# رمن — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%85%D9%86/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: رمن

رمن
رَمَنَ - يَرمُنُ - رُمَّان
رَمَنَ - يَرمُنُ + الكائن أو الشيء: يصير له طعم الرمان: يكون له طعم خليط من الحلو والحامض: المُّز أو اللفان
رُمَّان: على وزن فُعَّال: اسم فاعل مبالغة من " رَمَنَ - يَرمُنُ ": الذي له طعم مُزّ أو لَفَّان، أي حلو وحامض معاً: وهو اصطلاحاً اسم جنس الفاكهة المعروفة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ألفاظ الطعوم والنكهات "، وهي:
عَسَلَ - يَعْسُلُ (عَسَلَ - يَعْسِلُ)، فَرُتَ - يَفْرُتُ، مَلَحَ - يَمْلَحُ (مَلَحَ - يَمْلُحُ)، رَمَنَ - يَرمُنُ، خَمَط َ - يَخْمِطُ، مَرَّ - يَمَرُّ
رمان
 	﴿وهو الذي أنشأ جنات معروشات وغير معروشات والنخل والزرع مختلفا أكله والزيتون والرمان متشابها وغير متشابهكلوا من ثمره إذا أثمر وآتوا حقه يوم حصاده ولا تسرفوا إنه لا يحب المسرفين (141)﴾ الأنعام ﴿وهو الذي أنزل من السماء ماء فأخرجنا به نبات كل شيء فأخرجنا منه خضرا نخرج منه حبا متراكبا ومن النخل من طلعها قنوان دانية وجنات من أعناب والزيتون والرمان مشتبها وغير متشابه انظروا إلى ثمره إذا أثمر وينعه إن في ذلكم لآيات لقوم يؤمنون (99)﴾ الأنعام
 	﴿فيهما فاكهة ونخل ورمان (68)﴾ الرحمن
مختار الصحاح
● [رمن] ر م ن: الرُّمَّانُ فاكهة الواحدة رُمَّانَةٌ فإن سميت به لم تصرفه عند الخليل وتصرفه عند الأخفش و أرْمِينِيَة بالكسر كورة بناحية الروم والنسبة إليها أرْمَنِيٌّ بفتح الميم
الراغب
رم
- الرم: إصلاح الشيء البالي، والرمة: تختص بالعظم البالي، قال تعالى: }من يحيي العظام وهي رميم﴿[يس/78]، وقال:﴾ما تذر من شيء أتت عليه إلا جعلته كالرميم{ [الذاريات/42]، والرمة تختص بالحبل البالي، والرم: الفتات من الخشب والتبن. ورممت المنزل: رعيت رمه، كقولك: تفقدت، وقولهم: ادفعه إليه برمته (أي: كله، وأصله أن رجلا باع بعيرا بحبل في عنقه، فقيل له: ادفعه إليه برمته. انظر: مجمل اللغة 2/369) معروف، والإرمام: السكوت، وأرمت عظامه: إذا سحقت حتى إذا نفخ فيها لم يسمع لها دوي، وترمرم القوم: إذا حركوا أفواههم باكلام ولم يصرحوا، والرمان: فعلان، وهو معروف.
