# رهب (ر-ه-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Cübbe demektir

- Harfler: ر - ه - ب
- Kur'an'da: 12 geçiş · 12 ayet · 11 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (11)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَارْهَبُونِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90.md) | فَافْعَلُونِ | Benden korkun | 2 | 2 | [2:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/2:40.md) |
| [الرَّهْبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%92%D8%A8%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Korkarak uzak durmak | 1 | 1 | [28:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/28:32.md) |
| [تُرْهِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تُفْعِلُونَ | Korkutursunuz | 1 | 1 | [8:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/8:60.md) |
| [رَهْبَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/siga/%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعْلَةً | Korku | 1 | 1 | [59:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/59:13.md) |
| [وَاسْتَرْهَبُوهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَاسْتَفْعَلُوهُمْ | Ve onları korkuttular | 1 | 1 | [7:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/7:116.md) |
| [وَالرُّهْبَانِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8F%D9%91%D9%87%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90.md) | وَالْفُعْلَانِ | Ve rahipler | 1 | 1 | [9:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/9:34.md) |
| [وَرَهَبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | وَفَعَلًا | Ve korkmak | 1 | 1 | [21:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/21:90.md) |
| [وَرَهْبَانِيَّةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%91%D8%A9%D9%8B.md) | وَفَعْلَانِيَّةً | Ve ruhbanlık | 1 | 1 | [57:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/57:27.md) |
| [وَرُهْبَانًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%87%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8B%D8%A7.md) | وَفُعْلَانًا | Ve rahipler | 1 | 1 | [5:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/5:82.md) |
| [وَرُهْبَانَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%87%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفُعْلَانَهُمْ | Ve onların rahipleri | 1 | 1 | [9:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/9:31.md) |
| [يَرْهَبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Korkarlar | 1 | 1 | [7:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/7:154.md) |

## Mücavir kökler — 108 mücavir (128 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Hubr mürekkep demektir
2. [سكت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Sekete çöküntü demektir
3. [قسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Yöneticiler
4. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Meryem
5. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Oğullar
6. [ضمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ve çek
7. [جيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir
8. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
9. [بدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bedee deki hemze ayn’a dönüşmüş
10. [قفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kafa tası demektir
11. [نسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AE.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bir şeyin kopyası, nüshası demektir
12. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
13. [ربط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Rabat bağ, halka demektir
14. [لوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Üzerine çizgi çizilen ve yazı yazılan kürek kemiği, tabler…
15. [كنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Servet
16. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
17. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · İki yüzlüler
18. [برهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%87%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sizin burhanınız
19. [رغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır
20. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
21. [خيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Heyl (hı) : At demektir
22. [رعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Otlak yerdir
23. [فضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fidde, (dat) Gümüş demektir
24. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sicim bağıdır
25. [بيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Biid yumurta demektir
26. [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sülük demektir
27. [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Mesih
28. [نجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
29. [رأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir
30. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
31. [خشع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
32. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Dane, inek yavrusuna denir
33. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Tasma kayış demektir
34. [فقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kavrarlar
35. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
36. [غضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kızgınlık
37. [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
38. [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ve hibe ettik
39. [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çabuk
40. [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sena yaka demektir
41. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kesr(sin ile) kırık demektir
42. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Biribirini kesen yoldur
43. [عيسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İsa
44. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
45. [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Hidayet”in değişik söylenişidir
46. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kanat demektir
47. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
48. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Söz
49. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kuvvet
50. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
51. [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
52. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Alıkoyarlar
53. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Okun ön yarısına denir
54. [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Akan deredir
55. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
56. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
57. [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
58. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayn göz, “evya” göze demektir
59. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
60. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D8%A8/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رهب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md), [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md), [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md), [تقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [رغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İnceleme, titreme ve teyakkuz eşliğinde içe çekilerek geri durma, sakınma korkusu |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi azamet ve otorite karşısında saygı dolu ürpertiyle teyakkuzda olma, aşırılıktan sakınma |
| Çekirdek Özet 3 | Caydırıcılık, içsel denetim mekanizması ve ibadette aşırı münzevilikten dengeli saygıya geçiş |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca panik hali veya fiziksel dehşet gibi anlaşılıp ihtiyat, saygı ve teyakkuz boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ره | İncelik, hafiflik, bir yöne akma veya gerilerek incelip zayıflama hali; nitekim [رهط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7.md) dar bir cemaati, [رهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82.md) bir şeyi kaplayıp inceltmeyi, [رهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86.md) bağlanıp hareketsiz bırakılmayı, [رهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%88.md) ise durgunluğu ve açılmayı anlatır. | ب | Temel incelme ve gerilim hareketine içselleşme ve korunma sınırları içine çekilme boyutu katarak, bir tehlike veya azamet karşısında titreyerek sakınma ve geri durma anlamına daraltmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Bilinç, ilk yönelim, algılama ve öncelik merkezini temsil eder. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat kesilme, hayret, soluksuz kalma ve ortaya çıkan bir etki karşısında uyanmayı simgeler. |
| ب | Ev, çadır | İçerisi, barınak, sınırların içine çekilme ve muhafaza edilme alanını ifade eder. |
| رهب | İnsan başı, kollarını kaldırarak irkilen insan ve sığınılan ev imgelerinin birleşimiyle | Algılanan büyük bir güç ve azamet karşısında bilincin ürpertiyle irkilmesi, dikkatin toplanarak kişinin kendi sınırlarına veya bir sığınağa çekilerek sakınması hareketini kurar. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnce ve zayıf düşmüş deve (en-nâkatü'r-rahb), göğüs kemiğinin ucundaki ince kıkırdak (er-rahâbe) ve develerin havuzdan ürkütülüp geri çekilmesi (el-irhâb). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Accâc'ın yaban eşeğinin ürkütüp tehdit etmesini tasvir ettiği beytinde kök korku salma ve ürkütme anlamında geçmektedir: تُعْطِـيهِ رَهْباها إِذا تَرَهَّبَا / على اضْطِمَارِ الكَشْحِ بَوْلاً زَغْرَبا |
| Erken Arapça kullanım | Arap atasözlerinde üstünlük ve caydırıcılık ilişkisi bağlamında yer alan şu ifadede korkulup çekinilmenin merhamet dilenmekten evla görüldüğü kaydedilir: رَهَبُوتٌ خَيْرٌ مِنْ رَحَمُوتٍ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde رهب kökü, temel Afro-Asyatik katmanda titreme, ürperme ve yüksek bir heybet karşısında hareketsiz kalarak geri çekilme semantik alanına dayanır. İbranicede yer alan רהב (rahab) biçimi gurur, atılganlık veya fırtınalı kabarma gibi anlamlara kaysa da arkaik kökteki içsel çalkantı, kabarma ve sarsılma ortak fiziksel algıya işaret eder. Süryanicede r-h-b kökü doğrudan telaşlanma, sarsılma, korkuyla irkilme ve aceleyle geri kaçma semantiğini muhafaza etmiştir. Arapçada ise kök, dışsal bir kaçıştan ziyade içsel bir gerilim, titreme ve bu ürperti neticesinde gelen teyakkuz, sakınma ve kendisini sınırlandırma çizgisine oturmuştur. Kullanıcının notundaki giysi veya cübbe çağrışımı, erken rivayetlerde geçen geniş yen (el-kumm) manasından veya ruhbanların giydiği özel zahitlik hırkasından doğmuş ikincil bir adlandırmadır; kökün ilksel Sami çekirdeği zihinsel ve bedensel ürperti ile sakınmadır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رهب | İncelik, titreme ve ürperme neticesinde kendini toparlayıp sakınma, tehlikeden geri durma. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רהב, Süryanice r-h-b | Sarsıntı, telaş, kabarma ve içsel heyecan ile korkarak irkilme anlamlarında ortak semantik kök. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çalkantı ve titreme kökleri | Bedenin dehşet veya azamet karşısında soğuması, incelmesi ve sarsılması hareketini yansıtan arkaik tabaka. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Payne Smith, Cohen Semitic Roots.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رهب | Anlamlı | Korkmak, sakınmak | Ürperti ve teyakkuz ile geri çekilme, kendini koruma. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [ربه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%87.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [هرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%A8.md) | Anlamlı | Kaçmak | Tehlikeden süratle uzaklaşmak, firar etmek. | Kur'an'da geçer; ters istikamette hareket birliği taşır. |
| [هبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B1.md) | Anlamlı | Parçalamak, kesmek | Eti veya bir nesneyi kılıçla büyük parçalar halinde kesip ayırmak. | Kur'an'da geçmez. |
| بره | Anlamlı | Beyazlaşmak, arınmak | Rengin açılması, netleşmesi veya zamanın bir kesiti. | Kur'an'da geçmez. |
| [بهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1.md) | Anlamlı | Üstün gelmek, kamaştırmak | Işığıyla veya gücüyle baskın çıkıp muhatabını nefessiz bırakmak. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رهب | Merkez | Korku ve teyakkuz | İnce bir ürperti ve saygıyla tetikte kalarak geri çekilme hali. | Heybet karşısında içselleşen ve sakınmaya sevk eden korku. |
| [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) | Komşu | Genel korku | Zarar görme ihtimaline karşı duyulan genel tedirginlik. | رهب kökündeki gibi derin bir teyakkuz veya zahitlik boyutu içermeyebilir. |
| [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) | Komşu | Bilgiye dayalı korku | Muhatabın büyüklüğünü bilmekten doğan derin saygı ve hürmet. | رهب doğrudan eylemsel sakınma ve ürpertiyi öne çıkarır. |
| [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md) | Komşu | Kalp ürpertisi | Kalbin anlık olarak sarsılması ve çarpması durumu. | رهب daha sürekli ve davranışa yön veren bir teyakkuzdur. |
| [تقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D9%8A.md) | Komşu | Korunma ve sakınma | Tehlike ile araya somut veya soyut kalkan koyma. | رهب korunmayı doğuran psikolojik ürperti zeminidir. |
| [رغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md) | Zıt | İştiyak ve yönelme | Bir şeye arzu duyarak canı gönülden ona doğru yönelme. | رهب geriye çekilmeyi sağlarken [رغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md) ileriye atılmayı ifade eder. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رهب | Ürpertiyle sakınmak | Heybet ve zarar endişesiyle teyakkuza geçip geri durma. | Kesin |
| Latince | Revereri, formidare | Saygı dolu korku duymak | Dini veya otoriter azamet karşısında çekinmeyi karşılar, bedensel titremeyi kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Dread, awe, reverence | Derin ürperti ve haşyet | Yalnızca dehşeti değil, saygı ve teyakkuz içeren geri duruşu tam anlamıyla kuşatır. | Güçlü |
| Almanca | Ehrfurcht, scheuen | Çekinme ve derin saygı | Tehlikeden çekinmeyi ve ululuk karşısında geri adım atmayı ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Redouter, vénérer | Çekinmek, derin saygı duymak | Muhtemel bir tehlike veya azamete karşı mesafeli ve dikkatli durmayı karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَارْهَبُونِ / يَرْهَبُونَ | Yalnızca Allah'tan çekinip teyakkuzda olma | Tevhid, ilahi azamet ve antlaşmaya sadakat bağlamı (Bakara [2:40](https://lisan.digital/tr/ayet/2:40.md), A'râf [7:154](https://lisan.digital/tr/ayet/7:154.md), Nahl [16:51](https://lisan.digital/tr/ayet/16:51.md)). |
| تُرْهِبُونَ / وَاسْتَرْهَبُوهُمْ | Caydırıcılık, gözdağı ve dehşet salma | Düşmana karşı hazırlık ve sihirbazların halkı psikolojik baskı altına alması (A'râf [7:116](https://lisan.digital/tr/ayet/7:116.md), Enfâl [8:60](https://lisan.digital/tr/ayet/8:60.md)). |
| رَهَبًا / الرَّهْبِ | Şiddetli iç ürpertisi ve sarsıcı korku | İbadetteki denge ile Musa'nın mucize karşısındaki telaşı (Enbiyâ [21:90](https://lisan.digital/tr/ayet/21:90.md), Kasas [28:32](https://lisan.digital/tr/ayet/28:32.md)). |
| رَهْبَةً | Kalbe çöken çekinme ve korku | Münafıkların veya inkârcıların müminlerden daha çok çekinmesi (Haşr [59:13](https://lisan.digital/tr/ayet/59:13.md)). |
| رُهْبَان / رَهْبَانِيَّة | Zahitler ve aşırı münzevilik sistemi | Hristiyan din adamları ve sonradan ihdas edilen katı zahitlik kurumu (Mâide [5:82](https://lisan.digital/tr/ayet/5:82.md), Tevbe [9:31](https://lisan.digital/tr/ayet/9:31.md), Hadîd [57:27](https://lisan.digital/tr/ayet/57:27.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Havf ve recâ dengesi | Kulun Allah'a yönelişinde korkunun bir ümitsizliğe dönüşmemesi, azamet karşısında saygı olması. | İlahi adaletten çekinme ve tazim duygusu. |
| Fıkıh | Cihat ve savunma hukuku | Savaşa fiilen girmeden hasmı caydıracak hazırlıkların (terhîb) meşruiyeti ve hudutları. | Caydırıcılık ve kuvvet gösterisi. |
| Tefsir | Ruhbanlık eleştirisi | Ayetlerde geçen ruhbanlığın meşru zahitlik ile dinde aşırılık (bid'at) arasındaki sınırlarının tespiti. | Kendini aşırı kısıtlama ve içe kapanma. |
| Hadis | Gece duaları ve zikirler | Duada rağbet (ümit) ve rehbet (ürperti) kutuplarının bir arada bulunması gerekliliği. | İhlaslı bir ürperti ve sığınma tavrı. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uluhiyet karşısında kulun konumu | Haşyet ve sakınma | Sınırları koruma ve taşkınlığı engelleme | Kulun ilahi azamet karşısında haddini bilerek teyakkuzda kalmasını temin eder. | Kesin |
| İlmi | Bilgiye dayalı temkin | İhtiyat ve metodolojik şüphe | Hatalı kesin hükümden geri durma | Bilinmeyen karşısında acelecilikten kaçınarak teenni ve titizlikle adım atmayı sağlar. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve savunma | Caydırıcı güç | Saldırıyı baştan önleme | Potansiyel tehditlere karşı hazır bulunarak barışın çatışmasız korunmasını üretir. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa denetimi ve risk yönetimi | İhtiyat akçesi ve riskten sakınma | İflas ve çöküşü engelleme | Aşırı spekülatif hırsı dengeleyerek ekonomik birimlerin kriz anları için korunma tedbiri almasını sağlar. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyeri ve sönümleme kuvveti | Bir parçacığın veya sistemin yüksek enerji alanı karşısında geri itilmesi ve denge konumuna çekilmesi hareketiyle aynı dinamiği taşır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Caydırıcılık teorisi (deterrence theory) | Muhatabın maliyeti yüksek görerek saldırgan veya kuralsız eylemden kendi iradesiyle vazgeçmesi mekanizmasıyla örtüşür. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün çağdaş siyasi terminolojide yalnızca tedhiş, terör veya kör şiddet (terörizm) manasına hapsedilmesi; ya da salt ruhban cübbesi ve Hristiyan keşişliğine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem kalbi bir saygı ve ürpertiden kaynaklanan derin teyakkuzu, hem meşru caydırıcılığı, hem de insanın azamet karşısında haddini bilip haddi aşmaktan çekinmesini kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadetteki saygı dolu çekinmenin patolojik bir dehşete dönüştürülmesi veya savunma amaçlı caydırıcılığın saldırgan bir şiddet olarak yaftalanması tehlikesi doğar. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inşa ettiği duygu dünyasında sevgi ve ümidin (rağbet) tek başına başıboşluğa yol açmaması için, sorumluluk bilinci ve teyakkuzla (rehbet) dengelenmesi gerektiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarına yönelik ahde vefa çağrılarında, peygamberlerin yakarış modellerinde, düşmana karşı caydırıcılık emrinde ve ruhbanlık eleştirisinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın salt korkusuz bir serbestlik olduğu zannını yıktığı gibi, Hristiyan keşişliğindeki aşırı münzeviliğin ve dünyadan tamamen el etek çekmenin vahyin emri olmadığını ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yüksek bir baskı veya incelme etkisiyle titreyip geri çekilmek, tehlike karşısında sınırlarına büzülmek.
- Soyut anlam: İlahi veya ezici bir güç karşısında saygı dolu bir ürpertiyle teyakkuza geçmek, sakınmak ve haddini bilmek.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin aşırı uçlara savrulmasını önleyen içsel fren, otokontrol ve dış tehditlere karşı caydırıcılık kalkanı.
- LaTeX modeli: $$R = f(P_a) \cdot \left(1 - \frac{\partial E}{\partial t}\right) \implies \Delta S_{sak\imath nma} > 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R$ sakınma ve teyakkuz halini, $P_a$ algılanan ilahi veya dışsal azamet potansiyelini, $E$ taşkınlık ve sınır aşma eylemini, $t$ zamanı, $S_{sak\imath nma}$ ise kişinin kendi meşru sınırları içinde kalarak ürettiği korunma ve denge durumunu simgeler. Algılanan azamet arttıkça taşkınlık törpülenmekte ve geri çekilme hareketi pozitif bir korunma üretmektedir.

## Geçtiği ayetler (12 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/2:40.md) — فَارْهَبُونِ

يَابَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ

Meal (IK): Ey İsrailoğulları, size verdiğim nimetimi hatırlayın. Bana verdiğiniz sözü yerine getirin ki, ben de size olan sözümü yerine getireyim. Ve yalnız Ben’den korkun.

### [Maide 5:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/5:82.md) — وَرُهْبَانًا

لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الْيَهُودَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا وَلَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى ذَلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, insanlardan, iman edenlere en şiddetli düşman olarak, yahudileri ve Allah’a şirk koşanları bulacaksın. Andolsun ki, onlardan iman edenlere sevgide en yakını da; Biz hristiyanlarız, diyenleri bulacaksın. Bunun sebebi: Onların içinde keşişler ve rahibler bulunmasından ve onların gerçekten büyüklük taslamamalarındandır.

### [Araf 7:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/7:116.md) — وَاسْتَرْهَبُوهُمْ

قَالَ أَلْقُوا فَلَمَّا أَلْقَوْا سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَاءُوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Siz atın, dedi. Atınca; halkın gözlerini büyülediler, onlara korku saldılar ve büyük bir sihir getirmiş oldular.

### [Araf 7:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/7:154.md) — يَرْهَبُونَ

وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ أَخَذَ الْأَلْوَاحَ وَفِي نُسْخَتِهَا هُدًى وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ

Meal (IK): Öfkesi dinip, sükun hasıl olunca; Musa levhaları aldı. Onlardaki nüshasında Rabblarından korkanlara hidayet ve rahmet vardı.

### [Enfal 8:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/8:60.md) — تُرْهِبُونَ

وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

Meal (IK): Siz de onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve bağlanıp beslenen atlar hazırlayın ki bununla Allah’ın düşmanı, sizin düşmanınız ve bunlardan başka sizin bilmeyip te Allah’ın bildiği diğerlerini korkutasınız. Allah yolunda ne harcarsanız, size ödenir ve siz asla zulmolunmazsınız.

### [Tevbe 9:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/9:31.md) — وَرُهْبَانَهُمْ

اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَالْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلَهًا وَاحِدًا لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ سُبْحَانَهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ

Meal (IK): Onlar Allah’tan ayrı hahamlarını, rahiblerini rabblar edindiler. Meryem Oğlu Mesih’i de. Halbuki tek tanrıdan başkasına ibadet etmemekle emrolunmuşlardır. O’ndan başka ilah yoktur. O; bunların şirk koştukları şeylerden münezzehtir.

### [Tevbe 9:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/9:34.md) — وَالرُّهْبَانِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Ey iman edenler; doğrusu hahamlar ve rahiblerin çoğu insanların malını haksızlıkla yerler. Ve Allah yolundan alıkoyarlar. Altını ve gümüşü biriktirip de onları Allah yolunda harcamayanlara; işte onlara pek acıklı bir azabı müjdele.

### [Nahl 16:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/16:51.md) — فَارْهَبُونِ

وَقَالَ اللَّهُ لَا تَتَّخِذُوا إِلَهَيْنِ اثْنَيْنِ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ

Meal (IK): Allah buyurdu ki: İki ilah edinmeyin. O, ancak bir tek ilahtır. Yalnız Ben’den korkun.

