# رنق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%86%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رنق

رنق الماء، كفرح اقتصر عليه الصاغاني ونصر ذكره ابن سيده رنقا، ورنقا بالتحريك ورنوقا بالضم، ففيه لف ونشر غير مرتب: كدر ومنه الحديث:  ليس للشارب إلا الرنق والطرق  وقال زهير ابن أبي سلمى:
  شج السقاة على ناجودها شبما                      من ماء لينة لا طرقا ولا رنقا كترنق، فهو رنق، كعدل، وكتف، وجبل واقتصر الجوهري على الأول، قال مرداس بن أدية:
  مخافة أن يرين البؤس بعدي                      وأن يشربن رنقا بعد صافي

  والترنوق، ويضم، والترنوقاء بالضم مع المد، واقتصر أبو عبيد على الأول: الطين الذي في الأنهار والمسيل إذا نضب أي: انحسر عنها، وفي العباب عنه الماء قال ابن هرمة يمدح ابن حنظب:
  ما زلت مفترط السجال من العلى                      في حوض أبلج يمدر الترنوقـا ورونق السيف: ماؤه وحسنه، قال الأعشى يمدح المحلق:
  ترى الجود يجري ظاهرا فوق وجهه                      كما زان متن الهندوانـي رونـق ومنه: رونق الضحى وغيرها، وهو ماؤه وحسنه وصفاؤه، وهو مجاز، يقال: أتيته في رونق الضحى، أي: أولها، كما يقال: وجه الضحى، قال:
  ألم تسمعي أي عبد في رونق الضحى                      بكاء حـمـامـات لـهـن هـدير والسيف يزينه رونقه أي: ماؤه وفرنده.
 وقال ابن عباد: يقال: صار الماء رونقة: إذا غلب الطين على الماء هكذا في العباب، والصواب: صار الماء رنقة واحدة، كما هو نص اللحياني في النوادر. والرنقاء من الطير: القاعدة على البيض، وفي قصة سليمان عليه السلام:  احشروا الطير إلا الشنقاء والرنقاء والبلت  الرنقاء عرف معناه، والبلت: ذكر في موضعه، والشنقاء: التي تزق فراخها. قال: والرنقاء: ماء لبني تيم الأدرم ابن ظالم هكذا في النسخ، والصواب تيم الأدرم بن غالب بن فهر بن مالك بن قريش، قال القتال:
  عفت أجلي من أهلها فقليبهـا                      إلى الدوم فالرنقاء قفرا كثيبها والرنقاء من الأرض: التي لا تنبت شيئا ج: رنقاوات عن ابن عباد. قال: والريانق: جمع رنقة الماء بالفتح وهو مقلوب أصله الرنائق، والرنقة: الماء القليل الكدر يبقى في الحوض. وقال ابن الأعرابي: أرنق الرجل: إذا حرك لواءه للحملة. قال: وأرنق اللواء نفسه: تحرك. وأرنق الماء: كدره، كرنقه ترنيقا في الوجهين مثله. ورنقه أيضا: صفاه عن الكدر، فهو ضد، قال ابن الأعرابي: الترنيق يكون تصفية، ويكون تكديرا وهو من الأضداد. ويقال: رنق الله تعالى قذاتك أي: صفاها عن ابن الأعرابي. ورنق القوم بالمكان: إذا أقاموا به واحتبسوا. ويقال: رنقوا في كذا من الأمر: إذا خلطوا الرأي. ورنق الطائر: خفق بجناحيه في الهواء ورفرف ولم يطر، وفي الصحاح: وثبت فلم يطر، وقال غيره: رفرف فلم يسقط ولم يبرح، قال الراجز يصف العلم:
  وتحت كل خافق مرنق
  من طيىء كل فتى عشنق وقال بعضهم: ترنيق الطائر على وجهين، أحدهما: صفه جناحيه في الهواء لا يحركهما، والآخر: أن يخفق بجناحيه، ومنه قول ذي الرمة:
  إذا ضربتنا الريح رنق فوقـنـا                      على حد قوسينا كما خفق النسر ورنق النوم في عينيه: إذا خالطهما نقله الصاغاني، زاد الزمخشري: ولم ينم، وهو مجاز، قال ابن الرقاع:
  وسنان أقصده النعاس فرنقت                      في عينه سنة وليس بنـائم والترنيق: الضغف يكون في البصر، وفي البدن، وفي الأمر، الأخير هو المشار إليه بقوله: وفي الأمر: خلطوا الرأي، فهو تكرار. والترنيق: إدامة النظر كالترميق، والتدنيق، عن ابن الأعرابي. وقال الليث: الترنيق: كسر جناح الطائر برمية أو داء يصيبه حتى يسقط، وهو مرنق الجناح، كمعظم قال:
  فيهوي صحيحا أو يرنق طائره