ملخص اللسان
1.     الرُّمَّانُ: حَمْلُ شجرة معروفة من الفواكه، واحدته رُمَّانة
2.    ويقال لمَنْبِتِ الرُّمان مَرْمَنة إذا كثر فيه أُصوله
لسان العرب
● - رمن: الرُّمَّانُ: حَمْلُ شجرة معروفة من الفواكه، واحدته رُمَّانة.       الجوهري: قال سيبويه سأَلته، يعني الخليل، عن الرُّمان إذا سمي به فقال: لا       أَصرفه في المعرفة وأَحمله على الأَكثر إذا لم يكن له معنى يعرف به أَي       لا يُدْرَى من أَي شيء اشتقاقه فيحمله على الأَكثر، والأَكثر زيادة الأَلف       والنون؛ وقال الأَخفش: نونه أَصلية مثل قُرَّاصٍ وحُمَّاض، وفُعَّال       أَكثر من فُعْلانٍ؛ قال ابن بري: لم يقل أَبو الحسن إن فُعَّالاً أَكثر من       فُعْلان بل الأَمر بخلاف ذلك، وإنما قال إن فُعَّالاً يكثر في النبات نحو       المُرَّان والحُمَّاض والعُلاَّم، فلذلك جعل رُمَّاناً فُعَّالاً. وفي       حديث أُم زرع: يَلْعَبان من تحت خَصْرِها برُمَّانَتين أَي أَنها ذاتُ       رِدْفٍ كبير، فإِذا نامت على ظهرها نَبا الكَفَلُ بها حتى يصير تحتها       مُتَّسَعٌ       يجري فيه الرُّمان، وذلك أَن ولديها كان معهما رُمَّانتان، فكان أَحدهما       يرمي برمانته إلى أَخيه، ويرمي أَخوه الأُخرى إليه من تحت خصرها.       ورُمَّانة الفرس: الذي فيه علفه؛ قال ابن سيده: وذكرته ههنا لأَنه ثلاثي عند       الأَخفش، وقد تقدم ذكره في رمم على ظاهر رأْي الخليل وسيبويه، وذكره       الأَزهري هنا أَيضاً. وقوله في التنزيل العزيز في صفة الجنان: فيهما فاكهةٌ       ونخلٌ ورُمَّان؛ دل بالواو على أَن الرمان والنخل غير الفاكهة لأَن الواو       تعطف جملة على جملة، قال أَبو منصور: هذا جهل بكلام العرب والواو دخلت       للاختصاص، وإن عطف بها، والعرب تذكر الشيء جملة ثم تخص من الجملة شيئاً       تفصيلاً له وتنبيهاً على ما فيه من الفضيلة؛ ومنه قوله عز وجل: حافظوا على       الصلوات والصلاة الوُسْطى؛ فقد أَمرهم بالصلاة جملة ثم أَعاد الوسطى تخصيصاً       لها بالتشديد والتأْكيد، وكذلك أَعاد النخل والرمان ترغيباً لأَهل الجنة       فيهما، ومن هذا قوله عز وجل: من كان عَدُوّاً لله وملائكته وكتبه ورسله       وجبريل وميكال؛ فقد علم أَن جبريل وميكال دخلا في الجملة وأُعيد ذكرهما       دلالة على فضلهما وقربهما من خالقهما. ويقال لمَنْبِتِ الرُّمان مَرْمَنة       إذا كثر فيه أُصوله. والرُّمانة تصغر رُمَيْمينة. ورَمَّان، بفتح الراء:       موضع، وفي الصحاح: جبل لطيِّءِ. وإِرْمينِيَّةُ، بالكسر: كُورة بناحية       الرُّوم، والنسبة إليها أَرْمَنِيّ، بفتح الهمزة والميم؛ وأَنشد ابن بري       قول سَيَّارة بن قَصِير:       فلو شَهِدَتْ أُمُّ القُدَيْدِ طِعانَنا،       بمَرْعَشَ خَيْلَ الأَرْمَنِيِّ، أَرَنَّتِ       (* قوله «بمرعش» اسم موضع كما أَنشده ياقوت فيه).
مقاييس اللغة:
(رمن)  الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال:
* على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ *
القاموس المحيط:
الرُّمَّانُ م، الواحِدةُ بهاءٍ، وحُلْوُهُ مُلَيِّنٌ للطَّبيعَةِ والسُّعالِ، وحامضُه بالعَكْس، ومُزُّهُ نافِعٌ لالتِهابِ المَعِدَةِ، ووَجَعِ الفُؤادِ. وللرُّمَّانِ ستَّةُ طُعُومٍ، كما للتُّفَّاحِ، وهو مَحْمُودٌ لِرِقَّته وسُرْعَة انْحلالِهِ ولَطَافَتِهِ. والمَرْمَنَةُ مَنْبِتُهُ إذا كَثُرَ فيه. ورُمَّانُ السَّعَالِي الخَشْخاش الأبْيَضُ، أو صِنْفٌ منه. ورُمَّانُ الأنْهارِ هو النوعُ الكثيرُ من الهَيُوفارِيقُونَ. والرُّمَّانَتانِ ع دونَ هَجَرَ.
وقَصْرُ الرُّمَّانِ: بواسِطَ، منه: يَحْيَى بنُ دينارٍ أبو هاشِمٍ، وعلِيُّ بنُ عيسى النَّحْوِيُّ، وصَدَقَةُ، والحَسَنُ ابنُ مَنْصورٍ، وعَبْدُ الكريمِ بنُ محمدٍ، وطَلْحَةُ بنُ عبد السَّلامِ، ومحمدُ بنُ إبراهيمَ الرُّمَّانِيُّونَ المحدِّثُونَ. وكشَدَّادٍ: ابنُ كَعْبٍ في مَذْحِجٍ، وابنُ مُعاوِيَةَ: في السَّكُونِ، وجبلٌ لطَيِّىءٍ.
