# رنأ (ر-ن-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%86%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ن - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رنء

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الراء والنون و و ا ي ء معهما
ر ن و، ر و ن، ن و ر، ر ي ن، ي ر ن، ن ي ر، ر ن أ، أ ر ن مستعملات
رنو:
رنا يَرْنُو إليها رُنُوّا، إذا نظر إليها، ورَنَوْته أَرْنُوه رنا ورُنُواً فأنا رانٍ، قال:
إذاهُنَّ فَصَّلْنَ الحديث لأَهله		حديثَ الرَّنا فَصَّلنَهُ بالتَّهانُفِ
وفُلانٌ رُنُوُّ فُلانة، أي: يُديمُ النَّظَرَ إليها حيثُ ذَهَبَتْ.
وأَرْناني حُسْنُ ما رأيتُ، أي: أعجبني وحملني على الرُّنُوّ.
وكأسٌ رَنَوْناةٌ، أي: دائمة... والرّنوّ: اللّهو مع شَغْل القلب، قال العجّاج: فقد أرانَى ولقد أُرَنِّي أي: أُلَهَّى وأُلَهِّي.
وأَرْنَى إرناءً: نَظَرورنا، أي: أدام النَّظَر، قال: أَرْنَى لبَهْجَتِها وحُسْنِ حَدِيثها والرّاني: الطَّرِبُ، ورَنَوْتُ: طَرِبْتُ، وهذه كلمةٌ سائرةٌ في أفواه العَرَب. وحُكِيَ عن امرأة من بني يَرْبوع سُئِلَتْ عن رجلٍ، فقالت: في القُبّة يُرْنَى، أي: يُغَنَّى ليَطرَب، قال: فما سَكَتَتْ حتّى رَنَوْت لُصوتها، أي: طَرِبْت.
وفُلانٌ رُنُوُّ الأَمانيّ، أي: هو صاحِبُ أَمانِيَّ يَتَوَقَّعُها، قال: يا صاحبيَّ إنَّني أَرْنُوكَما لاتَحرِماني إنّني أرجوكُما
رون:
يَوْمٌ أَرْوَنانٌ، وليلةٌ أرْوَنانة، أي: شَديدٌ صَعْبٌ. لا فِعل له، وأَرْوَنانيٌّ وأَرْوَنانيّةٌ أيضاً، قال:
فَظَلَّ لنِسْوةِ النُّعمان منّا		على سَفَوانَ يومٌ أَرْوَنانُ
نور:
النُّور: الضيّاء، والفعل: نار وأنار ونَوْراً وإنارةً. واستنار، أي: أضاء.
والنُّور: نَوْرُ الشَّجَر، والفِعْل: التَّنوير، وتنوير الشَّجَرة: إزْهارُها. والنُّوّار: نَوْرُ الشَّجَر.
وتنوَّرْت ناراً: قَصَدْت إليها.
والنّائرةُ: الكائنةُ تقعُ بينَ القَوْمِ.
والمَنارة، مَفْعَلة من الإنارة، وبَدْء ذلك أَنَّهم كانوا يُنَوِّرونَ في الجاهِليّة ليُهْتَدَى ويُقْتَدَى بها.
والمنارة: الشَّمعةُ ذات السِّراج. والمنارةُ: ما يُوضَعُ عليه المِسرَجة، قال:
وكِلاهُما في كَفِّهِ يَزَنِـيَّةٌ		فيها سِنانٌ كالمنارةِ أَصْلَعُ
والمنارة: للمؤذِّن.
والنَّؤُورُ: دُخانُ الفَتيلة، يُتَّخَذُ كُحلاً أو وَشْماً.
والنُّورة: يُطْلَى بها.
وفُلانٌ يُنَوِّر على فلان، إذا شبّه عليه أمراً، ولَيْسَت الكلمةُ بعربيّة مَحْضة، واشْتِقاقُهُ: أنّ امرأة كانت تُسَمَّى نُورة من أَسحَر النّاس، فكل من فعل فِعْلَها قيل له: قد نوّر فهو مُنَوِّر.
وامرأة نَوارٌ: وهي العَفيفةُ النّافرةُ عن الشَّرِّ والقَبيح، والجميعُ: النُّورُ، أو هي التي تكره الرِّجال.
وبقرةٌ نَوارٌ: تَنْفِرُ من الفَحل، قال: من نساءٍ عن الفواحشِ نُورِ ونُرْتُ فلاناً، أي: أَنْفَرته بقولٍ أو فِعلٍ.
رين:
الرَّيْنُ: الطَّبْع على القلب.. رانَ يَرِينُ على قَلبه، أي: طُبع، وقوله جلّ وعزّ: "بل ران على قُلُوبهم".
قال الحَسَن: الذّنب على الذّنب حتّى يَسْوَدَّ القلب. وهذا من الغلبة عليه.
ورِينَ بفلانٍ، أي: وقع فيما لا يَستطيعُ الخُرُوج منه.
وران النُّعاسُ والخمر في الرَّأسْ: رَسَخَ فيه رينا ورُيُوناً، قال الطِّرِمّاح:
مخافةَ أن يَرينَ النَّوْمُ فيهم		بسُكْرِ سِناتِهم كلَّ الرُّيُونِ
والرُّءُون في هذا غلط.
والمَوْتُ يَرِينُ على الإنسان فيَذْهَبُ به، ويُقالُ: أصبح فُلانٌ قد ريِنَ به، أي: ذهب.
يرن:
اليَرُونُ: دِماغُ الفِيلِ.. ويَرْنا: اسم رملة.. واليرون أيضا الرّجل، قال النّابغة:
وأنت الغَيْث يُنعش مَنْ يليه		وأنت السَّمُّ خالطه اليَرُونُ
نير:
نِيرُ الثَّوْر: الخَشَبة التّي على عُنُقه، وجَمْعُهُ: أَنيار. ونِيرُ الثَّوْب: عَلَمُه.. ونِيرُ الطّريق: أُخدوده الواضح، قال:
دنانيرُنا من نِيرِ ثَوْر ولـم تـكـن		من الذَّهَبِ المَضرُوب عند القَساط
رنأ:
اليُرَنّاءُ: الحِنّاءُ.
أرن:
أَرِنَ يَأْرَنُ أَرَنا وإراناً، أي: نَشِطَ. والفاعلُ: أَرِنٌ وأَرُونٌ، كما يُقال: مَرِحٌ ومَرُوحٌ.
والإرانُ: سَرِير الميّت، قال:
وعَنْسٍ كأَلْواحِ الإرانِ نَسَأْتُها		على لاحِبٍ كأنّه ظَهْرُ بُرجُدِ
وأَرانَ القَوْمُ: هَلَكَتْ مَواشِيهم، أو هُزِلَتْ فهم مُرِينونّ.