  وأنشد بن الأعرابي:
  رمدت المعزى، فرنق رنق
  ورمد الضأن فربق ربق أي: أنتظر ولادتها، فإنه سيطول إنتظارك لها، وربما قيل بالميم وبالدال أيضا، وقد سبق في: رب ق.
 ومما يستدرك عليه: الرنق، بالفتح: تراب في الماء من القذى ونحوه، وقال ابن بري: وقد جمع رنق على رنائق، كانه جمع رنيقة، قال المجنون:
  يغادرن بالموماة سخلا كـأنـه                      دعاميص ماء نش عنها الرنائق ورنقت السفينة، فهى مرنقة: إذا دارت في مكانها، ولم تسر. ورنق: تحير. والترنيق: قيام الرجل لا يدري أيذهب أم يجىء. ورنق اللواء ترنيقا: حركه. ورنق اللواء نفسه: إذا تحرك على الرؤوس، وأنشد ابن الأعرابي:
  يضربهم إذا اللواء رنقا
  ضربا يطيح أذرعا وأسوقا وكذلك الشمس إذا قاربت الغروب فقد رنقت. ومن المجاز: رنقت منه المنية: إذا دنا وقوعها، استعير من ترنيق الطائر، قال أبو صخر الهذلي:
  ورنقت المنية فهي ظـل                      على الأبطال دانية الجناح ورنق النظر: أخفاه. والرنق، بالفتح: الكذب. ورونق الشباب: أوله وماؤه، وهو مجاز. ولقيت فلانا مرنقة عيناه، أي: منكسر الطرف من جوع أو غيره. ويقال: رنق ولا تعجل، أي: توقف وانتظر. ورنق الأسير: مد عنقه عند القتل، كما يخفق الطائر المرنق جناحيه.والرنقاء: موضع، قال القتال الكلابي:
  عفت أجلي من أهلها فقليبهـا                      إلى الدوم فالرنقاء قفرا كثيبها

### Türkçe

**رنق** suyu; **فرح** gibi; bunu yalnızca Sâgânî kısaltıp onunla yetindi; İbn Sîdeh onu **رنقا** diye, ve hareke ile **رنقا** ve zamme ile **رنوقا** diye zikretti; onda tertipsiz bir “sarış ve yayış” vardır: Bulandı; ondan hadis: “İçen için ancak **الرنق** ve **الطرق** vardır.” Züheyr b. Ebî Sülmâ dedi:
  Saka(lar) **ناجود**’ları üzerine **شبما**’yı yardı                      **لينة** suyundan; ne **طرقا** ne de **رنقا**
**كترنق**; o hâlde o **رنق**’tır; **عدل** gibi, ve **كتف** ve **جبل**; Cevherî yalnızca birincisiyle yetindi; Mirdâs b. Ediyye dedi:
  Benden sonra yoksulluğu görmelerinden korkarak                      Ve durudan sonra **رنقا** içmelerinden