وإرْمِينِيَةُ، بالكسر وقد تُشَدَّدُ الياءُ الآخِيرَةُ: كُورَةٌ بالرُّوم، أو أربعةُ أقاليمَ، أو أرْبَعُ كُوَرٍ مُتَّصلٌ بعضُها ببعضٍ، يقالُ لكُلِّ كُورَةٍ منها: إرْمِينِيَةُ، والنِّسْبَةُ أَرْمَنِيٌّ، بالفتح. وعبدُ الوهاب بنُ محمدِ بنِ عُمَرَ بنِ محمدِ بن رُومينَ، بالضم: شيخُ الشيخ أبي إسحاقَ. والحَسَنُ بنُ الحُسَيْنِ بنِ رامِينَ: فَقيهُ.
تاج العروس:
( الرمان بالضم ) وانما أهمله عن الضبط لشهرته ( م ) معروف وفي المحكم حمل شجرة معروفة من الفاكهة ( الواحدة بهاء ) وفي الصحاح قال سيبويه سألته يعنى الخليل عن الرمان إذا سمى به قال لا أصرفه في المعرفة وأحمله على الاكثر إذا لم يكن له معنى يعرف به أي لم يدر من أي شئ اشتقاقه فيحمله على الاكثر والاكثر زيادة الالف والنون وقال الاخفش نونه أصيلة مثل قراص وحماض وفعال أكثر من فعلان اه قال ابن برى بل الامر بخلاف ذلك وانما قال ان فعالا لا يكثر في النبات نحو المران والحماض والعلام فلذلك جعل رمانا فعالا وقال ابن سيده وذكرته هنا لانه ثلاثى عند الاخفش وقد تقدم ذكره في رمم على ظاهر رأى الخليل وسيبويه وذكره الازهرى هنا أيضا ( و ) قال الاطباء ( حلوه ملين للطبيعة والسعال وحامضه بالعكس ومزه نافع لالتهاب المعدة ووجع الفؤاد ) قالوا ( وللرمان ستة طعوم كما للتفاح وهو محمود لرقته وسرعة انحلاله ولطافته والمرمنة منبته إذا كثر فيه ورمان السعالى الخشخاش الابيض أو صنف منه ) تألفه السعالى ( ورمان الانهار هو النوع الكثير من الهيو فاريقون والرمانتان ع دون هجر وقصر الرمان بواسطة منه يحيى بن دينار أبو هاشم ) لانه نزله ثقة رأى انسا وروى عن
ذاذان وسعيد بن جبير وعنه الثوري وشعبة ( و ) أبو الحسن ( على بن عيسى ) بن عبد الله ( النحوي ) المتكلم عن ابن دريد وابن السراج وعنه أبو القاسم التنوخى وأبو محمد الجوهرى توفى سنة 384 ( وصدقة ) شيخ لابي داود الطيالسي قال ابن معين بصرى ضعيف الحديث ( والحسن بن منصور وعبد الكريم بن محمد وطلحة بن عبد السلام ومحمد بن ابراهيم الرمانيون المحدثون ) هولاء الى قصر الرمان وأما الى بيع الرمان فعمرو بن تميم وزيد بن حبيب الرمانيان المحدثان ( وكشداد ) رمان ( بن كعب ) بن أدد بن صعب ابن سعد العشيرة ( في مذحج و ) رمان ( بن معاوية ) بن ثعلبة بن عقبة ( في السكون ) وضبطهما ابن السمعاني كسحابة وقد وهم في ذلك ( و ) رمان ( جبل لطيئ ) نقله الجوهرى زاد نصر في طرف سلمى له ذكر في الحديث ( وارمينية بالكسر ) ويفتح عن ياقوت ( وقد تشدد الياء الاخيرة ) والتخفيف أكثر قال أبو على ارمينية ان أجرينا عليها حكم العربي كان القياس في همزتها ان تكون زائدة وحكمها ان تكسر مثل اجفيل واخريط واطريح ونحو ذلك ثم ألحقت ياء النسبة ثم ألحق بعدها هاء التأنيث ( كورة بالروم أو أربعة أقاليم أو أربع كور متصل بعضها ببعض يقال لكل كورة منها ارمينية ) قال ياقوت قيل هما أرمينيتان الكبرى والصغرى وحدهما من برذعة الى باب الابواب ومن الجهة الاخرى الى بلاد الروم وجبل القبق وقيل ارمينية الكبرى خلاط ونواحيها والصغرى نغليس ونواحيها وقيل هي ثلاث ارمينيات وقيل أربع ( والنسبة ) إليه ( أرمنى بالفتح ) كما في الصحاح أي بفتح الهمزة والميم على خلاف القياس وكان القياس ارمينى الا انه لما وافق ما بعد الراء منها ما بعد الحاء في حنيفة حذفت الياء كما حذفت من حنيفة في النسب وأجريت ياء في ارمينية مجرى تاء التأنيث في حنيفة كما أجرينا مجراها في رومى وروم وسندي وسند أو يكون مثل بدوى ونحوه مما غير في النسب وقال غير الجوهرى أرمنى بفتح الهمزة وكسر الميم وأنشد ابن برى قول سيار بن قصير فلو شهدت أم القديد طعاننا * بمرعش خيل الارمني أرنت ( وعبد الوهاب بن محمد بن عمر بن محمد بن رومين بالضم ) وكسر الميم ( شيخ الشيخ أبى اسحق ) الشيرازي صاحب التنبيه ( و ) القاضى ( الحسن بن الحسين ) بن محمد ( بن رامين ) الاستراباذى ( فقيه ) شافعي حدث عن عبد الله محمد بن الحميدى الشيرازي