### [Enbiya 21:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/21:90.md) — وَرَهَبًا

فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَوَهَبْنَا لَهُ يَحْيَى وَأَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ

Meal (IK): Biz de ona icabet ederek Yahya’yı ihsan etmiş, eşini doğum yapabilecek bir hale getirmiştik. Doğrusu onlar; hayırlı şeylerde yarışıyorlar, korkarak ve umarak bize yalvarıyorlardı. Bize karşı derin saygı duyuyorlardı

### [Kasas 28:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/28:32.md) — الرَّهْبِ

اسْلُكْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ فَذَانِكَ بُرْهَانَانِ مِنْ رَبِّكَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ

Meal (IK): Elini koynuna sok, lekesiz bembeyaz çıksın. Ellerini kendine çek, korkun kalmasın. Bu ikisi, Firavun ve erkanına karşı Rabbından iki burhandır. Doğrusu onlar, fasıklar güruhudur, denildi.

### [Hadid 57:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/57:27.md) — وَرَهْبَانِيَّةً

ثُمَّ قَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِرُسُلِنَا وَقَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ وَجَعَلْنَا فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلَّا ابْتِغَاءَ رِضْوَانِ اللَّهِ فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَايَتِهَا فَآتَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا مِنْهُمْ أَجْرَهُمْ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ

Meal (IK): Sonra onların izleri üzerinde, peygamberlerimizi ard arda gönderdik. Meryem oğlu İsa’yı da arkalarından gönderdik. Ona İncil’i verdik ve ona uyanların kalblerine bir şefkat ve merhamet koyduk. Onların uydurdukları rehbaniyyete gelince; onu kendilerine Biz, yazmadık. Fakat kendileri Allah’ın rızasını kazanmak için yaptılar. Ama buna da hakkıyla riayet etmediler. Biz de onlardan iman etmiş olanlara ecirlerini verdik. İçlerinden çoğu ise fasıklardır.

### [Haşr 59:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/ayet/59:13.md) — رَهْبَةً

لَأَنْتُمْ أَشَدُّ رَهْبَةً فِي صُدُورِهِمْ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Doğrusu onların kalbine korku salan; Allah’tan çok, sizlersiniz. Çünkü onlar anlamazlar güruhudur.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Cübbe demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والراء، والباء معهما
ه ر ب، ه ب ر، ر ه ب، ب ه ر، ب ر ه مستعملات ر بهمهمل هرب: الهَرَبُ: الِفرارُ. والمَهْرَب: موضع الهَرَب تقول: فلانٌ لنا مَهْرَبٌ. والمُهْرِب: الفَزِعُ الهارب. تقول: جاء فلانٌ مُهْرِباً، إذا أتاك هاربا فزِعا.
هبر: الهَبْرُ: القَطْعُ في اللّحم، قال:
تَجِدْ مُهْرَةً مثلَ الـقـنـاة قـويمةً		وعَضْباً إذا ما هُزَّ لم يَرْضَ بالهَبْرِ
والهَبْرَة: نَحْضَةٌ من اللَّحْمِ لا عَظْمَ فيها.
والهبيرُ، والهَبيرةُ واحدها، :ما اطمأنَّ من الأرض وما حوله أشدّ ارتفاعاً منه.
والهِبْريَةُ والإِبْرِيَةُ: نُخالَةُ الرّأس. وهو ما تعلّق بأسفل شَعْر الرَّأْسِ كالنُخالة .
والهَبُّور: الشَّعَرُ النّابِتُ بالنَّبطيّة.
وهَوْبَر: اسم رجل.
وبنوهبّار: فخذ من قُريش من أَسَد بن عَبْدِ العُزَّي.
رهب: رَهِبْتُ الشَّيءَ أَرْهَبُهُ رَهَباً ورَهْبةً، أي: خفته. وأَرْهَبْت فلانا.
والرَّهْبانِيّةُ: مصدرُ الرّاهب، والتَّرَهُبُ: التَّعَبُّدُ في صَوْمَعةٍ، والجميع: الرَّهبان "والرَّهابِنةُ خطأ" .
والرَّهْبُ جزم لغة في الرَّهَب، والرَّهْباءُ: اسمٌ من الرَّهَبِ، تقول: الرَّهباء من الله، والرَّغْباءُ إليه، والنَّعْماءُ منه.
ورَهَبُوت خيٌر من رَحَمُوت، أي: أن تُرْهَبَ خيرٌ من أن تُرْحَمَ.
والرَّهابةُ: عُظَيْمٌ في الصَّدْر يُشْرِف على البطن كأنَه ظَرَف لسانِ الكَلْب وناقة رَهْبٌ: مهزولةٌ جدّاً.
والرِّهابُ: الرِّقاقُ من النِّصالِ.
رَهْبَي: موضعٌ.
بهر: بَهَرْته: عالجته حتى انبهر، والاسم: البُهْر. وإذا عجز الشّيء عن الشّيء قيل: بَهَرَهُ.
وامرأةٌ بَهيرةٌ: قصيرةٌ ذليلةٌ الخِلْقة، ويقال: هي الضَّعيفة المشي.
وبَهْرَها بكذا: قَذَفها ببُهتانٍ.
والأَبْهرانِ: عِرْقان، ويقال: هما الأكحلان، ويُقالُ: بل هما عِرقان مُكْتَنِفا الصُّلب من الجانبين. والأبهر: عِرْقٌ في القلب يقال إنّ الصّلب متصل به.
قال:
وللفُؤادِ وَجيبٌ تحتَ أَبْـهَـرَهَ		لَدْمَ الغُلامِ وراءَ الغَيْبِ بالحَجَرِ
وقال رسول الله صلى الله عليه وسلم وعلى آله:"ومازالت أُكْلَةُ خَيْبَرَ تعاوِدُني فهذا أوانُ قَطَعَتْ أَبْهَري" .
والأباهر من الرّيش: مايلي الخوافي، وهي الجوانب القصار .
والأَبْهَرُ من القوس: ما دون الطائف.
والبُهار قبطيّة : ثلاث مئةِ رِطْل. والبُهار: من الآنية كالإِبريق، قال في نعت الفرس:
"على العلياء كوبٌ أو بُهار"
وابْهارَّ اللّيلُ: أي: انتصف، وبُهْرَة الشَّيء: وَسَطه.
والبَهارُ: نوع من نَبات الرّبيع.
وبَهْراءُ: حيٌّ من اليمن.
بره: البُرْهان: بيانُ الحجة وإيضاحُها.
والبَرَهْرَهةُ: الجاريةُ البيضاء، وبَرَهُها: تَرارتُها وبَضاضتُها، وتصغير البرهرهة : بُرَيْهةٌ، ومَنْ أتمَّها قال: بُرَيْرِهةٌ، وأما بُرَيْهِرهة فقبيحة قلّما يُتَكَلَّمُ بها .
وأَبْرَهةُ: اسمُ أبي يَكْسومَ الحبشيّ ملك اليمن، الذي ساقَ الفيلَ إلى البَيْتِ فأهلكه الله ، قال:
مَنَعْتَ من أبرهةَ الحَطيما
وكَنْتَ فيما ساءَهُ زَعيما
ومعنى فيما: بما.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الراء** ve onlarla birlikte **الباء**

**ه ر ب**، **ه ب ر**، **ر ه ب**، **ب ه ر**، **ب ر ه** استعمالdadır; **ر به** ise ihmaldir.

**هرب**: **الهَرَبُ**: kaçıştır. **المَهْرَب**: kaçış yeri. “Falan kimse bizim için bir **مَهْرَبٌ**” dersin. **المُهْرِب**: kaçan ürkmüş kimse. “Falan kimse **مُهْرِباً** geldi” dersin; yani sana kaçmış, ürkmüş olarak geldiğinde.

**هبر**: **الهَبْرُ**: ette kesmedir; dedi ki:
تَجِدْ مُهْرَةً مثلَ الـقـنـاة قـويمةً		وعَضْباً إذا ما هُزَّ لم يَرْضَ بالهَبْرِ
**الهَبْرَة**: içinde kemik olmayan bir parça ettir.
**الهبيرُ** ve **الهَبيرةُ** (onun teki): yerden yatışmış olan ve çevresi ondan daha şiddetli yükselişte olan şeydir.
**والهِبْريَةُ** ve **الإِبْرِيَةُ**: başın kepeğidir; o, baş saçının altına kepek gibi yapışan şeydir.
**الهَبُّور**: Nabatî dilinde biten saçtır.
**وهَوْبَر**: bir adam adıdır.
**وبنوهبّار**: Kureyş’ten, Esed b. Abdü’l-Uzzâ’dan bir koldur.

**رهب**: “**رَهِبْتُ** şeyi, **أَرْهَبُهُ** **رَهَباً** ve **رَهْبةً**” yani: ondan korktum. Ve “Falancayı **أَرْهَبْتُ**.”
**الرَّهْبانِيّةُ**: **الرّاهب**in mastarıdır; **التَّرَهُبُ**: bir **صَوْمَعةٍ** içinde ibadete kapanmadır; çoğulu: **الرَّهبان**; “**والرَّهابِنةُ** hatadır”.
**الرَّهْبُ**: **الرَّهَب** hakkında bir dil olarak cezimlidir; **الرَّهْباءُ**: **الرَّهَبِ**den bir isimdir; “Allah’tan **الرَّهباء** (korku), O’na **الرَّغْباءُ** (rağbet), O’ndan **النَّعْماءُ** (nimet)” dersin.
“**رَهَبُوت** **رَحَمُوت**’tan hayırlıdır”; yani: korkutulman, merhamet olunmandan hayırlıdır.
**الرَّهابةُ**: göğüste, karın üzerine bakan büyük bir şeydir; sanki köpeğin dilinin zarfı gibidir. “**ناقة رَهْبٌ**”: pek çok zayıf.
**الرِّهابُ**: ok uçlarının ince olanlarıdır.
**رَهْبَي**: bir yerdir.

**بهر**: “Onu **بَهَرْته**”: onu tedavi ettim, ta ki **انبهر** oluncaya kadar; isim: **البُهْر**. Bir şey bir şeye güç yetiremediğinde “Onu **بَهَرَهُ**” denir.
“**امرأةٌ بَهيرةٌ**”: kısa, yaratılışı aşağı (zelil) olan; ve “yürüyüşü zayıf olan” denir.
“Onu bununla **بَهْرَها**”: onu bir iftirayla attı.
**الأَبْهرانِ**: iki damardır; “ikisi **الأكحلان**dır” denir; ve “bilakis ikisi, iki yandan belkemiğini kuşatan iki damardır” denir. **الأبهر**: kalpte bir damardır; belkemiğinin onunla bitişik olduğu söylenir.
Dedi ki:
وللفُؤادِ وَجيبٌ تحتَ أَبْـهَـرَهَ		لَدْمَ الغُلامِ وراءَ الغَيْبِ بالحَجَرِ
Ve Resûlullah صلى الله عليه وسلم ve âline dedi ki: “Hayber lokması bana durmadan dönüp durdu; işte bu, **أَبْهَري**mi kestiği zamandır.”
Tüyden **الأباهر**: **الخوافي**ye bitişik olan şeydir; onlar kısa yanlardır.
Yaydan **الأَبْهَرُ**: **الطائف**in altındaki şeydir.
**البُهار** Kıptîdir: üç yüz **رِطْل**. **البُهار**: **الإِبريق** gibi kaplardandır; atın vasfında dedi ki:
"على العلياء كوبٌ أو بُهار"
“Gece **ابْهارَّ** oldu”: yani ortalandı; bir şeyin **بُهْرَة**si: onun ortasıdır.
**البَهارُ**: bahar bitkisinden bir türdür.
**وبَهْراءُ**: Yemen’den bir kabiledir.

**بره**: **البُرْهان**: delilin beyanı ve onun açıklanmasıdır.
**البَرَهْرَهةُ**: beyaz cariyedir; onun **بَرَهُها**: inceliği ve parlak beyazlığıdır. **البرهرهة**nin küçültmesi: **بُرَيْهةٌ**; onu tamamlayan kimse “**بُرَيْرِهةٌ**” der. **بُرَيْهِرهة** ise çirkindir; onunla pek az konuşulur.
**وأَبْرَهةُ**: Yemen meliki Habeşî Ebû Yeksûm’un adıdır; fili Beyt’e sevk eden, Allah’ın helâk ettiği; dedi ki:
مَنَعْتَ من أبرهةَ الحَطيما
وكَنْتَ فيما ساءَهُ زَعيما
**فيما**nın manası: **بما**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَهِبَ بالكسر، يَرْهَبُ رَهْبَةً ورُهْباً بالضم، ورَهَباً بالتحريك، أي خاف. ورجُل رَهَبوتٌ. يقال: رَهَبوتٌ خيرٌ من رَحَموتٍ. أي لأَنْ تُرْهَبَ خيرٌ من أن تُرْحَمَ. وتقول: أَرْهَبَهُ واسترهبه، إذا أخافَه. والراهب: واحد رُهبان النصارى، ومصدره الرَهْبَةُ والرَهْبانِيَّةُ. والتَرَهُّبُ: التَعَبُّدُ. قال الأصمعي: الرَهَبُ: الناقة المهزولة. والرَهْبُ أيضاً: النَصْلُ الرقيق من نصال السهامِ، والجمع رِهابٌ. قال الشاعر:
إنِّي سَيَنْهَى عَنِّي وَعِيدَهُمُبيضٌ رِهابٌ ومُجْنأٌ أَجُدُ
والرَهابَةَ: عظم في الصدر مُشرف على البطن، مثل اللسان.

##### Türkçe

**رَهِبَ** kesre ile; **يَرْهَبُ**; **رَهْبَةً** ve zamme ile **رُهْباً**, ve hareke ile **رَهَباً**: yani korktu. Ve **رَهَبوتٌ** (olan) bir adam. Denir: **رَهَبوتٌ** **رَحَموتٍ**’tan hayırlıdır. Yani, korkulman, acınılmandan hayırlıdır. Ve dersin: **أَرْهَبَهُ** ve **استرهبه**, onu korkuttuğu zaman. Ve **الراهب**: Hristiyanların **رُهبان**’ından bir (kimse); masdarı **الرَهْبَةُ** ve **الرَهْبانِيَّةُ**’dir. Ve **التَرَهُّبُ**: ibadet etmektir. **الأصمعي** dedi: **الرَهَبُ**: zayıflamış dişi deve. Ve **الرَهْبُ** da: okların uçlarından ince uçtur; çoğulu **رِهابٌ**. Şair dedi:
İnnî se-yenhâ ‘annî wa‘îduhum
bîḍun **رِهابٌ** ve **مُجْنأٌ** ecuddu

