رِماءً**. İbnü’s-Sikkît dedi: **أتَرَمَّى** diye çıktım; yani sen [atış yaparak] **الأغْراض**’a([1]) çıktığında. Ve denilir: elimden taşı **إرْماءً** olarak **أرمَيْتُ**. Ebû Ubeyde dedi: “Allah sana **أرمَى** etti” denilir; yani sana yardım etti ve senin için yaptı. **الرَّماء**: artış. Bunun türetmesinin bâbdan olduğunu söylemiştik; çünkü o, yukarıya doğru atışan bir iştir.
  (**رمأ**)  [Ama] **الراء** ve **الميم** ve hemze ise, birinciden başka başlı başına bir asıldır; ve azdır. Denilir: develer **رمَأَت** **تَرْمأُ** **رمُوءاً** ve **رَمْأً**: otlakta ve çayırda kaldı. Ve falan, falan oğulları içinde **رمأ**: kaldı. Ve denilir: haberler **أرمأت**: müşkil oldu. Ve **مُرَمَّآت الأخبار**: yani onların bâtılları.
  (**رمث**)  **الراء** ve **الميم** ve **الثاء** tek bir asıldır; bir şeyin ıslahına ve bir kısmını bir kısmına katmaya delâlet eder. Denilir: **رمَثْتُ** şeyi: onu ıslah ettim. Ebû Duvâd dedi:
وأَخٍ رَمَثْتُ دَرِيسَهُ *** ونصحتُه في الحرب نُصْحَا([2])  **الرَّمَث**: bir kısmı bir kısmına katılan ve bindirilen ağaçtır. Hadiste: “Biz denizde kendimize ait **أرماثاً** bineriz”; o, **رَمَثٍ**’in cem‘idir. Dedi ki:
تمنَّيْتُ مِن حُبِّي بُثَينةَ أننا *** على رمَثٍ في البحر ليس لنا وَفْرُ([3])  **الرِّمْث**: develerin otlaklarından bir otlaktır; bu, bir kısmının bir kısmına katılmasındandır. Denilir: develer **رَمِثة** ve **رَمَاثَى**, **الرِّمْث**’i yediklerinde ve ondan dolayı hastalandıklarında. **الرَّمَثُ** ayrıca: memede sütün kalıntısıdır; çünkü o, toplanmıştır.
  (**رمج**)  **الراء** ve **الميم** ve **الجيم** asıl değildir; onda kabul edilen ve dayanılan şey vardır([4]); lâkin derler: izi toprakla **رَمَّجَ**([5]); ve satırları **رمَّج**: onları bozdu.
  (**رمح**)  **الراء** ve **الميم** ve **الحاء** tek bir kelimedir; sonra ondan tasrîf edilir. Kelime **الرُّمْح**’tır; o, mâlûmdur; cem‘i **رِماح** ve **أرْماح**. **السِّماك الرّامح**: bir yıldızdır; önünde giden bir gezegenle, sanki onun mızrağıymış gibi adlandırıldı. Ama onların “binit onu **رَمَحَتْ**” sözleri, bu da bundandır; çünkü onun ayağıyla ona vurması, mızrakçının mızrağıyla mızraklaması gibidir. Ondan: çekirge **رَمَحَ**; yani eliyle çakılı vurduğunda. **الرَّمَّاح**: mızrak yapan; mesleği **الرِّماحة**. **الرَّامح**: **الرُّمْح** ile saplayan. Ve **الرامح**: onu taşıyan. Ve **البُهْمَى** çoban kadına karşı direnince ona denilir: mızraklarını almıştır. Nitekim dedi ki:
أيَّامَ لم تأخُذْ إليَّ سِلاحَها ***إبِلي لِجلّتها ولا أبكارِها  (**رمخ**)  **الراء** ve **الميم** ve **الخاء** bir şey değildir. Ve denilir: **الرِّمْخ** bir ağaçtır([6]).
  (**رمد**)  **الراء** ve **الميم** ve **الدال** üç asıldır: birincisi hastalıklardan bir hastalık, ikincisi renklerden bir renk, üçüncüsü koşmanın bir cinsidir.
  Birincisi: **الرَّمَد** gözün **رَمَدُ**’udur; denilir: **رَمِدَ** **يَرْمَدُ** **رَمَداً**; o, **رَمِد** ve **أَرْمَدُ**’dur. Ondan **الرَّمْد**; o da helâktir; mîm’in sükûnuyla. Nitekim dedi ki:
  * **الرَّمْدُ** onu kapladığı vakit Âd’ın kırpıntıları gibi([7]) *
  Ve denilir: kavme **رمَدْنا** **نرمُِدهم**; yani onların üzerine geldik.
  İkincisi: **الرَّماد**; o mâlûmdur. En ince olduğu vakit **رِمْدِدٌ**’dür. Renginden dolayı böyle adlandırılır. Denilir: dişi deve **رَمَّدَت** **ترميداً**; yani doğum esnasında az bir süt bıraktığında. Ancak bu, memesine arız olan bir renkten dolayı söylenir. **الأرمد**: içinde bulanıklık bulunan her tozlu şeydir; o, **الرَّماد**’dandır. Ondan, sivrisineğin bir türüne **رُمْدٌ** denildi. Ebû Vecze, bir avcıyı zikrederek dedi:
يبيت جارتُهُ الأفعى وسامِرُه *** رُمْدٌ به عاذرٌ منهن كالجَرَب([8])  **الأَرمِداء**، **أفعلاء** vezni üzere: **الرَّماد**. Kızartmadan **المرمَّد**: közde gömülerek pişirilendir. Meselde: “Kardeşin kızarttı; ta ki pişirince **رَمَّد** etti([9]).” Ama onların “**عام الرَّمادةِ**” sözleri: bir kavim dedi ki, insanlara inen bir kıtlıktı; onun **رَمْد**’ü, yani helâkı vardı. Başkaları dedi ki: kıtlıktan yer **الرَّماد** gibi olduğundan bununla adlandırıldı([10]). Ebû Hâtim dedi: **ماءٌ رَمِدٌ**; yani kokmuş, değişmiş olduğunda.
  Üçüncü asıl: **الارْمِدَادُ**: koşmanın şiddeti. Ve denilir: devekuşu **ارْمَدَّ**: hızlandı.
  (**رمز**)  **الراء** ve **الميم** ve **الزاء** tek bir asıldır; hareket ve çalkantıya delâlet eder. Denilir: **كتيبة رَمَّازة**: yanlarından dalgalanır. Ve denilir: ona vurdu da **ارمَأَزَّ** etmedi; yani hareket etmedi. Ve **ارتَمَز** da: hareket etti.
  Ve derler: **الرَّاموز** denizdir. Onu Hüzeyl’in şiirinde görüyorum.
  (**رمس**)  **الراء** ve **الميم** ve **السين** tek bir asıldır; örtmeye ve gizlemeye delâlet eder. **الرَّمْس**: topraktır.
  **الرِّياح الروامسُ**: toprağı kaldırıp izleri gömen rüzgârlardır. Ve denilir: falandan haberi **رَمَسْتُ**; yani onu ondan gizledim. Ve adamı **رَمَست** ve **أرمستُه**: onu gömdüm.
  (**رمش**)  **الراء** ve **الميم** ve **الشين** saf dilin içinden değildir; onların sahih şiirlerinde gelenlerden de değildir. Bununla beraber derler: **الرَّمَش** kirpiklerde bükülme ve göz kapaklarında kızarıklıktır. Ve bazen “onu taşla **رَمَشَهُ**” derler: onu attı. Şeybânî’den zikredildi: koyun **رَمَشَت** **تَرْمُِش**; yani az otladığında. Ve denilir: **الرَّمَش** gençlerin tırnaklarında olan bir beyazlıktır. Lihyânî nakletti: **أرضٌ رَمْشاء**: kıraç([11]).
  (**رمص**)  **الراء** ve **الميم** ve **الصاد** kökçe, bir çapak atmaya delâlet eder. Derler: göz **رَمَصَت**; yani **الرّمَد** esnasında ondan çıkan şeyi çıkardığında. İbnü’s-Sikkît dedi: “Allah, kendisiyle **رمَصَت** eden anayı çirkin kılsın”; yani onu doğurdu. Bu sahihse, bizim zikrettiğimiz üzere, atılan bir çapağa benzetilmiştir. Ve denilir: tavuk **رَمَصَت**: pisledi.
  Bâbda, ıslaha ve hayra delâlet eden başka söz vardır. Derler: aralarında **رَمَصْت**; yani ıslah ettim. Ve bazen derler: Allah onun musibetini **رَمَص** eder, onu **يَرْمُصها** **رَمْصاً**; yani onu onarır.
  (**رمض**)  **الراء** ve **الميم** ve **الضاد** düzenli bir asıldır; sıcaktan ve başkasından bir şeyde keskinliğe delâlet eder. **الرَّمَض**: güneşin şiddetli hararetinden taşların sıcağıdır. **أرضٌ رَمِضَةٌ**: taşları sıcak yer. Bir kavim zikretti ki **رمَضانَ**’ın türetmesi şiddetli sıcaktandır; çünkü ayların adını eski dilden naklettiklerinde onları zamanlarla adlandırdılar; Ramazan, sıcağın **رَمَضِ** günlerine rastladı. **رَمضانات** ve **أرمِضاءَ** üzere cem‘ edilir. Bâbdan: iş onu **أرمضَهُ** ve iş için **رَمِضَ**.
  Ve **رَمِض** da; yani **الرَّمْضاء** onu yaktığında. Ve denilir: eti **الرَّضْفِ** üzerinde **رَمَضْتُ**; yani onu pişirdiğimde. Bâbdan: **سِكِّين رَمِيض**. Ve her keskin şey **رَمِيضٌ**’dur. Onu ben **رَمَضْتُ**. Ve koyun **رَمِضَت**; yani şiddetli sıcakta otlayıp ciğerleri yaralandığında. Ve denilir: falan, ceylanları **يترمَّضُ**; yani onları takip eder ve sürer; ta ki ayakları **الرَّمْضاء**’dan parçalanır, sonra onları alır. Ve denilir: karnı **ارتمَضَ**: bozuldu; sanki orada onu yakan bir hastalık varmış gibi. Ama söyleyenin “falana geldim de onu bulamadım([12]); sonra **رمَّضْتُ** **ترميضاً**” sözü: bu, onu beklemesidir. Asıldan şâz olması mümkündür. Ve mîm’in bâ’dan bedel olması da mümkündür; sanki **ربّضت** gibi, **رَبَض**’dan.
  (**رمط**)  **الراء** ve **الميم** ve **الطاء** asıl değildir; lâkin **العُرْفُطِ** ve başka **شجر العِضاهِ**’dan toplanan şeye **رَمْطاً** derler. Ve bazen “adamı **رَمَطت**” derler; yani onu **رَمْطاً** ayıpladığında. Onda bakış vardır.
  (**رمع**)  **الراء** ve **الميم** ve **العين** bir asla delâlet eder: çalkantı ve hareket. İnsandan **الرَّمَّاعةُ**: çocuğun bıngıldağı üzerinde çalkalanan şeydir. **الرَّمَعَانُ**: çalkantıdır. Ve denilir: adamın burnu **رَمَعَ** **يَرمَع** **رمَعاناً**; yani öfkeden hareket ettiğinde. Bâbdan: “Allah, kendisiyle **رَمَعَتْ** eden anayı çirkin kılsın”; yani onu doğurdu. Ondan **اليَرْمَع**: güneşte parlayan ince beyaz taşlardır. Bâbdan, sahihse: **الرامِع**; o, başını eğip sonra kaldırandır. Ve denilir: **الرُّماع** yüzün değişmesidir([13]); bâbın hepsi birdir. Ve derler: **المُرَمِّعَة** helâk edici yer([14]).
  (**رمغ**)  **الراء** ve **الميم** ve **الغين** için asıl yoktur; ancak İbn Düreyd’in getirdiği bazı şey müstesna: “şeyi **رَمَغْتُ**”; yani onu elinle ovaladığında; deri ve başkası gibi.
  (**رمق**)  **الراء** ve **الميم** ve **القاف** bir asla delâlet eder: zayıflık ve azlık. Ve denilir: adam suyu ve başkasını **ترمَّقَ**; yani bir yudum [bir yudumdan sonra([15])] içtiğinde. O, **مُرَمَّق العَيش**’tir; yani darıdır. Onun yaşayışı ancak **رَِماقٌ**’tır; bununla **الرَّمَق**’ı tutan şey kastedilir. **الرَّمَق**: canın yahut nefesin kalanı. Dedi ki:
وما الناسُ إلا في رَِماقٍ وصالح *** وما العيشُ إلا خِلفَةٌ ودُرُورُ  Ve derler: “Keçi sütü indirdi; o hâlde **رمِّقْ رمِّقْ**”; yani onun sütünü azar azar iç; çünkü keçi, doğumundan günler önce indirir. **التَّرميق**([16]): adamın iyi yapamadığı bir iştir. Ve denilir: **حبلٌ أرماقٌ**; yani zayıf olduğunda. Ve **ارمَاقَّ** **ارمِيقاقاً** olmuştur.
  (**رمك**)  **الراء** ve **الميم** ve **الكاف** iki asıldır: biri renklerden bir renk, ikincisi bir yerde kalıştır. Birincisi: develerin renklerinden **الرُّمْكة**; o, **الوُرْقة**’dan daha şiddetli bulanıklıktır. Ve denilir: **جملٌ أرمَكُ**. Ondan **الرَّامَِك**’in türetmesi. **الرَّمَكة**: binek atlarının dişisi. Diğer asıl: yerde **رَمَكَ**; o, **رامك**’tir.
  (**رمل**)  **الراء** ve **الميم** ve **اللام** bir asla delâlet eder: bir şeyde incelik; onun bir kısmı bir kısmına sıkıca yaklaşır. Denilir: hasırı **رَمَلت** ve **أرملتُ**; *yani dokumasını sıklaştırdığında. Dedi ki:
  * **المُرْمَلِ** örümcek dokuması gibi([17]) *
  Sonra bununla benzetilir; [**فالرَّمَل**]: yağmurdan az, zayıf olandır; cem‘i **أرمال**. Bu bâba yakın olan şeylerden: **الرَّمْل**; o incedir. Ondan: öldürülen kimse kanıyla **ترمَّل**; yani bulaştığında; bu, zikrettiğimizin kıyasıdır. Bâbdan: **الرَّمَل**: hızlı yürüyüştür; çünkü o, koşma yahut içinde ağırbaşlılık olmayan yürüyüş gibidir. Ama **المُرْمِلَ** azığı olmayan kimsedir; iki şeyden biri için böyle adlandırıldı: ya hâlinin inceliği için, ya da fakirliğinden dolayı kuma yapışması için. **الأرمَلُ** **المُرمِل** gibidir. Cerîr dedi:
هَذِي الأراملُ قد قضَّيْتَ حاجتَها *** فمَنْ لحاجةِ هذا الأرمَلِ الذّكَرِ([18])
---------------------------------------------------------------
([1]) Asılda: “**الأرض**”; bu kelimenin tashihi ve ondan önceki tekmîl, **المجمل**’dendir.
([2]) Beyit, **اللسان**’da (**رمث**) nisbesizdir.
([3]) Beyit, Ebû Sahr el-Hüzelî’nindir; **بقية أشعار الهذليين** 93 ve **أمالي القالي** (1: 148)’de, Bâzı beyitleri **اللسان**’da (**رمث**)tedir.
([4]) Asılda: “**وبعمل عليه**”.
([5]) Bu mânâ **اللسان** ve **القاموس**’ta gelmemiştir. Maddeden bir şey **الجمهرة**’de gelmemiştir.
([6]) **اللسان** ve **القاموس**’ta olan: “**الرمخ**”: toplanmış ağaçtır.
([7]) Beyit Ebû Vecze es-Sa‘dî’nindir; **اللسان**’da (**رمد** 168) olduğu gibi. Sadrı:
 * صببت عليكم حاصبي فتركتكم *
([8]) **اللسان** (**رمد**) ve **الحيوان** (4: 216/ 5: 405)’a bak.
([9]) Bir adamın, ıslah ettiği şeye fesatla dönmesi hakkında mesel olarak vurulur.
([10]) Ve denildi: onunla adlandırıldı; çünkü kıtlıktan yer **الرَّماد** gibi oldu.
([11]) **القاموس**’ta: “**وأرض رمشاء: ربشاء، أو جدبة، كأنه ضد**”. Bu, çünkü **الربشاء** bâ ile: otu çok olandır. **اللسان**’da onun otu çok olduğuna iktisar etti; dedi ki: “**وسنة ربشاء ورمشاء. وبرشاء: كثيرة العشب**”.
([12]) Asılda: “**فلم تصبه**”.
([13]) **اللسان**’da: “**والرماع: داء في البطن يصفر منه الوجه**”. **القاموس**’ta: “... ve kadının yüzünde, onun bızrına isabet eden bir hastalıktan dolayı sararma ve değişme”.
([14]) **المهلكة**, lâm’ın üçlenmesiyle: çöl. **المرمعة**, **اللسان**’da gelmemiştir. **القاموس**’ta: “**والمرمعة كمحدثة: المفازة**”.
([15]) Tekmîl **اللسان**’dandır.
([16]) Asılda: “**والرميق**”; doğrusu **اللسان** ve **القاموس**’tandır.
([17]) Beyit **اللسان**’da (**رمل، غزل**)dir. (**غزل**)de, **العجاج**’a nisbetiyle. Dîvânına bak: 47. **المخصص** (17: 17)’de rivayet etti ve “**المرمل**”in, komşuluk üzere cer edildiğini zikretti. Çünkü **المرمل**, dokumanın sıfatındandır; hakkı nasb idi; lâkin böyle rivayet edildi; mîm’in fethasıyla.
([18]) Cerîr’in dîvânında değildir. Rivayeti **اللسان**’da (**رمل**): “**كل الأرامل**”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر م ن
من صدور الْمُرّان يُقتطف رُمّان الصدور‏.‏
وقال النابغة‏:‏ يخططن بالعيدان في كل مجلس ويخبـأن رمـان الثـديّ النواهـد يعددن مفاخر الآباء‏.‏
وملأت الدابة رمانتها وهي موضع العلف م جوفها‏.‏
وأكل حتى نتـأت رمانته وهي السرة وما حولها‏.‏