##### Türkçe

باب **الراء** ve **النون** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ر ن و**، **ر و ن**، **ن و ر**، **ر ي ن**، **ي ر ن**، **ن ي ر**، **ر ن أ**، **أ ر ن** kullanımdadırlar

**رنو**:
**رنا يَرْنُو** ona **رُنُوّا**; ona baktığı zaman. Ve **رَنَوْته أَرْنُوه** **رنا** ve **رُنُواً**; ben **رانٍ**’im. Dedi ki:
Eğer onlar, ehline hadisi tafsil ettilerse		**الرَّنا** hadisini, **التَّهانُفِ** ile onu tafsil ettiler
Ve falan, falancanın **رُنُوُّ**’sudur; yani: gittiği yerde ona bakmayı sürdürür.
Ve gördüğüm şeyin güzelliği beni **أَرْناني**; yani: beni beğendirdi ve beni **الرُّنُوّ**’ya sevk etti.
Ve bir kadeh **رَنَوْناةٌ**; yani: sürekli... ve **الرّنوّ**: kalbin meşguliyetiyle birlikte eğlencedir. **العجّاج** dedi: **فقد أرانَى ولقد أُرَنِّي** yani: eğlen(tiril)irim ve eğlendiririm.
Ve **أَرْنَى إرناءً**: **نَظَرورنا**; yani: bakışı sürdürdü. Dedi ki: **أَرْنَى** onun sevinci ve konuşmasının güzelliği için. Ve **الرّاني**: neşeli olan. Ve **رَنَوْتُ**: neşelendim. Ve bu, Arapların ağızlarında dolaşan bir kelimedir. Ve **بني يَرْبوع**’dan bir kadından rivayet edildi; bir adam hakkında soruldu da dedi ki: kubbede **يُرْنَى**; yani: neşelensin diye bana şarkı söylenir. Dedi ki: onun sesine **رَنَوْت** oluncaya kadar susmadı; yani: neşelendim.
Ve falan, **رُنُوُّ الأَمانيّ**’dir; yani: o, beklediği temennilerin sahibidir. Dedi ki: **يا صاحبيَّ إنَّني أَرْنُوكَما لاتَحرِماني إنّني أرجوكُما**