Ve **الرَهابَةَ**: göğüste, karın üzerine çıkıntı yapan bir kemiktir; dil gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ر ب
هرب ، هبر ، رهب ، بره ، بهر ، ربه : مستعملة .
هرب : أبو عبيد عن الأصمعي : العرب تقول في نفي المال عن الرَّجُل : ما لفلان هاربٌ ولا قاربٌ وكذلك ماله سَعْنَةٌ ولا مَعْنَة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهارب : الذي صَدَر عن الماء ؛ ومنه قولهم : ماله هارِبٌ ولا قارب : أي ماله شيء ، قال : والقارب : الذي يطلب الماءَ .
وقال الأصمعي في قولهم : ماله هاربٌ ولا قارب . معناه ليس له أحدٌ يهرب منه ،
ولا أحدٌ يقرُب منه ؛ أي فليس هو بشيء . أبو عبيد ، عنه في ( الأمثال ) .
وقال غيره : معنى قولهم : ماله هاربٌ ولا قاربٌ : أي ماله بعير يصدرُ عن الماء ، ولا بعيرٌ يقرُب الماءَ .
ويقال : هَرَب من الوَتدِ نصفُه في الأرض : أي غاب ، قال أبو وَجْزَة :
ورُمَّةً نَشِبَتْ في هارِبِ الوَتَدِ
وساح فلانٌ في الأرض ، وهرَب فيها ، قال : وهرَب الرجلُ وهَرِم بمعنًى واحد .
أبو عبيد ، عن الكسائي : أهْرَب الرجل إذا جَدَّ في الذّهاب .
وقال الليث : الهرَب : الفِرار . يقال : جاء فلانٌ مُهْرِباً : إذا أتاكَ هارباً فَزِعاً . وفلانٌ لنا مَهْرَب .
وقال غيره : أهرَب الرجُل : إذا أَبعَد في الأرض ، وأَهْرَب فلانٌ فلاناً : إذا اضْطرَّه إلى الهَرب ، وأَهربَت الرِّيحُ ما على وجهِ الأرض من التّراب والقَميم وغيره : إذا سَفَتْ به .
هبر : قال الليث : الهَبْر : قَطْع اللَّحم ، والهَبْرَة : نَحْضَةٌ مِن لحمٍ لا عَظْمَ فيها .
والهِبْرِيَة والإبْرِية : هي نُخالة الرأس .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : أعطيتُه هَبْرَةً من لحم : إذا أعطاه مُجتمِعاً منه ، وكذلك البِضْعَة والفِدْرَة .
الحَرّانيّ ، عن ابن السكيت : ضَرْبٌ هَبْرٌ : أي يُلقِي قطعةً من اللَّحْم إذا ضَرَبه . وطَعْنٌ نَتْرٌ : فيه اختلاس .
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ الهَبْر : ما اطْمَأَنّ من الأرض . وأنشد غيره :
هُبورُ أَغْوَاطٍ إلى أَغْواطِ
شمِرٌ ، عن أبي عمرو : الهَبْر من الأرض أن يكون مطمئنّاً وما حوله أرفعُ منه ، وجمعُه هُبْر . قال عَدِيّ :
جَعَل القُفَّ شمالاً وانتَحى
وعلى الأيمنِ هُبْرٌ وبُرَقْ
ويقال : هُبْرَة وهُبْر أيضاً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أهبَرَ الرجل : سَمِنَ سِمَناً حَسَناً .
أبو عُبيد ، عن الكسائي : بعيرٌ أَهْبَرُ وهبِرٌ : أي كثيرُ اللّحْم ، وناقةٌ هبْراء وهَبِرَة .
وقال غيره : اهتَبَره بالسيف : إذا قطعه .
وقال اللّحيانيّ : يقال : لا آتيك هُبَيْرَة بنَ سعد ، ولا آتيك أَلْوَةَ هُبْيَرَةَ : ينصب على مذهب الصفات : أي لا آتيكَ أبداً . ويقال : إنَّ أَصْلَه أنَّ سعدَ بنَ زيدِ مَناةَ عُمِّرَ طويلاً وكَبِر ، فنظر يوماً إلى شائه وقد أُهملَتْ ولم تُرْعَ ، فقال لابنِه هُبَيْرة : ارْعَ شاءك ، فقال : لا أَرْعاها سِنَّ الحِسْل : أي أبداً ، فصار مَثلاً . وقيل : لا آتيك أَلْوَةَ هبَيرةَ .
وهُباريّةَ الرَّأسِ : نُخالَتُه ، مِثل الهِبرِيَة ، وريحٌّ هُبارِيّةٌ : ذاتُ غبار . وقال ابن أحمر :
هُباريةٌ هَوجاءُ موعدُها الضُّحَى
إذا أَرْزَمَتْ جاءت بوَرْدٍ غَشَمْشَم
أبو عبيدة : من آذان الخيل أذُنٌ مُهَوْبَرةٌ وهي التي يَحتَشِي جَوفُها وَبَراً وفيها شعَر ،
وتَكتسِي أَطْرافُها وَطُرَرُها أيضاً الشَّعَر . وقلّما تكون إلاّ في رَوائد الخيل ، وهِي الرَّوَاعي . والهَوْبَر والأَوبَر : الكثير الوبَرِ من الإبلِ وغيرِها .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهَوْبَر : القرد الكثير الشَّعَر . والهُبَيْرَةُ : الضَّبُع الصغيرة .
ويقال للكانُونَيْن : هما الهَبّاران والهَرَّاران .
عمرو عن أبيه : يقال للعنكبوت : الهَبُور والهَبُون .
وروَى سفيان ، عن السدّيّ ، عن عكرمة عن ابن عباس في قوله : ( سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولِ ) ( الفِيل : 5 ) .
قال : الهبُّور . قال سفيان : وهو الذَّرُّ الصغير .
ورَوَى أبو عوانَة ، عن عطاءٍ ، عن سعيد ، عن ابن عبَّاس قال : هو الهَبُّور عُصافَةُ الزَّرع الذي يُؤكل ، وقيل الهبُّور بالنَّبَطيّة : دُقاق الزَّرْع ، والعُصافة ما تَفتَّت من وَرَقِه ، والمأكول : ما أُخذ حَبُّه وبقي لا حَبَّ فيه .
بهر : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ما زالت أُكلةُ خَيْبَرَ تُعاودُني فهذا أوانُ قَطَعَتْ أَبْهَرِي ) .
قال أبو عبيد : الأبْهَر : عِرْقٌ مُسْتبطِنُ الصُّلْبِ ، والقَلْبُ مُتصلٌ به ، فإذا انقطع لم يكن معه حياة ، وأنشد الأصمعي :
وللفؤاد وَجِيبٌ تحتَ أَبْهَرِه
لَدْمَ الغُلامِ وراءَ الغَيْب بالحجَرِ
وفي حديث عمر أنّه رُفع إليه غلامٌ ابتهَرَ جاريةً في شعره ، فلم يُوجَد الثَّبَتُ ، فَدَرَأَ عنه الحَدَّ . قال أبو عبيد : الابتهار : أن يقذفها بنفسِه ، فيقول : فعلتُ بها ، كاذِباً ، فإن كان فَعَل فهو الابتيار .
وقال الكُمَيْت :
قَبِيحٌ بِمِثْلِيَ نَعْتُ الفتا
ةِ إما ابتهاراً وإمَّا ابتيَاراً
وقال شمر : البَهْر : التَّعْس قال : وهو الهلاَك .
قال : ويقال : ابتهَرَ فلانٌ : إذا بالَغ في الشيء ، ولم يَدَع جُهْداً .
ويقال : ابتهَرَ في الدعاء : إذا تَحوَّب وجَهِد . وابتهَرَ فلانٌ في فلان ولِفُلان : إذا لم يَدَع جَهْداً ممَّا لفلان أو عليه .
وكذلك يقال : ابتهَلَ في الدُّعاء ، وهذا ممّا اعتقب فيه اللاّم والراء .
وقال خالد بن جَنْبة : ابْتَهَر في الدعاءِ : إذا كان يدعو كلَّ ساعة لا يَسْكت . وابتُهِرَ يُشبِّب بامرأة : إذا كان لا يُفرّط عن ذلك ، ولا يُثْجَى . قال : لا يُثْجى : لا يُسْكَتُ عنه .
قال : وأنشدت عَجوز من بني دارِمٍ لشيخٍ من الحيِّ في قعيدته :
ولا يَنامُ الضَّيْفُ من حِذَارِها
وقولِها الباطِلَ وابتهارِها
وقال : الابتهار : قول الكذِبِ ، والحَلِفُ عليه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : أَبْهَرَ : إذا جاء بالعَجب . قال : والبَهْرُ : العَجب .
وأبْهَرَ : إذا استغنى بعد فَقْر .
وأَبْهَرَ : تزوّج سَيِّدةً ، وهي البهيرة ، يقال : فلانةُ بَهِيرةٌ مَهيرة .
وأَبهرَ : إذا تلوَّن في أخلاقه : دَماثةً مرَّة ، وخُبثاً أخْرى .
قال : والبَهْرُ : الغَلَبة . والبَهْر : المَلْءُ . والبَهْر : البُعْدُ ، والبَهْرُ : المباعدة من الخير ، والبَهْرُ الخيْبة . والبَهْر : الفَخْر ، وأنشد بيت عمرَ بن أبي ربيعة :
ثمَّ قالوا : تُحبُّها قلتُ : بَهْراً
عَدَدَ القَطْرِ والحصَا والتُّرابِ
قال أبو العباس : يجوز أن يكون جميع ما قاله ابن الأعرابي في وجوه البَهْر أن يكون معنى لما قاله عُمر ، وأحْسنها العَجَب .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه سار ليلة حتّى ابهارَّ الليلُ .
قال أبو عُبَيد : قال الأصمعيّ : قوله ابهارَّ الليلُ ، يعني انتَصَف ، وهو مأخوذ من بُهْرة الشيء ، وهو وَسَطُه .
وقال أبو سعيد الضّرير : ابهِيرَارُ اللَّيْل : طلوعُ نُجومه إذا تَتامَّت ، لأنّ اللّيل إذا أقبَل أقبلتْ فَحْمتُه ، فإذا استنارَتْ ذَهَبَتْ تِلْكَ الفحمة .
وقال غيره : بُهِرَ الرجُل : إذا عَدَا حتى غَلَبَه البُهْر ، وهو الرَّبْو ، فهو مَبْهُور وبَهير .
وقال الليث : امرأةٌ بَهِيرَةٌ ، وهي القصيرة الذَّليلة الْخِلْقة .
ويقال : هي الضعيفَةُ المَشْي . قلت : هذا تصحيف ، والذي أراده الليث : البُهتُرة بمعنى القصيرة ، وأما البهِيرَة من النِّساء فهي السّيِّدة الشَّريفة ، ويقال للمرأة إذا ثقُل أردافُها فإذا مَشَتْ وقع عليها البُهْر والرَّبو : بَهِير . وقال الأعشى :
تَهادَى كما قد رأَيْتَ البَهيرَا
ورُوِي عن عمرو بن العاص أنّه قال : إنّ ابن الصَّعْبة وهو طلحة بن عُبيد الله ترك مائة بُهار ، في كل بُهار ثلاثة قناطير من ذهب وفضة .
قال أبو عبيد : بُهارٌ أحسَبها كلمةً غيرَ عربيَّة ، وأراها قبطيَّة .
قال : والبُهار في كلامهم : ثَلاثُمائة رِطل . قلت : وهكذا رَوَى سَلَمة عن الفراء : قال البُهار ثلاثُمائة رِطل . وكذلك قال ابن الأعرابي ، قال : والمُجَلَّدُ : سِتّمائة رِطل .
قلت : وهذا يدلّ على أن البهار عربيّ ، وهو ما يُحمل على البعير بلُغة أهل الشام .
وقال بُريْقٌ الهذَليّ يصف سحاباً ثقيلاً :
بمُرتَجِزٍ كأنَّ على ذُراه
رِكابَ الشأْمِ يَحمِلنَ البُهارا
قال القُتَيبيُّ : كيف يُخلِّف في كل ثلثمائة رَطْلٍ ثلاثة قناطير ؟ ولكنّ البُهارَ الحِمْلُ ، وأنشد البيت للهُذَليّ . قال : وقال الأصمعيّ في قوله : ( يحملن البهارا ) يحملن الأحمال من مَتاع البيت . وأراد أنّه ترك مائة حِمْل مالٍ ، مقدار الحمل منه ثلاثة قناطير . قال : والقنطار مائة رَطْلٍ ، فكان كلّ حمل منها ثلاثمائة رَطل .
وقال ابن الأعرابي : البَهار لَبَب الفَرَس .
قال : والبِهار : المُفاخرة .
ويقال : بَهَر فلانٌ فلاناً : إذا علاه وغَلَبه ، وقمرٌ باهِر : إذا علا الكَواكِب ضوءُه ، وأنشد أبو عبيد :
وقد بَهَرْتَ فما تَخفى على أَحدٍ
إلاّ على أحدٍ لا يَعرِف القَمَرَا
أي علوتَ كلَّ من يُفاخِرُكَ ، فظهرتَ عليه .
ويقال لليالي البِيض : بُهْرٌ ، جمع باهِر ، ويقال : بُهَر بوزن ظُلَم جمع بُهْرة ، وكلّ ذلك من كلام العرب .
وبَهْراءُ : حيٌّ من قُضاعة .
وقال اللحياني : يقال لأربع رِيشاتٍ من مُقَدَّمِ الجناح : القوادِمُ ؛ ولأرْبع يليهنّ : المناكبُ ؛ ولأربع يَليهنّ بعد المَناكِب : الخوافي ؛ ولأربع بعد الخوافي : الأباهِرُ .
وقال الليث : البُهار : شيء من الآنية كالإبريق ، وأَنشد :
على العلياءِ كُوبٌ أو بُهار
قلت : لا أَعْرِف البهار بمعنى الآنية .
أبو عبيد ، عن الأصمعي . العَرارُ : بَهارُ البرّ .
قلت : العَرار : الْحَنوَة ، كأنّ البَهارَ فارسيّة .
وقال الليث : الأبهَرُ مِنَ القوْسِ : ما دُونَ الطَّائِف .
وروى أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : في القوس كَبِدُها ، وهو ما بين طرَفَي العِلاقة ، ثم الكُلْية تَلِي ذلك ، ثم الأبهَرُ يَلِي ذلك ، ثم الطَّائِفُ ، ثم السِّيَةُ ، وهو ما عُطِفَ من طَرَفَيها .
وقال شمر : بَهَرتُ فلاناً : إذا غلبتَه ببَطْش أو لِسَانٍ .
وبَهَرْتُ البَعِيرَ : إذا ما ركَضْتَه حتى ينقطع . وقال ابن قتادة :
ألا يا لقومي إذ يبيعون مُهجتِي
بجاريةٍ بَهْراً لهمْ بعدَها بَهْراً
ويقال : رأيتُ فلاناً بَهْرَةً : أي جَهْرةً عَلاَنية ، وأنشد :
وكم مِنْ شُجاعٍ بادَرَ الموتَ بَهْرَةً
يَمُوتُ على ظَهرِ الفِراشِ ويَهْرَمُ
وقال ابن شميل : البُهْر : تكلُّف الجَهْدِ إذا كُلِّف فوق ذَرْعه ، يقال : بَهَرَهُ إذا قطع نَفسَه بضَرْبٍ أو خَنْقٍ ، أو ما كان ، وأنشد :
إن البَخيلَ إذا سأَلْتَ بَهَرْتَه
رهب : قال الليث : رَهِبْتُ الشيءَ رَهَبا ورهْبَةً : أي خِفْتُه ، وأَرْهَبْتُ فلاناً .
قال : والرَّهْبَانيَّة : مصدر الراهب . والترهُّبُ : التَّعَبُّد في صَوْمَعة . والجميع الرُّهبان ، والرَّهابِنة خطأ .
وأخبرني المنذري ، عن أبي الهيثم أنه قال : الرُّهبانُ يكونُ واحداً وجَمعاً ، فمن جعله واحداً جَعَله على بناء فُعلان ، وأنشد في ذلك :
لو عاينَتْ رُهبانَ دَيْرٍ في القُلَل
لانحدَرَ الرُّهبان يَمشِي ونَزَلْ
قال : ووجهُ الكلام أن يكون جَمعاً بالنّون . قال : وإن جَمَعْتَ الرُّهبانَ الواحدَ رَهابِينَ ورهابِنَة جاز . وإن قلت : رهبانيُّون كان صواباً . وأصلُ الرَّهبانيَّة من الرَّهبة ،
ثم صارت اسماً لِما فَضَل عن المقدار وأَفرَط فيه . وقال الله جلّ وعزّ : ( وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلاَّ ابْتِغَآءَ رِضْوَانِ ) ( الحَديد : 27 ) .
قلت : ومعنى هذه الآية عَوِيص .
قال أبو إسحاق : يَحتمل معناها ضَرْبينِ : أحدُهما أن يكون المعنى في قوله : ( وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ( وابتَدعُوا رَهبانيّةً ابتَدَعوها ، كما تقول : رأَيتُ زيداً وعَمْراً أَكْرَمْتُه . قال : ويكون ) ابتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا ( معناها : لم تُكْتَبْ عليهم البتّةَ ، ويكون ) عَلَيْهِمْ إِلاَّ ابْتِغَآءَ رِضْوَانِ ( بدلاً من الهاء والألف ، فيكون المعنى : ما كَتَبْنَا عليهم إلاّ ابتغاءَ رِضْوان الله ، وابتغاءُ رِضْوان الله اتِّباعُ ما أَمَر به ، فهذا والله أعلم وَجْهٌ ، وفيها وجْهٌ آخرُ : ( وَرَهْبَانِيَّةً ( جاء في التفسير أنهم كانوا يَرون من مُلوكهم ما لا يصبرون عليه ، فاتّخَذَوا أسراباً وصَوامِع ، وابتَدعوا ذلك ، فلمّا ألْزَموا أنفسهم ذلك التَّطَوُّعَ ، ودخلوا فيه لزِمَهم تمامُه ، كما أنَّ الإنسان إذا جعَل على نفسِه صَوْماً لم يُفترَضْ عليه لزِمه أَن يُتمِّمَه ، وأما قول الله جلّ وعزّ : ( غَيْرِ سُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ ) ( القَصَص : 32 ) ، فإنَّ أبا إسحاق قال : يقال : من الرُّهْب والرَّهَب ، إذا جُزِمَ الهاءُ ضُمَّ الراء ، وإذا حُرِّكَ الهاءُ فُتح الراء ، ومعناهما واحد مثل الرُّشْد والرَّشَد .
قال : ومعنى ) جَنَاحَكَ ( هاهنا يقال : العَضُد ويقال : اليدُ كلُّها جَناح .
قلت : وقال مُقاتلٌ في قوله : من الرَّهَب : الرَّهَبُ كُمُّ مِدْرَعَتِه .
وروى عمرو عن أبيه : يقال لكُمِّ القميص : القُنُّ ، والرُّدْنُ ، والرَّهَب ، والْخِلاف .
وقال ابن الأعرابيّ : أَرْهبَ الرجلُ : إذا أطال رَهَبَه : أي كُمَّه .
قال وأرْهب إذا رَكِب رَهْباً ، وهو الجمل العالي .
قلت : وأكثرُ الناس ذهبوا في تفسير قوله : ( غَيْرِ سُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ ) ( القَصَص : 32 ) أنّه بمعنى الرّهبة ، ولو وَجدتُ إماماً من السَّلف يجعل الرَّهَب كُمّاً لذهبت إليه ؛ لأنه صحيح في العربية ، وهو أَشْبه بسياق الكلامِ والتفسيرِ ، والله أعلم بما أراد .
ويقال : استَرهبتُه وأرهبْتُه بمعنًى واحد . وترهَّبَ الرجلُ : إذا صار راهباً يَخْشَى الله . قال الله : ( وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَآءُو بِسِحْرٍ عَظِيمٍ ) ( الأعرَاف : 116 ) أي : أَرْهبوهم . وترهبَ غيرَه : إذا توعَّدَه ، وقال العجّاج يصف عَيْراً وأُتُنَه :
تُعْطِيه رَهباها إذا تَرَهَّبا
على اضطِمارِ الكَشْحِ بَوْلاً زَغْربا
عُصارةَ الجَزءِ الذي تَحَلَّبا
رَهْباها : التي تَرهبُه ، كما يقال هالكٌ وهَلْكَى .
إذا ترهبا : إذا تَوَعَّدَها .
وقال الليث : الرَّهْب جَزْمٌ : لُغة في الرَّهَب . قال : والرَّهْباء : اسمٌ من الرَّهَب : تقول : الرَّهْباءُ من الله ، والرَّغْباء إليه .
وقال شمر : تقول العرب : رَهبُوت خيرٌ من رَحَمُوت . قال : و المعنى لأَن تُرْهَب خيرٌ مِن أن تُرحَم .
وقال الليث : الرَّهابةُ : عُظَيْمٌ في الصّدر مُشْرِفٌ على البَطن ، كأنّه طرَفُ لسان الكلب .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : الرَّهابةُ : طَرَف المعِدة . قال : والكُلْكُل : طرَفُ الضِّلَع التي تُشْرِف على الرَّهابة .
وقال ابن شميل في قَصِّ الصّدر رَهابتُه ، قال : وهو لسان القَصِّ من أسفَل . قال والقَصُّ : مُشاشٌ .
وقال الليث : ناقةٌ رَهْب ، وهي المَهزولة جِدّاً ، وأنشد قول الأعشى :
وأَلْوَاحُ رَهْبٍ كأنَّ النُّسُو
عَ أَثْبَتْنَ في الدَّفّ منها سِطارا
وأمّا قوله في قصيدةٍ أخرى :
ولا بُدَّ مِن غزوَةٍ بالمَصِيف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقاحَ الشَّكُورا
فإنَّ الرَّهْبَ من نعت الغَزْوة ، وهي التي كَلَّ ظهرُها وهُزِل .
وحكي عن ابن الأعرابي أنه قال : رهَّبَتْ ناقةُ فلانٍ ، فقعد عليها يُحايِيها : أي جَهَدَها السيرُ فَعلَفَها ، وأحْسَنَ إليها حتى ثابت إليها نفسُها .
وقال الليث : رَهبَى : مَوْضع .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : الرِّهاب : الرِّقاق من النِّصال ، واحدُها رَهْب ، وأنشد :
بِيضٌ رِهَابٌ ومُجْنَأٌ أُجُدُ
قال : وناقةٌ رَهْبٌ : ضامِر
قال أبو عُبيد في باب ( البخيل يعطي من غير طبعِ جُودٍ ) : قال أبو زيد : يقال في مثل هذا : رَهْبَاك خيرٌ من رَغْباك . يقول : فَرَقُهُ منك خير من حُبِّه ، وأَحْرَى أن يُعطِيَكَ عليه . ومثله : الطَّعنُ يَطأَرُ .
وقال غيرُه : يقال فعلتُ ذلك من رُهبَاك : أي من رَهبتَك ، والرُّغْبَى ؛ الرَّغْبَة . وقال : يقال : رُهباك خيرٌ من رُغباك ، بالضم أيضاً فيهما .
ربه : أهمله الليث .
ورَوى ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَرْبَهَ الرجُلُ : إذا استَغنى بتعبٍ شديد .
بره : أَبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ قال : بَرِهَ الرجلُ : إذا ثاب جسْمُه بعد تغيُّرٍ من عِلَّة .
قال : وأَبْرَه الرجل : غَلَبَ الناسَ ، وأتى بالعجائب .
وقال اللّيث : البُرْهان : الحجّة ، وإيضَاحُها .
قلتُ : ونون البُرْهان ليست أصليّة ، وقولُهم : بَرْهَن فلانٌ : إذا جاء بالبُرْهان ، مُوَلَّد ، والصواب أن يقال : أَبْرَه : إذا جاء بالبُرْهان كما قاله ابن الأعرابيّ إن صحّ عنه ، وهي في رواية أبي عمرو ، ويجوز أن تكون النون في البُرْهان نون جمعٍ على فُعْلاَن ، ثمّ جُعلت كالنُّون الأصليّة ، كما جمعوا مُصَاداً على مُصْدَانٍ ، ومَصيراً عَلَى مُصْرانٍ ، ثمّ جَمَعُوا مُصرانَ على مَصَارين ، على توهّم أنّها أصليّة .
وقال اللّيث : أبْرَهة : اسم أبي يَكْسُومَ مَلكِ الحَبَشةِ الّذي ساقَ الفِيلَ إلى البَيْتَ فَأَهلكَه الله .
قال : والبَرَهْرَهة : الجارية البيضاء قال : وبَرَهُها : تَرارَتُها وبَضَاضَتها .
قال : وتصغير بَرَهْرَهة بُرَيْهَةَ . ومَن أَتمَّها قال : بُرَيْرِهة وأمّا بُرَيْهِرَهةٌ فقبيحة قلّما يُتكلَّم بها .
أبو عُبَيد ، عن الأصمعيّ : البَرَهْرَهَة : الّتي كأنها تُرْعَدُ من الرّطوبة .
شمر ، عن ابن الأعرابيّ قال : البَرَهْرَهة : التي لها بَريق من صَفائِها .
وقال غيرُه : هي الرقيقة الجِلد ، كأنّ الماء يَجري فيها من النَّعْمة . قلتُ : ومعنَى أقاويلِهم متقارب .
أبو عُبيد : البُرْهة : الزَّمان ، يقال : أقمتُ عندَه بُرهةً من الدَّهر ، كقولك : أقمتُ عنده سَبَّةً من الدَّهر .
وقال ابن السكّيت : أقمتُ عنده بُرهة من الدَّهر وبَرهة من الدهر .
وقال غيرُه : يُصغَّر إبراهيم بُرَيها ، وذلك أنّ الميم عنده زائدة ، وبعضهم يقول : بُرَيْهِيم .

##### Türkçe

ه ر ب
**هرب** ، **هبر** ، **رهب** ، **بره** ، **بهر** ، **ربه**: kullanımdadır.

**هرب**: Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: Araplar, bir adamdan malı nefyetmede şöyle der: “Falanın **هاربٌ**’ı da yok, **قاربٌ**’ı da yok”; yine “Onun **سَعْنَةٌ**’si de yok, **مَعْنَة**’si de yok.”

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **الهارب**: sudan dönen (su başından çıkan) kimsedir; bundan onların sözü: “Onun **هارِبٌ**’ı da yok, **قارب**’ı da yok”: yani onun hiçbir şeyi yoktur, dedi. Ve **القارب**: suyu arayan kimsedir.

El-Asmaî, onların “Onun **هاربٌ**’ı da yok, **قاربٌ**’ı da yok” sözünde dedi: manası, ondan kaçılan bir kimse yoktur,
ve ona yaklaşan bir kimse yoktur; yani o bir şey değildir. Ebû Ubeyd, ondan ( **الأمثال** )’de.

Başkası dedi: onların “Onun **هاربٌ**’ı da yok, **قاربٌ**’ı da yok” sözünün manası: yani onun sudan dönen bir devesi yoktur, suya yaklaşan bir devesi de yoktur.

Ve denir: kazığın yarısı yerde iken **هَرَب** etti: yani kayboldu. Ebû Vecze dedi ki:
وَرُمَّةً نَشِبَتْ في هارِبِ الوَتَدِ

Ve falan yeryüzünde dolaştı, onda **هرَب** etti. Dedi: ve adam **هرَب** etti ve **هَرِم** (etti) bir manadadır.

