# رنق — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D9%82/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%86%D9%82/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D9%82.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: رنق

القاف والراء والنون معهما
ق ر ن، ن ق ر، ر ن ق، ر ق ن، ق ن ر مستعملات قرن: قَرْنُ الثور معروف، وموضعه من رأس الإنسان قَرنٌ أيضاً، ولكل رأسٍ والقَرْن في السن: اللذة.
والقَرنُ: الأمة.
وقَرنٌ بعد قَرنٍ، ويقال: عمر كل قَرنٍ ستون سنة.
والقَرنُ: عفلة الشاة والبقرة، وهو شيء تراه قد خرج من ثغرها.
والقَرنُ: جبل صغير منفرد.
والقَرنان: ما يبنى على رأس البئر من حجر أو طين، توضع عليهما النعامة، وهي خشبة يدور عليها المحور، قال:
تبين القَرْنَيْنِ وانظر ما هما		امدراً أم حجراً تراهمـا
والقَرْنُ: طلق من جري الخيل.
وقَرَنْتُ الشيء أقرنه قرناً أي شددته إلى شيء.
والقَرَنُ: الحبل يقرن به، وهو القِران أيضاً.
وكان رجل عبد صنماً فأسلم ابن له وأهله، فجهدوا عليه، فأبى فعمد إلى صنمه فقلده سيفاً وركز عنده رمحاً، وقال: امنع عن نفسك، وخرج مسافراً فرجع ولم يره في مكانه، فطلبه فوجده وقد قُرِنَ إلى كلب ميت في كناسة قوم فتبين له جهله، فقال:
إنك لو كنت إلهاً لـم تـكـن		أنت وكلب وسط بئر في قَرَنْ
أفٍّ لملقاك إلهـاً يسـتـدن
فقال هذه الأبيات وأسلم.
والقِرانُ: حبل يشد به البعير كأنه يقوده، وجمعه قُرُنٌ.
وقَرَنٌ: حي من اليمن منهم أويس القَرَنيّ.
والقَرَنُ: جعبة صغيرة تضم إلى الجعبة الكبيرة، وفي الحديث: "الناس يوم القيامة كالنبل في القَرَنِ".
والقَرَن في قول جرير: "كالمشدود في القَرَنِ" يكون حبلاً ويكون جعبة.
والأقْرَنُ: المقرون الحاجبين.
والقِرْنُ: ضدك في القوة.
والقَرْنُ: حد ظبة السيف والسنان.
والقَرونُ: الناقة إذا جرت وضعت يديها ورجليها معاً معاً.
والقَرنُ: حرف رابية مشرفة على وهدة صغيرة.
والقُرانَى تثنية فرادى، تقول: جاءوا فرادى وقُرانَى.
والقِرانُ أن يُقارن بين تمرتين يأكلهما معاً، وفي الحديث: "لا قِرَانَ ولا تفتيش في أكل التمر".
والقِرانُ أن تقرِنَ حجة وعمرة معاً.
والقَرونُ من النوق: المُقْتَرنَةُ القادمين والآخرين من أطبائها.
والقَرونُ: التي إذا بعرت قارَنَتْ بعرها.
وسمي ذا القَرْنَيْنِ لأنه ضرب ضربتين على قَرْنَيْهِ.
والقَرينُ: صاحبك الذي يقارنُك، وقوله عز وجل: "مقترنين" أي مُتقارنينَ.
وتقول: فلان إذا جاذبته قرينته وقرينه قهرها أي إذا قُرِنَتْ به الشديدة أطاقها وغلبها إذا ضم إليه أمر أطاقه، قال عمرو:
متى نشدد قرينتَنا بحـبـل		نجد الحبل أو نقص القَرينا
وقَرينهُ الرجل امرأته.
وأقْرَنْتُ لهذا البعير أو البرذون أي أطلعته، اشتق من قولك: صرت له قريناً أي مطيقاً، ومنه قوله تعالى: "ما كنا له مُقرِنينَ" أي مطيقين.
والأَقْرَنُ والقَرْناءُ من الشاء ذات القرون.
والقَرْنانُ: الذي لا غيرة له.
وقارونُ ابن عم موسى عليه السلام وكان منافقاً فلما عاتبه موسى استبان كفره فدعا عليه فخسف به.
والقًرونُ: النفس.
والقَيرَوانُ: القافلة، معربة.
والقَيروانُ: اسم مدينة.
رقن: تَرقينُ الكتاب: تزيينه، وترقين الثوب بالزعفران والورس، قال:
دار كرقم الكاتب المُرَقِّنِ
والرُّقونُ: النقوش.
رنق: الرَّنَقُ: تراب في الماء من القذى ونحوه، وماء رنقٌ ورَنَقٌ.
وقد أرنقتُه ورَنقتُه.
وفي عيشه رَنَقٌ أي كدر، قال:
قد أرد الماء لا طرقاً ولا رَنقا
والتَّرْنيقُ: كسر جناح الطائر حتى يسقط من آفة، وهو مُرَنَّقُ الجناح.
قنر: القَنَوَّرُ: الشديد الرأس، الضخم من كل شيء.
نقر: النًّقْرُ: صوت اللسان يلزق طرفه بمخرج النون فيصوت به فَيَنْقُرُ بالدابة لتسير، قال:
وخانق ذي غصة جرياض
?راخيت يوم النَّقْرِ والإنقاض والنَّقيرُ: نكتة في ظهر النواة منها تنبت النخلة.
والنَّقيرُ: أصل خشبة ينقر فينبذ فيه.
والنَّقْرُ: ضرب الرحى ونحوه بالمنقار، والمِنقارُ حديدة كالفأس لها خلف مسلك مستدير تقطع به الحجارة.
والنَّقارُ: الذي ينقش الركب واللجم والرحى.
ورجل نَقّار مُنَقَّرٌ: يُنَقِّرُ عن الأمور والأخبار.
وعن عمر قال: "متى ما يكثر حملة القرآن يُنَقِّروا، ومتى ما يُنَقِّروا يختلفوا".
والمناقَرةُ: مراجعة الكلام بين اثنين وبثهما أمورهما.
وفي الحديث: "ما كان الله ليُنْقِرَ عن قاتل المؤمن" أي ما كان ليقلع، قال:
وما أنا من أعداء قومي بمُنْقِرِ
والنّاقُورُ: الصور ينقُر فيه الملك أي ينفخ.
والنُّقْرَةُ: قطعة فضة مذابة، والنُّقرةُ: حفرة غير كبيرة في الأرض.
ونُقْرة القفا: وقبة بين العنق والرأس.
والمِنْقَرُ: بئر: بعيد القعر كثيرة الماء، قال:
أصدرها عن مِنْقَر السنابـر		نقر الدنانير وشرب الخازر
ومِنْقَرٌ: قبيلة.
ومِنْقارُ الطير والخف: طرفه.
والنَّقْرةُ: ضم الإبهام إلى الوسطى، ثم ينقر فيسمع صوته، وباللسان أيضاً.
ونَقَّرَ باسم رجل أي دعاه من بين أصحابه خاصة، وانتَقَرَ أيضاً.
ونَقَرْتُ رأسه: ضربته.
وانتَقَرَتِ الخيل بحوافرها أي احتفرت نُقَراً.
وانتَقَرَ السيل نُقَراً: حفر يحفر فيها الماء.
ونَقْرةُ: منزل بالبادية.
وأنْقِرَةُ: موضع بالشام ذكرتها الشعراء.

