# رنح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%86%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رنح

التَّرَنُّحُ: تَمَزُّزُ الشراب؛ عن أَبي حنيفة.
ورَنَّحَ الرجلُ وغيره وتَرَنَّح: تمايل من السُّكْرِ وغيره. وتَرَنَّح إِذا مال واستدار؛ قال امرؤ القيس يصف كلب صيد طعنه الثور الوحشي بقرنه، فظل الكلب يستدير كما يستدير الحمار الذي قد دخلت النُّعَرة في أَنفه، والنُّعَرُ ذباب أَزرق يَتَتَبَّع الحُمُر ويَلْسَعُها، والغَيْطَلُ شجر، الواحدة غَيْطَلة
(* قوله «ويلسعها والغيطل إلخ» هكذا في الأصل بهذا
الترتيب.):
فَظَلَّ يُرَنِّحُ في غَيْطَلٍ،
كما يَسْتَدِيرُ الحِمارُ النَّعِرْ
وقيل: رُنِّح به إِذا دِيرَ به كالمَغْشِيِّ عليه. وفي حديث الأَسود بن يزيد: أَنه كان يصوم في اليوم الشديد الحَرِّ الذي إِن الجَمَل الأَحمر ليُرَنَّح فيه من شدّة الحر أَي يُدارُ به ويختلِط؛ يقال: رُنِّح فلانٌ تَرْنِيحاً إِذا اعتراه وَهْنٌ في عظامه من ضَرْب أَو فَزَع أَو سُكْر؛ ومنه قولهم: رَنَّحه الشرابُ، ومَن رواه يُرِيح، بالياء، أَراد يَهْلِك مِن أَراحَ الرجلُ إِذا مات، وسيأْتي ذكره؛ ومنه حديث يزيد الرَّقاشِيِّ: المريضُ يُرَنَّحُ والعَرَق من جبينه يَتَرَشَّحُ. ورُنِّحَ على فلان تَرْنِيحاً، ورُنِّحَ فلان على ما لم يُسَمَّ فاعله إِذا غُشِيَ عليه واعتراه وَهْنٌ في عظامه وضَعْفٌ في جسده عند ضرب أَو فزع، حتى يَغْشاه كالمَيْدِ، وتمايل فهو مُرَنَّحٌ، وقد يكون ذلك من هَمٍّ وحُزْنٍ؛ قال: تَرَى الجَلْدَ مغموراً يَمِيدُ مُرَنَّحاً،
كأَنَّ به سُكْراً، وإِن كان صاحِيا
وقال الطِّرِمَّاحُ:
وناصِرُكَ الأَدْنَى عليه ظَعِينةٌ
تَمِيدُ، إِذا اسْتَعْبَرْتَ، مَيْدَ المُرَنَّحِ
وقوله:
وقد أَبِيتُ جائعاً مُرَنَّحا
هو من هذا.
الأَزهري: والمَرْنَحَة صدرُ السفينة. قال: والدَّوطِيرَة كَوْثَلُها، والقَبُّ رأْسُ الدَّقَل، والقَرِيَّةُ خشبة مُرَبَّعَةٌ على رأْس القَبِّ. وفي حديث عبد الرحمن بن الحرث: أَنه كان إِذا نظر إِلى مالك ابن أَنس قال: أَعوذ بالله من شَرِّ ما تَرَنَّح له أَي تحرَّك له وَطَلَبه. والمُرْنَحُ: ضرب
(* قوله «والمرنح ضرب إلخ» كذا ضبط بالأصل، بضم الميم
وسكون الراء وفتح النون مخففة. ويؤيده قوله: وهو اسم، ونظيره المخدع، إذ المخدع بهذا الضبط، اسم للخزانة. وضبط المجد المرنح كمعظم، وبهامش شارحه المرنح كمعظم كما في منتهى الأرب والأوقيانوس.) من العُود من أَجوده يُسْتَجْمَرُ به، وهو اسم ونظيره المُخْدَعُ.