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: Adam **أهْرَب** etti: gidişte ciddileştiği zaman.

Leys dedi: **الهرَب**: kaçıştır. Denir: falan **مُهْرِباً** geldi: sana kaçmış, korkmuş olarak geldiği zaman. Ve falan bizim için bir **مَهْرَب**’dır.

Başkası dedi: Adam **أهرَب** etti: yeryüzünde uzaklaştığı zaman. Ve falan, falanı **أَهْرَب** etti: onu kaçmaya mecbur ettiği zaman. Ve rüzgâr, yeryüzünün yüzündeki toprak ve **القَميم** ve başkasını **أَهربَت**: onunla savurduğu zaman.

**هبر**: Leys dedi: **الهَبْر**: et kesmektir; **الهَبْرَة**: içinde kemik olmayan bir parça ettir.

**والهِبْرِيَة** ve **الإبْرِية**: başın kepeğidir.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: Ona etten bir **هَبْرَةً** verdim: ondan toplu (bir arada) olarak verdiği zaman; yine **البِضْعَة** ve **الفِدْرَة** de böyledir.

El-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **ضَرْبٌ هَبْرٌ**: yani onu vurduğu zaman bir et parçası düşürür. Ve **طَعْنٌ نَتْرٌ**: onda kapıp alma vardır.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **الهَبْر**: yerden alçalmış (çukurlaşmış) olandır. Başkası inşad etti:
هُبورُ أَغْوَاطٍ إلى أَغْواطِ

Şemir, Ebû Amr’dan: yerden **الهَبْر**, alçak olması ve çevresinin ondan daha yüksek olmasıdır; çoğulu **هُبْر**’dür. ‘Adî dedi ki:
جَعَل القُفَّ شمالاً وانتَحى
وعلى الأيمنِ هُبْرٌ وبُرَقْ

Ve denir: **هُبْرَة** ve **هُبْر** da.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أهبَرَ** etti: güzel bir semizlikle semirdi.

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **بعيرٌ أَهْبَرُ** ve **هبِرٌ**: yani eti çok; ve **ناقةٌ هبْراء** ve **هَبِرَة**.

Başkası dedi: Onu kılıçla **اهتَبَره**: onu kestiği zaman.

El-Lihyânî dedi: denir: “Sana Sa‘d’ın **هُبَيْرَة**’si (kadar) gelmem; sana **أَلْوَةَ هُبْيَرَةَ** (kadar) gelmem”: sıfatlar mezhebine göre nasb edilir; yani sana asla gelmem. Ve denir: aslı, **سعد بن زيد مناة** uzun yaşadı ve yaşlandı; bir gün koyunlarına baktı, ihmal edilmiş ve güdülmemişti; oğluna **هُبَيْرة**’ye dedi: koyununu güt. O da dedi: “Onu **سِنَّ الحِسْل** (kadar) gütmem”: yani asla. Böylece mesel oldu. Ve denildi: “Sana **أَلْوَةَ هبَيرةَ** gelmem.”

Ve **هُباريّةَ الرَّأسِ**: onun kepeği; **الهِبرِيَة** gibi. Ve **ريحٌّ هُبارِيّةٌ**: tozlu. İbn Ahmer dedi ki:
هُباريةٌ هَوجاءُ موعدُها الضُّحَى
إذا أَرْزَمَتْ جاءت بوَرْدٍ غَشَمْشَم

Ebû Ubeyde: atların kulaklarından bir kulak **مُهَوْبَرةٌ**’dir; o, iç boşluğu **وَبَراً** ile dolan ve içinde kıl bulunan kulaktır;
ve uçları ve kenarları da kıl ile örtünür. Pek az olur; ancak atların **رَوائد**’inde olur; o da **الرَّوَاعي**’dir. Ve **الهَوْبَر** ve **الأَوبَر**: develerden ve başkalarından **الوبَر**’i çok olandır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **الهَوْبَر**: kılı çok maymundur. Ve **الهُبَيْرَةُ**: küçük sırtlandır.

Ve **الكانُونَيْن** için denir: ikisi **الهَبّاران** ve **الهَرَّاران**’dır.

Amr, babasından: örümceğe **الهَبُور** ve **الهَبُون** denir.

Süfyân rivayet etti; es-Süddî’den, ‘İkrime’den, İbn Abbâs’tan, şu sözü hakkında: ( **سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولِ** ) ( **الفِيل**: 5 ).
Dedi: **الهبُّور**. Süfyân dedi: o, küçük **الذَّرُّ**’dür.

Ebû ‘Avâne rivayet etti; Atâ’dan, Sa‘îd’den, İbn Abbâs’tan dedi ki: o, **الهَبُّور**; yenilen ekinin **عُصافَة**’sıdır. Ve denildi: **الهبُّور** Nabatîce: ekinin kırıntılarıdır. Ve **العُصافة**: yaprağından ufalanıp dökülen şeydir. Ve **المأكول**: tanesi alınmış ve içinde tane kalmamış olandır.

**بهر**: Peygamber’den (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olundu ki dedi: ( “Hayber lokması bana durmadan dönüp durdu; işte bu, **أَبْهَرِي**’mi kestiği zamandır.” ).

Ebû Ubeyd dedi: **الأبْهَر**: omurganın içinde bulunan bir damardır; kalp ona bitişiktir; kesilirse onunla beraber hayat olmaz. El-Asmaî inşad etti:
وللفؤاد وَجِيبٌ تحتَ أَبْهَرِه
لَدْمَ الغُلامِ وراءَ الغَيْب بالحجَرِ

Ömer’in hadisinde: kendisine, şiirinde bir cariyeyi **ابتهَرَ** etmiş bir oğlan getirildi; sabit delil bulunmadı; ondan haddi defetti. Ebû Ubeyd dedi: **الابتهار**: onu kendi nefsiyle itham etmesidir; “Onunla yaptım” der, yalan olarak. Eğer yapmışsa o **الابتيار**’dır.

El-Kümeyt dedi ki:
قَبِيحٌ بِمِثْلِيَ نَعْتُ الفتا
ةِ إما ابتهاراً وإمَّا ابتيَاراً

Şemir dedi: **البَهْر**: **التَّعْس**’tir; dedi: o helâktir.

Dedi: ve denir: falan **ابتهَرَ** etti: bir şeyde mübalağa ettiği ve hiçbir gayret bırakmadığı zaman.

Ve denir: duada **ابتهَرَ** etti: günaha girdi ve çabaladı (zorladı) zaman. Ve falan, falanda ve falan için **ابتهَرَ** etti: falanın lehine veya aleyhine olan şeyden hiçbir gayret bırakmadığı zaman.

Ve yine denir: duada **ابتهَلَ** etti; bu, içinde **اللاّم** ile **الراء**’ın birbirini takip ettiği şeylerdendir.

Hâlid b. Cenbe dedi: duada **ابْتَهَر** etti: her saat dua ediyor, susmuyor olduğu zaman. Ve bir kadınla **يُشبِّب** etmekte **ابتُهِرَ**: bundan gevşemediği ve **يُثْجَى** edilmediği zaman. Dedi: **لا يُثْجى**: ondan susturulmaz.

Dedi: Benî Dârim’den bir yaşlı kadın, mahalleden bir ihtiyara, oturduğu yerde şöyle inşad etti:
ولا يَنامُ الضَّيْفُ من حِذَارِها
وقولِها الباطِلَ وابتهارِها

Dedi: **الابتهار**: yalan söz ve onun üzerine yemin etmektir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أَبْهَرَ**: acayip getirdiği zaman. Dedi: ve **البَهْرُ**: acayiptir.

Ve **أبْهَرَ**: fakirlikten sonra zengin olduğu zaman.

Ve **أَبْهَرَ**: bir hanımefendiyle evlendi; o **البهيرة**’dir. Denir: falanca kadın **بَهِيرةٌ مَهيرة**’dir.

Ve **أَبهرَ**: ahlâkında renk değiştirdiği zaman: bir defa yumuşaklık, başka bir defa kötülük.

Dedi: ve **البَهْرُ**: galebedir. Ve **البَهْر**: doluluktur. Ve **البَهْر**: uzaklıktır. Ve **البَهْرُ**: hayırdan uzaklaştırmadır. Ve **البَهْرُ**: hayal kırıklığıdır. Ve **البَهْر**: övünmedir. Ömer b. Ebî Rebî‘a’nın beytini inşad etti:
ثمَّ قالوا : تُحبُّها قلتُ : بَهْراً
عَدَدَ القَطْرِ والحصَا والتُّرابِ

Ebû’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin **البَهْر**’in vecihlerinde söylediği şeylerin tamamının, Ömer’in söylediğine bir mana olması caizdir; en güzeli acayiptir.

Peygamber’in (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) hadisinde: bir gece yürüdü, ta ki gece **ابهارَّ** etti.

Ebû Ubeyd dedi: el-Asmaî dedi: “gece **ابهارَّ** etti” sözü: yani yarı oldu; bu, şeyin **بُهْرة**’sinden alınmıştır; o da onun ortasıdır.

Ebû Sa‘îd ed-Darîr dedi: gecenin **ابهِيرَارُ**’ı: yıldızlarının doğmasıdır, tamamlandığı zaman; çünkü gece geldiğinde onun karalığı gelir; aydınlandığı zaman o karalık gider.

Başkası dedi: adam **بُهِرَ** oldu: koştuğu ve **البُهْر** onu yendiği zaman; o da **الرَّبْو**’dur. O, **مَبْهُور** ve **بَهير**’dir.

Leys dedi: **امرأةٌ بَهِيرَةٌ**: kısa, zelil yaratılışlıdır.

Ve denir: o, yürüyüşü zayıf olandır. Dedim: bu bir tashiftir; Leys’in muradı: **البُهتُرة** kısa manasındadır. Kadınlardan **البهِيرَة** ise hanımefendi, şerefli olandır. Ve kadına, kalçaları ağır olduğu zaman denir; yürüdüğünde ona **البُهْر** ve **الرَّبو** düşer: **بَهِير**. A‘şâ dedi ki:
تَهادَى كما قد رأَيْتَ البَهيرَا

Amr b. el-Âs’tan rivayet olundu ki dedi: İbnü’s-Sa‘be —o Talha b. Ubeydullah’tır— yüz **بُهار** bıraktı; her **بُهار**’da altın ve gümüşten üç **قناطير** vardır.

Ebû Ubeyd dedi: **بُهارٌ**’u, zannederim Arapça olmayan bir kelimedir; onu Kıptîce görüyorum.

Dedi: ve onların sözünde **البُهار**: üç yüz **رِطل**’dür. Dedim: Seleme, el-Ferrâ’dan böyle rivayet etti: dedi: **البُهار** üç yüz **رِطل**’dür. İbnü’l-A‘râbî de böyle dedi. Dedi: ve **المُجَلَّدُ**: altı yüz **رِطل**’dür.

Dedim: bu, **البهار**’ın Arapça olduğuna delalet eder; o, Şam ehlinin dilinde deveye yüklenen şeydir.

Bureyk el-Hüzelî, ağır bir bulutu vasfederek dedi ki:
بمُرتَجِزٍ كأنَّ على ذُراه
رِكابَ الشأْمِ يَحمِلنَ البُهارا

El-Kuteybî dedi: her üç yüz **رَطْل**’da üç **قناطير** nasıl bırakır? Lakin **البُهار** yük ( **الحِمْل** )dür. Hüzelî’ye ait beyti inşad etti. Dedi: el-Asmaî, “( **يحملن البهارا** )” sözünde dedi: ev eşyasından yükleri taşırlar. Muradı: yüz yük mal bıraktı; onun yük miktarı üç **قناطير**’dır. Dedi: **القنطار** yüz **رَطْل**’dür; böylece her yük üç yüz **رَطْل** oldu.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **البَهار**: atın **لَبَب**’idir.

Dedi: ve **البِهار**: övüşmedir.

Ve denir: falan, falanı **بَهَر** etti: ona üstün geldiği ve onu yendiği zaman. Ve **قمرٌ باهِر**: yıldızlara ışığı üstün geldiği zaman. Ebû Ubeyd inşad etti:
وقد بَهَرْتَ فما تَخفى على أَحدٍ
إلاّ على أحدٍ لا يَعرِف القَمَرَا

Yani seni övüşmede karşılayan herkesin üstüne çıktın; ona galip geldin.

Ve beyaz gecelere **بُهْرٌ** denir; **باهر**’in cem‘idir. Ve **بُهَر** denir, **ظُلَم** vezninde, **بُهْرة**’nin cem‘idir. Bunların hepsi Arapların sözündendir.

Ve **بَهْراءُ**: Kudâ‘a’dan bir kabiledir.

El-Lihyânî dedi: kanadın önünden dört tüye **القوادِمُ** denir; onların ardından gelen dörde **المناكبُ**; **المَناكِب**’den sonra onların ardından gelen dörde **الخوافي**; **الخوافي**’den sonra dört taneye **الأباهِرُ**.

Leys dedi: **البُهار**: kap kacak türünden bir şeydir, ibrik gibi. Ve inşad etti:
على العلياءِ كُوبٌ أو بُهار

Dedim: **البهار**’ı kap manasında bilmiyorum.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **العَرارُ**: buğdayın **بَهارُ**’ıdır.

Dedim: **العَرار**: **الْحَنوَة**’dir; sanki **البَهار** Farsçadır.

Leys dedi: yaydan **الأبهَرُ**: **الطَّائِف**’ten aşağıda olandır.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den rivayet etti: yayda **كَبِدُها** vardır; o, **العِلاقة**’nın iki ucu arasındadır. Sonra **الكُلْية** onu takip eder. Sonra **الأبهَرُ** onu takip eder. Sonra **الطَّائِفُ**. Sonra **السِّيَةُ**; o, iki ucundan bükülmüş olandır.

Şemir dedi: falanı **بَهَرتُ**: onu güçle veya dille yendiğim zaman.

Ve deveyi **بَهَرْتُ**: onu koşturduğum ve ta ki kesilinceye kadar (tükeninceye kadar) olduğu zaman. İbn Kutâde dedi ki:
ألا يا لقومي إذ يبيعون مُهجتِي
بجاريةٍ بَهْراً لهمْ بعدَها بَهْراً

Ve denir: falanı **بَهْرَةً** gördüm: yani açıkça, alenen. Ve inşad etti:
وكم مِنْ شُجاعٍ بادَرَ الموتَ بَهْرَةً
يَمُوتُ على ظَهرِ الفِراشِ ويَهْرَمُ

İbn Şümeyl dedi: **البُهْر**: gücünün üstünde bir şeyle yükümlü kılındığında gayreti zorlamaktır. Denir: onu **بَهَرَهُ**: onu vuruşla veya boğmayla yahut ne olursa olsun nefesini kestiği zaman. Ve inşad etti:
إن البَخيلَ إذا سأَلْتَ بَهَرْتَه

**رهب**: Leys dedi: **رَهِبْتُ** şeyi **رَهَبا** ve **رهْبَةً**: yani ondan korktum. Ve falanı **أَرْهَبْتُ**.

Dedi: ve **الرَّهْبَانيَّة**: **الراهب**’in masdarıdır. Ve **الترهُّب**: bir **صَوْمَعة**’da ibadete kapanmaktır. Ve hepsi **الرُّهبان**’dır; **الرَّهابِنة** hatadır.

El-Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-Heysem’den: dedi ki: **الرُّهبانُ** tekil ve cem‘ olur. Onu tekil yapan, onu **فُعلان** binası üzerine yapar. Bunun hakkında inşad etti:
لو عاينَتْ رُهبانَ دَيْرٍ في القُلَل
لانحدَرَ الرُّهبان يَمشِي ونَزَلْ

Dedi: sözün yönü, **النّون** ile cem‘ olmasıdır. Dedi: eğer tekil olan **الرُّهبان**’ı **رَهابِينَ** ve **رهابِنَة** olarak cem‘ edersen caizdir. Ve eğer “**رهبانيُّون**” dersen doğru olur. **الرَّهبانيَّة**’nin aslı **الرَّهبة**’dendir;
sonra, miktardan fazla olan ve onda aşırıya giden şeye isim oldu. Allah azze ve celle dedi: ( **وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلاَّ ابْتِغَآءَ رِضْوَانِ** ) ( **الحَديد**: 27 ).

Dedim: bu ayetin manası müşkildir.

Ebû İshâk dedi: manası iki vecih ihtimal eder: birincisi, “( **وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً** )” sözünde mananın şöyle olmasıdır: “ve bir rahmet (verdik) ve bir ruhbaniyye”; “bir ruhbaniyye icat ettiler, onu icat ettiler”; senin “Zeyd’i ve Amr’ı gördüm, onu ikram ettim” demen gibi. Dedi: ve “( **ابتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا** )” manası: onlara asla yazılmadı. Ve “( **عَلَيْهِمْ إِلاَّ ابْتِغَآءَ رِضْوَانِ** )” hânın ve elifin bedeli olur; böylece mana: “Biz onlara ancak Allah’ın rızasını aramayı yazdık.” Allah’ın rızasını aramak, emrettiğine uymaktır. Bu —Allah daha iyi bilir— bir vechi. Ve onda başka bir vech daha vardır: “( **وَرَهْبَانِيَّةً** )” tefsirde geldiğine göre, krallarından sabredemeyecekleri şeyler görüyorlardı; böylece mağaralar ve manastırlar edindiler ve bunu icat ettiler. Kendilerine bu gönüllü işi ilzam ettiklerinde ve ona girdiklerinde, tamamlaması onlara lazım oldu; tıpkı insanın kendine farz kılınmamış bir oruç yüklemesi gibi; onu tamamlaması gerekir.

Allah azze ve celle’nin sözüne gelince: ( **غَيْرِ سُوءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ** ) ( **القَصَص**: 32 ), Ebû İshâk dedi: **الرُّهْب** ve **الرَّهَب**’den denir; **الهاء** cezmedilirse **الراء** dammelenir; **الهاء** harekelenirse **الراء** fethalanır; ikisinin manası birdir; **الرُّشْد** ve **الرَّشَد** gibi.

Dedi: buradaki “( **جَنَاحَكَ** )” manası: burada **العَضُد** denir; ve bütün ele **جَناح** denir.

Dedim: Mukâtil, “**الرَّهَب**” hakkında dedi: **الرَّهَبُ** onun zırhının koludur.

Amr, babasından rivayet etti: gömleğin koluna **القُنُّ** denir, **الرُّدْنُ** denir, **الرَّهَب** denir, **الْخِلاف** denir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: adam **أَرْهبَ** etti: **رَهَب**’ini uzattığı zaman; yani kolunu.

Dedi: ve **أرْهب**: **رَهْباً** bindiği zaman; o, yüksek devedir.

Dedim: insanların çoğu, “( **غَيْرِ سُوءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ** )” tefsirinde onun **الرّهبة** manasında olduğuna gittiler. Eğer seleften bir imam bulsaydım ki **الرَّهَب**’i kol yapsın, ona giderdim; çünkü Arapçada sahihtir ve sözün ve tefsirin siyakına daha benzer; Allah muradını daha iyi bilir.

Ve denir: onu **استَرهبتُ** ve onu **أرهبْتُ** bir manadadır. Ve adam **ترهَّبَ** etti: Allah’tan korkan bir rahip olduğu zaman. Allah dedi: ( **وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَآءُو بِسِحْرٍ عَظِيمٍ** ) ( **الأعرَاف**: 116 ) yani: onları **أَرْهبوهم**. Ve başkasını **ترهبَ** etti: onu tehdit ettiği zaman. El-‘Accâc, bir yaban eşeğini ve dişilerini vasfederek dedi ki:
تُعْطِيه رَهباها إذا تَرَهَّبا
على اضطِمارِ الكَشْحِ بَوْلاً زَغْربا
عُصارةَ الجَزءِ الذي تَحَلَّبا

**رَهْباها**: onu korkutan (dişi)ler; “**هالكٌ** ve **هَلْكَى**” denildiği gibi.
“**إذا ترهبا**”: onları tehdit ettiği zaman.

Leys dedi: **الرَّهْب** cezmdir: **الرَّهَب**’de bir lugattır. Dedi: ve **الرَّهْباء**: **الرَّهَب**’den bir isimdir. Dersin: Allah’tan **الرَّهْباءُ**, O’na **الرَّغْباء**.

Şemir dedi: Araplar der: **رَهبُوت** **رَحَمُوت**’tan hayırlıdır. Dedi: mana: korkutulman, merhamet edilmeden hayırlıdır.

Leys dedi: **الرَّهابةُ**: göğüste büyük bir şeydir; karın üzerine çıkıntılıdır; sanki köpeğin dilinin ucudur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الرَّهابةُ**: midenin ucudur. Dedi: ve **الكُلْكُل**: **الرَّهابة** üzerine çıkıntılı olan kaburganın ucudur.

İbn Şümeyl dedi: göğsün ön kısmında onun **رَهابتُه**’si vardır. Dedi: o, aşağıdan **القَصِّ**’ın dilidir. Dedi: ve **القَصُّ**: **مُشاشٌ**’tır.