##### Türkçe

ر م ن
**الْمُرّان**ın göğüslerinden **رُمّان الصدور** koparılır.‏
Nâbiga dedi ki: Her mecliste çubuklarla çizerler ve **رمـان الثـديّ** olan **النواهـد**i gizlerler; babaların övünçlerini sayarlar.‏
Binek hayvanı **رمانتها**nı doldurdu; o, onun iç boşluğunda yem yeridir.‏
Ve **رمانته**si kabarıncaya kadar yedi; o, göbek ve onun çevresidir.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرُّمَّانُ: حَمْلُ شجرة معروفة من الفواكه، واحدته رُمَّانة. الجوهري: قال سيبويه سأَلته، يعني الخليل، عن الرُّمان إذا سمي به فقال: لا أَصرفه في المعرفة وأَحمله على الأَكثر إذا لم يكن له معنى يعرف به أَي لا يُدْرَى من أَي شيء اشتقاقه فيحمله على الأَكثر، والأَكثر زيادة الأَلف والنون؛ وقال الأَخفش: نونه أَصلية مثل قُرَّاصٍ وحُمَّاض، وفُعَّال أَكثر من فُعْلانٍ؛ قال ابن بري: لم يقل أَبو الحسن إن فُعَّالاً أَكثر من فُعْلان بل الأَمر بخلاف ذلك، وإنما قال إن فُعَّالاً يكثر في النبات نحو المُرَّان والحُمَّاض والعُلاَّم، فلذلك جعل رُمَّاناً فُعَّالاً. وفي حديث أُم زرع: يَلْعَبان من تحت خَصْرِها برُمَّانَتين أَي أَنها ذاتُ رِدْفٍ كبير، فإِذا نامت على ظهرها نَبا الكَفَلُ بها حتى يصير تحتها مُتَّسَعٌ
يجري فيه الرُّمان، وذلك أَن ولديها كان معهما رُمَّانتان، فكان أَحدهما يرمي برمانته إلى أَخيه، ويرمي أَخوه الأُخرى إليه من تحت خصرها. ورُمَّانة الفرس: الذي فيه علفه؛ قال ابن سيده: وذكرته ههنا لأَنه ثلاثي عند الأَخفش، وقد تقدم ذكره في رمم على ظاهر رأْي الخليل وسيبويه، وذكره الأَزهري هنا أَيضاً. وقوله في التنزيل العزيز في صفة الجنان: فيهما فاكهةٌ ونخلٌ ورُمَّان؛ دل بالواو على أَن الرمان والنخل غير الفاكهة لأَن الواو تعطف جملة على جملة، قال أَبو منصور: هذا جهل بكلام العرب والواو دخلت للاختصاص، وإن عطف بها، والعرب تذكر الشيء جملة ثم تخص من الجملة شيئاً تفصيلاً له وتنبيهاً على ما فيه من الفضيلة؛ ومنه قوله عز وجل: حافظوا على الصلوات والصلاة الوُسْطى؛ فقد أَمرهم بالصلاة جملة ثم أَعاد الوسطى تخصيصاً لها بالتشديد والتأْكيد، وكذلك أَعاد النخل والرمان ترغيباً لأَهل الجنة فيهما، ومن هذا قوله عز وجل: من كان عَدُوّاً لله وملائكته وكتبه ورسله وجبريل وميكال؛ فقد علم أَن جبريل وميكال دخلا في الجملة وأُعيد ذكرهما دلالة على فضلهما وقربهما من خالقهما. ويقال لمَنْبِتِ الرُّمان مَرْمَنة إذا كثر فيه أُصوله. والرُّمانة تصغر رُمَيْمينة. ورَمَّان، بفتح الراء: موضع، وفي الصحاح: جبل لطيِّءِ. وإِرْمينِيَّةُ، بالكسر: كُورة بناحية الرُّوم، والنسبة إليها أَرْمَنِيّ، بفتح الهمزة والميم؛ وأَنشد ابن بري قول سَيَّارة بن قَصِير:
فلو شَهِدَتْ أُمُّ القُدَيْدِ طِعانَنا،
بمَرْعَشَ خَيْلَ الأَرْمَنِيِّ، أَرَنَّتِ
(* قوله «بمرعش» اسم موضع كما أَنشده ياقوت فيه).

##### Türkçe

**الرُّمَّانُ**: Bilinen meyvelerden bir ağacın meyvesi; onun teki **رُمَّانة**’dır.

Cevherî: Sîbeveyh dedi ki: Ona, yani Halîl’e, **الرُّمان** hakkında, onunla adlandırıldığı zaman sordum; dedi ki: “Onu marifede sarf etmem ve onu, kendisiyle bilinen bir mânası olmadığı zaman, daha çoğun olana hamlederim”; yani “hangi şeyden iştikakı olduğu bilinmez; böylece onu daha çoğun olana hamleder”; ve daha çoğun, **الأَلف** ve **النون**’un ziyadesidir. Ahfeş dedi ki: “Onun **نون**’u asıldır; **قُرَّاصٍ** ve **حُمَّاض** gibi; ve **فُعَّال** vezni, **فُعْلانٍ**’dan daha çoktur.” İbn Berrî dedi ki: Ebü’l-Hasen, “**فُعَّال**’ın **فُعْلان**’dan daha çok olduğunu” söylemedi; bilakis iş bunun tersinedir; ancak o, “**فُعَّال**’ın bitkide çok olduğunu; **المُرَّان** ve **الحُمَّاض** ve **العُلاَّم** gibi” dedi; bu sebeple **رُمَّان**’ı **فُعَّال** yaptı.

Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Onun belinin altından iki **رُمَّانَة** ile oynarlar”; yani o, büyük kalçalıdır; sırtüstü yattığı zaman, kalça onunla yükselir; ta ki onun altında bir genişlik olur; içinde **الرُّمان** akar; bu, şundan dolayıdır ki iki oğlunun yanında iki **رُمَّانَة** vardı; böylece ikisinden biri **رُمَّانَة**’sini kardeşine atar, kardeşi de ötekini ona belinin altından atardı.

**ورُمَّانة الفرس**: içinde yeminin bulunduğu şey. İbn Sîde dedi ki: Onu burada zikrettim; çünkü o, Ahfeş’e göre üç harflidir; Halîl ve Sîbeveyh’in zâhir görüşü üzere **رمم**’de onun zikri geçmişti; Ezherî de onu burada ayrıca zikretti.