### Türkçe

**التَّرَنُّحُ**: içkinin ekşimesi; Ebû Hanîfe’den.

Ve adam ve başkası **رَنَّحَ** ve **تَرَنَّحَ**: sarhoşluktan ve başkasından sallandı. Ve **تَرَنَّحَ**
eğildi ve döndü ise; İmru’ul-Kays, av köpeğini vasfederken dedi: yaban öküzü onu boynuzuyla yaraladı,
böylece köpek, burnuna **النُّعَرة** girmiş olan eşeğin döndüğü gibi dönüp durdu;
ve **النُّعَرُ** mavi bir sinektir, eşekleri takip eder ve onları sokar; ve **الغَيْطَلُ** bir ağaçtır,
tekili **غَيْطَلة**’dir.
(* sözü “**ويلسعها والغيطل إلخ**” asılda bu tertiple böyledir.):

Böylece **غَيْطَلٍ** içinde sallanıp durdu,
**الحِمارُ النَّعِرْ**’in döndüğü gibi.

Ve denildi: onunla **رُنِّحَ**; onunla baygın üzerine gibi döndürüldüğü zaman. Ve **الأَسود بن يزيد** hadîsinde: onun, şiddetli sıcak günde oruç tuttuğu; öyle ki kızıl deve, şiddetli sıcaktan onda **يُرَنَّح** olur; yani onunla döndürülür ve karışır; denilir: falan **رُنِّح** **تَرْنِيحاً**; kemiklerinde bir gevşeklik ona arız olduğu zaman: bir darbeden yahut bir korkudan yahut bir sarhoşluktan; ve ondan onların sözü: içki onu **رَنَّحه**; ve onu **يُرِيح** diye, **الياء** ile rivayet eden, **أَراحَ الرجلُ**: adam öldü, yani helâk olur, murad etti; ve onun zikri gelecektir; ve ondan **يزيد الرَّقاشِيِّ** hadîsi: hasta **يُرَنَّحُ** olur ve alnından ter **يَتَرَشَّحُ** eder. Ve falanın üzerine **تَرْنِيحاً** **رُنِّحَ**; ve falan, faili adlandırılmayan üzere **رُنِّحَ**: ona baygınlık geldiği ve kemiklerinde gevşeklik ve bedeninde zayıflık arız olduğu zaman, bir darbe yahut bir korku sırasında; ta ki onu, **المَيْدِ** gibi, kaplayıncaya kadar; ve sallandı; böylece o **مُرَنَّحٌ**’tır; ve bu, bir keder ve hüzünden de olabilir; dedi ki:

Sen deriyi, örtülmüş görürsün; **مُرَنَّحاً** sallanır,
sanki onda sarhoşluk varmış gibi; hâlbuki ayık olsa da.

Ve **الطِّرِمَّاحُ** dedi:

Senin en yakın yardımcın, onun üzerinde bir kadın yolcudur,
sallanır; gözyaşı döktüğün zaman, **المُرَنَّحِ**’in sallanışı gibi.

Ve onun sözü:

Ve ben, aç olarak geceleyebilirim, **مُرَنَّحا**.

Bu, bundandır.

**الأَزهري**: ve **المَرْنَحَة** geminin göğsüdür. Dedi: ve **الدَّوطِيرَة** onun **كَوْثَلُ**’udur,
ve **القَبُّ** **الدَّقَل**’ın başıdır, ve **القَرِيَّةُ** **القَبِّ**’in başı üzerinde kare bir tahtadır. Ve **عبد الرحمن بن الحرث** hadîsinde: onun, **مالك ابن أَنس**’e baktığı zaman dediği: Allah’a sığınırım, onun için **تَرَنَّح** ettiği şeyin şerrinden; yani onun için hareket etti ve onu talep etti.

Ve **المُرْنَحُ**: bir darbe
(* sözü “**والمرنح ضرب إلخ**” asılda böyle ضبط edilmiştir: **الميم**’in zammesiyle, **الراء**’ın sükûnu ile, hafifletilmiş **النون**’un fethasıyla. Ve onu, “o bir isimdir” sözü teyit eder; ve benzeri **المُخْدَعُ**’dır; zira **المخدع** bu ضبط ile, hazine odasının ismidir. Ve **المجد** **المرنح**’ı **كمعظم** gibi ضبط etti; ve şârihinin hâmişinde: **المرنح** **كمعظم** gibi, **منتهى الأرب** ve **الأوقيانوس**’ta olduğu gibi.) **العُود**’dan, en iyisinden bir türdür; onunla tütsülenilir; ve o bir isimdir; ve benzeri **المُخْدَعُ**’dır.