Leys dedi: **ناقةٌ رَهْب**: çok zayıf olandır. A‘şâ’nın sözünü inşad etti:
وأَلْوَاحُ رَهْبٍ كأنَّ النُّسُو
عَ أَثْبَتْنَ في الدَّفّ منها سِطارا

Başka bir kasidesindeki sözüne gelince:
ولا بُدَّ مِن غزوَةٍ بالمَصِيف رَهْبٍ تُكِلُّ الوَقاحَ الشَّكُورا
şüphesiz **الرَّهْب** gazvenin sıfatındandır; o, sırtı yorulmuş ve zayıflamış olandır.

İbnü’l-A‘râbî’den nakledildi: falanın devesi **رهَّبَتْ**; o da ona oturdu, onu **يُحايِيها**: yani yürüyüş onu yordu; onu yemledi ve ona iyi davrandı, ta ki nefsi ona geri dönünceye kadar.

Leys dedi: **رَهبَى**: bir yerdir.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **الرِّهاب**: ok uçlarından ince olanlardır; tekili **رَهْب**’dir. Ve inşad etti:
بِيضٌ رِهَابٌ ومُجْنَأٌ أُجُدُ

Dedi: ve **ناقةٌ رَهْبٌ**: zayıf (ince)dir.

Ebû Ubeyd, (cimrilik tabiatı olmaksızın veren cimri) babında dedi: Ebû Zeyd dedi: bunun gibisinde denir: “**رَهْبَاك** **رَغْباك**’tan hayırlıdır.” Yani: senden korkması, seni sevmesinden hayırlıdır; ve bunun üzerine sana vermeye daha layıktır. Benzeri: **الطَّعنُ يَطأَرُ**.

Başkası dedi: “Bunu **رُهبَاك**’tan yaptım” denir: yani senden korkumdan. Ve **الرُّغْبَى**: **الرَّغْبَة**’dir. Dedi: “**رُهباك** **رُغباك**’tan hayırlıdır” denir; ikisinde de damme ile de.

**ربه**: Leys onu ihmal etti.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: adam **أَرْبَهَ** etti: şiddetli bir yorgunlukla zengin olduğu zaman.

**بره**: Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: adam **بَرِهَ** etti: bir hastalıktan değişimden sonra bedeni geri döndüğü (eski hâline geldiği) zaman.

Dedi: ve adam **أَبْرَه** etti: insanlara galip geldi ve acayipler getirdi.

Leys dedi: **البُرْهان**: hüccettir ve onun açıklanmasıdır.

Dedim: **البُرْهان**’ın **نون**’u aslî değildir. Ve onların “falan **بَرْهَن** etti” sözü: **البُرْهان** getirdiği zaman; müvelleddir. Doğrusu, İbnü’l-A‘râbî’nin dediği gibi —ondan sahihse— “**أَبْرَه**” denmesidir: **البُرْهان** getirdiği zaman. Bu, Ebû Amr’ın rivayetindedir. Ve **البُرْهان**’daki **نون**’un, **فُعْلاَن** üzere bir cem‘ **نون**’u olması caizdir; sonra aslî **نون** gibi kılındı; tıpkı **مُصَاداً**’ı **مُصْدَانٍ** üzerine, **مَصيراً**’ı **مُصْرانٍ** üzerine cem‘ etmeleri gibi; sonra **مُصرانَ**’ı **مَصَارين** üzerine cem‘ ettiler; onun aslî olduğu vehmiyle.

Leys dedi: **أبْرَهة**: Habeş kralı **يَكْسُومَ**’un babasının adıdır; fili Beyt’e sevk eden; Allah onu helâk etti.

Dedi: ve **البَرَهْرَهة**: beyaz cariyedir. Dedi: ve onun **بَرَهُها**: onun yumuşaklığı ve parlak beyazlığıdır.

Dedi: **بَرَهْرَهة**’nin küçültmesi **بُرَيْهَةَ**’dir. Onu tam yapan “**بُرَيْرِهة**” der. Ama **بُرَيْهِرَهةٌ** çirkindir; pek az konuşulur.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **البَرَهْرَهَة**: sanki rutubetten titriyormuş gibi olan.

Şemir, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **البَرَهْرَهة**: saflığından bir parıltısı olan.

Başkası dedi: o, ince derilidir; sanki nimet yüzünden su onun içinde akıyor. Dedim: onların sözlerinin manası birbirine yakındır.

Ebû Ubeyd: **البُرْهة**: zamandır. Denir: onun yanında dehrden bir **بُرهةً** kaldım; senin “onun yanında dehrden bir **سَبَّةً** kaldım” demen gibi.

İbnü’s-Sikkît dedi: onun yanında dehrden bir **بُرهة** ve dehrden bir **بَرهة** kaldım.

Başkası dedi: **إبراهيم**’in küçültmesi **بُرَيها** yapılır; çünkü ona göre **الميم** ziyadedir. Bazıları da **بُرَيْهِيم** der.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراءِ والهاءِ وما يثلثهما)
  (رهو)  الراء والهاء والحرف المعتل أصلان، يدلُّ أحدُهما على دَعَةٍ وخَفْضٍ وسكون، والآخرُ على مكانٍ قد ينخفض ويرتفع.
  فالأوّل الرَّهْو: البحر الساكن. ويقولون: عيشٌ راهٍ، أي ساكن. ويقولون: أَرْهِ على نفسك، أي ارفُقْ بها. قال ابن الأعرابيِّ: رَها في السَّير يرهُو، إذا رفَق. ومن الباب الفرس المِرْهاءُ([1]) في السَّير، وهو مِثل المِرْخاء. ويكون ذلك سرعةً في سكونٍ من غير قلق.
  وأما المكان الذي ذكرناه فالرَّهْو: المنخفِض من الأرض، ويقال المرتفِع. واحتج قائل القول الثاني بهذا البيت:
  * يظلُّ النِّساء المرضِعاتُ برهْوَةٍ([2]) *
  قال: وذلك أنَّهنّ خوائفُ فيطلُبْن المواضعَ المرتفِعة. وبِقول الآخَر:
فجلّى كما جلَّى على رأْسِ رهوةٍ *** من الطَّير أقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أزرقُ([3])  وحكى الخَليل: الرَّهْوة: مستنقَعْ الماء، فأمّا حديث رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، حين سُئل عن غَطَفان فقال: "رَهْوَةٌ تَنْبُِعُ ماءً"، فإنه أراد الجبلَ العالي. ضرب ذلك لهم مثلاً([4]). وقد جاءَ عنه صلى الله عليه وآله وسلم أنّه قال: "أكَمَةٌ خَشْناء تنفِي النَّاسَ عنها". قال القُتَيبيّ: الرَّهوة تكون المرتفِعَ من الأرض، وتكون المنخفضَ. قال: وهو حرفٌ من الأضداد. فأمّا الرَّهاء فهي المَفازة المستوية قَلَّما تخلو من سَراب.
  ومما شذّ عن البابين الرَّهْو: ضربٌ من الطّير. والرَّهو: نعت سَوءٍ للمرأة. وجاءت الخيل رهْواً، أي متتابعة.
  (رهأ)  الراء والهاء والهمزة لا تكون إلاّ بدَخيل([5])، وهي الرَّهْيأَة، وذلك يدلُّ على قلَّة اعتدالٍ في الشيء. فالرَّهْيأة: أن يكون أحد عِدْلي الحِمل أثْقَل من الآخَر. رَهْيَأْتَ حِمْلك؛ ورهيَأْتَ أمرك، إذا لم تقوِّمْه. والرَّهيأة: العجْز والتّوانِي. ويقال ترهْيأَ في أمرِه، إذا همَّ به ثُمَّ أمسَكَ عنه. ومنه الرَّهيأة: أنْ تَغرورِقَ العينانِ. وتَرَهْيَأت السّحابةُ، إِذا تمخَّضَتْ للمطر.
  (رهب)  الراء والهاء والباء أصلان: أحدهما يدلُّ على خوفٍ، والآخَر على دِقّة وخِفَّة.
  فالأوَّل الرَّهْبة: تقول رهِبْت الشيءَ رُهْباً ورَهَباً ورَهْبَة. والترهُّب: التعبُّد. ومن الباب الإِرهاب، وهو قَدْع الإِبل من الحوض وذِيادُها.
  والأصل الآخر: الرَّهْب: الناقة المهزولة. والرِّهاب: الرِّقاق من النِّصال؛ واحدها رَهْبٌ. والرَّهاب: عظمٌ في الصَّدر مشرفٌ على البَطن مثلُ اللِّسان.
  (رهج)  الراء والهاء والجيم أُصَيلٌ يدلُّ على إِثارة غبارٍ وشبهِه. فالرَّهَج: الغُبار.
  (رهد)  الراء والهاء والدال أُصَيلٌ يدل على نَعْمةٍ، وهي الرَّهادة. ويقال هي رَهيدة([6])، أي رَخْصة. فأمَّا ابن دريد فقد ذكر ما يقارب هذا القياس، قال: يقال* رَهَدْتُ الشّيءَ رَهْداً، إذا سحَقْتَه سَحْقاً شديداً([7]). قال: والرَّهيدة: بُرٌّ يُدقُّ ويصَبُّ عليه اللَّبَن.
  (رهز)  الراء والهاء والزاء كلمة تدلُّ على الرّهْز، وهو التحرُّك.
  (رهس)  الراء والهاء والسين أصلان: أحدهما الامتلاء والكثرة، والآخَر الوطء.
  فالأول قولهم: ارتهَسَ الوادي: امتلأ. وارتهَسَ الجرادُ: ركِب بعضُه بعضاً.
  والأصل الآخر: الرَّهْس: الوطء. ومنه الرجُل الرَّهْوَس([8]): الأكول.
  (رهش)  الراء والهاء والشين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتحرُّك. فالارتهاش: أن تصطدم يدُ الدابة في مَشْيِه فتعقِر رواهِشَه، وهي عصَب باطن الذِّراع. قال الخليل: والارتهاش ضربٌ من الطَّعْن في عَرْض. قال:
أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نصرَكُمْ *** أخذْتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا([9]) قال: وارتهاشُه: تحريك يدَيه. ومن الباب رجل رُهْشُوشٌ: حَيٌّ([10]) كريم كأَنه يهتزّ ويرتاح للكرم والخير. ومن الباب المرتَهِشة، وهي القوس التي إذا رُمِيَ عنها اهتزَّتْ فضرب وترُها أبْهَرَها. والرَّهيس: التي يُصيب وترُها طائفَها. ومن الباب ناقةٌ رُهشوشٌ: غزيرة.
  (رهص)  الراء والهاء والصاد أصلٌ يدلُّ على ضَغْط وعصر وثَباتٍ. فالرَّهْص، فيما رواه الخليل: شِدّة العَصْر. والرَّهَص: أن يُصيب حجرٌ حافراً أو مَنْسِماً فيدوَى باطِنُه. يقال رَهَصه الحجر يرهَصُه، من الرَّهصَة. ودابَّةٌ رهيص: مرهوصة. والرَّواهص من الحجارة: التي ترهَصُ الدوابَّ إذا وطِئَتْها، واحدتها راهصة. قال الأعشى:
فعَضَّ حَديد الأرْضِ إن كنتَ ساخطاً *** بفيك وأحجارَ الكُلابِ الرَّوَاهصا([11])  وكان "الأسد الرَّهيص" من فُرْسان العرب([12]). والمَرْهَص: موضع الرَّهْصة. وقال:
  * على جبالٍ ترهَص المَرَاهصا([13]) *
  والرِّهْص: أَسفلُ عِرْقٍ في الحائط. ويَرْهَصُ([14]) الحائط بما يقيمه.
  والمَرَاهص: المراتب، يقال مَرهَصةٌ ومراهص، كقولك مرتَبة ومراتب.  ويقال: كيف مرهَصَةُ فلانٍ عند الملك، أي منزلتُه. قال:
رمى بِكَ في أُخراهُم تَركُكَ العُلَى *** وفُضِّلَ أقوامٌ عليك مَرَاهِصا([15])  (رهط)  الراء والهاء والطاء أصلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ في النّاسِ وغيرِهم. فالرَّهط: العِصابة من ثلاثةٍ إلى عَشرة. قال الخليل: ما دون السَّبعة إلى الثلاثةِ نفرٌ. وتخفيف الرَّهط أحسن من تثقيله([16]). قال والترهيط: دَهْوَرةُ اللُّقْمَةِ وجَمْعُها([17]). قال:
  * يا أيُّها الآكلُ ذو التَّرهِيط([18]) *
  والرَّاهطاء: جُحْرٌ من جِحْرة اليَربوع بين النّافقاء والقاصعاء، يَخْبَأُ فيه أولادَه. وقال: والرِّهاط: أديمٌ يُقطَع كقَدْر ما بين الحُجْزة إلى الرُّكْبة، ثم يُشقَّق كأمثال الشُّرُك، تلبَسه الجارية. قال:
بِضربٍ تَسْقُطُ الهاماتُ منه *** وطعنٍ مثلِ تعْطيط الرِّهاطِ([19])  والواحد رَهْطٌ([20]). وَقال:
متى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو *** كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ([21])  قال الخليل: والرِّهاط واحدٌ، والجمع أرهطة. قال: ويجوز في العشيرة أن تقول هؤلاء رَهْطك وأرْهُطُك، كلُّ ذلك جميعٌ، وهم رجال عشيرتك. وقال:
يا بُؤْسَ للحربِ التي *** وضعَتْ أراهِط فاستراحُوا([22])أي أراحتْهم من الدُّنيا بالقَتْل. ويقال لِراهِطاء اليَربوع رُهَطَةٌ أيضاً.
  (رهق)  الراء والهاء والقاف أصلان متقاربان: فأحدهما غِشيان الشّيءِ الشيءَ، والآخر العَجلة والتأخير([23]).
  فأمَّا الأوّل فقولُهم: رَهِقَه الأمرُ: غَشِيَه. والرَّهُوق من النُّوق: الجوادُ الوَسَاعُ التي تَرْهَقُك إِذا مددتَها، أي تغشاك لسَعَة خَطْوها. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ﴾ [يونس 26]. والمرَاهِق: الغلام الذي دَانَى الحُلُم. ورجلٌ مُرَهَّق: تنزل به* الضِّيفَانُ. وأرهق القومُ الصّلاةَ: أخَّروها حتى يدنُوَ وقتُ الصّلاةِ الأُخرى. والرَّهَق: العَجَلة والظُّلم. قال الله تعالى: ﴿فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ رَهَقاً([24])﴾[الجن 13]. والرَّهَق: عجلةٌ في كذب وعَيب. قال:
  * سليم جنب الرّهَقا([25]) *
  (رهك)  الراء والهاء والكاف أصل يدل على استرخاء. فالرَّهْوَك([26]): السَّمين من الجِداء والظِّباء([27]). والتَّرَهْوُك: التحرُّك في رَخاوة. ويقولون: رهَكْت الشَّيءَ، إذا سَحَقْتَه.
  (رهل)  الراء والهاء واللام كلمةٌ تدلُّ على استرخاء. فالرَّهَل: الاسترخاء من سِمَن. يقال فرسٌ رهِلُ الصَّدْر.
أنشدنا أبو الحسن القَطَّان، قال أنشدنا علي بن عبد العزيز، عن أبي عبيدٍ، عن الفرّاء:
فتىً قُدَّ قَدَّ السّيفِ لا متآزِفٌ *** ولا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبَآدِلُه([28])  (رهم)  الراء والهاء والميم يدلُّ على خِصْبٍ ونَدىً. فالرِّهْمَة: المَطْرة الصَّغيرةُ القَطْر؛ والجمعُ رِهَمٌ ورِهام. وروضة مَرْهُومَةٌ. وأَرْهَمَتِ السّماء: أتت بالرِّهام. ونزلنا بفلانٍ فكُنّا في أرهَمِ جانِبَيه، أي أخصبهما.
  (رهن)  الراء والهاء والنون أصلٌ يدل على ثباتِ شيءٍ يُمسَك بحقٍّ أو غيره. من ذلك الرَّهْن: الشيءُ يُرْهَن. تقول رهَنْت الشيءَ رهْناً؛ ولا يقال أرهَنْتُ. والشيء الرَّاهن: الثابت الدائم. ورَهَن لك الشيءُ: أقام. وأرهنْتُه لك: أقمتُه. وقال أبو زيد: أرْهَنْتُ في السِّلعة إرهاناً: غالَيْتُ فيها. وَهو من الغَلاء خاصَّة. قال:
  * عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ([29]) *
  وعبارة أبي عُبيدٍ في هذا عبارة شاذّة. لكنّ ابن السكّيت وغيره قالوا: أُرْهِنَتْ أُسْلِفَتْ. وهذا هو الصَّحيح. قالوا كلُّهُم: أرهَنْتُ ولَدي إرهاناً: أخْطَرْتُهُمْ([30]). فأمّا تسميتهم المهزُولَ من الناس [و] الإبلِ راهناً، فهو من الباب؛ لأنَّهم جعلوه كأنّه من هُزاله يثبُت مكانَه لا يتحرَّك. قال:
إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ *** هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ([31])  يقال منه رَهَنَ رُهوناً.
---------------------------------------------------------------
([1]) بدلها في القاموس: "المرهاة". واقتصر في اللسان على "مره" من أرهى.
([2]) البيت في اللسان (رهو) بدون نسبة. وهو لبشر بن أبي خازم، من قصيدة في المفضليات.
2: 129-133). وعجزه: * تفزع من خوف الجبان قلوبها *
([3]) البيت لذي الرمة في ديوانه 400 واللسان (رها، قنا). ورواية الديوان واللسان: "نظرت كما جلى".
([4]) وفسر "رهوة" في الحديث أيضاً بأنه جبل معين.
([5]) كذا. ولعل في الكلام بعده سقطا.
([6]) في الأصل: "رهدة"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([7]) بعده في الجمهرة (2: 259): "زعموا مثل الرهك سواء".
([8]) الرهوس، كجرول. ذكر في القاموس ولم يذكر في اللسان.
([9]) البيت في المخصص (6: 67) واللسان (رهش).
([10]) في الأصل: "حتى"، صوابه في اللسان
([11]) ديوان الأعشى 110 واللسان (رهص).
([12]) اسمه جبار بن عمرو بن عميرة، شاعر جاهلي. انظر الاشتقاق 231.
([13]) في الأصل: "الرواهصا".
([14]) في المجمل واللسان: "ورهصت".
([15]) البيت للأعشى في ديوانه 109 واللسان (رهص).
([16]) أي من أن يقال "رهط" بفتح الهاء.
([17]) الدهورة: التكبير. وفي الأصل: "هورة اللقمة"، صوابه من اللسان.
([18]) البيت في اللسان (رهط).
([19]) أنشده في اللسان (رهط، عطط). ونسبه في الموضع الأخير إلى المتنخل الهذلي. وقصيدة المتنخل في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين ص 89 ونسخة الشنقيطي من الهذليين 48. وروايته فيهما: * بضرب في الجماجم ذي فروغ *
([20]) في الأصل: "رهطة"، صوابه من اللسان والقاموس.
([21]) البيت لأبي المثلم الهذلي، كما في اللسان (رهط). وقصيدته في شرح السكري للهذليين 51.
([22]) البيت أول أبيات لسعد بن مالك بن ضبيعة. انظر الحماسة (1: 192).
([23]) في الأصل: "في التأخير".
([24]) من الآية 13 في سورة الجن.
([25]) لم أهتد إلى مرجع لتحقيق هذا.
([26]) ذكرت في القاموس ولم تذكر في اللسان.
([27]) بعد هذا الكلمة في الأصل: "والترهوك السمين"، وهي عبارة مقحمة أخذت مما بعدها وما قبلها.
([28]) البيت للعجير السلولي، أو زينب أخت يزيد بن الطثرية، كما في اللسان (أزف، بأدل، رهل).
([29]) صدره كما في اللسان (رهن): * يطوي ابن سلمى بها من راكب بعدا *
    أو: *ظلت تجوب بها البلدان ناجية *
([30]) أي جعلت لهم خطراً يستبقون إليه.
([31]) البيتان في اللسان (رهن)، وقد سبق أولهما في (خل 156) من هذا الجزء.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراءِ** ve **الهاءِ** ve ikisini üçleyen şeyler)