### Türkçe

**القاف** ve **الراء** ve **النون** onlarla birlikte

**ق ر ن**، **ن ق ر**، **ر ن ق**، **ر ق ن**، **ق ن ر** kullanımdadır. **قرن**: **قَرْنُ الثور** bilinir; ve insanın başından onun yeri de **قَرنٌ**dur ayrıca; ve her baş içindir. Ve **القَرْن** yaşta: lezzettir.

Ve **القَرنُ**: ümmettir.

Ve **قَرنٌ** sonra **قَرنٍ**; ve denilir: her **قَرنٍ** ömrü altmış senedir.

Ve **القَرنُ**: koyunun ve ineğin **عفلة**si; ve o, onun ağzından çıkmış olduğunu gördüğün bir şeydir.

Ve **القَرنُ**: tek başına (münferit) küçük bir dağdır.

Ve **القَرنان**: kuyunun başı üzerine taştan veya çamurdan yapılan şeydir; onların üzerine **النعامة** konur; ve o, üzerinde milin döndüğü bir tahtadır. Dedi ki:

Belirginleşir **القَرْنَيْنِ** ve bak, onlar nedir;
kerpiç mi yoksa taş mı, onları görürsün.

Ve **القَرْنُ**: atların koşusundan bir salıvermedir.

Ve **قَرَنْتُ** şeyi, onu **أقرنه** **قرناً**: yani onu bir şeye sıkıca bağladım.