**رون**:
Bir gün **أَرْوَنانٌ**, ve bir gece **أرْوَنانة**; yani: şiddetli, zor. Fiili yoktur. Ve **أَرْوَنانيٌّ** ve **أَرْوَنانيّةٌ** de. Dedi ki:
Bizden **النُّعمان**’ın kadınları için sürüp gitti		**سَفَوانَ** üzerinde bir gün **أَرْوَنانُ**

**نور**:
**النُّور**: aydınlık; fiil: **نار** ve **أنار** ve **نَوْراً** ve **إنارةً**. Ve **استنار**; yani: aydınlandı.
Ve **النُّور**: ağacın çiçeği; fiil: **التَّنوير**. Ve ağacın **تنوير**’i: onun çiçek açmasıdır. Ve **النُّوّار**: ağacın çiçeğidir.
**وتنوَّرْت** bir ateşe: ona yöneldim.
Ve **النّائرةُ**: kavim arasında vuku bulan (şey).
Ve **المَنارة**: **الإنارة**’dan **مَفْعَلة** veznindedir. Bunun başlangıcı şudur ki: onlar cahiliyede, onunla yol bulunsun ve ona uyulsun diye **يُنَوِّرونَ** idiler.
Ve **المنارة**: kandilli mumdur. Ve **المنارةُ**: kandilin üzerine konulduğu şeydir. Dedi ki:
İkisinin de avucunda bir **يَزَنِـيَّةٌ** vardır		içinde, **المنارة** gibi kel bir mızrak ucu
Ve **المنارة**: müezzin içindir.
Ve **النَّؤُورُ**: fitilin dumanıdır; sürme veya dövme olarak edinilir.
Ve **النُّورة**: onunla sürülür.
Ve falan, falana karşı **يُنَوِّر**; bir işi ona karıştırdığı zaman. Ve kelime, saf Arapça değildir. Onun türetimi: insanların en sihirbazlarından, adı **نُورة** olan bir kadın vardı; kim onun fiilini yaparsa ona “**قد نوّر فهو مُنَوِّر**” denirdi.
Ve bir kadın **نَوارٌ**: o, iffetli, şerden ve çirkinden ürken (kadın)dır. Çoğulu: **النُّورُ**; yahut o, erkeklerden hoşlanmayan (kadın)dır.
Ve bir inek **نَوارٌ**: boğadan ürker. Dedi ki: **من نساءٍ عن الفواحشِ نُورِ**. Ve **نُرْتُ** falanı; yani: söz veya fiille onu ürküttüm.

**رين**:
**الرَّيْنُ**: kalp üzerine mühürlenme.. **رانَ يَرِينُ** onun kalbi üzerine; yani: mühürlendi. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: “**بل ران على قُلُوبهم**”.
**الحَسَن** dedi: günah üstüne günah, ta ki kalp kararana kadar. Bu, onun üzerine galebe çalmadandır.
Ve falanla **ورِينَ**; yani: çıkmaya güç yetiremediği bir şeye düştü.
Ve başta uyuklama ve şarap **ران**: onda yerleşti; **رينا** ve **رُيُوناً**. **الطِّرِمّاح** dedi:
Korku(ndan) ki uyku onlarda **يَرينَ**		uyuklamalarının sarhoşluğuyla bütün **الرُّيُونِ**
Ve bu hususta **الرُّءُون** yanlıştır.
Ve ölüm, insanın üzerine **يَرِينُ** de onu götürür. Ve denilir ki: falan sabahladı, onunla **ريِنَ**; yani: gitti.

**يرن**:
**اليَرُونُ**: filin beyni.. ve **يَرْنا**: bir kumluğun adıdır.. ve **اليرون** ayrıca adamdır. **النّابغة** dedi:
Sen, yakınına geleni dirilten yağmursun		ve sen, onunla **اليَرُونُ** karışmış zehirsin

**نير**:
**نِيرُ الثَّوْر**: boynundaki ağaçtır; çoğulu: **أَنيار**. Ve **نِيرُ الثَّوْب**: onun alametidir.. ve **نِيرُ الطّريق**: onun açık oluğudur. Dedi ki:
Bizim dinarlarımız, bir öküzün **نِيرِ**’indendir ve olmadı		**القَساط** yanında basılmış altından