  Ve **الترنوق**; ve zamme edilir; ve med ile zamme üzere **الترنوقاء**; Ebû Ubeyd yalnızca birincisiyle yetindi: Nehirlerde ve akıntı yatağında su çekildiğinde, yani ondan geri çekildiğinde bulunan çamur; **العباب**’da ondan: su; İbn Hirma, İbn Hanzab’ı överken dedi:
  Yücelikten kovayı durmadan boşaltan oldum                      Aydınlık bir havuzda ki **الترنوقـا**’yı çamurlandırır
Ve kılıcın **رونق**’u: onun suyu ve güzelliği; A‘şâ, el-Muhallak’ı överken dedi:
  Cömertliği onun yüzünün üzerinde açıkça akarken görürsün                      Tıpkı **الهندوانـي**’nin sırtını **رونـق**’un süslemesi gibi
Ve ondan: **رونق الضحى** ve başkası; o, onun suyu, güzelliği ve berraklığıdır; bu mecazdır; denir: **رونق الضحى**’da ona geldim; yani onun başında; tıpkı **وجه الضحى** denildiği gibi; dedi:
  İşitmedin mi, ey kul, **رونق الضحى**’da                      Kendilerine uğultu olan güvercinlerin ağlayışını
Ve kılıcı onun **رونق**’u süsler; yani onun suyu ve **فرنده**’si.
İbn Abbâd dedi: Denir: Su **رونقة** oldu: çamur suya galip geldiğinde; **العباب**’da böyledir; doğrusu: Su tek bir **رنقة** oldu; nitekim **النوادر**’de Lihyânî’nin nassı böyledir. Ve kuşlardan **الرنقاء**: yumurta üzerine oturan. Süleyman aleyhisselâm kıssasında: “Kuşları toplayın; ancak **الشنقاء** ve **الرنقاء** ve **البلت** hariç.” **الرنقاء**’nın manası bilindi; **البلت**: yerinde zikredildi; **الشنقاء**: yavrularını gagasıyla besleyen. Dedi: Ve **الرنقاء**: Benî Teym el-Edram b. Zâlim’e ait bir sudur; nüshalarda böyledir; doğrusu: Teym el-Edram b. Gâlib b. Fihr b. Mâlik b. Kureyş’tir; el-Kattâl dedi:
  Ehlinden benim ecelim silindi; onun kuyusu                      **الدوم**’a, sonra **الرنقاء**’ya; kum tepesi ıssız bir çöldür
Ve yerden **الرنقاء**: hiçbir şey bitirmeyen; cem‘i: İbn Abbâd’dan **رنقاوات**. Dedi: Ve **الريانق**: suyun **رنقة**’sinin fetha ile cem‘idir; o, ters çevrilmiştir; aslı **الرنائق**’tir. Ve **الرنقة**: havuzda kalan az, bulanık sudur. İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam **أرنق** etti: hücum için sancağını hareket ettirdiğinde. Dedi: Ve sancağın kendisi **أرنق** etti: hareket etti. Ve su **أرنق** etti: onu bulandırdı; iki vecihte de onun misli olarak **كرنقه ترنيقا**. Ve onu **رنقه** da: bulanıklıktan arıttı; o hâlde o zıddır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الترنيق** tasfiye olur; ve tekdir olur; o, zıtlar cümlesindendir. Ve denir: Allah Teâlâ senin **قذاتك**’ını **رنق** etti; yani onu arıttı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve kavim mekânda **رنق** etti: orada ikamet ettiklerinde ve alıkonulduklarında. Ve denir: İşten şunda **رنقوا** ettiler: görüşü karıştırdıklarında. Ve kuş **رنق** etti: havada kanatlarını çırptı ve çırpındı, uçmadı; **الصحاح**’ta: sıçradı da uçmadı; başkası dedi: çırpındı da düşmedi ve ayrılmadı; Recez söyleyen, sancağı vasfederek dedi:
  Ve her **خافق** altında bir **مرنق**
  Tayy’dan her bir yiğit **عشنق**
Bazıları dedi: Kuşun **ترنيق**’i iki vecih üzeredir: birincisi, kanatlarını havada düz tutması, onları hareket ettirmemesi; ikincisi, kanatlarıyla çırpması; ondan Zü’r-Rumme’nin sözü:
  Rüzgâr bize vurduğunda üstümüzde **رنق** eder                      İki yayımızın kenarı üzerinde; tıpkı kartalın çırpması gibi
Ve uykunun gözlerinde **رنق** etmesi: ikisine karıştığında; bunu Sâgânî nakletti; Zemahşerî artırdı: ve uyumadı; bu mecazdır; İbnü’r-Rikâ‘ dedi:
  Uykulu; ona uyuklama kastetti de **رنقت**                      Gözünde bir uyuklama oldu; fakat uyuyan değildir
Ve **الترنيق**: görmede olan zayıflıktır; ve bedende; ve işte; sonuncusu “Ve işte: görüşü karıştırdılar” sözüyle işaret edilendir; o hâlde o tekrardır. Ve **الترنيق**: **كالترميق** ve **التدنيق** gibi bakışı sürdürmektir; İbnü’l-A‘râbî’den. Leys dedi: **الترنيق**: bir atışla yahut ona isabet eden bir hastalıkla kuşun kanadını kırmaktır; ta ki düşsün; o, kanadı **مرنق**’tır; **كمعظم** gibi; dedi:
  Sağlam olarak düşer yahut kuşu **يرنق** eder