Ve **القَرَنُ**: onunla bağlanan iptir; ve o, **القِران** dadır.

Ve bir adam bir puta kulluk etti; sonra onun bir oğlu ve ailesi Müslüman oldu; ona karşı çabaladılar; o ise reddetti. Bunun üzerine putuna yöneldi; ona bir kılıç taktı ve yanında bir mızrak dikti ve dedi: Kendini koru. Ve yolculuk ederek çıktı; sonra döndü ve onu yerinde görmedi. Onu aradı; onu, bir kavmin süprüntülüğünde ölü bir köpeğe **قُرِنَ** edilmiş buldu; böylece onun cehaleti ona açık oldu. Dedi ki:

Şüphesiz sen eğer bir ilâh olsaydın, olmazdın;
sen ve bir köpek, bir kuyunun ortasında, bir **قَرَنْ** içinde.
Öf, sana kavuşmaya; bir ilâh olarak alçalan!

Bu beyitleri söyledi ve Müslüman oldu.

Ve **القِرانُ**: deve onunla bağlanır; sanki onu sevk eder. Çoğulu **قُرُنٌ**dur.

Ve **قَرَنٌ**: Yemen’den bir kabiledir; onlardan **أويس القَرَنيّ**.

Ve **القَرَنُ**: büyük sadaka (ok kılıfı)ya eklenen küçük bir sadakadır. Hadiste: “Kıyamet günü insanlar **القَرَنِ** içindeki oklar gibidir.”

Ve Cerîr’in sözü olan **القَرَن**: “**كالمشدود في القَرَنِ**” ip olur ve sadaka olur.

Ve **الأقْرَنُ**: kaşları bitişik olan (birbirine bağlanmış) kimsedir.

Ve **القِرْنُ**: kuvvette senin zıddındır (rakibindir).

Ve **القَرْنُ**: kılıcın ağzının ve mızrak ucunun keskinliğidir.

Ve **القَرونُ**: dişi deve, koştuğu zaman iki elini ve iki ayağını birlikte birlikte koyarsa.

Ve **القَرنُ**: küçük bir çukurluğa bakan yüksek bir tümseğin kenarıdır.

Ve **القُرانَى**: **فرادى**nın tesniyesidir; dersin ki: geldiler **فرادى** ve **قُرانَى**.

Ve **القِرانُ**: iki hurmayı birlikte yiyecek şekilde aralarını birleştirmendir. Hadiste: “Hurma yemede **قِرَانَ** yoktur ve teftiş yoktur.”

Ve **القِرانُ**: bir hac ile bir umreyi birlikte birleştirmen (kıran yapman)dır.

Ve develerden **القَرونُ**: onun tabakalarından ön gelenlerin ve son gelenlerin birbirine bağlanmış olanıdır.

Ve **القَرونُ**: dışkıladığı zaman dışkısını birbirine bitiştirendir.

Ve **ذا القَرْنَيْنِ** diye adlandırıldı; çünkü **قَرْنَيْهِ** üzerine iki darbe vurdu.

Ve **القَرينُ**: seni birlikte kılan (sana eşlik eden) arkadaşındır. Yüce Allah’ın sözü: “**مقترنين**” yani birbirine yakın/bitşik olanlar.

Ve dersin: falan kimse, onun **قرينته**si ve **قرينه**si onu çekiştirdiğinde onu yendi; yani şiddetli olan ona **قُرِنَتْ** edildiğinde ona güç yetirdi ve onu yendi; ona bir iş eklendiğinde ona güç yetirdi. Amr dedi ki:

Ne zaman **قرينتَنا**yı bir iple sıkıca bağlasak,
ipi buluruz; yahut **القَرينا**yı eksiltiriz.

Ve erkeğin **قَرينهُ**si: onun karısıdır.

Ve **أقْرَنْتُ** bu deveye veya bu binek atına (**البرذون**) yani onu çıkardım (güç yetirir kıldım). “Ona **قريناً** oldum” sözünden türetilmiştir; yani güç yetiren. Ondandır Allah’ın sözü: “**ما كنا له مُقرِنينَ**” yani güç yetirenler.

Ve koyunlardan **الأَقْرَنُ** ve **القَرْناءُ**: boynuzlu olan.

Ve **القَرْنانُ**: kıskançlığı olmayan kimsedir.

Ve **قارونُ**: Musa عليه السلام’ın amcaoğludur; münafıktı. Musa onu azarlayınca küfrü açığa çıktı; ona beddua etti; böylece yer onu yuttu.