وعنه أبو بكر الخطيب أورد ابن عساكر من طريقه مسلسلا ينتهى الى ابراهيم بن أدهم رضى الله تعالى عنه قرأته في تاريخه * ومما يستدرك عليه رمانة الفرس الذى فيه علفه يقال ملات الدابة رمانتها وأكل حتى نتأت رمانته أي سرته وما حولها وتصغر الرمانة رميمينة ورمن بالمكان إذا أقام به حكاه ابن الحاجب أثناء ما لا ينصرف ورامن كصاحب قرية ببخارا خربت عن قريب منها أبو أحمد حكيم ابن لقمان الرامنى عن أبى عبد الله بن أبى خفص البخاري وعنه أبو الحسن على بن الحسن بن عبد الرحيم القاضى والارمن طائفة من النصارى واليهم نسب الدير بالقدس ورامان ناحية ببلاد فارس وناحية من أعمال الاهواز عن نصر وأرميون قرية بمصر من الغربية منها أبو الخير محمد بن عبد الله الحسنى المالكى أخذ عن الشمنى ومنها أيضا الشمس أبو الوفاء محمد بن على بن محمد الحسنى الحنفي امام النحاسية بمصر ولد سنة 443 وكان مقرئا محدثا صوفيا فقيها *

### Türkçe

رمن
**رَمَنَ** - **يَرمُنُ** - **رُمَّان**
**رَمَنَ** - **يَرمُنُ** + canlı veya şey: nar tadı olur: tatlı ile ekşinin karışımı bir tadı olur: **المُّز** veya **اللفان**

**رُمَّان**: **فُعَّال** vezni üzere: “**رَمَنَ** - **يَرمُنُ**”dan ism-i fâil mübalağası: **مُزّ** veya **لَفَّان** tadı olan, yani tatlı ve ekşi birlikte: ve o, ıstılahta bilinen meyvenin cins ismidir

Ve lafız, “tatlar ve lezzetler lafızları” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**عَسَلَ** - **يَعْسُلُ** (**عَسَلَ** - **يَعْسِلُ**)، **فَرُتَ** - **يَفْرُتُ**، **مَلَحَ** - **يَمْلَحُ** (**مَلَحَ** - **يَمْلُحُ**)، **رَمَنَ** - **يَرمُنُ**، **خَمَط** َ - **يَخْمِطُ**، **مَرَّ** - **يَمَرُّ**

ruman
	﴿Ve O’dur ki, asmalı ve asmasız bahçeler, hurma ve ekini—yiyişi çeşitli—ve zeytini ve narı, birbirine benzer ve benzer olmayan olarak inşa etti; meyvesinden, meyve verdiği zaman yiyin; hasat günü hakkını verin; israf etmeyin; şüphesiz O, müsrifleri sevmez (141)﴾ En‘âm
	﴿Ve O’dur ki gökten su indirdi; onunla her şeyin bitkisini çıkardık; ondan yeşillik çıkardık; ondan üst üste binmiş tane çıkarırız; ve hurmadan, tomurcuğundan yakın salkımlar; ve üzümlerden bahçeler; ve zeytin ve nar, birbirine benzer ve benzer olmayan; meyvesine, meyve verdiği zaman ve olgunlaşmasına bakın; şüphesiz bunda, iman eden bir kavim için elbette âyetler vardır (99)﴾ En‘âm
	﴿İkisinde de meyve ve hurma ve nar vardır (68)﴾ Rahmân

Muhtârü’s-sıhâh
● [رمن] ر م ن: **الرُّمَّانُ** bir meyvedir; bir tanesi **رُمَّانَةٌ**’dir. Eğer onunla adlandırırsan, Halîl’e göre onu marifede tenvinle çekmezsin; Ahfeş’e göre ise çekersin. Ve **أَرْمِينِيَة** kesre ile, Rûm tarafında bir nâhiyede bir kûredir; ona nisbet **أَرْمَنِيٌّ**’dir, mîm fetha ile.