  (**رهو**)  **الراء** ve **الهاء** ve illetli harf iki asıldır; bunlardan biri rahatlığa, alçaklığa ve sükûna delâlet eder; diğeri ise alçalabilen ve yükselebilen bir mekâna.
  Birincisi **الرَّهْو**: durgun denizdir. Derler ki: **عيشٌ راهٍ**; yani sakin. Derler ki: **أَرْهِ على نفسك**; yani ona yumuşak davran. İbnü’l-A‘râbî dedi: **رَها** yolculukta **يرهُو**; yani yumuşak davrandığı zaman. Babdandır: yolculukta **الفرس المِرْهاءُ**([1]); o, **المِرْخاء** gibidir. Bu, bir sükûn içinde, kaygı olmaksızın bir sürat olur.
  Bizim zikrettiğimiz mekâna gelince: **الرَّهْو**: yerin alçak olanıdır; ve yüksek olan denir. İkinci sözün sahibinin bu beyitle delil getirdi:
  * **يظلُّ النِّساء المرضِعاتُ برهْوَةٍ**([2]) *
  Dedi: Bu, onların korkmuş olmaları sebebiyledir; böylece yüksek yerleri ararlar. Ve başkasının sözüyle:
فجلّى كما جلَّى على رأْسِ **رهوةٍ** *** من الطَّير أقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أزرقُ([3])  Halîl nakletti: **الرَّهْوة**: su birikintisidir; fakat Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم’in hadisi: Gatafân hakkında sorulduğunda “**رَهْوَةٌ تَنْبُِعُ ماءً**” demesi; o, yüksek dağı kastetmiştir. Bunu onlara bir misal olarak vurdu([4]). Ondan صلى الله عليه وآله وسلم geldiğine göre o şöyle demiştir: “**أكَمَةٌ خَشْناء تنفِي النَّاسَ عنها**”. Kuteybî dedi: **الرَّهوة** yerin yüksek olanı olur, ve alçak olanı olur. Dedi: O, zıtlar harfidir. **الرَّهاء** ise düz çöldür; nadiren seraptan boş kalır.
  İki babdan şâz olanlardandır: **الرَّهْو**: kuşlardan bir türdür. **الرَّهو**: kadın için kötü bir sıfattır. Ve atlar **رهْواً** geldi; yani peş peşe.
  (**رهأ**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الهمزة** ancak dâhil (yabancı) ile olur([5]); o da **الرَّهْيأَة**’dir; bu, şeyde az bir itidale delâlet eder. Şu halde **الرَّهْيأة**: yükün iki kefesinden birinin ötekinden daha ağır olmasıdır. **رَهْيَأْتَ حِمْلك**; ve **رهيَأْتَ أمرك**; yani onu doğrultmadığın zaman. **الرَّهيأة**: âcizlik ve gevşekliktir. Ve denir: **ترهْيأَ في أمرِه**; yani ona niyet edip sonra ondan vazgeçtiği zaman. Ondandır **الرَّهيأة**: iki gözün yaşla dolması. Ve bulut **تَرَهْيَأت**; yani yağmur için kabarıp dolduğu zaman.
  (**رهب**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الباء** iki asıldır: bunlardan biri korkuya delâlet eder; diğeri inceliğe ve hafifliğe.
  Birincisi **الرَّهْبة**: dersin ki **رهِبْت** şeyi **رُهْباً** ve **رَهَباً** ve **رَهْبَة**. **الترهُّب**: ibadete kapanmadır. Babdandır **الإِرهاب**; o, develeri havuzdan men etmek ve onları uzaklaştırmaktır.
  Diğer asıl: **الرَّهْب**: zayıflamış dişi devedir. **الرِّهاب**: ok uçlarının ince olanlarıdır; tekili **رَهْب**’dür. **الرَّهاب**: göğüste karın üzerine çıkıntı yapan, dil gibi bir kemiktir.
  (**رهج**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الجيم**; toz kaldırmaya ve benzerine delâlet eden bir asıldır. Şu halde **الرَّهَج**: tozdur.
  (**رهد**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الدال**; nimete delâlet eden bir asıldır; o da **الرَّهادة**’dir. Ve denir: o **رَهيدة**([6])’dir; yani ucuz. Fakat İbn Düreyd bu kıyasa yakın olanı zikretti; dedi: denir ki **رَهَدْتُ** şeyi **رَهْداً**; yani onu şiddetli bir ezmeyle ezdiğin zaman([7]). Dedi: **الرَّهيدة**: dövülen buğdaydır; üzerine süt dökülür.
  (**رهز**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الزاء**; **الرّهْز**’e delâlet eden bir kelimedir; o da hareket etmektir.
  (**رهس**)  **الراء** ve **الهاء** ve **السين** iki asıldır: biri doluluk ve çokluk; diğeri çiğneme.
  Birincisi onların sözü: **ارتهَسَ الوادي**: doldu. Ve **ارتهَسَ الجرادُ**: bir kısmı bir kısmının üzerine bindi.
  Diğer asıl: **الرَّهْس**: çiğnemedir. Ondandır **الرجُل الرَّهْوَس**([8]): çok yiyen.
  (**رهش**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الشين**; çalkantıya ve harekete delâlet eden bir asıldır. Şu halde **الارتهاش**: hayvanın yürüyüşünde elinin çarpışması ve **رواهِش**’ini yaralamasıdır; onlar, önkolun içindeki sinirlerdir. Halîl dedi: **الارتهاش** enlemesine bir tür saplamadır. Dedi:
أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نصرَكُمْ *** أخذْتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا([9])  Dedi: onun **ارتهاشُه**’u: iki elini hareket ettirmesidir. Babdandır: **رجل رُهْشُوشٌ**: diri([10]) cömert; sanki cömertliğe ve hayra doğru sallanır ve rahatlar. Babdandır: **المرتَهِشة**; o, kendisinden atıldığında titreyen, böylece kirişi damarını vurup koparan yaydır. **الرَّهيس**: kirişi, yayının yanını isabet eden (yay)dır. Babdandır: **ناقةٌ رُهشوشٌ**: bol sütlü.
  (**رهص**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الصاد**; basınç, sıkma ve sebat etmeye delâlet eden bir asıldır. Şu halde **الرَّهْص**; Halîl’in rivayet ettiğine göre: sıkmanın şiddetidir. **الرَّهَص**: bir taşın bir toynağa yahut bir tırnağa isabet etmesi ve içinin acımasıdır. Denir: taş onu **رَهَصه**; **يرهَصُه**; **الرَّهصَة**’den. Ve **دابَّةٌ رهيص**: **مرهوصة**. Taşlardan **الرَّواهص**: hayvanlar onları çiğnediğinde hayvanları **ترهَصُ** edenlerdir; tekili **راهصة**. A‘şâ dedi:
فعَضَّ حَديد الأرْضِ إن كنتَ ساخطاً *** بفيك وأحجارَ الكُلابِ الرَّوَاهصا([11])  Ve “**الأسد الرَّهيص**” Arap süvarilerindendi([12]). **المَرْهَص**: **الرَّهْصة**’nın yeridir. Ve dedi:
  * على جبالٍ ترهَص المَرَاهصا([13]) *
  **الرِّهْص**: duvardaki bir kökün en altıdır. Ve duvar onu ayakta tutan şeyle **يَرْهَصُ**([14]).
  **المَرَاهص**: mertebelerdir; denir **مَرهَصةٌ** ve **مراهص**; senin “**مرتَبة** ve **مراتب**” demen gibi. Ve denir: kral yanında falanın **مرهَصَةُ** nasıldır; yani onun menzili. Dedi:
رمى بِكَ في أُخراهُم تَركُكَ العُلَى *** وفُضِّلَ أقوامٌ عليك مَرَاهِصا([15])  (**رهط**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الطاء**; insanlarda ve başkalarında toplanmaya delâlet eden bir asıldır. Şu halde **الرَّهط**: üçten ona kadar olan topluluktur. Halîl dedi: yediden aşağı, üçe kadar **نفر**’dir. **الرَّهط**’ın hafifletilmesi, ağırlaştırılmasından daha güzeldir([16]). Dedi: **الترهيط**: lokmayı yuvarlama ve onu toplama([17]). Dedi:
  * يا أيُّها الآكلُ ذو التَّرهِيط([18]) *
  **الرَّاهطاء**: yerbu‘ yuvasının, **النّافقاء** ile **القاصعاء** arasındaki bir deliğidir; yavrularını onda saklar. Dedi: **الرِّهاط**: bel ile diz arasındaki miktar kadar kesilen deridir; sonra kayışlar gibi şerit şerit yarılır; genç kız onu giyer. Dedi:
بِضربٍ تَسْقُطُ الهاماتُ منه *** وطعنٍ مثلِ تعْطيط الرِّهاطِ([19])  Tekili **رَهْطٌ**’dur([20]). Ve dedi:
متى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو *** كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ([21])  Halîl dedi: **الرِّهاط** tekildir; çoğulu **أرهطة**’dır. Dedi: Aşirette “bunlar senin **رَهْطك**’ın ve **أرْهُطُك**’undur” demen caizdir; bunların hepsi topluluktur; onlar senin aşiretinin erkekleridir. Ve dedi:
يا بُؤْسَ للحربِ التي *** وضعَتْ أراهِط فاستراحُوا([22])yani onları öldürmekle dünyadan rahat ettirdi. Yerbu‘un **راهِطاء**’ına **رُهَطَةٌ** da denir.
  (**رهق**)  **الراء** ve **الهاء** ve **القاف** birbirine yakın iki asıldır: bunlardan biri bir şeyin bir şeyi kaplaması; diğeri acele ve geciktirmedir([23]).
  Birincisine gelince: onların sözü **رَهِقَه الأمرُ**: onu kapladı. Develerden **الرَّهُوق**: iyi, geniş adımlı olan; onu uzattığında seni **تَرْهَقُك**; yani adımının genişliği sebebiyle seni kaplar. Allah جلّ ثناؤه dedi: ﴿وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ﴾ [Yûnus 26]. **المرَاهِق**: bulûğa yaklaşan oğlandır. **رجلٌ مُرَهَّق**: ona misafirler iner. **أرهق القومُ الصّلاةَ**: onu, diğer namazın vakti yaklaşıncaya kadar geciktirdiler. **الرَّهَق**: acele ve zulümdür. Allah تعالى dedi: ﴿فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ رَهَقاً([24])﴾[Cin 13]. **الرَّهَق**: yalan ve ayıpta bir aceledir. Dedi:
  * سليم جنب الرّهَقا([25]) *
  (**رهك**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الكاف**; gevşemeye delâlet eden bir asıldır. Şu halde **الرَّهْوَك**([26]): oğlaklardan ve ceylanlardan([27]) semiz olan. **التَّرَهْوُك**: gevşeklik içinde hareket etmektir. Ve derler ki: **رهَكْت** şeyi; yani onu ezdiğin zaman.
  (**رهل**)  **الراء** ve **الهاء** ve **اللام**; gevşemeye delâlet eden bir kelimedir. Şu halde **الرَّهَل**: semizlikten olan gevşemedir. Denir: **فرسٌ رهِلُ الصَّدْر**.
Bize Ebü’l-Hasen el-Kattân inşâd etti; dedi: Ali b. Abdülazîz bize inşâd etti; Ebû Ubeyd’den; Ferrâ’dan:
فتىً قُدَّ قَدَّ السّيفِ لا متآزِفٌ *** ولا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبَآدِلُه([28])  (**رهم**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الميم**; berekete ve çiye delâlet eder. Şu halde **الرِّهْمَة**: damlası küçük olan küçük yağmurdur; çoğulu **رِهَمٌ** ve **رِهام**. Ve **روضة مَرْهُومَةٌ**. Ve gök **أَرْهَمَت**: **الرِّهام** getirdi. Ve falanın yanında indik de iki yanının **أرهَمِ**’inde olduk; yani ikisinin daha bereketlisinde.
  (**رهن**)  **الراء** ve **الهاء** ve **النون**; bir hakkın yahut başkasının karşılığında tutulan bir şeyin sabitliğine delâlet eden bir asıldır. Ondandır **الرَّهْن**: rehin verilen şey. Dersin: **رهَنْت** şeyi **رهْناً**; **أرهَنْتُ** denmez. **الشيء الرَّاهن**: sabit, devamlı olandır. **رَهَن** sana şey: kaldı. **أرهنْتُه** sana: onu ikame ettim. Ebû Zeyd dedi: **أرْهَنْتُ** malda **إرهاناً**: onda pahalıya gittim. Ve o, özellikle pahalılıktandır. Dedi:
  * عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ([29]) *
  Ebû Ubeyd’in bu husustaki ibaresi şâz bir ibaredir. Lâkin İbnü’s-Sikkît ve başkaları dediler ki: **أُرْهِنَتْ**: peşin verildi. Bu, sahih olandır. Hepsi dediler: **أرهَنْتُ** çocuklarımı **إرهاناً**: onları tehlikeye attım([30]). İnsanlardan ve develerden zayıf olana **راهناً** adını vermelerine gelince; o, babdandır; çünkü onu, zayıflığından dolayı sanki yerinde sabit kalır, hareket etmez gibi kıldılar. Dedi:
إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ *** هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ([31])  Ondan **رَهَنَ**; **رُهوناً** denir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الرهبة والرهب: مخافة مع تحرز واضطراب، قال: ﴿لأنتم أشد رهبة﴾ [الحشر/13]، وقال: ﴿جناحك من الرهب﴾ [القصص/32]، وقرئ: ﴿من الرهب﴾ (وهي قراءة ابن عامر وأبي بكر وحمزة والكسائي وخلف. وقرأ حفص ﴿الرهب﴾ بسكون الهاء، والباقون: ﴿الرهب﴾ انظر: الإتحاف 342)، أي: الفزع. قال مقاتل: خرجت ألتمس تفسير الرهب، فلقيت أعرابية وأنا آكل، فقالت: يا عبد الله، تصدق علي، فملأت كفي لأدفع إليها، فقالت: ههنا في رهبي (انظر تفسير القرطبي 13/284، وعد هذا التفسير الكرماني من العجائب. غرائب التفسير 2/868)، أي: كمي. والأول أصح. قال تعالى: ﴿ويدعوننا رغبا ورهبا﴾ [الأنبياء/90]، وقال: ﴿ترهبون به عدو الله﴾ [الأنفال/ 60]، وقوله: ﴿واسترهبوهم﴾ [الأعراف/116]، أي: حملوهم على أن يرهبوا، ﴿وإياي فارهبون﴾ [البقرة/40]، أي: فخافون، والترهب: التعبد، وهو استعمال الرهبة، والرهبانية: غلو في تحمل التعبد، من فرط الرهبة. قال: ﴿ورهبانية ابتدعوها﴾ [الحديد/27]، والرهبان يكون واحدا، وجمعا، فمن جعله واحدا جمعه على رهابين، ورهابنة بالجمع أليق. والإرهاب: فزع الإبل، وإنما هو من: أرهبت. ومنه: الرهب (الرهب: الناقة المهزولة) من الإبل، وقالت العرب: رهبوت خير من رحموت (قال الفارابي: رهبوت خير من رحموت، يقول: لأن ترهب خير من أن ترحم. ديوان الأدب 2/79؛ والأمثال ص 309).

##### Türkçe

- **الرهبة** ve **الرهب**: sakınma ve çalkantı ile birlikte bir korku. Dedi: ﴿لأنتم أشد **رهبة**﴾ [الحشر/13], ve dedi: ﴿جناحك من **الرهب**﴾ [القصص/32], ve şöyle okunmuştur: ﴿من **الرهب**﴾ (ve bu, İbn Âmir’in, Ebû Bekr’in, Hamza’nın, el-Kisâî’nin ve Halef’in kıraatidir. Hafs ﴿**الرهب**﴾’i **الهاء**’nın sükûnu ile okudu; geri kalanlar: ﴿**الرهب**﴾. Bak: الإتحاف 342), yani: ürküntü. Mukâtil dedi: **الرهب**’in tefsirini aramak üzere çıktım; derken ben yerken bir bedevî kadınla karşılaştım; dedi ki: Ey Abdullah, bana sadaka ver. Ona vermek için avucumu doldurdum; dedi ki: Burada, **رهبي**’mde (bak: تفسير القرطبي 13/284; bu tefsiri el-Kermânî acayiplerden saydı. غرائب التفسير 2/868), yani: yenim. Birincisi daha sahih. Yüce Allah dedi: ﴿ويدعوننا **رغبا** و**رهبا**﴾ [الأنبياء/90], ve dedi: ﴿**ترهبون** به عدو الله﴾ [الأنفال/ 60], ve O’nun sözü: ﴿واسترهبوهم﴾ [الأعراف/116], yani: onları, korkacakları şekilde yüklediler; ﴿وإياي فارهبون﴾ [البقرة/40], yani: benden korkun. Ve **الترهب**: ibadetle meşgul olma; o, **الرهبة**’yi kullanmaktır. Ve **الرهبانية**: aşırı **الرهبة**’den dolayı, ibadet yüklenmede aşırılıktır. Dedi: ﴿ورهبانية ابتدعوها﴾ [الحديد/27]. Ve **الرهبان** tekil de olur, çoğul da; onu tekil yapan kimse onu **رهابين** üzerine çoğul yapar; **رهابنة** ise çoğul olarak daha uygundur. Ve **الإرهاب**: develerin ürkmesi; o ancak **أرهبت**’tendir. Ve ondan: develerden **الرهب** (**الرهب**: zayıflamış dişi deve). Araplar dedi: **رهبوت** **خير** من **رحموت** (el-Fârâbî dedi: **رهبوت** **خير** من **رحموت**; der ki: çünkü **ترهب** etmen, **ترحم** etmenden daha hayırlıdır. ديوان الأدب 2/79; والأمثال ص 309).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ه ب
رهبتـه وفـي قلبـي منه رهبة ورهب ورهبوت‏.‏
وهو رجل مرهوب عدوّه منه مرعوب‏.‏
قالت ليلى‏:‏ وقد كان مرهوب السنان وبيّن ال - لسان ومجذام السري غير فاتر ويقال‏:‏ الرهباء من الله والرغباء إلى الله والنعمـاء بيـد اللـه‏.‏
وأرهبتـه ورهبتـه واسترهبتـه‏:‏ أزعجـت نفسـه بالإخافـة‏.‏
وتقـول‏:‏ يقشعـرّ الإهـاب إذا وقـع منـه الإرهـاب‏.‏
وترهب فلان‏:‏ تعبد في صومعته وهو راهب بين الرهبانية وهؤلاء رهبان ورهبة ورهابين ورهابنة‏.‏
قال رجل من الضباب‏:‏ قـد أدببـر الليل وقضّى أربه وارتفعت في فلكيهـا الكوكبـه كأنها مصباح ديـر الرهبـة ورماه فأصاب رهابته وهي عظيم في الصدر مطل على البطن كأنه طرف لسان الكلب‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ أرهـب الإبـل عـن الحـوض‏:‏ ذادهـا‏.‏
وأرهـب عنه الناس بأسه ونجدته‏.‏
قال رجل من جرم‏:‏ إنا إذا الحرب نساقيها المال وجعلـت تلقـح ثـم تحتال يرهب عنا النـاس طعـن إبغـال شـزر كأفـواه المزاد الشلشال أي ننفـق عليهـا المال وهو من فصيح الكلام وإنما فصّحه ملح الاستعارة‏.‏
ويقال‏:‏ لم أرهب بك‏:‏ لم أسترب بك‏.‏

