# رنأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%86%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رنأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رنأ

رنأ إليه، كجعل قالوا إن أصله الإعلال، كدعا، ثم همزوه قياسا على رثأت المرأة زوجها: نظر وهو يرنأ رنأ، قال الكميت يصف السهم:
  يريد أهزع حنانـا يعـلـلـه                      عند الإدامة حتى يرنأ الطرب
  الأهزع: السهم. وحنان: مصوت. والطرب: السهم نفسه، سماه طربا لتصويته إذا دوم، أي فتل بالأصابع وقالوا: الطرب: الرجل، لأن السهم إنما يصوت عند الإدامة إذا كان جيدا، وصاحبه يطرب لصوته تأخذه له أريحية، ولذلك قال الكميت أيضا:
  هزجات إذا أدرن على الكف                      يطربن بالغنـاء الـمـديرا فترك المؤلف هذه المادة المتفق عليها وذكر ما اختلف في صحتها وإعلالها، وهو عجب منه رحمه الله تعالى. وعن الأصمعي جاء يرنأ في مشيته: يتثاقل. واليرنأ بفتح الياء وضم الراء والنون مشددة كذا هو مضبوط عندنا، وكذا اليرنأ ليمنع، واليرنأ بضم فسكون وهمز الألف: اسم للحناء، قال ابن جني: قالوا: يرنأ لحيته: صبغها باليرنإ وقال: هذا يفعل في الماضي، وما أغربه وأظرفه، كذا في لسان العرب، سيأتي في فصل الياء إشارة إلى أن ذكرها في الراء بناء على أن الياء زائدة ليست من الأصالة ولكن ذكر أبو حيان زيادتها، واستدلوا له بحذف الياء في اشتقاق الفعل، قالوا رنأ رأسه، إذا جعل فيه اليرنأ، قاله شيخنا. قلت: وقد دللناك على نص الأمهات من قول ابن جني في استعمال الفعل الماضي، فاعتمد عليه وكن من الشاكرين.

### Türkçe

**رنأ** ona baktı; **جعل** gibi. “Aslının i‘lâl olduğu”nu söylediler; **دعا** gibi. Sonra onu, **رثأت المرأة زوجها** (kadın kocasına ağıt yaktı) üzerine kıyas ederek hemzelediler: “Baktı” demektir; hâlbuki o **رنأ** diye **يرنأ**. **الكميت** okun tasvirinde dedi ki:
  “İster: **أهزع** (titrek) bir **حنانـا** (ses çıkaranı), onu oyalayıp durdursun;                      sürdürme esnasında, ta ki **يرنأ** **الطرب** (titreyip ses verinceye) kadar.”

**الأهزع**: ok. **حنان**: ses çıkaran. **الطرب**: okun kendisi; onu, sürdürüldüğü (yani parmaklarla bükülüp çevrildiği) zaman ses çıkarmasından dolayı **طربا** diye adlandırdı. Ve “**الطرب**: adamdır” dediler; çünkü ok ancak sürdürme esnasında iyi olursa ses çıkarır; sahibi de onun sesinden **يطرب** (coşar), ona bir yiğitlik/şevk hâli gelir. Bundan dolayı **الكميت** ayrıca dedi ki:
  “**هزجات** (titrekler), avuç üzerinde döndürüldüklerinde                      döndüren şarkı ile **يطربن** (coşarlar).”

Müellif bu üzerinde ittifak edilmiş maddeyi terk etti ve sıhhatinde ve i‘lâlinde ihtilaf edilmiş olanı zikretti; bu, ondan şaşılacak bir şeydir; Allah Teâlâ ona rahmet etsin. **الأصمعي**’den: “Yürüyüşünde **يرنأ** olarak geldi”: ağırlaşır. Ve **اليرنأ** (yâ’nın fethi, râ’nın zammı ve nûn şeddeli) —bizde böyle ضبط edilmiştir—; ve “**اليرنأ** (yasaklamak için)” de böyledir. Ve **اليرنأ** (zamm, sonra sükûn ve elifin hemzelenmesiyle): kınanın adıdır. **ابن جني** dedi ki: “**يرنأ لحيته**: onu **باليرنإ** ile boyadı” dediler. Ve dedi ki: “Bu, mâzîde yapılır”; ne kadar garip ve ne kadar zarif! **لسان العرب**’da böyledir. **الياء** faslında, onun **الراء**’da zikredilmesinin, yâ’nın aslîden olmayıp زائد olması üzerine bina edildiğine dair bir işaret gelecektir; fakat **أبو حيان** onun ziyadeliğini zikretti ve fiilin iştikakında yâ’nın hazfi ile ona delil getirdiler: “**رنأ رأسه**” dediler; yani onda **اليرنأ** yaptı. Bunu şeyhimiz söyledi. Dedim ki: Seni, **ابن جني**’nin mâzî fiilin استعمالı hakkındaki sözünden “ana metinler”in nassına delillendirdik; öyleyse ona dayan ve şükredenlerden ol.