Azîz tenzîlde, cennetlerin sıfatında olan sözü: “İkisinde meyve ve hurma ve **رُمَّان** vardır”; **الواو** ile delâlet etti ki **الرُّمَّان** ve **النخل** meyveden başkadır; çünkü **الواو** bir cümleyi bir cümleye atfeder. Ebû Mansûr dedi ki: Bu, Arapların sözüne dair bir cehalettir; **الواو** ihtisasa girdi; her ne kadar onunla atıf yapılmış olsa da; Araplar bir şeyi topluca zikreder, sonra topluluktan bir şeyi, onun için tafsil olarak ve onda bulunan fazilete dikkat çekmek için, tahsis eder; bunun örneği, azze ve celle’nin sözü: “Namazları ve orta namazı koruyun”; onlara namazı topluca emretti, sonra orta olanı, ona şiddetlendirme ve te’kîd ile tahsis ederek, iade etti; bunun gibi, cennet ehline ikisinde rağbet ettirmek için, **النخل** ve **الرُّمَّان**’ı iade etti. Bunun cümlesinden, azze ve celle’nin sözü: “Kim Allah’a ve meleklerine ve kitaplarına ve resullerine ve Cebrîl’e ve Mîkâl’e düşman olursa”; bilindi ki Cebrîl ve Mîkâl cümleye girmişti; ikisinin zikri, faziletlerine ve yaratıcılarına yakınlıklarına delâlet için iade edildi.

**مَرْمَنة** denir **لِمَنْبِتِ الرُّمان**’a, onda kökleri çok olduğu zaman.

**الرُّمانة** küçültülür: **رُمَيْمينة**.

**رَمَّان** (râ’nın fethiyle): bir yer; **الصحاح**’ta: Tayy’ için bir dağ.

**إِرْمينِيَّةُ** (kesre ile): Rûm tarafında bir kûre; ona nisbet: **أَرْمَنِيّ** (hemzenin ve mîm’in fethiyle). İbn Berrî, Seyyâre b. Kasîr’in sözünü inşâd etti:

فلو شَهِدَتْ أُمُّ القُدَيْدِ طِعانَنا،
بمَرْعَشَ خَيْلَ الأَرْمَنِيِّ، أَرَنَّتِ

(* Onun sözü: “**بمرعش**” bir yer adıdır; Yâkût’un onu inşâd ettiği gibi.)

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر م ن * * الرُّمَّانُ * فاكهة الواحدة * رُمَّانَةٌ * فإن سميت به لم تصرفه عند الخليل وتصرفه عند الأخفش و * أرْمِينِيَة * بالكسر كورة بناحية الروم والنسبة إليها * أرْمَنِيٌّ * بفتح الميم

##### Türkçe

* ر م ن * * **الرُّمَّانُ** * bir meyvedir; bir tanesi: * **رُمَّانَةٌ** *; onunla adlandırırsan, Halîl’e göre onu sarf etmezsin; Ahfeş’e göre ise onu sarf edersin. Ve * **أرْمِينِيَة** * kesre ile: Rum tarafında bir nahiye (kûre)dir; ona nisbet: * **أرْمَنِيٌّ** * mîm’in fethasıyla.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

:
وفي المحْكَمِ : حَمْلُ شَجَرَةٍ مَعْروفَةٍ مِن الفاكِهَةِ ؛ ( الواحِدَةُ بهاءٍ ) .
وفي الصِّحاحِ : قالَ سِيْبَوَيْهِ : سأَلْته ، يعْنِي الخَلِيلَ ، عن الرُّمَّان إذا سمِّي به ، قالَ : لا أَصْرِفه في المعْرفَةِ وأَحْمِله على الأَكْثَر إذا لم يكنْ له معْنًى يُعْرَفُ به ، أَي لم يُدْرَ مِن أَي شيءٍ اشْتِقَاقُه فيَحْمِله على الأَكْثَرُ ، والأَكْثَرِ زِيادَةُ الأَلفِ والنُّون .
وقالَ الأخّفَش : نونُه أَصْليَّة مثْلَ قُرَّاصٍ وحُمَّاضٍ ، وفُعَّالٍ أَكْثَر مِن فُعْلانٍ ، ا ه .
قالَ ابنُ بَرِّي : بل الأَمْرُ بِخِلافِ ذلِكَ ، وإنَّما قالَ إنَّ فُعَّالاً لا يكثرُ في النَّباتِ نَحْو المُرَّان والحُمَّاض والعُلاَّم ، فلذلِكَ جعلَ رُمَّاناً فُعَّالاً .
وقالَ ابنُ سِيْدَه : وذَكَرْته هنا لأنَّه ثلاثيٌّ عِنْدَ الأخْفَش ، وقد تقدَّمَ ذِكْرُه في رَمَمَ على ظاهِرِ رأْي الخَليلِ

وسِيْبَوَيْه ، وذَكَرَه الأزْهرِيُّ هنا أَيْضاً .
( و ) قالَ الأطبَّاءُ : ( حُلْوُهُ مُلَيِّنٌ للطَّبيعَةِ والسُّعالِ وحامِضُه بالعَكْسِ ، ومُزُّهُ نافِعٌ لالتِهابِ المَعِدَةِ ووَجَعِ الفُؤادِ ) ؛ قالوا : ( وللرُّمَّانِ سِتَّةُ طُعُومٍ كما للتُّفَّاحِ ، وهو مَحْمُودٌ لِرِقَّتِه وسُرْعَةِ انْحِلالهِ ولَطافَتِهِ والمَرْمَنَةُ : مَنِبَثُهُ إذا كَثُرَ فيه .
( ورُمَّانُ السَّعَالِي : الخَشْخاشُ الأَبْيَضُ أَو صِنْفٌ منه ) تأَلَفُه السَّعالِي .
( ورُمَّانُ الأنْهارِ : هو النَّوعُ الكثيرُ مِن الهَيُوفارِيقُونَ .
( والرُّمَّانَتانِ : ع دونَ هَجَرَ .
( وقَصْرُ الرُّمَّانِ : بواسِطَ ، منه يَحْيَى بنُ دِينارٍ أَبو هاشِمٍ ) ، لأنَّه نزلَهُ ، ثِقَةٌ ، رَأَى أَنَساً وَرَوَى عن ذاذان وسعيدِ بنِ جُبَيْرٍ ، وعنه الثوْرِيُّ وشعْبَةُ .
( و ) أَبو الحَسَنِ ( عليُّ بنُ عيسَى ) بنِ عبْدِ اللهاِ ( النَّحوِيُّ ) المُتكلِّمُ ، عن ابنِ دُرَيْدٍ وابنِ السَّرَّاجِ ، وعنه أبو القاسِمِ التَّنوخيُّ وأَبو محمدٍ الجوْهرِيُّ ، تُوفي سَنَة 384 . ( وصَدَقَةُ ) : شيْخٌ لأبي دَاود الطَّيالِسيّ ، قالَ ابنُ معينٍ : بَصْريٌّ ضَعِيفُ الحدِيثِ . ( والحَسَنُ بنُ مَنْصورٍ ، وعبْدُ الكَريمِ بنُ محمدٍ ، وطَلْحةُ بنُ عبْدِ السَّلامِ ، ومحمدُ بنُ إبراهيمَ الرُّمَّانيُّونَ المحدِّثونَ ) ، هؤلاء إلى قَصْرِ الرُّمَّان .
وأَمَّا إلى بيعِ الرُّمَّانِ ، فعَمْرُو بنُ تَميمٍ وزيْدُ بنُ حبيبٍ الرُّمَّانيانِ المحدِّثانِ .
( وكشَدَّادٍ ) : رَمَّانُ ( بنُ كعْبِ ) بنِ أددِ بنِ صعْبِ بنِ سعْدِ العَشِيرَةِ ، ( في مَذْحِجٍ ، و ) رَمَّانُ ( بنُ مُعاوِيَةَ ) بنِ

ثعْلَبَةَ بنِ عقبَةَ ( في السَّكُونِ ) ؛ وضَبَطَهما ابنُ السّمعانيِّ كسَحابَةٍ ، وقد وَهِمَ في ذلك .
( و ) رَمَّانُ : ( جَبَلٌ لطيِّىءٍ ) ، نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
زادَ نَصْر : في طَرَفِ سُلْمى ، له ذِكْرٌ في الحدِيثِ .
( وإِرْمِينِيَةُ ، بالكسْرِ ) ويُفْتَحُ ، عن ياقوتٍ ، ( وقد تُشَدَّدُ الياءُ الأَخيرَةُ ) ، والتخْفِيفُ أَكْثَرُ .
قالَ أبو عليَ : إرْمِينِيَة إن أَجْرَيْنا عليها حكْمَ العَرَبيّ كانَ القِياسُ في همْزَتِها ، أن تكونَ زائِدَةً وحُكْمها أن تُكْسَر مِثْل إِجْفِيل وإِخْرِيط وإِطْرِيح ونحْوَ ذلِكَ ، ثم أُلْحِقَتْ ياءُ النِّسْبَةِ ثم أُلْحِقَ بَعْدها هاءُ التأنِيثِ : ( كُورَةٌ بالرُّومِ ، أَو أَرْبعَةُ أَقالِيمَ ، أَو أَرْبعُ كُورٍ د مُتَّصلٌ بعضُها ببعضٍ يقالُ لكِّل كُورَةٍ منها إِرْمِينِيَةُ ) .
قالَ ياقوتُ : قيلَ هما أَرْمِينِيتان الكُبْرى والصُّغْرى ، وحَدّهما مِن بَرْذَعَةَ إلى بابِ الأَبوابِ ، ومِن الجهَةِ الأُخْرى إلى بلادِ الرُّومِ وجَبَلِ القَبْقِ ؛ وقيلَ . إرْمِينِيَةُ الكُبْرى خِلاطُ ونَواحِيها ، والصُّغْرى نغليس ونَواحِيها ؛ وقيلَ : هي ثلاثُ إرْمِينِيات ؛ وقيلَ أَرْبعُ ، ( والنِّسْبَةُ ) إليه ( أَرْمَنِيٌّ بالفتْحِ ) ، كما في الصِّحاحِ ، أَي بفتْحِ الهَمْزَةِ والميمِ على خِلافِ القِياسِ ، وكان القِياسُ إِرْمِينيّ إلاَّ أنَّه لمَّا وافَقَ ما بَعْد الرَّاء منها ما بَعْد الحاء في حَنِيفَة حُذِفَتِ الياءُ كما حُذِفَتْ مِن حَنِيفَة في النَّسَبِ وأُجْرِيَتْ ياءُ النَّسَبِ في إِرْمِينِيَة مجْرَى تاءِ التأْنيثِ في حَنِيفَةَ ، كما أَجْرَيْنا مجْرَاها في رُوميّ ورُوم وسِنْدِيّ وسِنْد ، أَو يكونُ مِثْلَ بَدَوَيّ ونحْوِه ممَّا غُيِّر في النَّسَبِ .
وقالَ غيرُ الجوْهرِيُّ : أَرْمِنيٌّ بفتحِ الهَمْزةِ وكسْرِ الميمِ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي قَوْلَ سَيَّار بنِ قَصِير :
فلو شَهِدَتْ أُمُّ القُدَيْدِ طِعانَنَابمَرْعَشَ خَيْلَ الأَرْمَنِيِّ أَرَنَّتِ