##### Türkçe

ر ه ب
**رهبتـه**; ve kalbimde ondan **رهبة** ve **رهب** ve **رهبوت** vardır.
Ve o, düşmanı ondan korkutulmuş olan bir adamdır; düşmanı ondan ürkütülmüştür.
Leylâ dedi ki: Ve o, mızrak ucu bakımından korkutulmuş idi; ve dili açık; ve cömertlikte keskin, gevşek olmayan. Ve denilir ki: **الرهباء** Allah’tan (yana)dır; **الرغباء** Allah’a (doğru)dur; ve **النعمـاء** Allah’ın elindedir.
Ve **أرهبتـه** ve **رهبتـه** ve **استرهبتـه**: korkutma ile nefsini tedirgin ettim.
Ve dersin ki: ondan **الإرهـاب** vuku bulduğu zaman deri ürperir.
Ve **ترهب** falan: hücresinde ibadet etti; ve o, **الرهبانية** arasında bir **راهب**tir; ve bunlar **رهبان** ve **رهبة** ve **رهابين** ve **رهابنة**dir.
**الضباب**’dan bir adam dedi ki: Gece geri döndü ve ihtiyacını giderdi; ve iki feleğinde yıldız yükseldi; sanki o, **الرهبـة** manastırının kandilidir. Ve onu attı da **رهابته**’sine isabet etti; ve o, göğüste büyük olup karna doğru çıkıntılıdır; sanki köpeğin dilinin ucu gibidir.
Ve mecazdandır: **أرهـب الإبـل عـن الحـوض**: onları uzaklaştırdı.
Ve ondan, insanların onun şiddetinden ve yiğitliğinden korkması: **وأرهـب عنه الناس بأسه ونجدته**.
**جرم**’den bir adam dedi ki: Biz, savaş onu parayla suladığımız zaman; ve (o) gebe bırakır sonra hile yapar; bizden insanları, yan yan (gelen) katırların saplaması korkutur; sanki **المزاد**’ların ağızları, **الشلشال**. Yani ona para harcarız; ve o, fasih sözden (bir şey)dir; onu fasih kılan ancak istiare tuzudur.
Ve denilir ki: **لم أرهب بك**: senin hakkında **لم أسترب بك** (yapmadım).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رَهِبَ، بالكسر، يَرْهَبُ رَهْبَةً ورُهْباً، بالضم، ورَهَباً، بالتحريك، أَي خافَ. ورَهِبَ الشيءَ رَهْباً ورَهَباً ورَهْبةً: خافَه. والاسم: الرُّهْبُ، والرُّهْبى، والرَّهَبوتُ، والرَّهَبُوتى؛ ورَجلٌ رَهَبُوتٌ. يقال: رَهَبُوتٌ خَيرٌ مِنْ رَحَمُوتٍ، أَي لأَن تُرْهَبَ خَيرٌ من أَنْ تُرْحَمَ.
وتَرَهَّبَ غيرَه إِذا تَوَعَّدَه؛ وأَنشد الأَزهري للعجاج يَصِفُ عَيراً وأُتُنَه: تُعْطِـيهِ رَهْباها، إِذا تَرَهَّبَا،   على اضْطِمَارِ الكَشْحِ بَوْلاً زَغْرَبا،(1) عُصارةَ الجَزْءِ الذي تَحَلَّبا
 (1 قوله «الكشح» هو رواية الأزهري وفي التكملة اللوح.)
رَهْباها: الذي تَرْهَبُه، كما يقال هالكٌ وهَلْكَى. إِذا تَرَهَّبا إِذا تَوَعَّدا. وقال الليث: الرَّهْبُ، جزم، لغة في الرَّهَب؛ قال: والرَّهْباءُ اسم من الرَّهَبِ، تقول: الرَّهْباءُ من اللّهِ، والرَّغْباءُ إِليه.وفي حديث الدُّعاءِ: رَغْبةً ورَهْبةً إِليك. الرَّهْبةُ: الخَوْفُ والفَزَعُ، جمع بين الرَّغْبةِ والرَّهْبةِ، ثم أَعمل الرَّغْبةَ وحدها، كما تَقدَّم في الرَّغْبةِ. وفي حديث رَضاعِ الكبير: فبَقِـيتُ سنَـةً لا أُحَدِّثُ بها رَهْبَتَه؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاءَ في روايةٍ، أَي من أَجل رَهْبَتِه، وهو منصوب على المفعول له.
وأرْهَبَه ورَهَّبَه واستَرْهَبَه: أَخافَه وفَزَّعه.
واسْتَرْهَبَه: اسْتَدْعَى رَهْبَتَه حتى رَهِـبَه الناسُ؛ وبذلك فسر قوله عز وجل: واسْترْهَبُوهُم وجاؤُوا بسحْرٍ عظيمٍ؛ أَي أَرْهَبُوهم. وفي حديث بَهْز بن حَكِـيم: إِني لأَسمع الرَّاهِـبةَ. قال ابن الأَثير: هي الحالة التي تُرْهِبُ أَي تُفْزِعُ وتُخَوِّفُ؛ وفي رواية: أَسْمَعُك راهِـباً أَي خائفاً.
وتَرَهَّب الرجل إِذا صار راهِـباً يَخْشَى اللّه.
والرَّاهِبُ: الـمُتَعَبِّدُ في الصَّوْمعةِ، وأَحدُ رُهْبانِ النصارى، ومصدره الرَّهْبةُ والرَّهْبانِـيّةُ، والجمع الرُّهْبانُ، والرَّهابِـنَةُ خطأٌ، وقد يكون الرُّهْبانُ واحداً وجمعاً، فمن جعله واحداً جعله على بِناءِ فُعْلانٍ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
لو كَلَّمَتْ رُهْبانَ دَيْرٍ في القُلَلْ، *  لانْحَدَرَ الرُّهْبانُ يَسْعَى، فنَزَلْ قال: ووجهُ الكلام أَن يكون جمعاً بالنون؛ قال: وإِن جمعت الرُّهبانَ الواحد رَهابِـينَ ورَهابِنةً، جاز؛ وإِن قلت: رَهْبانِـيُّون كان صواباً. وقال جرير فيمن جعل رهبان جمعاً:
رُهْبانُ مَدْيَنَ، لو رَأَوْكَ، تَنَزَّلُوا، *  والعُصْمُ، من شَعَفِ العقُولِ، الفادِرُ وَعِلٌ عاقِلٌ صَعِدَ الجبل؛ والفادِرُ: الـمُسِنُّ من الوُعُول. والرَّهْبانيةُ: مصدر الراهب، والاسم الرَّهْبانِـيَّةُ. وفي التنزيل العزيز: وجعَلْنا في قُلُوب الذين اتَّبَعُوه رَأْفةً ورَحْمةً ورَهْبانيَّـةً ابْتَدَعوها، ما كَتَبْناها عليهم إِلا ابتغاء رِضوانِ اللّهِ. قال الفارسي: رَهْبانِـيَّةً، منصوب بفعل مضمر، كأَنه قال: وابْتَدَعُوا رَهْبانيَّةً ابْتَدَعوها، ولا يكون عطفاً على ما قبله من المنصوب في الآية، لأَن ما وُضِعَ في القلب لا يُبْتَدَعُ. وقد تَرَهَّبَ. والتَّرَهُّبُ: التَّعَبُّدُ، وقيل: التَّعَبُّدُ في صَوْمَعَتِه. قال: وأَصلُ الرَّهْبانِـيَّة من الرَّهْبةِ، ثم صارت اسماً لِـما فَضَل عن المقدارِ وأَفْرَطَ فيه؛ ومعنى قوله تعالى: ورَهْبانِـيَّةً ابْتَدَعُوها، قال أَبو إِسحق: يَحتمل ضَرْبَيْن: أَحدهما أَن يكون المعنى في قوله «ورَهْبانِـيَّةً ابْتَدَعُوها» وابتدعوا رهبانية ابتدعوها، كما تقول رأَيتُ زيداً وعمراً أَكرمته؛ قال: ويكون «ما كتبناها عليهم» معناه لم تُكتب عليهم البَتَّةَ. ويكون «إِلا ابتغاءَ رِضوان اللّه» بدلاَ من الهاءِ والأَلف، فيكون المعنى: ما كَتَبْنا عليهم إِلا ابتغاءَ رِضوانِ اللّهِ. وابتغاءُ رِضوانِ اللّه، اتِّباعُ ما أَمَرَ به، فهذا، واللّه أَعلم، وجه؛ وفيه وجه آخر: ابتدعوها، جاءَ في التفسير أَنهم كانوا يَرَوْن من ملوكهم ما لا يَصْبِـرُون عليه، فاتخذوا أَسراباً وصَوامِعَ وابتدعوا ذلك، فلما أَلزموا أَنفسهم ذلك التَّطَوُّعَ، ودَخَلُوا فيه، لَزِمَهم تمامُه، كما أَن الإِنسانَ إِذا جعل على نفسِه صَوْماً، لم يُفْتَرَضْ عليه، لزمه أَن يُتِمه. والرَّهْبَنَةُ: فَعْلَنَةٌ منه، أَو فَعْلَلَةٌ، على تقدير أَصْلِـيَّةِ النون وزيادتها؛ قال ابن الأَثير: والرَّهْبانِـيَّةُ مَنْسوبة إِلى الرَّهْبَنةِ، بزيادة الأَلف. وفي الحديث: لا رَهْبانِـيَّةَ في الإِسلام، هي كالاخْتِصاءِ واعْتِناقِ السَّلاسِلِ وما أَشبه ذلك، مما كانت الرَّهابِنَةُ تَتَكَلَّفُه، وقد وضعها اللّه، عز وجل، عن أُمة محمد، صلى اللّه عليه وسلم. قال ابن الأَثير: هي من رَهْبَنةِ النصارى. قال: وأَصلها من الرَّهْبةِ: الخَوْفِ؛ كانوا يَتَرَهَّبُون بالتَّخَلي من أَشْغالِ الدنيا، وتَرْكِ مَلاذِّها، والزُّهْدِ فيها، والعُزلةِ عن أَهلِها، وتَعَهُّدِ مَشاقِّها، حتى إِنَّ منهم مَن كان يَخْصِـي نَفْسَه ويَضَعُ السِّلسلةَ في عُنقه وغير ذلك من أَنواع التعذيب، فنفاها النبـيُّ، صلى اللّه عليه وسلم، عن الإِسلام، ونهى المسلمين عنها. وفي الحديث: عليكم بالجهاد فإِنه رَهْبانِـيَّة أُمتي؛ يُريد أَنَّ الرُّهْبانَ، وإِن تركوا الدنيا وزَهِدُوا فيها، وتَخَلَّوْا عنها، فلا تَرْكَ ولا زُهْدَ ولا تَخَلِّيَ أَكثرُ من بذل النفس في سبيل اللّه؛ وكما أَنه ليس عند النصارى عَمَلٌ أَفضلُ من التَّرَهُّب، ففي الإِسلام لا عَمَلَ أَفضلُ من الجهاد؛ ولهذا قال ذِرْوة: سَنامُ الإِسلامِ الجِهادُ في سبيل اللّه.
ورَهَّبَ الجَمَلُ: ذَهَبَ يَنْهَضُ ثم بَرَكَ مِن ضَعْفٍ بصُلْبِه. والرَّهْبَـى: الناقةُ الـمَهْزُولةُ جِدّاً؛ قال:
ومِثْلِكِ رَهْبَـى، قَدْ تَرَكْتُ رَذِيَّةً، *  تُقَلِّبُ عَيْنَيْها، إِذا مَرَّ طائِرُ وقيل: رَهْبَـى ههنا اسم ناقة، وإِنما سماها بذلك. والرَّهْبُ: كالرَّهْبَـى. قال الشاعر: وأَلْواحُ رَهْبٍ، كأَنَّ النُّسوعَ  *  أَثْبَتْنَ، في الدَّفِّ منها، سِطارا وقيل: الرَّهْبُ الجمل الذي استُعْمِلَ في السَّفر وكَلَّ، والأُنثى رَهْبةٌ.
وأَرْهَبَ الرَّجُلُ إِذا رَكِبَ رَهْباً، وهو الجَمَلُ العالي؛ وأَما قول الشاعر:
ولا بُدَّ مِن غَزْوَةٍ، بالـمَصِـيفِ، *  رَهْبٍ، تُكِلُّ الوَقاحَ الشَّكُورا فإِنَّ الرَّهْبَ مِن نَعْت الغَزْوَةِ، وهي التي كَلَّ ظَهْرُها وهُزِلَ. وحكي عن أَعرابي أَنه قال: رَهَّبَتْ ناقةُ فلان فقَعَد عليها يُحابِـيها، أَي جَهَدَها السَّيرُ، فَعَلَفَها وأَحْسَنَ إِليها حتى ثابَتْ إِليها نفْسُها.
وناقةٌ رَهْبٌ: ضامِرٌ؛ وقيل: الرَّهْبُ الجَمَلُ العَريضُ العِظامِ الـمَشْبُوحُ الخَلْقِ؛ قال:
رَهْبٌ، كبُنْيانِ الشَّـآمي، أَخْلَقُ
والرَّهْبُ: السَّهمُ الرَّقيقُ؛ وقيل: العظيمُ. والرَّهْبُ: النَّصْلُ الرقيقُ مِن نِصالِ السِّهام، والجمعُ رِهابٌ؛ قال أَبو ذؤَيب: فَدَنا له رَبُّ الكِلابِ، بكَفِّه  *  بِـيضٌ رِهابٌ، رِيشُهُنّ مُقَزَّعُ وقال صَخْر الغَيّ الـهُذَليّ:
إِني سَيَنْهَى عَنّي وَعِـيدَهُمُ *  بِـيضٌ رِهابٌ، ومُجْنَـأٌ أُجُدُ وصارِمٌ أُخْلِصَت خَشِـيبتُه، *  أَبيضُ مَهْوٌ، في مَتْنِه رُبَدُ الـمُجْنَـأُ: التُّرْسُ. والأُجْدُ: الـمُحْكَمُ الصَّنعةِ، وقد فسَّرْناه في ترجمة جنأَ. وقوله تعالى: واضْمُمْ إِليكَ جَناحَك من الرَّهَبِ؛ قال أَبو إِسحق: من الرُّهْبِ. والرَّهَبِ إِذا جزم الهاءَ ضمّ الراءَ، وإِذا حرك الهاءَ فتح الراءَ، ومعناهما واحد مثل الرُّشْدِ والرَّشَدِ. قال: ومعنى جَناحَك ههنا يقال: العَضُدُ، ويقال: اليدُ كلُّها جَناحٌ. قال الأَزهري وقال مقاتل في قوله: من الرَّهَبِ؛ الرَّهَبُ كُمُّ مَدْرَعَتِه. قال الأَزهري: وأَكثرُ الناس ذهبوا في تفسير قوله: من الرَّهَب، أَنه بمعنى الرَّهْبةِ؛ ولو وَجَدْتُ إِماماً من السلف يجعل الرَّهَبَ كُـمّاً لذهبت إِليه، لأَنه صحيح في العَربية، وهو أَشبه بسياق الكلام والتفسيرِ، واللّه أَعلم بما أَراد. والرُّهْبُ: الكُمُّ(1)
 (1 قوله «والرهب الكم» هو في غير نسخة من المحكم كما
ترى بضم فسكون وأَما ضبطه بالتحريك فهو الذي في التهذيب والتكملة وتبعهما المجد).يقال وضعت الشيءَ في رُهْبِـي أَي في كُمِّي. أَبو عمرو: يقال لِكُمِّ القَمِـيصِ: القُنُّ والرُّدْنُ والرَّهَبُ والخِلافُ. ابن الأَعرابي: أَرْهَبَ الرجلُ إِذا أَطالَ رَهَبَه أَي كُمَّه. والرُّهابةُ، والرَّهابة على وَزْنِ السَّحابةِ: عُظَيْمٌ في الصَّدْرِ مُشْرِفٌ على البطن، قال الجوهري: مِثلُ اللِّسان؛ وقال غيره: كأَنه طرَف لسان الكَلْبِ، والجمع رَهابٌ. وفي حديث عَوْف ابن مالك: لأَنْ يَمْتَلِـئَ ما بين عانَتي إِلى رَهابَتي قَيْحاً أَحَبُّ إِليَّ من أَن يَمْتَلئَ شِعْراً. الرَّهابةُ، بالفتح: غُضْرُوفٌ، كاللِّسان، مُعَلَّق في أَسْفَلِ الصَّدْرِ، مُشْرِفٌ على البطن. قال الخطابي: ويروى بالنون، وهو غَلَط. وفي الحديث: فَرَأَيْتُ السَّكاكِـينَ تَدُورُ بين رَهابَتِه ومَعِدَتِه. ابن الأَعرابي: الرَّهابةُ طَرَفُ الـمَعِدة، والعُلْعُلُ: طَرَفُ الضِّلَع الذي يُشْرِفُ على الرَّهابةِ. وقال ابن شميل: في قَصِّ الصدْرِ رَهابَتُه؛ قال: وهو لِسانُ القَصِّ من أَسْفَل؛ قال: والقَصُّ مُشاشٌ. وقال أَبو عبيد في باب البَخِـيل: يُعْطِـي من غير طَبْعِ جُودٍ؛ قال أَبو زيد: يقال في مثل هذا: رَهْباكَ خَيرٌ من رَغْباكَ؛ يقول: فَرَقُه منكَ خيرٌ من حُبّه، وأَحْرَى أَن يُعْطِـيَكَ عليه. قال: ومثله الطَّعْنُ يَظْأَرُ غيره. ويقال: فَعَلْتُ ذلك من رُهْباكَ أَي من رَهْبَتِك، والرُّغْبَـى الرَّغْبةُ. قال ويقال: رُهْباكَ خيرٌ من رُغْباكَ، بالضم فيهما.
ورَهْبَى: موضعٌ. ودارةُ رَهْبَـى: موضع هناك. ومُرْهِبٌ: اسم.

##### Türkçe

**رَهِبَ**, kesre ile, **يَرْهَبُ**; **رَهْبَةً** ve **رُهْباً**, damme ile, ve **رَهَباً**, hareke ile; yani korktu. Ve **رَهِبَ** şeyi **رَهْباً** ve **رَهَباً** ve **رَهْبةً**: ondan korktu.
İsim: **الرُّهْبُ**, **الرُّهْبى**, **الرَّهَبوتُ**, **الرَّهَبُوتى**; ve **رَجلٌ رَهَبُوتٌ**. Denir: **رَهَبُوتٌ** **خَيرٌ** **مِنْ** **رَحَمُوتٍ**, yani çünkü korkutulman, acınmandan hayırlıdır.

Ve **تَرَهَّبَ** başkasını, onu tehdit ettiği zaman; ve Ezherî, Accâc’dan, bir yaban eşeğini ve dişilerini vasfederken şu beyti okudu:
تُعْطِـيهِ رَهْباها، إِذا تَرَهَّبَا،   على اضْطِمَارِ الكَشْحِ بَوْلاً زَغْرَبا،(1)
عُصارةَ الجَزْءِ الذي تَحَلَّبا
(1) “**الكشح**” sözü Ezherî’nin rivayetidir; tekmilede “**اللوح**” (vardır).

**رَهْباها**: onun korktuğu şey; nitekim **هالكٌ** ve **هَلْكَى** denir. **إِذا تَرَهَّبا**: tehdit ettikleri zaman. Leys dedi: **الرَّهْبُ**, hâyı cezmederek, **الرَّهَب**’de bir dildir; dedi ki:
Ve **الرَّهْباءُ**, **الرَّهَب**’den bir isimdir; dersin: Allah’tan **الرَّهْباءُ**, O’na **الرَّغْباءُ**. Ve duâ hadîsinde: **رَغْبةً ورَهْبةً إِليك**. **الرَّهْبةُ**: korku ve dehşet; **الرَّغْبةِ** ile **الرَّهْبةِ**’yi bir araya getirdi, sonra **الرَّغْبةَ**’yi tek başına işledi; daha önce **الرَّغْبةِ**’de geçtiği gibi. Büyük emzirme hadîsinde: “Böylece bir yıl kaldım, onu **رَهْبَتَه** sebebiyle rivayet etmiyordum”; İbnü’l-Esîr dedi: rivayette böyle geldi; yani onun **رَهْبَتِه**’si sebebiyle; mef‘ûl leh olarak mansuptur.

Ve **أرْهَبَه** ve **رَهَّبَه** ve **استَرْهَبَه**: onu korkuttu ve ürküttü.
Ve **اسْتَرْهَبَه**: onun korkusunu çağırdı; ta ki insanlar ondan korktu; bununla, Aziz ve Celîl’in şu sözü tefsir edildi: **واسْترْهَبُوهُم وجاؤُوا بسحْرٍ عظيمٍ**; yani onları korkuttular.

Behz b. Hakîm hadîsinde: “Ben **الرَّاهِـبةَ**’yi işitiyorum.” İbnü’l-Esîr dedi: o, korkutan; yani ürküten ve korkutan hâldir; bir rivayette: “Seni **راهِـباً** işitiyorum”; yani korkmuş.

Ve adam **تَرَهَّب** eder, Allah’tan korkan bir **راهِـب** olduğu zaman.
Ve **الرَّاهِبُ**: hücrede ibadet eden; Hristiyanların **رُهْبان**’ından biri; masdarı **الرَّهْبةُ** ve **الرَّهْبانِـيّةُ**’dir; cem‘i **الرُّهْبانُ**’dır; **الرَّهابِـنَةُ** hatadır. **الرُّهْبانُ** tekil ve çoğul olabilir; onu tekil yapan, onu **فُعْلانٍ** binası üzerine yapar; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
لو كَلَّمَتْ رُهْبانَ دَيْرٍ في القُلَلْ، *  لانْحَدَرَ الرُّهْبانُ يَسْعَى، فنَزَلْ
Dedi: sözün yönü, nûn ile çoğul olmasıdır; dedi: eğer tekil olan **الرُّهبانَ**’ı **رَهابِـينَ** ve **رَهابِنةً** diye çoğul yaparsan caizdir; ve eğer **رَهْبانِـيُّون** dersen doğru olur.

Cerîr, **رهبان**’ı çoğul yapan kimse hakkında dedi:
رُهْبانُ مَدْيَنَ، لو رَأَوْكَ، تَنَزَّلُوا، *  والعُصْمُ، من شَعَفِ العقُولِ، الفادِرُ
**وَعِلٌ**: akıllı dağ keçisi, dağa çıktı; **الفادِرُ**: dağ keçilerinin yaşlısı.