Ve **القًرونُ**: nefistir.

Ve **القَيرَوانُ**: kervandır; Arapçalaştırılmıştır.

Ve **القَيروانُ**: bir şehrin adıdır.

**رقن**: **تَرقينُ الكتاب**: onu süslemektir; ve elbiseyi safran ve **الورس** ile **ترقين** etmek. Dedi ki:

Bir ev, süsleyen yazıcının süslemesi gibi.

Ve **الرُّقونُ**: nakışlar/oymalardır.

**رنق**: **الرَّنَقُ**: suda, çerçöp ve benzeri şeylerden olan topraktır; ve **ماء رنقٌ** ve **رَنَقٌ**.

Ve onu **أرنقتُه** ve **رَنقتُه**.

Ve onun yaşayışında **رَنَقٌ** vardır; yani bulanıklık. Dedi ki:

Suya varırım; ne yol (iz) olarak, ne de **رَنقا**.

Ve **التَّرْنيقُ**: kuşun kanadını kırmaktır; ta ki bir âfetten düşsün. Ve o, kanadı **مُرَنَّقُ** olandır.

**قنر**: **القَنَوَّرُ**: başı sert olan; her şeyden iri olan.

**نقر**: **النًّقْرُ**: dilin sesi; ucunu **النون**un mahrecine yapıştırır da onunla ses çıkarır; böylece binek hayvanını yürüsün diye onunla **فَيَنْقُرُ**. Dedi ki:

Boğazına düğüm oturmuş birini boğan (şey) …
**يوم النَّقْرِ** ve **الإنقاض** ve **النَّقيرُ** gününde gevşettim.

Ve **النَّقيرُ**: çekirdeğin sırtındaki bir noktadır; ondan hurma ağacı biter.

Ve **النَّقيرُ**: bir tahta köküdür; oyulur da içine şıra atılır.

Ve **النَّقْرُ**: değirmeni ve benzerini gaga ile vurmaktır. Ve **المِنقارُ**: balta gibi bir demirdir; onun arkasında yuvarlak bir yol (kanal) vardır; onunla taşlar kesilir.

Ve **النَّقارُ**: eyerleri, gemleri ve değirmeni nakşeden/oyan kimsedir.

Ve bir adam **نَقّار مُنَقَّرٌ**: işlerden ve haberlerden araştırıp didikleyen.

Ve Ömer’den: “Ne zaman Kur’an taşıyıcıları çoğalırsa **يُنَقِّروا**; ne zaman **يُنَقِّروا**sa ihtilafa düşerler.”

Ve **المناقَرةُ**: iki kişi arasında sözün karşılıklı gözden geçirilmesi ve ikisinin işlerini birbirine yaymasıdır.

Hadiste: “Allah, müminin katilinden dolayı **ليُنْقِرَ** olmazdı” yani söküp çıkarmazdı. Dedi ki:

Ben kavmimin düşmanlarından, **بمُنْقِرِ** değilim.

Ve **النّاقُورُ**: sûrdur; melek ona **ينقُر** yani üfler.

Ve **النُّقْرَةُ**: eritilmiş bir gümüş parçasıdır. Ve **النُّقرةُ**: yerde büyük olmayan bir çukurdur.

Ve **نُقْرة القفا**: boyun ile baş arasında bir kubbeciktir.

Ve **المِنْقَرُ**: bir kuyudur; dibi uzak, suyu çok. Dedi ki:

Onu **مِنْقَر**den, **السنابـر**in (sert)inden çıkarır;
dinarları **نقر** etmek ve **الخازر** içmek.

Ve **مِنْقَرٌ**: bir kabiledir.

Ve kuşun ve toynağın (**الخُف**) **مِنْقارُ**u: onun ucudur.

Ve **النَّقْرةُ**: başparmağı orta parmağa bitiştirmendir; sonra vurursun da sesi işitilir; dille de.

Ve bir adamın adıyla **نَقَّرَ**: yani onu, arkadaşları arasından özellikle çağırdı; **انتَقَرَ** da.

Ve **نَقَرْتُ** onun başını: onu vurdum.

Ve atlar, toynaklarıyla **انتَقَرَتِ**: yani çukurlar kazdı.

Ve sel **انتَقَرَ** çukurlar: suyun içinde kazdığı çukurlar.

Ve **نَقْرةُ**: çölde bir konaktır.

Ve **أنْقِرَةُ**: Şam’da bir yerdir; onu şairler zikretmiştir.