( وعبدُ الوَهابِ بنُ محمدِ بنِ عُمَرَ بنِ محمدِ بنِ رُومِينَ ، بالضَّمِّ ) وكسْرِ الميمِ ، ( شيْخُ الشَّيخِ أَبي إسحقَ ) الشِّيرازِيّ صاحِبِ التَّنْبِيه .
( و ) القاضِي ( الحَسَنُ بنُ الحُسَيْنِ ) بنِ محمدِ ( بنِ رامِينَ ) الاسْتراباذِيُّ ، ( فَقيهٌ ) شافِعِيٌّ حدَّثَ عن عبدِ اللهاِ بن محمد بن الحميديّ الشيِّرازِيّ ، وعنه أَبو بكْرٍ الخَطِيبُ ، أَوْرَدَ ابنُ عَسَاكِر مِن طريقِهِ مُسلسلاً يَنْتهِي إلى إبراهيمَ بن أَدْهَم ، رضِيَ اللهاِ تعالَى عنه قرأته في تارِيخِه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
رُمَّانَةُ الفَرَسِ : الذي فيه عَلَفه .
يقالُ : ملأَتِ الَّدابَّةُ رُمَّانَتها .
وأَكَلَ حتى نتَأَتْ رُمَّانَتُهُ ، أَي سُرَّتَه وما حَوْلَها ؛ أو تصَغَّرُ الرُّمَّانَة رُمَيْمِينة .
ورَمَنَ بالمكانِ : إذا أَقامَ به ؛ حَكَاهُ ابنُ الحاجِبِ أَثْناء ما لا يَنْصَرِفُ .
ورَامِنٌ ، كصاحِبٍ : قَرْيةٌ ببُخارَى خَرِبَتْ عن قَرِيبٍ ، منها : أَبو أَحْمد حكيمُ بنُ لُقْمان الرَّامِنيُّ عن أَبي عبدِ اللهاِ بنِ أَبي حفْص البُخارِيّ ، وعنه أَبو الحَسَنِ عليُّ بنُ الحَسَنِ بنِ عبدِ الرَّحِيم القاضِي .
والأرْمَنُ : طائِفَةٌ مِن النَّصارَى ، وإليهم نُسِبَ الدَّيرُ بالقدسِ .
ورَامَانُ : ناحِيَةٌ ببِلادِ فارِسَ ، وناحِيَةٌ مِن أَعْمالِ الأَهْوازِ ؛ عن نَصْر .
وأَرميون : قَرْيةٌ بمِصْرَ مِن الغربيَّة ، منها : أَبو الخَيْر محمدُ بنُ عبدِ الّلهِ الحسنيُّ المالكِيُّ أَخَذَ عن الشمني ؛ ومنها أَيْضاً : الشمْسُ أَبو الوَفاءِ محمدُ بنُ عليِّ بنِ محمدٍ الحسنيُّ الحَنَفِيُّ إمامُ النحاسيّةِ بمِصْرَ ، ولِدَ سَنَة 443 ، وكانَ مُقْرِئاً محدِّثاً صُوفِيّاً فَقِيهاً .

وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

وفي **المحْكَمِ**: **حَمْلُ شَجَرَةٍ** معروفَةٍ من meyvedendir; (tekili **هاء** iledir).

وفي **الصِّحاحِ**: **سِيْبَوَيْهِ** dedi: Ona, yani **الخَلِيلَ**’e, **الرُّمَّان** hakkında, onunla adlandırıldığı zaman sordum; dedi ki: “Onu marifede sarf etmem ve, kendisiyle bilinen bir mânâsı olmadığı zaman, onu ekser olana hamlederim; yani onun iştikakı hangi şeyden olduğu bilinmediği zaman onu ekser olana hamleder; ve ekser olan, **الأَلفِ** ve **النُّون**’un ziyadesidir.”

Ve **الأخّفَش** dedi: “Onun **نون**’u aslîdir; **قُرَّاصٍ** ve **حُمَّاضٍ** gibi; ve **فُعَّالٍ**, **فُعْلانٍ**’dan daha çoktur.” h.

**ابنُ بَرِّي** dedi: “Bilakis iş bunun hilâfınadır; o ancak şunu söyledi: **فُعَّالاً** nebâtta, **المُرَّان** ve **الحُمَّاض** ve **العُلاَّم** gibi, çok olmaz; bu sebeple **رُمَّاناً**’ı **فُعَّالاً** kıldı.”

Ve **ابنُ سِيْدَه** dedi: “Onu burada zikrettim; çünkü o, **الأخْفَش** katında üç harflidir; ve **الخَليلِ**’in zâhir görüşü üzere **رَمَمَ**’da onun zikri geçmişti

ve **سِيْبَوَيْه**; ve **الأزْهرِيُّ** onu burada da zikretti.”

(ve) tabipler dedi: (“Onun tatlısı tabiatı ve öksürüğü yumuşatıcıdır; ekşisi bunun tersinedir; ve mayhoşu mide iltihabına ve kalp ağrısına faydalıdır”); dediler: (“Ve **الرُّمَّان**’ın, **التُّفَّاح**’ın olduğu gibi, altı tadı vardır; ve o, inceliği, çabuk çözülmesi ve letafeti sebebiyle övülmüştür; ve **المَرْمَنَةُ**: onda çok olduğu zaman onun menbaıdır.

(ve **رُمَّانُ السَّعَالِي**: **الخَشْخاشُ الأَبْيَضُ** yahut ondan bir sınıftır); **السَّعالِي** onu ünsiyet eder.

(ve **رُمَّانُ الأنْهارِ**: o, **الهَيُوفارِيقُونَ**’dan çok olan türdür.

(ve **الرُّمَّانَتانِ**: **هَجَرَ**’ın aşağısında bir yer.

(ve **قَصْرُ الرُّمَّانِ**: **بواسِطَ**’tadır; ondan **يَحْيَى بنُ دِينارٍ أَبو هاشِمٍ**), çünkü oraya indi; sika’dır; **أَنَساً**’ı gördü ve **ذاذان**’dan ve **سعيدِ بنِ جُبَيْرٍ**’den rivayet etti; ondan **الثوْرِيُّ** ve **شعْبَةُ** rivayet etti.

(ve) **أَبو الحَسَنِ** (**عليُّ بنُ عيسَى**) bin **عبْدِ اللهاِ** (**النَّحوِيُّ**) mütekellim; **ابنِ دُرَيْدٍ** ve **ابنِ السَّرَّاجِ**’dan; ondan **أبو القاسِمِ التَّنوخيُّ** ve **أَبو محمدٍ الجوْهرِيُّ**; 384 senesinde vefat etti. (ve **وصَدَقَةُ**): **أبي دَاود الطَّيالِسيّ**’nin şeyhidir; **ابنُ معينٍ** dedi: Basralıdır, hadiste zayıftır. (ve **الحَسَنُ بنُ مَنْصورٍ** ve **عبْدُ الكَريمِ بنُ محمدٍ** ve **طَلْحةُ بنُ عبْدِ السَّلامِ** ve **محمدُ بنُ إبراهيمَ الرُّمَّانيُّونَ** muhaddisler): bunlar **قَصْرِ الرُّمَّان**’a nisbetledir.

Ama **بيعِ الرُّمَّانِ**’a nisbetle: **عَمْرُو بنُ تَميمٍ** ve **زيْدُ بنُ حبيبٍ** **الرُّمَّانيانِ** muhaddislerdir.

(ve **كشَدَّادٍ**): **رَمَّانُ** (**بنُ كعْبِ**) bin **أددِ** bin **صعْبِ** bin **سعْدِ العَشِيرَةِ**, (**مَذْحِجٍ**’dedir); ve **رَمَّانُ** (**بنُ مُعاوِيَةَ**) bin

**ثعْلَبَةَ** bin **عقبَةَ** (**السَّكُونِ**’dedir); ikisini **ابنُ السّمعانيِّ** **سَحابَةٍ** gibi ضبط etti; bunda vehmetti.

(ve) **رَمَّانُ**: (**جَبَلٌ** **لطيِّىءٍ**’indir); onu **الجَوْهرِيُّ** nakletti.

**نَصْر** ziyade etti: **سُلْمى**’nın ucundadır; hadiste zikri vardır.

(ve **إِرْمِينِيَةُ**, kesre ile) ve fetha da edilir; **ياقوتٍ**’tan; (ve son **ياء** şeddelenebilir); hafifletme daha çoktur.

**أبو عليَ** dedi: “**إِرْمِينِيَة** üzerine Arapçanın hükmünü yürütürsek, onun hemzesinde kıyas, onun zâid olmasıdır; ve hükmü, **إِجْفِيل** ve **إِخْرِيط** ve **إِطْرِيح** ve bunun benzerleri gibi kesrelenmesidir; sonra ona nisbet **ياء**’ı ilhak edildi; sonra onun ardından te’nîs **هاء**’ı ilhak edildi: (**كُورَةٌ** Rum diyarındadır; yahut dört iklimdir; yahut dört **كُورٍ**dür; bazısı bazısına bitişiktir; onlardan her **كُورَةٍ**’ye **إِرْمِينِيَةُ** denir).”

**ياقوتُ** dedi: “Denildi ki: ikisi, büyük ve küçük iki **أَرْمِينِيتان**’dır; sınırları **بَرْذَعَةَ**’dan **بابِ الأَبوابِ**’a kadardır; öte taraftan **الرُّومِ** beldelerine ve **جَبَلِ القَبْقِ**’a kadardır; ve denildi ki: büyük **إرْمِينِيَةُ**, **خِلاطُ** ve nahiyeleridir; küçük, **نغليس** ve nahiyeleridir; ve denildi ki: o, üç **إرْمِينِيات**’tır; ve denildi ki: dört; (ve nisbet) ona ( **أَرْمَنِيٌّ** fetha ile) **الصِّحاحِ**’ta olduğu gibi; yani kıyasa muhalif olarak hemzenin ve mimin fethasıyla; kıyas **إِرْمِينيّ** idi; ancak ondan **الرَّاء**’dan sonra gelen, **حَنِيفَة**’da **الحاء**’dan sonra gelene muvafık olunca, **حَنِيفَة**’den nisbetde **ياء**’ın hazfedildiği gibi **ياء** hazfedildi; ve **إِرْمِينِيَة**’de nisbet **ياء**’ı, **حَنِيفَةَ**’da te’nîs **تاء**’sı menzilesine indirildi; **رُوميّ** ve **رُوم** ve **سِنْدِيّ** ve **سِنْد**’de onu menzilesine indirdiğimiz gibi; yahut nisbetde değiştirilen **بَدَوَيّ** ve benzeri gibi olur.”

**الجَوْهرِيُّ**’den başkası dedi: “**أَرْمِنيٌّ**, hemzenin fethası ve mimin kesresiyle.” Ve **ابنُ بَرِّي** **سَيَّار بنِ قَصِير**’in sözünü inşad etti:
فلو شَهِدَتْ أُمُّ القُدَيْدِ طِعانَنَا
بمَرْعَشَ خَيْلَ الأَرْمَنِيِّ أَرَنَّتِ

(ve **عبدُ الوَهابِ بنُ محمدِ بنِ عُمَرَ بنِ محمدِ بنِ رُومِينَ**, damme ile) ve mimin kesriyle; (**الشَّيخِ أَبي إسحقَ**’ın şeyhi) **الشِّيرازِيّ** **التَّنْبِيه** sahibidir.

(ve) kadı (**الحَسَنُ بنُ الحُسَيْنِ**) bin **محمدِ** (bin **رامِينَ**) **الاسْتراباذِيُّ**, (fakih) Şafiî’dir; **عبدِ اللهاِ بن محمد بن الحميديّ الشيِّرازِيّ**’den hadis rivayet etti; ondan **أَبو بكْرٍ الخَطِيبُ**; **ابنُ عَسَاكِر** onun tarikiyle, **إبراهيمَ بن أَدْهَم**’e varan muselsel olarak zikretti; Allah Teâlâ ondan razı olsun; onu onun tarihinde okudum.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**رُمَّانَةُ الفَرَسِ**: onun içinde yemi olan şeydir.
Denir ki: “Binek hayvanı **رُمَّانَتها**’sını doldurdu.”
Ve yedi, ta ki **رُمَّانَتُهُ** kabardı; yani göbeği ve onun çevresi; yahut **الرُّمَّانَة** küçültülür: **رُمَيْمِينة**.

Ve **رَمَنَ بالمكانِ**: onda ikamet ettiği zaman; onu **ابنُ الحاجِبِ**, sarf olunmayanlar bahsinde hikâye etti.

Ve **رَامِنٌ**, **صاحِبٍ** gibi: **بُخارَى**’da bir köydür; yakında harap oldu; ondan: **أَبو أَحْمد حكيمُ بنُ لُقْمان الرَّامِنيُّ**, **أَبي عبدِ اللهاِ بنِ أَبي حفْص البُخارِيّ**’den; ondan **أَبو الحَسَنِ عليُّ بنُ الحَسَنِ بنِ عبدِ الرَّحِيم القاضِي**.

Ve **الأرْمَنُ**: Hristiyanlardan bir taifedir; ve onlara, Kudüs’teki manastır nisbet edildi.

Ve **رَامَانُ**: Fars beldelerinde bir nahiye; ve **الأَهْوازِ** amellerinden bir nahiye; **نَصْر**’dan.