Râgıb
رم
- **الرم**: eskimiş şeyi onarmak; ve **الرمة**: eskimiş kemiğe mahsustur. Yüce Allah dedi ki: ﴿**من يحيي العظام وهي رميم**﴾ [Yâsîn/78]; ve dedi ki: ﴿**ما تذر من شيء أتت عليه إلا جعلته كالرميم**﴾ [Zâriyât/42]. Ve **الرمة**: eskimiş ipe mahsustur. Ve **الرم**: ağaç ve saman kırıntısıdır. Ve “**ورممت المنزل**”: onun **رمه**’sini gözetip kolladım; “tefekkür ettim” demen gibi. Ve onların sözü: “**ادفعه إليه برمته**” (yani: hepsi; aslı, bir adamın boynunda ipiyle bir deveyi satmasıdır; ona: “onu **برمته** ile ona teslim et” denmiştir. Bak: Mecmelü’l-luğa 2/369) bilinen (bir sözdür). Ve **الإرمام**: susmak. Ve “**وأرمت عظامه**”: eğer ezilip ufalanırsa; öyle ki ona üflense onun için bir uğultu işitilmez. Ve “**وترمرم القوم**”: eğer ağızlarını konuşmayla hareket ettirirler de açıkça söylemezlerse. Ve **الرمان**: **فعلان** (veznindedir) ve o bilinen (şey)dir.

Lisân özeti
1. **الرُّمَّانُ**: bilinen bir meyvelerden ağacın meyvesi; bir tanesi **رُمَّانة**
2. Ve **الرُّمان**ın yetiştiği yere, kökleri onda çok olursa **مَرْمَنة** denir

Lisânü’l-‘Arab
● - رمن: **الرُّمَّانُ**: bilinen bir meyvelerden ağacın meyvesi; bir tanesi **رُمَّانة**. Cevherî: Sîbeveyh dedi: ona—yani Halîl’e—**الرُّمان** hakkında, onunla adlandırıldığı zaman sordum; dedi ki: marifede onu tenvinle çekmem ve onu ekser olana hamlederim, eğer onunla bilinen bir mânâ olmazsa; yani, hangi şeyden türetildiği bilinmez; böylece onu ekser olana hamleder; ve ekser, elif ve nûn ziyadesidir. Ahfeş dedi ki: onun nûnu aslîdir; **قُرَّاصٍ** ve **حُمَّاض** gibi. Ve **فُعَّال** **فُعْلان**’dan daha çoktur. İbn Berrî dedi ki: Ebü’l-Hasen, **فُعَّال**’ın **فُعْلان**’dan daha çok olduğunu söylemedi; bilakis iş bunun tersinedir; ancak o, **فُعَّال**’ın bitkide çokça geldiğini söyledi; **المُرَّان** ve **الحُمَّاض** ve **العُلاَّم** gibi; bundan dolayı **رُمَّان**’ı **فُعَّال** yaptı. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “**يَلْعَبان من تحت خَصْرِها برُمَّانَتين**” yani o, büyük kalçalıdır; sırtüstü uyuduğu zaman, kalça onunla yükselir; ta ki onun altında bir genişlik olur; içinde **الرُّمان** akar; bu, iki oğlunun yanlarında iki **رُمَّانة** olması sebebiyledir; onlardan biri **رمانته**’sini kardeşine atardı; kardeşi de ötekini ona, onun belinin altından atardı. Ve atın **رُمَّانة**’si: yeminin içinde bulunduğu şeydir. İbn Sîde dedi ki: onu burada zikrettim; çünkü Ahfeş’e göre o üç harflidir; ve Halîl ile Sîbeveyh’in zâhir görüşü üzere **رمم**’de onun zikri geçmişti; Ezherî de onu burada ayrıca zikretti. Ve onun, yüce tenzîlde cennetlerin sıfatında