# رمن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%85%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رمن

الرُّمَّانُ: حَمْلُ شجرة معروفة من الفواكه، واحدته رُمَّانة. الجوهري: قال سيبويه سأَلته، يعني الخليل، عن الرُّمان إذا سمي به فقال: لا أَصرفه في المعرفة وأَحمله على الأَكثر إذا لم يكن له معنى يعرف به أَي لا يُدْرَى من أَي شيء اشتقاقه فيحمله على الأَكثر، والأَكثر زيادة الأَلف والنون؛ وقال الأَخفش: نونه أَصلية مثل قُرَّاصٍ وحُمَّاض، وفُعَّال أَكثر من فُعْلانٍ؛ قال ابن بري: لم يقل أَبو الحسن إن فُعَّالاً أَكثر من فُعْلان بل الأَمر بخلاف ذلك، وإنما قال إن فُعَّالاً يكثر في النبات نحو المُرَّان والحُمَّاض والعُلاَّم، فلذلك جعل رُمَّاناً فُعَّالاً. وفي حديث أُم زرع: يَلْعَبان من تحت خَصْرِها برُمَّانَتين أَي أَنها ذاتُ رِدْفٍ كبير، فإِذا نامت على ظهرها نَبا الكَفَلُ بها حتى يصير تحتها مُتَّسَعٌ
يجري فيه الرُّمان، وذلك أَن ولديها كان معهما رُمَّانتان، فكان أَحدهما يرمي برمانته إلى أَخيه، ويرمي أَخوه الأُخرى إليه من تحت خصرها. ورُمَّانة الفرس: الذي فيه علفه؛ قال ابن سيده: وذكرته ههنا لأَنه ثلاثي عند الأَخفش، وقد تقدم ذكره في رمم على ظاهر رأْي الخليل وسيبويه، وذكره الأَزهري هنا أَيضاً. وقوله في التنزيل العزيز في صفة الجنان: فيهما فاكهةٌ ونخلٌ ورُمَّان؛ دل بالواو على أَن الرمان والنخل غير الفاكهة لأَن الواو تعطف جملة على جملة، قال أَبو منصور: هذا جهل بكلام العرب والواو دخلت للاختصاص، وإن عطف بها، والعرب تذكر الشيء جملة ثم تخص من الجملة شيئاً تفصيلاً له وتنبيهاً على ما فيه من الفضيلة؛ ومنه قوله عز وجل: حافظوا على الصلوات والصلاة الوُسْطى؛ فقد أَمرهم بالصلاة جملة ثم أَعاد الوسطى تخصيصاً لها بالتشديد والتأْكيد، وكذلك أَعاد النخل والرمان ترغيباً لأَهل الجنة فيهما، ومن هذا قوله عز وجل: من كان عَدُوّاً لله وملائكته وكتبه ورسله وجبريل وميكال؛ فقد علم أَن جبريل وميكال دخلا في الجملة وأُعيد ذكرهما دلالة على فضلهما وقربهما من خالقهما. ويقال لمَنْبِتِ الرُّمان مَرْمَنة إذا كثر فيه أُصوله. والرُّمانة تصغر رُمَيْمينة. ورَمَّان، بفتح الراء: موضع، وفي الصحاح: جبل لطيِّءِ. وإِرْمينِيَّةُ، بالكسر: كُورة بناحية الرُّوم، والنسبة إليها أَرْمَنِيّ، بفتح الهمزة والميم؛ وأَنشد ابن بري قول سَيَّارة بن قَصِير:
فلو شَهِدَتْ أُمُّ القُدَيْدِ طِعانَنا،
بمَرْعَشَ خَيْلَ الأَرْمَنِيِّ، أَرَنَّتِ
(* قوله «بمرعش» اسم موضع كما أَنشده ياقوت فيه).