Ve **أَرميون**: Mısır’da **الغربيَّة**’dendir bir köy; ondan: **أَبو الخَيْر محمدُ بنُ عبدِ الّلهِ الحسنيُّ المالكِيُّ**, **الشمني**’den aldı; ve ondan ayrıca: **الشمْسُ أَبو الوَفاءِ محمدُ بنُ عليِّ بنِ محمدٍ الحسنيُّ الحَنَفِيُّ**, Mısır’da **النحاسيّةِ**’nin imamı; 443 senesinde doğdu; ve kârî, muhaddis, sûfî, fakih idi.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رُمَّانٌ
رُمَّانٌ ذ [The pomegranate;] a certain fruit, (T,) the produce of a certain tree, (M,) well known: (T, S, M, K:) n. un. with ة: (S, M, Msb, K:) the sweet sort thereof relaxes the state of the bowels, and cough; the sour sort has the contrary effect; and that which is between sweet and sour is good for inflammation of the stomach, and pain of the heart: the رمّان has six flavours, like the apple; and is commended for its delicacy, its quick dissolving, and its niceness, or its elegance: (K:) رُمَّانٌ is of the measure فُعْلَانٌ accord. to Sb: (M in art. رم:) Kh, being asked by Sb respecting الرُّمَّان, (S,) or [rather] respecting رُمَّان, (M in art. رم,) when used as a proper name, (S,) said that he declined it imperfectly (S, M) when [thus made] determinate; (S;) and that he made it to accord to the majority, because its derivation is unknown, (S, M, *) i. e., that he regarded its ا and ن as augmentative: (S:) but accord. to Akh, the ن is radical, (S,) [i. e.] he held it to be of the measure فُعَّالٌ, making it to accord to many similar names of plants, (M,) like حُمَّاضٌ &c., (S, M,) فُعَّالٌ being more common than فُعْلَان; (S;) he meant, as applied to plants; for otherwise the contr. is the case: (TA:) [Fei says,] the measure is فُعَّالٌ, the ن being radical, and therefore the word is perfectly decl., unless when used as a proper name, in which case it is imperfectly decl., being made to accord to the majority [of proper names ending with ا and ن, as عُثْمَانُ &c.]. (Msb.) [Freytag mentions several varieties of رمّان, as follows: but the names, as given by him and here transcribed, require verification or correction: “ رمان القسطيسى, رمان المرسى, رمان العدسى, رمان الخزاينى, رمان الترحين, رمان المرونى, qui ad speciem dulcium pertinent: tum رمان شعرى dulce et corticem tenuissimum habens: رمان امليسى Malum Punicum maximum, esu gratissimum et acinorum expers: رمان السحى, رمان الدلوى, رمان الدوارى, sunt minoris magnitudinis, formو rotundو: رمان السفريا Malum Punicum magnitudine et sapore prوstantissimum, a viro Sefri dicto ita appellatum, quod a Syria Cordubam regnante Abd-Alrahmano hanc speciem transtulerat: ” and he refers to “ Casiri, Bibl. Ar. Hisp. T. i. p. 329; and Avicenn. L. ii. p. 254; ” the latter of which authors only mentions the properties of the رمّان.] ― -b2- رُمَّانُ السَّعَالِى [in the CK السُّعالَى] The white خَشْخَاش [or poppy]: or a species thereof. (K. [The heads of the poppy are called رُمَّانُ الخَشْخَاشِ because of their resemblance to pomegranates.]) ― -b3- رُمَّانُ الأَنْهَارِ [Androsوmum; or hypericum majus;] the large species of هَيُوفَارِيقُون. (K.) ― -b4- [In the present day, رُمَّانٌ and more properly رُمَّانَتَانِ are used as meaning (assumed tropical:) A young woman's breasts, when small and round; they being likened to pomegranates. In a saying of Umm-Zara, (mentioned in the M in art. رم,) رُمَّانَتَانِ seems to be used in this sense, or as meaning a woman's posteriors.] ― -b5- The n. un., رُمَّانَةٌ, is also used, vulgarly, as meaning (assumed tropical:) The قَطِنَة [or third stomach, commonly called the manyplies, and by some the millet, of a ruminant animal]: (K in art. قطن:) or it signifies (assumed tropical:) the thing [or part] in which is the fodder, of the horse. (M and TA in art. رم and in the present art.) One says, مَلَأَتِ الدَّابَّةُ رُمَّانَتَهَا (assumed tropical:) [The beast filled its رمّانة]. (TA.) And أَكَلَ حَتَّى نَتَأَتْ رُمَّانَتَهُ, meaning (assumed tropical:) He ate until his navel with the parts around it projected. (TA.) ― -b6- [(assumed tropical:) A knob of metal, of wood, and of silk, &c.: so called as resembling in shape a pomegranate.] ― -b7- And [for the same reason] (assumed tropical:) The weight of a steelyard, or Roman balance. (MA.) [Also applied in the present day to (assumed tropical:) The steelyard itself; and so رُومَانَة.]

رُمَّانَةٌ
رُمَّانَةٌ ذ n. un. of رُمَّانٌ [in the proper sense of this word, and also in several tropical senses expl. in the latter part of the next preceding paragraph]. (S, M, Msb, K.)

رُمَّانِىٌّ
رُمَّانِىٌّ ذ [Of, or relating to, the pomegranate. ― -b2- ] A seller of رُمَّان [or pomegranates]. (TA.) ― -b3- [Of the colour of the pomegranate. ― -b4- (assumed tropical:) Rubycoloured. ― -b5- And, accord. to Golius, on the authority of a gloss in a copy of the KL, (assumed tropical:) The ruby itself.]

رُمَّانِيَّةٌ
رُمَّانِيَّةٌ ذ A kind of food prepared with pomegranates. (KL.)

رُمَيْمِينَةٌ
رُمَيْمِينَةٌ ذ dim. of رُمَّانٌ [or rather of رُمَّانَةٌ, the n. un.]. (TA.)

مَرْمَنَةٌ
مَرْمَنَةٌ ذ A place of growth of رُمَّان [or pomegranates], (T, K,) when they, (K,) or their stems, (T,) are numerous therein. (T, K.)

##### Türkçe

**رُمَّانٌ**
**رُمَّانٌ** ذ [Nar;] belirli bir meyve, (T,) belirli bir ağacın ürünü, (M,) iyi bilinen: (T, S, M, K:) tekil isim (n. un.) ة ile: (S, M, Msb, K:) onun tatlı türü bağırsakların hâlini gevşetir ve öksürüğü; ekşi türü bunun zıddı etkiye sahiptir; tatlı ile ekşi arasında olan ise midenin iltihabı ve kalbin ağrısı için iyidir: **رمّان**ın elma gibi altı tadı vardır; ve inceliği, çabuk çözülmesi ve hoşluğu yahut zarafeti sebebiyle övülür: (K:) **رُمَّانٌ** Sb’ye göre vezin olarak **فُعْلَانٌ** üzeredir: (M, “رم” maddesinde:) Kh, Sb tarafından **الرُّمَّان** hakkında sorulunca, (S,) yahut [daha doğrusu] özel ad olarak kullanıldığında **رُمَّان** hakkında, (M, “رم” maddesinde,) onun belirli kılındığında onu eksik i‘rablı yaptığını (S, M) söyledi; (S;) ve türeyişi bilinmediği için onu çoğunluğa uydurduğunu, (S, M, *) yani onun **ا** ve **ن**’ini ziyade saydığını: (S:) fakat Akh’ye göre **ن** aslîdir, (S,) [yani] onu **فُعَّالٌ** vezninde saydı; onu, **حُمَّاضٌ** vb. gibi, (S, M,) bitkilerin birçok benzer adlarına uydurarak, (M,) **فُعَّالٌ**’ı **فُعْلَان**’dan daha yaygın kıldı: (S;) bitkilere uygulanışında bunu kastetti; yoksa bunun dışında durumun zıddı böyledir: (TA:) [Fei der ki,] vezin **فُعَّالٌ**’dır; **ن** aslîdir; bu sebeple kelime tam i‘rablıdır; ancak özel ad olarak kullanıldığında, bu durumda eksik i‘rablı olur; çoğunluğa [**ا** ve **ن** ile biten özel adların çoğunluğuna, **عُثْمَانُ** vb. gibi] uydurularak. (Msb.) [Freytag, **رمّان**ın birkaç çeşidini şöyle zikreder: fakat onun verdiği ve burada nakledilen adlar doğrulama yahut düzeltme gerektirir: “ رمان القسطيسى, رمان المرسى, رمان العدسى, رمان الخزاينى, رمان الترحين, رمان المرونى, qui ad speciem dulcium pertinent: tum رمان شعرى dulce et corticem tenuissimum habens: رمان امليسى Malum Punicum maximum, esu gratissimum et acinorum expers: رمان السحى, رمان الدلوى, رمان الدوارى, sunt minoris magnitudinis, formو rotundو: رمان السفريا Malum Punicum magnitudine et sapore prوstantissimum, a viro Sefri dicto ita appellatum, quod a Syria Cordubam regnante Abd-Alrahmano hanc speciem transtulerat: ” ve “ Casiri, Bibl. Ar. Hisp. T. i. p. 329; and Avicenn. L. ii. p. 254; ”a atıf yapar; bunlardan ikincisi olan müellif yalnızca **رمّان**ın özelliklerini zikreder.] ― -b2- **رُمَّانُ السَّعَالِى** [CK’de **السُّعالَى**] Beyaz **خَشْخَاش** [yahut haşhaş]: yahut onun bir türü. (K. [Haşhaşın başlarına, narlara benzemeleri sebebiyle **رُمَّانُ الخَشْخَاشِ** denir.]) ― -b3- **رُمَّانُ الأَنْهَارِ** [Androsومum; yahut hypericum majus;] **هَيُوفَارِيقُون**’un büyük türü. (K.) ― -b4- [Günümüzde, **رُمَّانٌ** ve daha doğru olarak **رُمَّانَتَانِ**, (varsayılan mecaz:) küçük ve yuvarlak olduklarında genç bir kadının göğüsleri anlamında kullanılır; narlara benzetilmeleri sebebiyle. Ümm-Zara’nın bir sözünde, (M’de “رم” maddesinde zikredilen,) **رُمَّانَتَانِ** bu anlamda, yahut bir kadının kalçaları anlamında kullanılmış görünür.] ― -b5- Tekil isim, **رُمَّانَةٌ**, ayrıca halk arasında, (varsayılan mecaz:) **قَطِنَة** [yahut geviş getiren bir hayvanın üçüncü midesi; yaygın olarak manyplies diye adlandırılan ve bazılarınca millet denilen] anlamında kullanılır: (K, “قطن” maddesinde:) yahut (varsayılan mecaz:) atın yeminin içinde bulunduğu şey [yahut kısım] demektir. (M ve TA, “رم” maddesinde ve bu maddede.) Şöyle denir: **مَلَأَتِ الدَّابَّةُ رُمَّانَتَهَا** (varsayılan mecaz:) [Binek hayvanı **رمّانة**sini doldurdu]. (TA.) Ve **أَكَلَ حَتَّى نَتَأَتْ رُمَّانَتَهُ**, (varsayılan mecaz:) Göbeği ve çevresindeki kısımlar çıkıntı yapıncaya kadar yedi, anlamında. (TA.) ― -b6- [(varsayılan mecaz:) Metalden, ağaçtan ve ipekten vb. bir topuz: şekilce nara benzemesi sebebiyle böyle adlandırılır.] ― -b7- Ve [aynı sebeple] (varsayılan mecaz:) bir kantarın yahut Roma terazisinin ağırlığı. (MA.) [Ayrıca günümüzde (varsayılan mecaz:) kantarın kendisine de uygulanır; ve böylece **رُومَانَة**.]

**رُمَّانَةٌ**
**رُمَّانَةٌ** ذ **رُمَّانٌ**’ın tekil ismidir (n. un.) [bu kelimenin asıl anlamında ve ayrıca bir önceki paragrafın son kısmında açıklanan birkaç mecazî anlamda]. (S, M, Msb, K.)

**رُمَّانِىٌّ**
**رُمَّانِىٌّ** ذ [Nara ait yahut nar ile ilgili. ― -b2- ] **رُمَّان** [yahut nar] satıcısı. (TA.) ― -b3- [Narın rengi gibi. ― -b4- (varsayılan mecaz:) Yakut renkli. ― -b5- Ve, Golius’a göre, KL’nin bir nüshasındaki bir haşiyenin otoritesine dayanarak, (varsayılan mecaz:) yakutun kendisi.]