**رنأ**:
**اليُرَنّاءُ**: kınadır.

**أرن**:
**أَرِنَ يَأْرَنُ** **أَرَنا** ve **إراناً**; yani: canlılaştı. Fail: **أَرِنٌ** ve **أَرُونٌ**; tıpkı **مَرِحٌ** ve **مَرُوحٌ** denildiği gibi.
Ve **الإرانُ**: ölünün sediridir. Dedi ki:
**الإرانِ** levhaları gibi bir kısrak ve onu geciktirdim		bir yol üzerinde; sanki o, bir **بُرجُدِ** sırtıdır
Ve kavim **أَرانَ**: hayvanları helak oldu; yahut zayıfladı; böylece onlar **مُرِينونّ**’dur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّنْءُ: الصَّوت. رَنَأَ يَرْنَأُ رَنْأً. قال الكميت يَصِفُ السهم:
يُرِيدُ أَهْزَعَ حَنَّاناً، يُعَلِّلهُ *  عند الإِدامةِ، حتى يَرْنَأَ الطَّرَبُ الأَهْزَعُ: السهمُ. وحَنَّانٌ: مُصَوِّتٌ. والطَّرَبُ: السهمُ نَفْسُه، سماه طَرَباً لتصويته إِذا دُوِّم أَي فُتِلَ بالأَصابع. وقالوا: الطَّرِبُ الرجل، لأَنَّ السهمَ إِنما يُصَوِّتُ عند الإِدامةِ إِذا كان جَيِّداً وصاحِبُه يَطْرَبُ لصوته وتأْخُذه له أَرْيَحِيَّةٌ، ولذلك قال الكُمَيْتُ أَيضاً:
هَزِجاتٍ، إِذا أُدِرْنَ على الكَفِّ، *  يُطَرِّبْنَ، بالغِناءِ، الـمُدِيرا واليَرَنَّأُ واليُرَنَّأُ، بضم الياءِ وهمزة الأَلِف: اسم للحِنَّاءِ. قال ابن جني وقالوا: يَرْنَأَ لِحْيَته: صَبَغَها باليُرَنَّاءِ، وقال: هذا يَفْعَلَ في الماضِي، وما أَغْرَبَه وأَطْرَفَه.

##### Türkçe

**الرَّنْءُ**: ses. **رَنَأَ يَرْنَأُ رَنْأً**. el-Kumeyt, oku vasfederek dedi:

“Bir **أَهْزَعَ** **حَنَّاناً** ister; onu sürdürmede oyalayıp durur; ta ki **الطَّرَبُ** ses verinceye kadar.”

**الأَهْزَعُ**: ok. **وحَنَّانٌ**: ses çıkaran. **والطَّرَبُ**: okun kendisi; onu, döndürüldüğünde, yani parmaklarla büküldüğünde ses çıkarması sebebiyle **طَرَباً** diye adlandırdı. Ve dediler ki: **الطَّرِبُ** adamdır; çünkü ok ancak sürdürme sırasında, iyi olduğu vakit ses çıkarır; sahibi de onun sesinden **يَطْرَبُ** eder ve ona karşı bir **أَرْيَحِيَّةٌ** onu kaplar; bunun için el-Kumeyt yine dedi:

“**هَزِجاتٍ**, avuç üzerinde döndürüldüklerinde, şarkı ile döndüreni **يُطَرِّبْنَ** ederler.”

**واليَرَنَّأُ واليُرَنَّأُ**—**الياءِ**’nin zammıyla ve **الأَلِف**’in hemzesiyle: kına için bir isimdir. İbn Cinnî dedi ve dediler ki: **يَرْنَأَ لِحْيَته**: onu **باليُرَنَّاءِ** ile boyadı. Ve dedi: bu, geçmişte **يَفْعَلَ**’dır; ne kadar garip ve ne kadar tuhaftır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رنأ إليه، كجعل قالوا إن أصله الإعلال، كدعا، ثم همزوه قياسا على رثأت المرأة زوجها: نظر وهو يرنأ رنأ، قال الكميت يصف السهم:
  يريد أهزع حنانـا يعـلـلـه                      عند الإدامة حتى يرنأ الطرب
  الأهزع: السهم. وحنان: مصوت. والطرب: السهم نفسه، سماه طربا لتصويته إذا دوم، أي فتل بالأصابع وقالوا: الطرب: الرجل، لأن السهم إنما يصوت عند الإدامة إذا كان جيدا، وصاحبه يطرب لصوته تأخذه له أريحية، ولذلك قال الكميت أيضا:
  هزجات إذا أدرن على الكف                      يطربن بالغنـاء الـمـديرا فترك المؤلف هذه المادة المتفق عليها وذكر ما اختلف في صحتها وإعلالها، وهو عجب منه رحمه الله تعالى. وعن الأصمعي جاء يرنأ في مشيته: يتثاقل. واليرنأ بفتح الياء وضم الراء والنون مشددة كذا هو مضبوط عندنا، وكذا اليرنأ ليمنع، واليرنأ بضم فسكون وهمز الألف: اسم للحناء، قال ابن جني: قالوا: يرنأ لحيته: صبغها باليرنإ وقال: هذا يفعل في الماضي، وما أغربه وأظرفه، كذا في لسان العرب، سيأتي في فصل الياء إشارة إلى أن ذكرها في الراء بناء على أن الياء زائدة ليست من الأصالة ولكن ذكر أبو حيان زيادتها، واستدلوا له بحذف الياء في اشتقاق الفعل، قالوا رنأ رأسه، إذا جعل فيه اليرنأ، قاله شيخنا. قلت: وقد دللناك على نص الأمهات من قول ابن جني في استعمال الفعل الماضي، فاعتمد عليه وكن من الشاكرين.