  İbnü’l-A‘râbî rivayet etti:
  Keçiler göz ağrısı oldu; derken **رنق رنق** etti
  Koyunlar göz ağrısı oldu; derken **ربق ربق** etti
Yani: onun doğurmasını bekle; çünkü ona bekleyişin uzayacaktır. Bazen mîm ile ve dâl ile de söylenmiştir; daha önce **رب ق**’da geçti.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الرنق** fetha ile: suda **القذى** ve benzeri şeylerden olan toprak. İbn Berî dedi: **رنق**’u **رنائق** üzerine cem‘ etmiştir; sanki **رنيقة**’nın cem‘idir. Mecnûn dedi:
  Çölde **سخلا** bırakırlar; sanki o                      Suyun **دعاميص**’idir; ondan **الرنائق** sıçramıştır
Ve gemi **رنقت** etti; o hâlde o **مرنقة**’dır: yerinde döndüğünde ve yürümediğinde. Ve **رنق**: şaşırdı. Ve **الترنيق**: adamın durması; nereye gideceğini yahut geleceğini bilmemesi. Ve sancağı **رنق** etti, **ترنيقا**: onu hareket ettirdi. Ve sancağın kendisi **رنق** etti: başlar üzerinde hareket ettiğinde; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  Onlara vurur; sancağın **رنق** ettiği vakit
  Öyle bir vuruş ki kolları ve bacakları uçurur
Aynı şekilde güneş, batmaya yaklaştığında, **رنقت** etmiştir. Ve mecazdandır: Ondan ölüm **رنقت** etti: vuku bulması yaklaştığında; kuşun **ترنيق**’inden ödünç alınmıştır. Ebû Sahr el-Hüzelî dedi:
  Ölüm **رنقت** etti; o hâlde o bir gölgedir                      Yiğitler üzerine; kanadı yakın
Ve bakış **رنق** etti: onu gizledi. Ve **الرنق** fetha ile: yalan. Ve gençliğin **رونق**’u: onun başı ve suyu; bu mecazdır. Ve falanı, gözleri **مرنقة** olarak karşıladım; yani açlıktan yahut başkasından bakışı kırık. Ve denir: **رنق** et ve acele etme; yani: dur ve bekle. Ve esir **رنق** etti: öldürülme sırasında boynunu uzattı; tıpkı kanadı **مرنق** kuşun kanatlarını çırpması gibi. Ve **الرنقاء**: bir yerdir; el-Kattâl el-Kilâbî dedi:
  Ehlinden benim ecelim silindi; onun kuyusu                      **الدوم**’a, sonra **الرنقاء**’ya; kum tepesi ıssız bir çöldür