**رُمَّانِيَّةٌ**
**رُمَّانِيَّةٌ** ذ narlarla hazırlanan bir tür yiyecek. (KL.)

**رُمَيْمِينَةٌ**
**رُمَيْمِينَةٌ** ذ **رُمَّانٌ**’ın küçültmesi (dim.) [yahut daha doğrusu tekil isim olan **رُمَّانَةٌ**’ın]. (TA.)

**مَرْمَنَةٌ**
**مَرْمَنَةٌ** ذ **رُمَّان** [yahut narlar] yetişme yeri, (T, K,) onlar, (K,) yahut onların gövdeleri, (T,) orada çok olduğunda. (T, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَمَنَ
رَمَنَ أَرْمَنُ 14 ,
a.  The Armenians.

أَرْمَنِيّ
أَرْمَنِيّ 14yi ,
a.  Armenian.

رُمَّاْنَة
رُمَّاْنَة 29t , ( pl. رُمَّاْن 29 ),
a.  Pomegranate.

أَرْمِيْنِيَه
أَرْمِيْنِيَه ,
a.  بِلَاد الأَرْمَن Armenia.

رَمَه
رَمَه
a.  Akind of nut.

##### Türkçe

رَمَنَ
رَمَنَ أَرْمَنُ 14 ,
a.  **الأَرْمَنُ**: Ermeniler.

أَرْمَنِيّ
أَرْمَنِيّ 14yi ,
a.  **أَرْمَنِيّ**: Ermeni.

رُمَّاْنَة
رُمَّاْنَة 29t , ( pl. **رُمَّاْن** 29 ),
a.  **رُمَّاْنَة**: nar.

أَرْمِيْنِيَه
أَرْمِيْنِيَه ,
a.  **بِلَاد الأَرْمَن**: Ermenistan.

رَمَه
رَمَه
a.  bir çeşit fındık.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رمن
رَمَنَ - يَرمُنُ - رُمَّان
رَمَنَ - يَرمُنُ + الكائن أو الشيء: يصير له طعم الرمان: يكون له طعم خليط من الحلو والحامض: المُّز أو اللفان
رُمَّان: على وزن فُعَّال: اسم فاعل مبالغة من " رَمَنَ - يَرمُنُ ": الذي له طعم مُزّ أو لَفَّان، أي حلو وحامض معاً: وهو اصطلاحاً اسم جنس الفاكهة المعروفة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ألفاظ الطعوم والنكهات "، وهي:
عَسَلَ - يَعْسُلُ (عَسَلَ - يَعْسِلُ)، فَرُتَ - يَفْرُتُ، مَلَحَ - يَمْلَحُ (مَلَحَ - يَمْلُحُ)، رَمَنَ - يَرمُنُ، خَمَط َ - يَخْمِطُ، مَرَّ - يَمَرُّ
رمان
 	﴿وهو الذي أنشأ جنات معروشات وغير معروشات والنخل والزرع مختلفا أكله والزيتون والرمان متشابها وغير متشابهكلوا من ثمره إذا أثمر وآتوا حقه يوم حصاده ولا تسرفوا إنه لا يحب المسرفين (141)﴾ الأنعام ﴿وهو الذي أنزل من السماء ماء فأخرجنا به نبات كل شيء فأخرجنا منه خضرا نخرج منه حبا متراكبا ومن النخل من طلعها قنوان دانية وجنات من أعناب والزيتون والرمان مشتبها وغير متشابه انظروا إلى ثمره إذا أثمر وينعه إن في ذلكم لآيات لقوم يؤمنون (99)﴾ الأنعام
 	﴿فيهما فاكهة ونخل ورمان (68)﴾ الرحمن
مختار الصحاح
● [رمن] ر م ن: الرُّمَّانُ فاكهة الواحدة رُمَّانَةٌ فإن سميت به لم تصرفه عند الخليل وتصرفه عند الأخفش و أرْمِينِيَة بالكسر كورة بناحية الروم والنسبة إليها أرْمَنِيٌّ بفتح الميم
الراغب
رم
- الرم: إصلاح الشيء البالي، والرمة: تختص بالعظم البالي، قال تعالى: }من يحيي العظام وهي رميم﴿[يس/78]، وقال:﴾ما تذر من شيء أتت عليه إلا جعلته كالرميم{ [الذاريات/42]، والرمة تختص بالحبل البالي، والرم: الفتات من الخشب والتبن. ورممت المنزل: رعيت رمه، كقولك: تفقدت، وقولهم: ادفعه إليه برمته (أي: كله، وأصله أن رجلا باع بعيرا بحبل في عنقه، فقيل له: ادفعه إليه برمته. انظر: مجمل اللغة 2/369) معروف، والإرمام: السكوت، وأرمت عظامه: إذا سحقت حتى إذا نفخ فيها لم يسمع لها دوي، وترمرم القوم: إذا حركوا أفواههم باكلام ولم يصرحوا، والرمان: فعلان، وهو معروف.
ملخص اللسان
1.     الرُّمَّانُ: حَمْلُ شجرة معروفة من الفواكه، واحدته رُمَّانة
2.    ويقال لمَنْبِتِ الرُّمان مَرْمَنة إذا كثر فيه أُصوله
لسان العرب
● - رمن: الرُّمَّانُ: حَمْلُ شجرة معروفة من الفواكه، واحدته رُمَّانة.       الجوهري: قال سيبويه سأَلته، يعني الخليل، عن الرُّمان إذا سمي به فقال: لا       أَصرفه في المعرفة وأَحمله على الأَكثر إذا لم يكن له معنى يعرف به أَي       لا يُدْرَى من أَي شيء اشتقاقه فيحمله على الأَكثر، والأَكثر زيادة الأَلف       والنون؛ وقال الأَخفش: نونه أَصلية مثل قُرَّاصٍ وحُمَّاض، وفُعَّال       أَكثر من فُعْلانٍ؛ قال ابن بري: لم يقل أَبو الحسن إن فُعَّالاً أَكثر من       فُعْلان بل الأَمر بخلاف ذلك، وإنما قال إن فُعَّالاً يكثر في النبات نحو       المُرَّان والحُمَّاض والعُلاَّم، فلذلك جعل رُمَّاناً فُعَّالاً. وفي       حديث أُم زرع: يَلْعَبان من تحت خَصْرِها برُمَّانَتين أَي أَنها ذاتُ       رِدْفٍ كبير، فإِذا نامت على ظهرها نَبا الكَفَلُ بها حتى يصير تحتها       مُتَّسَعٌ       يجري فيه الرُّمان، وذلك أَن ولديها كان معهما رُمَّانتان، فكان أَحدهما       يرمي برمانته إلى أَخيه، ويرمي أَخوه الأُخرى إليه من تحت خصرها.       ورُمَّانة الفرس: الذي فيه علفه؛ قال ابن سيده: وذكرته ههنا لأَنه ثلاثي عند       الأَخفش، وقد تقدم ذكره في رمم على ظاهر رأْي الخليل وسيبويه، وذكره       الأَزهري هنا أَيضاً. وقوله في التنزيل العزيز في صفة الجنان: فيهما فاكهةٌ       ونخلٌ ورُمَّان؛ دل بالواو على أَن الرمان والنخل غير الفاكهة لأَن الواو       تعطف جملة على جملة، قال أَبو منصور: هذا جهل بكلام العرب والواو دخلت       للاختصاص، وإن عطف بها، والعرب تذكر الشيء جملة ثم تخص من الجملة شيئاً       تفصيلاً له وتنبيهاً على ما فيه من الفضيلة؛ ومنه قوله عز وجل: حافظوا على       الصلوات والصلاة الوُسْطى؛ فقد أَمرهم بالصلاة جملة ثم أَعاد الوسطى تخصيصاً       لها بالتشديد والتأْكيد، وكذلك أَعاد النخل والرمان ترغيباً لأَهل الجنة       فيهما، ومن هذا قوله عز وجل: من كان عَدُوّاً لله وملائكته وكتبه ورسله       وجبريل وميكال؛ فقد علم أَن جبريل وميكال دخلا في الجملة وأُعيد ذكرهما       دلالة على فضلهما وقربهما من خالقهما. ويقال لمَنْبِتِ الرُّمان مَرْمَنة       إذا كثر فيه أُصوله. والرُّمانة تصغر رُمَيْمينة. ورَمَّان، بفتح الراء:       موضع، وفي الصحاح: جبل لطيِّءِ. وإِرْمينِيَّةُ، بالكسر: كُورة بناحية       الرُّوم، والنسبة إليها أَرْمَنِيّ، بفتح الهمزة والميم؛ وأَنشد ابن بري       قول سَيَّارة بن قَصِير:       فلو شَهِدَتْ أُمُّ القُدَيْدِ طِعانَنا،       بمَرْعَشَ خَيْلَ الأَرْمَنِيِّ، أَرَنَّتِ       (* قوله «بمرعش» اسم موضع كما أَنشده ياقوت فيه).
مقاييس اللغة:
(رمن)  الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال:
* على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ *
القاموس المحيط:
الرُّمَّانُ م، الواحِدةُ بهاءٍ، وحُلْوُهُ مُلَيِّنٌ للطَّبيعَةِ والسُّعالِ، وحامضُه بالعَكْس، ومُزُّهُ نافِعٌ لالتِهابِ المَعِدَةِ، ووَجَعِ الفُؤادِ. وللرُّمَّانِ ستَّةُ طُعُومٍ، كما للتُّفَّاحِ، وهو مَحْمُودٌ لِرِقَّته وسُرْعَة انْحلالِهِ ولَطَافَتِهِ. والمَرْمَنَةُ مَنْبِتُهُ إذا كَثُرَ فيه. ورُمَّانُ السَّعَالِي الخَشْخاش الأبْيَضُ، أو صِنْفٌ منه. ورُمَّانُ الأنْهارِ هو النوعُ الكثيرُ من الهَيُوفارِيقُونَ. والرُّمَّانَتانِ ع دونَ هَجَرَ.
وقَصْرُ الرُّمَّانِ: بواسِطَ، منه: يَحْيَى بنُ دينارٍ أبو هاشِمٍ، وعلِيُّ بنُ عيسى النَّحْوِيُّ، وصَدَقَةُ، والحَسَنُ ابنُ مَنْصورٍ، وعَبْدُ الكريمِ بنُ محمدٍ، وطَلْحَةُ بنُ عبد السَّلامِ، ومحمدُ بنُ إبراهيمَ الرُّمَّانِيُّونَ المحدِّثُونَ. وكشَدَّادٍ: ابنُ كَعْبٍ في مَذْحِجٍ، وابنُ مُعاوِيَةَ: في السَّكُونِ، وجبلٌ لطَيِّىءٍ.
وإرْمِينِيَةُ، بالكسر وقد تُشَدَّدُ الياءُ الآخِيرَةُ: كُورَةٌ بالرُّوم، أو أربعةُ أقاليمَ، أو أرْبَعُ كُوَرٍ مُتَّصلٌ بعضُها ببعضٍ، يقالُ لكُلِّ كُورَةٍ منها: إرْمِينِيَةُ، والنِّسْبَةُ أَرْمَنِيٌّ، بالفتح. وعبدُ الوهاب بنُ محمدِ بنِ عُمَرَ بنِ محمدِ بن رُومينَ، بالضم: شيخُ الشيخ أبي إسحاقَ. والحَسَنُ بنُ الحُسَيْنِ بنِ رامِينَ: فَقيهُ.
تاج العروس:
( الرمان بالضم ) وانما أهمله عن الضبط لشهرته ( م ) معروف وفي المحكم حمل شجرة معروفة من الفاكهة ( الواحدة بهاء ) وفي الصحاح قال سيبويه سألته يعنى الخليل عن الرمان إذا سمى به قال لا أصرفه في المعرفة وأحمله على الاكثر إذا لم يكن له معنى يعرف به أي لم يدر من أي شئ اشتقاقه فيحمله على الاكثر والاكثر زيادة الالف والنون وقال الاخفش نونه أصيلة مثل قراص وحماض وفعال أكثر من فعلان اه قال ابن برى بل الامر بخلاف ذلك وانما قال ان فعالا لا يكثر في النبات نحو المران والحماض والعلام فلذلك جعل رمانا فعالا وقال ابن سيده وذكرته هنا لانه ثلاثى عند الاخفش وقد تقدم ذكره في رمم على ظاهر رأى الخليل وسيبويه وذكره الازهرى هنا أيضا ( و ) قال الاطباء ( حلوه ملين للطبيعة والسعال وحامضه بالعكس ومزه نافع لالتهاب المعدة ووجع الفؤاد ) قالوا ( وللرمان ستة طعوم كما للتفاح وهو محمود لرقته وسرعة انحلاله ولطافته والمرمنة منبته إذا كثر فيه ورمان السعالى الخشخاش الابيض أو صنف منه ) تألفه السعالى ( ورمان الانهار هو النوع الكثير من الهيو فاريقون والرمانتان ع دون هجر وقصر الرمان بواسطة منه يحيى بن دينار أبو هاشم ) لانه نزله ثقة رأى انسا وروى عن
ذاذان وسعيد بن جبير وعنه الثوري وشعبة ( و ) أبو الحسن ( على بن عيسى ) بن عبد الله ( النحوي ) المتكلم عن ابن دريد وابن السراج وعنه أبو القاسم التنوخى وأبو محمد الجوهرى توفى سنة 384 ( وصدقة ) شيخ لابي داود الطيالسي قال ابن معين بصرى ضعيف الحديث ( والحسن بن منصور وعبد الكريم بن محمد وطلحة بن عبد السلام ومحمد بن ابراهيم الرمانيون المحدثون ) هولاء الى قصر الرمان وأما الى بيع الرمان فعمرو بن تميم وزيد بن حبيب الرمانيان المحدثان ( وكشداد ) رمان ( بن كعب ) بن أدد بن صعب ابن سعد العشيرة ( في مذحج و ) رمان ( بن معاوية ) بن ثعلبة بن عقبة ( في السكون ) وضبطهما ابن السمعاني كسحابة وقد وهم في ذلك ( و ) رمان ( جبل لطيئ ) نقله الجوهرى زاد نصر في طرف سلمى له ذكر في الحديث ( وارمينية بالكسر ) ويفتح عن ياقوت ( وقد تشدد الياء الاخيرة ) والتخفيف أكثر قال أبو على ارمينية ان أجرينا عليها حكم العربي كان القياس في همزتها ان تكون زائدة وحكمها ان تكسر مثل اجفيل واخريط واطريح ونحو ذلك ثم ألحقت ياء النسبة ثم ألحق بعدها هاء التأنيث ( كورة بالروم أو أربعة أقاليم أو أربع كور متصل بعضها ببعض يقال لكل كورة منها ارمينية ) قال ياقوت قيل هما أرمينيتان الكبرى والصغرى وحدهما من برذعة الى باب الابواب ومن الجهة الاخرى الى بلاد الروم وجبل القبق وقيل ارمينية الكبرى خلاط ونواحيها والصغرى نغليس ونواحيها وقيل هي ثلاث ارمينيات وقيل أربع ( والنسبة ) إليه ( أرمنى بالفتح ) كما في الصحاح أي بفتح الهمزة والميم على خلاف القياس وكان القياس ارمينى الا انه لما وافق ما بعد الراء منها ما بعد الحاء في حنيفة حذفت الياء كما حذفت من حنيفة في النسب وأجريت ياء في ارمينية مجرى تاء التأنيث في حنيفة كما أجرينا مجراها في رومى وروم وسندي وسند أو يكون مثل بدوى ونحوه مما غير في النسب وقال غير الجوهرى أرمنى بفتح الهمزة وكسر الميم وأنشد ابن برى قول سيار بن قصير فلو شهدت أم القديد طعاننا * بمرعش خيل الارمني أرنت ( وعبد الوهاب بن محمد بن عمر بن محمد بن رومين بالضم ) وكسر الميم ( شيخ الشيخ أبى اسحق ) الشيرازي صاحب التنبيه ( و ) القاضى ( الحسن بن الحسين ) بن محمد ( بن رامين ) الاستراباذى ( فقيه ) شافعي حدث عن عبد الله محمد بن الحميدى الشيرازي
وعنه أبو بكر الخطيب أورد ابن عساكر من طريقه مسلسلا ينتهى الى ابراهيم بن أدهم رضى الله تعالى عنه قرأته في تاريخه * ومما يستدرك عليه رمانة الفرس الذى فيه علفه يقال ملات الدابة رمانتها وأكل حتى نتأت رمانته أي سرته وما حولها وتصغر الرمانة رميمينة ورمن بالمكان إذا أقام به حكاه ابن الحاجب أثناء ما لا ينصرف ورامن كصاحب قرية ببخارا خربت عن قريب منها أبو أحمد حكيم ابن لقمان الرامنى عن أبى عبد الله بن أبى خفص البخاري وعنه أبو الحسن على بن الحسن بن عبد الرحيم القاضى والارمن طائفة من النصارى واليهم نسب الدير بالقدس ورامان ناحية ببلاد فارس وناحية من أعمال الاهواز عن نصر وأرميون قرية بمصر من الغربية منها أبو الخير محمد بن عبد الله الحسنى المالكى أخذ عن الشمنى ومنها أيضا الشمس أبو الوفاء محمد بن على بن محمد الحسنى الحنفي امام النحاسية بمصر ولد سنة 443 وكان مقرئا محدثا صوفيا فقيها *