olan sözü: “**فيهما فاكهةٌ ونخلٌ ورُمَّان**”; vâv ile delâlet etti ki nar ve hurma, meyveden başkadır; çünkü vâv, bir cümleyi bir cümleye atfeder. Ebû Mansûr dedi ki: bu, Arapların sözüne dair bir cehalettir; vâv, ihtisâs için girdi; her ne kadar onunla atıf yapılmış olsa da. Araplar, şeyi topluca zikreder; sonra topluluktan bir şeyi, onun faziletine dair tafsil ve tenbih için tahsis eder. Ondan, azîz ve celîl olanın sözü: “**حافظوا على الصلوات والصلاة الوُسْطى**”; onlara namazı topluca emretti; sonra orta namazı, şiddetlendirme ve te’kîd ile tahsis ederek iade etti. Aynı şekilde hurma ve narı, cennet ehline onlarda rağbet ettirmek için iade etti. Ve bundan, azîz ve celîl olanın sözü: “**من كان عَدُوّاً لله وملائكته وكتبه ورسله وجبريل وميكال**”; bilindi ki Cebrâîl ve Mîkâîl topluluğun içine girmişti; ikisinin zikri, faziletlerine ve yaratıcılarına yakınlıklarına delâlet için iade edildi. Ve **الرُّمان**ın yetiştiği yere, kökleri onda çok olursa **مَرْمَنة** denir. Ve **الرُّمانة** küçültülür: **رُمَيْمينة**. Ve **رَمَّان**—râ fetha ile—bir yerdir; ve Sıhâh’ta: Tayy için bir dağdır. Ve **إِرْمينِيَّةُ**—kesre ile—Rûm tarafında bir kûredir; ona nisbet **أَرْمَنِيّ**’dir; hemze ve mîm fetha ile. Ve İbn Berrî, Seyyâre b. Kasîr’in sözünü şâhid getirdi:
فلو شَهِدَتْ أُمُّ القُدَيْدِ طِعانَنا،
بمَرْعَشَ خَيْلَ الأَرْمَنِيِّ، أَرَنَّتِ
(* Onun sözü “**بمرعش**” bir yer adıdır; Yâkût’ta onu böyle inşâd ettiği gibi).

Mekâyîsü’l-luğa:
(رمن) Râ, mîm ve nûn, tek bir kelimedir; o da **الرُّمَّان**’dır. Ve **الرُّمَّانتان**: Abs diyarında iki tepedir. Dedi ki:
* على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ *

El-Kâmûsü’l-muhît:
**الرُّمَّانُ** (müzekkerdir); bir tanesi, tâ (هاء) iledir. Ve onun tatlısı, tabiatı ve öksürüğü yumuşatıcıdır; ekşisi bunun tersinedir; onun **مُزُّهُ**’u, midenin iltihabına ve kalp ağrısına faydalıdır. Ve narın altı tadı vardır; elmanın olduğu gibi. Ve o, inceliği, çabuk çözülmesi ve letafeti için övülmüştür. Ve **المَرْمَنَةُ**: onda çok olursa onun yetiştiği yerdir. Ve **رُمَّانُ السَّعَالِي**: beyaz haşhaştır; yahut ondan bir sınıftır. Ve **رُمَّانُ الأنْهارِ**: **الهَيُوفارِيقُونَ**’dan çok olan türdür. Ve **الرُّمَّانَتانِ**: Hecer’in aşağısında iki (yer)dir.
Ve **قَصْرُ الرُّمَّانِ**: Vâsıt’tadır; ondan: Yahyâ b. Dînâr Ebû Hâşim, ve Ali b. Îsâ en-Nahvî, ve Sadaka, ve Hasan b. Mansûr, ve Abdülkerîm b. Muhammed, ve Talha b. Abdüsselâm, ve Muhammed b. İbrâhîm er-Rummânîyyûn, muhaddislerdir. Ve Şeddâd gibi: Mezḥic’te İbn Ka‘b; ve İbn Muâviye: Sekûn’da. Ve Tayy için bir dağdır.