### Türkçe

**الرُّمَّانُ**: Bilinen meyvelerden bir ağacın meyvesi; onun teki **رُمَّانة**’dır.

Cevherî: Sîbeveyh dedi ki: Ona, yani Halîl’e, **الرُّمان** hakkında, onunla adlandırıldığı zaman sordum; dedi ki: “Onu marifede sarf etmem ve onu, kendisiyle bilinen bir mânası olmadığı zaman, daha çoğun olana hamlederim”; yani “hangi şeyden iştikakı olduğu bilinmez; böylece onu daha çoğun olana hamleder”; ve daha çoğun, **الأَلف** ve **النون**’un ziyadesidir. Ahfeş dedi ki: “Onun **نون**’u asıldır; **قُرَّاصٍ** ve **حُمَّاض** gibi; ve **فُعَّال** vezni, **فُعْلانٍ**’dan daha çoktur.” İbn Berrî dedi ki: Ebü’l-Hasen, “**فُعَّال**’ın **فُعْلان**’dan daha çok olduğunu” söylemedi; bilakis iş bunun tersinedir; ancak o, “**فُعَّال**’ın bitkide çok olduğunu; **المُرَّان** ve **الحُمَّاض** ve **العُلاَّم** gibi” dedi; bu sebeple **رُمَّان**’ı **فُعَّال** yaptı.

Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Onun belinin altından iki **رُمَّانَة** ile oynarlar”; yani o, büyük kalçalıdır; sırtüstü yattığı zaman, kalça onunla yükselir; ta ki onun altında bir genişlik olur; içinde **الرُّمان** akar; bu, şundan dolayıdır ki iki oğlunun yanında iki **رُمَّانَة** vardı; böylece ikisinden biri **رُمَّانَة**’sini kardeşine atar, kardeşi de ötekini ona belinin altından atardı.

**ورُمَّانة الفرس**: içinde yeminin bulunduğu şey. İbn Sîde dedi ki: Onu burada zikrettim; çünkü o, Ahfeş’e göre üç harflidir; Halîl ve Sîbeveyh’in zâhir görüşü üzere **رمم**’de onun zikri geçmişti; Ezherî de onu burada ayrıca zikretti.

Azîz tenzîlde, cennetlerin sıfatında olan sözü: “İkisinde meyve ve hurma ve **رُمَّان** vardır”; **الواو** ile delâlet etti ki **الرُّمَّان** ve **النخل** meyveden başkadır; çünkü **الواو** bir cümleyi bir cümleye atfeder. Ebû Mansûr dedi ki: Bu, Arapların sözüne dair bir cehalettir; **الواو** ihtisasa girdi; her ne kadar onunla atıf yapılmış olsa da; Araplar bir şeyi topluca zikreder, sonra topluluktan bir şeyi, onun için tafsil olarak ve onda bulunan fazilete dikkat çekmek için, tahsis eder; bunun örneği, azze ve celle’nin sözü: “Namazları ve orta namazı koruyun”; onlara namazı topluca emretti, sonra orta olanı, ona şiddetlendirme ve te’kîd ile tahsis ederek, iade etti; bunun gibi, cennet ehline ikisinde rağbet ettirmek için, **النخل** ve **الرُّمَّان**’ı iade etti. Bunun cümlesinden, azze ve celle’nin sözü: “Kim Allah’a ve meleklerine ve kitaplarına ve resullerine ve Cebrîl’e ve Mîkâl’e düşman olursa”; bilindi ki Cebrîl ve Mîkâl cümleye girmişti; ikisinin zikri, faziletlerine ve yaratıcılarına yakınlıklarına delâlet için iade edildi.

**مَرْمَنة** denir **لِمَنْبِتِ الرُّمان**’a, onda kökleri çok olduğu zaman.

**الرُّمانة** küçültülür: **رُمَيْمينة**.

**رَمَّان** (râ’nın fethiyle): bir yer; **الصحاح**’ta: Tayy’ için bir dağ.

**إِرْمينِيَّةُ** (kesre ile): Rûm tarafında bir kûre; ona nisbet: **أَرْمَنِيّ** (hemzenin ve mîm’in fethiyle). İbn Berrî, Seyyâre b. Kasîr’in sözünü inşâd etti:

فلو شَهِدَتْ أُمُّ القُدَيْدِ طِعانَنا،
بمَرْعَشَ خَيْلَ الأَرْمَنِيِّ، أَرَنَّتِ

(* Onun sözü: “**بمرعش**” bir yer adıdır; Yâkût’un onu inşâd ettiği gibi.)