##### Türkçe

رمن
**رَمَنَ** - **يَرمُنُ** - **رُمَّان**
**رَمَنَ** - **يَرمُنُ** + canlı veya şey: nar tadı olur: tatlı ile ekşinin karışımı bir tadı olur: **المُّز** veya **اللفان**

**رُمَّان**: **فُعَّال** vezni üzere: “**رَمَنَ** - **يَرمُنُ**”dan ism-i fâil mübalağası: **مُزّ** veya **لَفَّان** tadı olan, yani tatlı ve ekşi birlikte: ve o, ıstılahta bilinen meyvenin cins ismidir

Ve lafız, “tatlar ve lezzetler lafızları” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**عَسَلَ** - **يَعْسُلُ** (**عَسَلَ** - **يَعْسِلُ**)، **فَرُتَ** - **يَفْرُتُ**، **مَلَحَ** - **يَمْلَحُ** (**مَلَحَ** - **يَمْلُحُ**)، **رَمَنَ** - **يَرمُنُ**، **خَمَط** َ - **يَخْمِطُ**، **مَرَّ** - **يَمَرُّ**

ruman
	﴿Ve O’dur ki, asmalı ve asmasız bahçeler, hurma ve ekini—yiyişi çeşitli—ve zeytini ve narı, birbirine benzer ve benzer olmayan olarak inşa etti; meyvesinden, meyve verdiği zaman yiyin; hasat günü hakkını verin; israf etmeyin; şüphesiz O, müsrifleri sevmez (141)﴾ En‘âm
	﴿Ve O’dur ki gökten su indirdi; onunla her şeyin bitkisini çıkardık; ondan yeşillik çıkardık; ondan üst üste binmiş tane çıkarırız; ve hurmadan, tomurcuğundan yakın salkımlar; ve üzümlerden bahçeler; ve zeytin ve nar, birbirine benzer ve benzer olmayan; meyvesine, meyve verdiği zaman ve olgunlaşmasına bakın; şüphesiz bunda, iman eden bir kavim için elbette âyetler vardır (99)﴾ En‘âm
	﴿İkisinde de meyve ve hurma ve nar vardır (68)﴾ Rahmân

Muhtârü’s-sıhâh
● [رمن] ر م ن: **الرُّمَّانُ** bir meyvedir; bir tanesi **رُمَّانَةٌ**’dir. Eğer onunla adlandırırsan, Halîl’e göre onu marifede tenvinle çekmezsin; Ahfeş’e göre ise çekersin. Ve **أَرْمِينِيَة** kesre ile, Rûm tarafında bir nâhiyede bir kûredir; ona nisbet **أَرْمَنِيٌّ**’dir, mîm fetha ile.

Râgıb
رم
- **الرم**: eskimiş şeyi onarmak; ve **الرمة**: eskimiş kemiğe mahsustur. Yüce Allah dedi ki: ﴿**من يحيي العظام وهي رميم**﴾ [Yâsîn/78]; ve dedi ki: ﴿**ما تذر من شيء أتت عليه إلا جعلته كالرميم**﴾ [Zâriyât/42]. Ve **الرمة**: eskimiş ipe mahsustur. Ve **الرم**: ağaç ve saman kırıntısıdır. Ve “**ورممت المنزل**”: onun **رمه**’sini gözetip kolladım; “tefekkür ettim” demen gibi. Ve onların sözü: “**ادفعه إليه برمته**” (yani: hepsi; aslı, bir adamın boynunda ipiyle bir deveyi satmasıdır; ona: “onu **برمته** ile ona teslim et” denmiştir. Bak: Mecmelü’l-luğa 2/369) bilinen (bir sözdür). Ve **الإرمام**: susmak. Ve “**وأرمت عظامه**”: eğer ezilip ufalanırsa; öyle ki ona üflense onun için bir uğultu işitilmez. Ve “**وترمرم القوم**”: eğer ağızlarını konuşmayla hareket ettirirler de açıkça söylemezlerse. Ve **الرمان**: **فعلان** (veznindedir) ve o bilinen (şey)dir.

Lisân özeti
1. **الرُّمَّانُ**: bilinen bir meyvelerden ağacın meyvesi; bir tanesi **رُمَّانة**
2. Ve **الرُّمان**ın yetiştiği yere, kökleri onda çok olursa **مَرْمَنة** denir

Lisânü’l-‘Arab
● - رمن: **الرُّمَّانُ**: bilinen bir meyvelerden ağacın meyvesi; bir tanesi **رُمَّانة**. Cevherî: Sîbeveyh dedi: ona—yani Halîl’e—**الرُّمان** hakkında, onunla adlandırıldığı zaman sordum; dedi ki: marifede onu tenvinle çekmem ve onu ekser olana hamlederim, eğer onunla bilinen bir mânâ olmazsa; yani, hangi şeyden türetildiği bilinmez; böylece onu ekser olana hamleder; ve ekser, elif ve nûn ziyadesidir. Ahfeş dedi ki: onun nûnu aslîdir; **قُرَّاصٍ** ve **حُمَّاض** gibi. Ve **فُعَّال** **فُعْلان**’dan daha çoktur. İbn Berrî dedi ki: Ebü’l-Hasen, **فُعَّال**’ın **فُعْلان**’dan daha çok olduğunu söylemedi; bilakis iş bunun tersinedir; ancak o, **فُعَّال**’ın bitkide çokça geldiğini söyledi; **المُرَّان** ve **الحُمَّاض** ve **العُلاَّم** gibi; bundan dolayı **رُمَّان**’ı **فُعَّال** yaptı. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “**يَلْعَبان من تحت خَصْرِها برُمَّانَتين**” yani o, büyük kalçalıdır; sırtüstü uyuduğu zaman, kalça onunla yükselir; ta ki onun altında bir genişlik olur; içinde **الرُّمان** akar; bu, iki oğlunun yanlarında iki **رُمَّانة** olması sebebiyledir; onlardan biri **رمانته**’sini kardeşine atardı; kardeşi de ötekini ona, onun belinin altından atardı. Ve atın **رُمَّانة**’si: yeminin içinde bulunduğu şeydir. İbn Sîde dedi ki: onu burada zikrettim; çünkü Ahfeş’e göre o üç harflidir; ve Halîl ile Sîbeveyh’in zâhir görüşü üzere **رمم**’de onun zikri geçmişti; Ezherî de onu burada ayrıca zikretti. Ve onun, yüce tenzîlde cennetlerin sıfatında olan sözü: “**فيهما فاكهةٌ ونخلٌ ورُمَّان**”; vâv ile delâlet etti ki nar ve hurma, meyveden başkadır; çünkü vâv, bir cümleyi bir cümleye atfeder. Ebû Mansûr dedi ki: bu, Arapların sözüne dair bir cehalettir; vâv, ihtisâs için girdi; her ne kadar onunla atıf yapılmış olsa da. Araplar, şeyi topluca zikreder; sonra topluluktan bir şeyi, onun faziletine dair tafsil ve tenbih için tahsis eder. Ondan, azîz ve celîl olanın sözü: “**حافظوا على الصلوات والصلاة الوُسْطى**”; onlara namazı topluca emretti; sonra orta namazı, şiddetlendirme ve te’kîd ile tahsis ederek iade etti. Aynı şekilde hurma ve narı, cennet ehline onlarda rağbet ettirmek için iade etti. Ve bundan, azîz ve celîl olanın sözü: “**من كان عَدُوّاً لله وملائكته وكتبه ورسله وجبريل وميكال**”; bilindi ki Cebrâîl ve Mîkâîl topluluğun içine girmişti; ikisinin zikri, faziletlerine ve yaratıcılarına yakınlıklarına delâlet için iade edildi. Ve **الرُّمان**ın yetiştiği yere, kökleri onda çok olursa **مَرْمَنة** denir. Ve **الرُّمانة** küçültülür: **رُمَيْمينة**. Ve **رَمَّان**—râ fetha ile—bir yerdir; ve Sıhâh’ta: Tayy için bir dağdır. Ve **إِرْمينِيَّةُ**—kesre ile—Rûm tarafında bir kûredir; ona nisbet **أَرْمَنِيّ**’dir; hemze ve mîm fetha ile. Ve İbn Berrî, Seyyâre b. Kasîr’in sözünü şâhid getirdi:
فلو شَهِدَتْ أُمُّ القُدَيْدِ طِعانَنا،
بمَرْعَشَ خَيْلَ الأَرْمَنِيِّ، أَرَنَّتِ
(* Onun sözü “**بمرعش**” bir yer adıdır; Yâkût’ta onu böyle inşâd ettiği gibi).