Ve **إرْمِينِيَةُ**—kesre ile—ve son yâ bazen şeddelenir: Rûm’da bir kûredir; yahut dört iklimdir; yahut birbirine bitişik dört kûredir; onlardan her bir kûreye: **إرْمِينِيَةُ** denir. Ve nisbet: **أَرْمَنِيٌّ**’dir, fetha ile. Ve Abdülvehhâb b. Muhammed b. Ömer b. Muhammed b. Rûmîn—damma ile—Şeyh Ebû İshâk’ın şeyhidir. Ve Hasan b. Hüseyin b. Râmîn: bir fakîhtir.

Tâcü’l-‘arûs:
(**الرمان** damma ile): şöhreti sebebiyle zabtı terk etti. (Müzekkerdir) bilinen (şey)dir. Ve Muhkem’de: bilinen bir meyvelerden ağacın meyvesi. (Bir tanesi tâ (هاء) iledir). Ve Sıhâh’ta: Sîbeveyh dedi: ona—yani Halîl’e—**الرمان** hakkında, onunla adlandırıldığı zaman sordum; dedi ki: marifede onu tenvinle çekmem ve onu ekser olana hamlederim, eğer onunla bilinen bir mânâ olmazsa; yani hangi şeyden türetildiği bilinmez; böylece onu ekser olana hamleder; ve ekser, elif ve nûn ziyadesidir. Ahfeş dedi ki: onun nûnu aslîdir; **قراص** ve **حماض** gibi; ve **فعال** **فعلان**’dan daha çoktur—bitti. İbn Berrî dedi ki: bilakis iş bunun tersinedir; ancak o, **فعال**’ın bitkide çokça geldiğini söyledi; **المران** ve **الحماض** ve **العلام** gibi; bundan dolayı **رمان**’ı **فعال** yaptı. İbn Sîde dedi ki: onu burada zikrettim; çünkü Ahfeş’e göre o üç harflidir; ve Halîl ile Sîbeveyh’in zâhir görüşü üzere **رمم**’de onun zikri geçmişti; Ezherî de onu burada ayrıca zikretti.
Ve (hekimler dedi ki): (onun tatlısı tabiatı ve öksürüğü yumuşatıcıdır; ekşisi bunun tersinedir; ve onun **مزه**’u midenin iltihabına ve kalp ağrısına faydalıdır). Dediler ki: (narın altı tadı vardır; elmanın olduğu gibi; ve o, inceliği, çabuk çözülmesi ve letafeti için övülmüştür; ve **المرمنة**: onda çok olursa onun yetiştiği yerdir; ve **رمان السعالى**: beyaz haşhaştır yahut ondan bir sınıftır)—gûller onu benimser. (Ve **رمان الانهار**: **الهيو فاريقون**’dan çok olan türdür; ve **الرمانتان**: Hecer’in aşağısında iki (yer)dir; ve **قصر الرمان** Vâsıt’tadır; ondan Yahyâ b. Dînâr Ebû Hâşim) çünkü oraya indi; sika (güvenilir)dir; Enes’i gördü; ve Zâzân ve Saîd b. Cübeyr’den rivayet etti; ondan Sevrî ve Şu‘be (rivayet etti). Ve Ebü’l-Hasen (Ali b. Îsâ) b. Abdullâh (en-Nahvî), mütekellim; İbn Düreyd ve İbn Serrâc’dan; ondan Ebü’l-Kâsım et-Tenûhî ve Ebû Muhammed el-Cevherî; 384 yılında vefat etti. Ve (Sadaka): Ebû Dâvûd et-Tayâlisî’ye şeyhtir; İbn Ma‘în dedi: Basralıdır; hadîsi zayıftır. Ve (Hasan b. Mansûr ve Abdülkerîm b. Muhammed ve Talha b. Abdüsselâm ve Muhammed b. İbrâhîm er-Rummânîyyûn, muhaddisler): bunlar **قصر الرمان**’a (nisbetle)dir. Ama nar satmaya (nisbetle) ise: Amr b. Temîm ve Zeyd b. Habîb er-Rummânîyân, muhaddislerdir. Ve (Şeddâd gibi): **رمان** (b. Ka‘b) b. Edd b. Sa‘b b. Sa‘d el-‘Aşîra (Mezḥic’te). Ve **رمان** (b. Muâviye) b. Sa‘lebe b. Ukbe (Sekûn’da). İkisini de İbnü’s-Sem‘ânî “sehâbe” gibi zabt etti; bunda vehmetmiştir. Ve **رمان** (Tayy için bir dağdır): Cevherî nakletti; Nasr, Selmâ’nın ucunda diye ziyade etti; hadîste zikri vardır.