##### Türkçe

**رنأ** ona baktı; **جعل** gibi. “Aslının i‘lâl olduğu”nu söylediler; **دعا** gibi. Sonra onu, **رثأت المرأة زوجها** (kadın kocasına ağıt yaktı) üzerine kıyas ederek hemzelediler: “Baktı” demektir; hâlbuki o **رنأ** diye **يرنأ**. **الكميت** okun tasvirinde dedi ki:
  “İster: **أهزع** (titrek) bir **حنانـا** (ses çıkaranı), onu oyalayıp durdursun;                      sürdürme esnasında, ta ki **يرنأ** **الطرب** (titreyip ses verinceye) kadar.”

**الأهزع**: ok. **حنان**: ses çıkaran. **الطرب**: okun kendisi; onu, sürdürüldüğü (yani parmaklarla bükülüp çevrildiği) zaman ses çıkarmasından dolayı **طربا** diye adlandırdı. Ve “**الطرب**: adamdır” dediler; çünkü ok ancak sürdürme esnasında iyi olursa ses çıkarır; sahibi de onun sesinden **يطرب** (coşar), ona bir yiğitlik/şevk hâli gelir. Bundan dolayı **الكميت** ayrıca dedi ki:
  “**هزجات** (titrekler), avuç üzerinde döndürüldüklerinde                      döndüren şarkı ile **يطربن** (coşarlar).”

Müellif bu üzerinde ittifak edilmiş maddeyi terk etti ve sıhhatinde ve i‘lâlinde ihtilaf edilmiş olanı zikretti; bu, ondan şaşılacak bir şeydir; Allah Teâlâ ona rahmet etsin. **الأصمعي**’den: “Yürüyüşünde **يرنأ** olarak geldi”: ağırlaşır. Ve **اليرنأ** (yâ’nın fethi, râ’nın zammı ve nûn şeddeli) —bizde böyle ضبط edilmiştir—; ve “**اليرنأ** (yasaklamak için)” de böyledir. Ve **اليرنأ** (zamm, sonra sükûn ve elifin hemzelenmesiyle): kınanın adıdır. **ابن جني** dedi ki: “**يرنأ لحيته**: onu **باليرنإ** ile boyadı” dediler. Ve dedi ki: “Bu, mâzîde yapılır”; ne kadar garip ve ne kadar zarif! **لسان العرب**’da böyledir. **الياء** faslında, onun **الراء**’da zikredilmesinin, yâ’nın aslîden olmayıp زائد olması üzerine bina edildiğine dair bir işaret gelecektir; fakat **أبو حيان** onun ziyadeliğini zikretti ve fiilin iştikakında yâ’nın hazfi ile ona delil getirdiler: “**رنأ رأسه**” dediler; yani onda **اليرنأ** yaptı. Bunu şeyhimiz söyledi. Dedim ki: Seni, **ابن جني**’nin mâzî fiilin استعمالı hakkındaki sözünden “ana metinler”in nassına delillendirdik; öyleyse ona dayan ve şükredenlerden ol.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: رنء

رَنَأَ
رَنَأَ A ( n. ac. رَنْء [ 1 ] )
a.  [ Ila ], Looked at; viewed, contemplated.

##### Türkçe

رَنَأَ
رَنَأَ A (mastarı: **رَنْء** [1])
a. [ **إلى** ile ], baktı; gördü, temaşa etti.