Mekâyîsü’l-luğa:
(رمن) Râ, mîm ve nûn, tek bir kelimedir; o da **الرُّمَّان**’dır. Ve **الرُّمَّانتان**: Abs diyarında iki tepedir. Dedi ki:
* على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ *

El-Kâmûsü’l-muhît:
**الرُّمَّانُ** (müzekkerdir); bir tanesi, tâ (هاء) iledir. Ve onun tatlısı, tabiatı ve öksürüğü yumuşatıcıdır; ekşisi bunun tersinedir; onun **مُزُّهُ**’u, midenin iltihabına ve kalp ağrısına faydalıdır. Ve narın altı tadı vardır; elmanın olduğu gibi. Ve o, inceliği, çabuk çözülmesi ve letafeti için övülmüştür. Ve **المَرْمَنَةُ**: onda çok olursa onun yetiştiği yerdir. Ve **رُمَّانُ السَّعَالِي**: beyaz haşhaştır; yahut ondan bir sınıftır. Ve **رُمَّانُ الأنْهارِ**: **الهَيُوفارِيقُونَ**’dan çok olan türdür. Ve **الرُّمَّانَتانِ**: Hecer’in aşağısında iki (yer)dir.
Ve **قَصْرُ الرُّمَّانِ**: Vâsıt’tadır; ondan: Yahyâ b. Dînâr Ebû Hâşim, ve Ali b. Îsâ en-Nahvî, ve Sadaka, ve Hasan b. Mansûr, ve Abdülkerîm b. Muhammed, ve Talha b. Abdüsselâm, ve Muhammed b. İbrâhîm er-Rummânîyyûn, muhaddislerdir. Ve Şeddâd gibi: Mezḥic’te İbn Ka‘b; ve İbn Muâviye: Sekûn’da. Ve Tayy için bir dağdır.
Ve **إرْمِينِيَةُ**—kesre ile—ve son yâ bazen şeddelenir: Rûm’da bir kûredir; yahut dört iklimdir; yahut birbirine bitişik dört kûredir; onlardan her bir kûreye: **إرْمِينِيَةُ** denir. Ve nisbet: **أَرْمَنِيٌّ**’dir, fetha ile. Ve Abdülvehhâb b. Muhammed b. Ömer b. Muhammed b. Rûmîn—damma ile—Şeyh Ebû İshâk’ın şeyhidir. Ve Hasan b. Hüseyin b. Râmîn: bir fakîhtir.

Tâcü’l-‘arûs:
(**الرمان** damma ile): şöhreti sebebiyle zabtı terk etti. (Müzekkerdir) bilinen (şey)dir. Ve Muhkem’de: bilinen bir meyvelerden ağacın meyvesi. (Bir tanesi tâ (هاء) iledir). Ve Sıhâh’ta: Sîbeveyh dedi: ona—yani Halîl’e—**الرمان** hakkında, onunla adlandırıldığı zaman sordum; dedi ki: marifede onu tenvinle çekmem ve onu ekser olana hamlederim, eğer onunla bilinen bir mânâ olmazsa; yani hangi şeyden türetildiği bilinmez; böylece onu ekser olana hamleder; ve ekser, elif ve nûn ziyadesidir. Ahfeş dedi ki: onun nûnu aslîdir; **قراص** ve **حماض** gibi; ve **فعال** **فعلان**’dan daha çoktur—bitti. İbn Berrî dedi ki: bilakis iş bunun tersinedir; ancak o, **فعال**’ın bitkide çokça geldiğini söyledi; **المران** ve **الحماض** ve **العلام** gibi; bundan dolayı **رمان**’ı **فعال** yaptı. İbn Sîde dedi ki: onu burada zikrettim; çünkü Ahfeş’e göre o üç harflidir; ve Halîl ile Sîbeveyh’in zâhir görüşü üzere **رمم**’de onun zikri geçmişti; Ezherî de onu burada ayrıca zikretti.
Ve (hekimler dedi ki): (onun tatlısı tabiatı ve öksürüğü yumuşatıcıdır; ekşisi bunun tersinedir; ve onun **مزه**’u midenin iltihabına ve kalp ağrısına faydalıdır). Dediler ki: (narın altı tadı vardır; elmanın olduğu gibi; ve o, inceliği, çabuk çözülmesi ve letafeti için övülmüştür; ve **المرمنة**: onda çok olursa onun yetiştiği yerdir; ve **رمان السعالى**: beyaz haşhaştır yahut ondan bir sınıftır)—gûller onu benimser. (Ve **رمان الانهار**: **الهيو فاريقون**’dan çok olan türdür; ve **الرمانتان**: Hecer’in aşağısında iki (yer)dir; ve **قصر الرمان** Vâsıt’tadır; ondan Yahyâ b. Dînâr Ebû Hâşim) çünkü oraya indi; sika (güvenilir)dir; Enes’i gördü; ve Zâzân ve Saîd b. Cübeyr’den rivayet etti; ondan Sevrî ve Şu‘be (rivayet etti). Ve Ebü’l-Hasen (Ali b. Îsâ) b. Abdullâh (en-Nahvî), mütekellim; İbn Düreyd ve İbn Serrâc’dan; ondan Ebü’l-Kâsım et-Tenûhî ve Ebû Muhammed el-Cevherî; 384 yılında vefat etti. Ve (Sadaka): Ebû Dâvûd et-Tayâlisî’ye şeyhtir; İbn Ma‘în dedi: Basralıdır; hadîsi zayıftır. Ve (Hasan b. Mansûr ve Abdülkerîm b. Muhammed ve Talha b. Abdüsselâm ve Muhammed b. İbrâhîm er-Rummânîyyûn, muhaddisler): bunlar **قصر الرمان**’a (nisbetle)dir. Ama nar satmaya (nisbetle) ise: Amr b. Temîm ve Zeyd b. Habîb er-Rummânîyân, muhaddislerdir. Ve (Şeddâd gibi): **رمان** (b. Ka‘b) b. Edd b. Sa‘b b. Sa‘d el-‘Aşîra (Mezḥic’te). Ve **رمان** (b. Muâviye) b. Sa‘lebe b. Ukbe (Sekûn’da). İkisini de İbnü’s-Sem‘ânî “sehâbe” gibi zabt etti; bunda vehmetmiştir. Ve **رمان** (Tayy için bir dağdır): Cevherî nakletti; Nasr, Selmâ’nın ucunda diye ziyade etti; hadîste zikri vardır.
Ve **ارمينية** kesre ile; Yâkût’tan: fetha da olur. (Ve son yâ şeddelenebilir): tahfif daha çoktur. Ebû Ali dedi ki: **ارمينية**’yi Arapçanın hükmü üzere yürütürsek, onun hemzesinde kıyas, zâid olmasıdır; ve hükmü, **اجفيل** ve **اخريط** ve **اطريح** ve benzerleri gibi kesrelenmesidir; sonra nisbet yâ’sı ilhak edildi; sonra onun ardından te’nîs hâ’sı ilhak edildi. (Rûm’da bir kûre; yahut dört iklim; yahut birbirine bitişik dört kûre; onlardan her bir kûreye **ارمينية** denir). Yâkût dedi ki: denildi ki onlar iki **أرمينية**’dir: büyük ve küçük; sınırları Berze‘a’dan Bâbü’l-ebvâb’a; öte taraftan Rûm beldelerine ve Cebelü’l-Kabk’a kadardır. Ve denildi ki: büyük **ارمينية** Hılât ve çevresidir; küçük ise Nğlîs ve çevresidir. Ve denildi ki: o üç **ارمينية**’dir; ve denildi ki: dört (tür). (Ve nisbet) ona: (**أرمنى** fetha ile) Sıhâh’ta olduğu gibi; yani hemze ve mîm fetha ile; kıyasa aykırı olarak. Kıyas **ارمينى** idi; ancak râ’dan sonra geleni, Hanîfe’de hâ’dan sonra gelene uygun düştüğü için, nisbetten Hanîfe’de yâ’nın hazfedildiği gibi yâ hazfedildi; ve **ارمينية**’deki yâ, Hanîfe’deki te’nîs tâ’sı menzilesine indirildi; onu, Rûmî ve Rûm, Sindî ve Sind’de onun menzilesine indirdiğimiz gibi. Yahut **بدوى** ve benzeri gibi olur; nisbetinde değiştirilenlerden. Cevherî’den başkası dedi ki: **أرمنى** hemze fetha ve mîm kesre ile. İbn Berrî, Seyyâr b. Kasîr’in sözünü şâhid getirdi:
فلو شهدت أم القديد طعاننا * بمرعش خيل الارمني أرنت
Ve Abdülvehhâb b. Muhammed b. Ömer b. Muhammed b. Rûmîn—damma ile—ve mîm kesre ile: (Şeyh Ebû İshâk’ın şeyhi) Şîrâzî, **التنبيه** sahibidir. Ve (kadı) (Hasan b. Hüseyin) b. Muhammed (b. Râmîn) el-Esterâbâzî: (fakîh) Şâfiî; Abdullah Muhammed b. el-Humeydî eş-Şîrâzî’den hadis etti; ondan Ebû Bekr el-Hatîb. İbn Asâkir, onun yoluyla, İbrâhîm b. Edhem’e—Allah Teâlâ ondan razı olsun—kadar giden muselsel (rivayet) zikretti; onu tarihinde okudum.
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerden: atın **رمانة**’si, yeminin içinde bulunduğu şeydir; “**ملات الدابة رمانتها**” denir. Ve yedi; ta ki **نتأت رمانته**; yani göbeği ve çevresi. Ve **الرمانة** küçültülür: **رميمينة**. Ve “**رمن بالمكان**”: onda ikamet etti; İbnü’l-Hâcib, “munsarif olmayan” bahsinin arasında onu nakletti. Ve **رامن** “**صاحب**” gibi: Buhârâ’da bir köy; yakın zamanda harap oldu; ondan Ebû Ahmed Hakîm b. Lokmân er-Râmnî; Ebû Abdullâh b. Ebî Hafs el-Buhârî’den; ondan Ebü’l-Hasen Ali b. Hasan b. Abdürrahîm el-Kâdî. Ve **الارمن**: Hristiyanlardan bir taifedir; onlara nisbetle Kudüs’te manastır nisbet edildi. Ve **رامان**: Fars diyarında bir nâhiyedir; ve Ahvâz amellerinden bir nâhiye—Nasr’dan. Ve **أرميون**: Mısır’da Garbiyye’den bir köydür; ondan Ebü’l-Hayr Muhammed b. Abdullâh el-Hasenî el-Mâlikî; Şemnî’den aldı. Ve ondan ayrıca: Şems Ebü’l-Vefâ Muhammed b. Ali b. Muhammed el-Hasenî el-Hanefî; Mısır’da Nuhâsiyye’nin imamı; 443 yılında doğdu; ve kârî, muhaddis, sûfî, fakîh idi. *