Ve **ارمينية** kesre ile; Yâkût’tan: fetha da olur. (Ve son yâ şeddelenebilir): tahfif daha çoktur. Ebû Ali dedi ki: **ارمينية**’yi Arapçanın hükmü üzere yürütürsek, onun hemzesinde kıyas, zâid olmasıdır; ve hükmü, **اجفيل** ve **اخريط** ve **اطريح** ve benzerleri gibi kesrelenmesidir; sonra nisbet yâ’sı ilhak edildi; sonra onun ardından te’nîs hâ’sı ilhak edildi. (Rûm’da bir kûre; yahut dört iklim; yahut birbirine bitişik dört kûre; onlardan her bir kûreye **ارمينية** denir). Yâkût dedi ki: denildi ki onlar iki **أرمينية**’dir: büyük ve küçük; sınırları Berze‘a’dan Bâbü’l-ebvâb’a; öte taraftan Rûm beldelerine ve Cebelü’l-Kabk’a kadardır. Ve denildi ki: büyük **ارمينية** Hılât ve çevresidir; küçük ise Nğlîs ve çevresidir. Ve denildi ki: o üç **ارمينية**’dir; ve denildi ki: dört (tür). (Ve nisbet) ona: (**أرمنى** fetha ile) Sıhâh’ta olduğu gibi; yani hemze ve mîm fetha ile; kıyasa aykırı olarak. Kıyas **ارمينى** idi; ancak râ’dan sonra geleni, Hanîfe’de hâ’dan sonra gelene uygun düştüğü için, nisbetten Hanîfe’de yâ’nın hazfedildiği gibi yâ hazfedildi; ve **ارمينية**’deki yâ, Hanîfe’deki te’nîs tâ’sı menzilesine indirildi; onu, Rûmî ve Rûm, Sindî ve Sind’de onun menzilesine indirdiğimiz gibi. Yahut **بدوى** ve benzeri gibi olur; nisbetinde değiştirilenlerden. Cevherî’den başkası dedi ki: **أرمنى** hemze fetha ve mîm kesre ile. İbn Berrî, Seyyâr b. Kasîr’in sözünü şâhid getirdi:
فلو شهدت أم القديد طعاننا * بمرعش خيل الارمني أرنت
Ve Abdülvehhâb b. Muhammed b. Ömer b. Muhammed b. Rûmîn—damma ile—ve mîm kesre ile: (Şeyh Ebû İshâk’ın şeyhi) Şîrâzî, **التنبيه** sahibidir. Ve (kadı) (Hasan b. Hüseyin) b. Muhammed (b. Râmîn) el-Esterâbâzî: (fakîh) Şâfiî; Abdullah Muhammed b. el-Humeydî eş-Şîrâzî’den hadis etti; ondan Ebû Bekr el-Hatîb. İbn Asâkir, onun yoluyla, İbrâhîm b. Edhem’e—Allah Teâlâ ondan razı olsun—kadar giden muselsel (rivayet) zikretti; onu tarihinde okudum.
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerden: atın **رمانة**’si, yeminin içinde bulunduğu şeydir; “**ملات الدابة رمانتها**” denir. Ve yedi; ta ki **نتأت رمانته**; yani göbeği ve çevresi. Ve **الرمانة** küçültülür: **رميمينة**. Ve “**رمن بالمكان**”: onda ikamet etti; İbnü’l-Hâcib, “munsarif olmayan” bahsinin arasında onu nakletti. Ve **رامن** “**صاحب**” gibi: Buhârâ’da bir köy; yakın zamanda harap oldu; ondan Ebû Ahmed Hakîm b. Lokmân er-Râmnî; Ebû Abdullâh b. Ebî Hafs el-Buhârî’den; ondan Ebü’l-Hasen Ali b. Hasan b. Abdürrahîm el-Kâdî. Ve **الارمن**: Hristiyanlardan bir taifedir; onlara nisbetle Kudüs’te manastır nisbet edildi. Ve **رامان**: Fars diyarında bir nâhiyedir; ve Ahvâz amellerinden bir nâhiye—Nasr’dan. Ve **أرميون**: Mısır’da Garbiyye’den bir köydür; ondan Ebü’l-Hayr Muhammed b. Abdullâh el-Hasenî el-Mâlikî; Şemnî’den aldı. Ve ondan ayrıca: Şems Ebü’l-Vefâ Muhammed b. Ali b. Muhammed el-Hasenî el-Hanefî; Mısır’da Nuhâsiyye’nin imamı; 443 yılında doğdu; ve kârî, muhaddis, sûfî, fakîh idi. *