Ve **الرَّهْبانيةُ**: **الراهب**’in masdarıdır; isim **الرَّهْبانِـيَّةُ**’dir. Aziz tenzîlde: **وجعَلْنا في قُلُوب الذين اتَّبَعُوه رَأْفةً ورَحْمةً ورَهْبانيَّـةً ابْتَدَعوها، ما كَتَبْناها عليهم إِلا ابتغاء رِضوانِ اللّهِ**. Fârisî dedi: **رَهْبانِـيَّةً**, gizli bir fiille mansuptur; sanki şöyle dedi: “Ve **رَهْبانيَّةً** icat ettiler, onu icat ettiler”; âyetteki önceki mansuplara atıf olmaz; çünkü kalbe konulan şey icat edilmez. Ve gerçekten **تَرَهَّبَ** etti. **التَّرَهُّبُ**: ibadet; ve denildi: hücresinde ibadet. Dedi: **الرَّهْبانِـيَّة**’nin aslı **الرَّهْبةِ**’dendir; sonra miktardan artan ve onda aşırı giden şeye isim oldu. Ve Yüce’nin sözü: **ورَهْبانِـيَّةً ابْتَدَعُوها**’nın manası hakkında, Ebû İshâk dedi: iki ihtimal taşır: birincisi, “**ورَهْبانِـيَّةً ابْتَدَعُوها**” sözünde mana, “ve icat ettiler; icat ettikleri bir ruhbâniyeti” olmasıdır; nitekim “Zeyd’i ve Amr’ı gördüm; onu ikram ettim” dersin. Dedi: ve “**ما كتبناها عليهم**”ın manası: onlara asla yazılmadı. Ve “**إِلا ابتغاءَ رِضوان اللّه**”, hâ ve elife bedel olur; mana: “Onlara ancak Allah’ın rızasını aramak (için) yazdık.” Ve Allah’ın rızasını aramak, O’nun emrettiğine uymaktır; bu, Allah daha iyi bilir, bir veçhedir. Ve onda başka bir veçhe daha vardır: “**ابتدعوها**”; tefsirde geldiğine göre, krallarından sabredemeyecekleri şeyler görüyorlardı; derken mağaralar ve hücreler edindiler ve bunu icat ettiler; sonra kendilerine o gönüllü işi ilzam ettiklerinde ve ona girdiklerinde, tamamlaması onlara lâzım geldi; nitekim insan, kendine oruç kılarsa, ona farz kılınmamış olsa da, onu tamamlaması lâzım gelir.

Ve **الرَّهْبَنَةُ**: ondan **فَعْلَنَةٌ** yahut **فَعْلَلَةٌ**; nûnun aslîliği ve ziyadeliği takdirine göre. İbnü’l-Esîr dedi: **الرَّهْبانِـيَّةُ**, **الرَّهْبَنة**’ye nisbetlidir; elif ziyadesiyle. Hadîste: “İslâm’da **لا رَهْبانِـيَّةَ** yoktur”; o, hadım etmek ve zincirleri boyna geçirmek ve benzeri şeyler gibidir; **الرَّهابِنَةُ**’nin külfetle yaptığı şeylerdendir; Allah, azze ve celle, onu Muhammed ümmetinden, sallallahu aleyhi ve sellem, kaldırmıştır. İbnü’l-Esîr dedi: o, Hristiyanların **رَهْبَنة**’sindendir. Dedi: aslı **الرَّهْبةِ**’dendir: korku; dünya işlerinden boşalmak, lezzetlerini terk etmek, onda zühd, ehlinden uzaklaşmak ve meşakkatlerini gözetmekle **يَتَرَهَّبُون** ederlerdi; hatta onlardan kimi kendini hadım eder, boynuna zincir koyar ve bunun dışında azap çeşitleri (yapardı); derken Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, onu İslâm’dan nefyetti ve Müslümanları ondan nehyetti. Hadîste: “Size cihad gerekir; çünkü o, ümmetimin **رَهْبانِـيَّة**’sidir”; yani **الرُّهْبان** her ne kadar dünyayı terk edip onda zühd edip ondan boşalsalar da, Allah yolunda canı vermekten daha çok terk, daha çok zühd, daha çok boşalma yoktur; ve nitekim Hristiyanlarda **التَّرَهُّب**’den daha faziletli bir amel yoksa, İslâm’da da cihaddan daha faziletli amel yoktur; bunun için “İslâm’ın zirvesi, Allah yolunda cihaddır” dedi.

Ve deve **رَهَّبَ**: kalkmaya gider, sonra belindeki zayıflıktan çöker.
Ve **الرَّهْبَـى**: çok zayıf dişi deve; dedi ki:
ومِثْلِكِ رَهْبَـى، قَدْ تَرَكْتُ رَذِيَّةً، *  تُقَلِّبُ عَيْنَيْها، إِذا مَرَّ طائِرُ
Ve denildi: buradaki **رَهْبَـى** bir devenin adıdır; onu ancak bununla adlandırdı. Ve **الرَّهْبُ**: **الرَّهْبَـى** gibi. Şair dedi:
وأَلْواحُ رَهْبٍ، كأَنَّ النُّسوعَ  *  أَثْبَتْنَ، في الدَّفِّ منها، سِطارا
Ve denildi: **الرَّهْبُ**, yolculukta kullanılmış ve yorulmuş devedir; dişisi **رَهْبةٌ**’dir.

Ve adam **أَرْهَبَ** eder, **رَهْباً** bindiği zaman; o, yüksek devedir. Şairin sözüne gelince:
ولا بُدَّ مِن غَزْوَةٍ، بالـمَصِـيفِ، *  رَهْبٍ، تُكِلُّ الوَقاحَ الشَّكُورا
Şüphesiz **الرَّهْبَ**, gazvenin sıfatındandır; o, sırtı yorulmuş ve zayıflamış olandır.

Bir bedevîden nakledildi: “Falanın devesi **رَهَّبَتْ**, derken onun üzerine oturdu, ona **يُحابِـيها**”; yani yürüyüş onu yordu; derken onu yemledi ve ona iyi davrandı, ta ki nefsi ona geri döndü.

Ve **ناقةٌ رَهْبٌ**: zayıf/ince yapılı; ve denildi: **الرَّهْبُ**, kemikleri geniş, yaratılışı dolgun devedir; dedi ki:
رَهْبٌ، كبُنْيانِ الشَّـآمي، أَخْلَقُ
Ve **الرَّهْبُ**: ince ok; ve denildi: büyük. Ve **الرَّهْبُ**: ok uçlarının ince olanı; cem‘i **رِهابٌ**’dır; Ebû Züeyb dedi:
فَدَنا له رَبُّ الكِلابِ، بكَفِّه  *  بِـيضٌ رِهابٌ، رِيشُهُنّ مُقَزَّعُ
Ve Sahr el-Gayy el-Hüzelî dedi:
إِني سَيَنْهَى عَنّي وَعِـيدَهُمُ *  بِـيضٌ رِهابٌ، ومُجْنَـأٌ أُجُدُ
وصارِمٌ أُخْلِصَت خَشِـيبتُه، *  أَبيضُ مَهْوٌ، في مَتْنِه رُبَدُ
**الـمُجْنَـأُ**: kalkan. **الأُجْدُ**: sanatı sağlam olan; onu **جنأَ** maddesinde açıklamıştık.

Ve Yüce’nin sözü: **واضْمُمْ إِليكَ جَناحَك من الرَّهَبِ**; Ebû İshâk dedi: **الرُّهْبِ**’den. **الرَّهَبِ**, eğer hâ’yı cezmederse râ’yı dammeler; eğer hâ’yı harekelerse râ’yı fetha eder; ikisinin manası birdir; **الرُّشْدِ** ve **الرَّشَدِ** gibi. Dedi: buradaki **جَناحَك**’ın manası: **العَضُدُ** denir; ve bütün el için **جَناحٌ** denir. Ezherî dedi; ve Mukâtil, “**من الرَّهَبِ**” sözünde dedi: **الرَّهَبُ**, zırhının kol ağzıdır. Ezherî dedi: insanların çoğu, “**من الرَّهَب**” tefsirinde onun **الرَّهْبةِ** manasında olduğuna gittiler; eğer seleften bir imamı, **الرَّهَبَ**’ı kol ağzı yapan (şekilde) bulsaydım ona giderdim; çünkü o Arapçada sahihtir ve sözün ve tefsirin akışına daha benzer; Allah, ne murad ettiğini daha iyi bilir.

Ve **الرُّهْبُ**: kol ağzı(1)
(1) “**والرهب الكم**” sözü, **المحكم**’in bir nüshasında değildir; gördüğün gibi damme ile sonra sükûn iledir; hareke ile ضبط edilmesi ise **التهذيب** ve **التكملة**’de olandır; Mecd de onlara tâbi olmuştur. Denir: “Şeyi **في رُهْبِـي** koydum”; yani “kol ağzıma.” Ebû Amr: gömleğin kol ağzına **القُنُّ** ve **الرُّدْنُ** ve **الرَّهَبُ** ve **الخِلافُ** denir.
İbnü’l-A‘râbî: adam **أَرْهَبَ** eder, **رَهَبَه**’ini uzattığı zaman; yani kol ağzını.

Ve **الرُّهابةُ** ve **الرَّهابة** ( **السَّحابةِ** vezninde): göğüste büyük, karın üzerine çıkıntılı (şey); Cevherî dedi: dil gibidir; başkası dedi: sanki köpeğin dilinin ucu gibidir; cem‘i **رَهابٌ**’dır. Avf b. Mâlik hadîsinde: “İki kasığım ile **رَهابَتي** arası irinle dolması, şiirle dolmasından bana daha sevimlidir.” **الرَّهابةُ**, fetha ile: dil gibi bir kıkırdak; göğsün altına asılı, karın üzerine çıkıntılı. Hattâbî dedi: nûn ile rivayet edilir; o yanlıştır. Hadîste: “Bıçakları, onun **رَهابَتِه** ile midesi arasında döner gördüm.” İbnü’l-A‘râbî: **الرَّهابةُ**, midenin ucudur; **العُلْعُلُ**: **الرَّهابةِ** üzerine çıkıntı yapan kaburga ucudur. İbn Şümeyl dedi: göğsün üst kısmında onun **رَهابَتُه**’si vardır; dedi: o, üst kısmın aşağıdan dili gibidir; dedi: **القَصُّ** kemik iliğidir. Ebû Ubeyd, cimri babında: “cömertlik tabiatı olmaksızın verir” dedi; Ebû Zeyd dedi: bunun benzerinde şöyle denir: **رَهْباكَ خَيرٌ من رَغْباكَ**; yani senden korkması, seni sevmesinden hayırlıdır; ve bunun üzerine sana vermeye daha layıktır. Dedi: bunun benzeri: “saldırı, başkasını süt anne yapar.”

Ve denir: “Bunu **من رُهْباكَ** yaptım”; yani senin **رَهْبَتِك**’inden; ve **الرُّغْبَـى**: **الرَّغْبةُ**.
Dedi: ve denir: **رُهْباكَ خيرٌ من رُغْباكَ**, ikisinde de damme ile.

Ve **رَهْبَى**: bir yer. Ve **دارةُ رَهْبَـى**: orada bir yer. Ve **مُرْهِبٌ**: bir isim.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ه ب * * رَهِبَ * خاف وبابه طرب و * رَهْبةً * أيضا بالفتح و * رُهبا * بالضم ورجل * رَهَبُوتٌ * بفتح الهاء أي مرهوب يقال رهبوت خير من رحموت أي لأن تُرهب خير من أن تُرحم و * أرْهَبَهُ * و * اسْتَرْهَبَهُ * أخافه و * الرَّاهِبُ * المتعبد ومصدره * الرَّهْبَةُ * و * الرَّهبَانِيَّةُ * بفتح الراء فيهما و * التَّرَهُّبُ * التعبد

##### Türkçe

* ر ه ب * **رَهِبَ** korktu; ve babı **طرب**’dır; ve **رَهْبةً** (olarak) da; ayrıca fetha ile (yani) **رَهْبةً**; ve damme ile **رُهبا**. Ve bir adam **رَهَبُوتٌ** (hâ harfi fetha ile), yani korkulan; denir ki: **رهبوت** **خير**’dir **من** **رحموت**; yani çünkü korkutulman, merhamet olunmandan daha hayırlıdır. Ve **أرْهَبَهُ** ve **اسْتَرْهَبَهُ**: onu korkuttu. Ve **الرَّاهِبُ**: ibadete kapanan; ve onun masdarı **الرَّهْبَةُ**’dir. Ve **الرَّهبَانِيَّةُ**: ikisinde de **الراء** fetha ile. Ve **التَّرَهُّبُ**: ibadete kapanma.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رهب كعلم يرهب رهبة ورهبا بالضم والفتح ورهبا بالتحريك أي أن فيه ثلاث لغات ورهبانا بالضم، ويحرك الأخيران نقلهما الصغاني أي خاف أو مع تحرز، كما جزم به صاحب كشف الكشاف، ورهبه رهبا: خافه والاسم: الرهب بالضم والرهبى بالفتح ويضم ويمدان، ورهبوتى ورهبوت محركتين يقال: رهبوت خير من رحموت، أي لأن ترهب خير من أن ترحم ومثله: رهباك خير من رغباك، قاله الميداني، وقال المبرد رهبوتى خير من رحموتى، وقال الليث: الرهب - جزم - لغة في الرهب، قال: والرهبى اسم من الرهب تقول الرهبى من الله والرغبى إليه وأرهبه واسترهبه: أخافه وفزعه، واسترهبه: استدعى رهبته حتى رهبه الناس، وبذلك فسر قوله عز وجل  واسترهبوهم وجاؤوا بسحر عظيم  أي أرهبوهم وترهبه غيره إذا توعده، والراهبة: الحالة التي ترهب أي تفزع.
 والمرهوب: الأسد، كالراهب، والمرهوب: فرس الجميح بن الطماح الأسدي.
 والترهب: التعبد وقيل: التعبد في صومعة، وقد ترهب الرجل إذا صار راهبا يخشى الله تعالى: ورهب الجمل نهض ثم برك من ضعف بصلبه.
 والرهب كالرهبى: الناقة المهزولة جدا، قال الشاعر:
  وألواح رهب كأن الـنـسـو                      ع أثبتن في الدف منه سطارا وقال آخر:
  ومثلك رهبى قد تركت رذية                      تقلب عينيها إذا مر طـائر وقيل: رهبضى هاهنا اسم ناقة وإنما سماها بذلك، أو الرهب: الجملث الذي استعمل في السفر وكل، وقيل: هو الجملث العالي، والأنثى رهبة، وأرهب الرجل إذا ركبه، وناقة رهب: ضامر، وقيل: الرهب: العريض العظام المشبوح الخلق، قال:
  ورهب كبنيان الشآمي أخلق والرهب: السهم الرقيق، وقيل العظيم، والرهب: النصل الرقيق من نصال السهام ج رهاب كحبال قال أبو ذؤيب:
  قد ناله رب الكلاب بكفـه                      بيض رهاب ريشهن مقزع والرهب بالتحريك: الكم بلغة حمير، قال الزمخشري: هو من بدع التفاسير، وصرح في الجمهرة أنه غير ثبت، نقله شيخنا، وفي لسان العرب: قال أبو إسحاق الزجاج: قوله جل وعز  واضمم إليك جناحك من الرهب  والرهب، إذا جزم الهاء ضم الراء وإذا حرك الهاء فتح الراء، ومعناهما واحد، مثل الرشد والرشد، قال: ومعنى جناحك هاهنا يقال: العضد، ويقال: اليد كلها جناح، قال الأزهري: وقال مقاتل في قوله  من الرهب  هو كم مدرعته، قال الأزهري: وهو صحيح في العربية، والأشبة بسياق الكلام والتفسير والله أعلم بما أراد، ويقال: وضعت الشيء في رهبي، بالضم، أي في كمي، قال أبو عمرو: يقال لكم القميص: القن والردن والرهب والخلاف.

  والرهابة كالسحابة ويضم، وشدد هاءه الحرمازي أي مع الفتح والضم كما يعطيه الإطلاق: عظم وفي غيره من الأمهات: عظيم، بالتصغير في الصدر مشرف على البطن قال الجوهري وابن فارس: مثلث اللسان، وقال غيره: كأنه طرف لسان الكلب ج رهاب، كسحاب وفي حديث عوف بن مالك  لأن يمتليء ما بين عانتي إلى رهابتي قيحا أحب إلي من أن يمتلىء شعرا  الرهابة: غضروف كاللسان معلق في أسفل الصدر مشرف على البطن، قال الخطابي: ويروى بالنون، وهو غلط، وفي الحديث  فرأيت السكاكين تدور بين رهابته ومعدته  وعن ابن الأضعرابي: الرهابة: طرف المعدة، والعلعل: طرف الضلع الذي يشرف على الرهابة، وقال ابن شميل: في قص الصدر: رهابته، قال وهو لسان القص من أسفل، قال: والقص مشاش.
 والراهب المتعبد في الصومعة، واحد رهبان النصارى، ومصدره: الرهبة والرهبانية، جمعه الرهبان، والرهابنة خطأ، أو الرهبان بالضم قد يكون واحدا كما يكون جمعا، فمن جعله واحدا جعله على بناء فعلان، أنشد ابن الأعرابي:
  لو كلمت رهبان دير في القلل
  لانحدر الرهبان يسعى فنزل قال: ووجه الكلام أن يكون جمعا بالنون، قال وإن ج أي جمعت الرهبان الواحد رهابين ورهابنة جاز وإن قلت: رهبانون كان صوابا، وقال جرير فيمن جعل رهبضان جمعا:
  رهبان مدين لو رأوك تـنـزلـوا                      والعصم من شعف العقول الفادر يقال: وعل عاقل: صعد الجبل، والفادر: المسن من الوعول، وفي التنزيل  وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوها ما كتبناها عليهم  قال الفارسي: رهبانية منصوب بفعلس مضمر، كأنه قال: وابتدعوا رهبانية ابتدعوها، ولا يكون عطفا على ما قبله من المنصوب في الآية لأن ما وضع في القلب لا يبتدع، قال الفارسي: وأصل الرهبانية من الرهبة، ثم صارت اسما لما فضل عن المقدار وأفرط فيه، وقال ابن الأثير: والرهبانية منسوبة إلى الرهبنة بزيادة الألف، والرهبنة فعلنة من الرهبة، أو فعللة على تقدير أصلية النون، وفي الحديث  لا رهبانية في الإسلام  والرواية  لا زمام ولا خزام ولا رهبانية ولا تبتل ولا سياحة في الإسلام  هي كالاختصاء واعتناق السلاسل من الحديد ولبس المسوح وترك اللحم ومواصلة الصوم ونحوها مما كانت الرهابنة تتكلفه، وقد وضعه الله عز وجل عن أمة محمد صلى الله عليه وسلم. قال ابن الأثير: كانوا يترهبون بالتخلي من أشغال الدنيا، وترك ملاذها، والزهد فيها والعزلة عن أهلها، وتعمد مشاقها، وفي الحديث  عليكم بالجهاد فإنه رهبانية أمتي  .
 وعن ابن الأعرابي أرهب الرجل، إذا طال رهبه، أي كمه.
 والأرهاب، بالفتح: ما لا يصيد من الطير كالبغاث.
 والإرهاب بالكسر؛ الإزعاج والإخافة، تقول: ويقشعر الإهاب إذا وقع منه الإرهاب، والإرهاب أيضا: قدع الإبل عن الحوض وذيادها، وقد أرهب وهو مجاز، ومن المجاز أيضا قولهم: لم أرهب بك أي لم أسترب، كذا في الأساس.

  ورهبى كسكرضى: ع قال ذو الرمة:
  برهبى إلى روض القذاف إلى المعى                      إلى واحف تروادها ومـجـالـهـا ودارة رهبى: موضع آخر.
 وسموا راهبا ومرهبا كمحسن ومرهوبا وأبو البيان نبأ بن سعد الله بن راهب البهراني الحموي، وأبو عبد الله محمد بن أبي علي بن أبي الفتح بن الآمدي البغدادي الدمشقي الدار الرسام، محدثان، سمع الأخير بدمشق من أبي الحسين بن الموازيني وغيره، ذكرهما أبثو حامد الصابوني في ذيل الإكمال.
 ودجاجة بن زهوي بن علقمة بن مرهوب بن هاجر بن كعب بن بجالة: شاعر فارس.
 والراهب: قريتان بمصر، إحداهما في المنوفية والثانية في البحيرة.
 وحوض الراهب: أخرى من الدقهلية.
 وكوم الراهب في البهنساوية.
 والراهبين، بلفظ التثنية، من الغربية.
 والرهب: الناقة التي كل ظهرثها، وحكي عن أعرابي أنه قال: رهبت الناقة ترهيبا ويوجد في بعض الأصول ثلاثيا مجردا فقعد عليها يحاييها من المحاياة، أي جهدها السير فعلفها وأحسن إليها حتى ثابت: رجعت إليها نفسها، ومثله في لسان العرب.

##### Türkçe

**رهب** “**علم**” gibi: **يرهب**; **رهبة** ve **رهبا** (ضم ve فتح ile) ve **رهبا** (hareke ile) yani onda üç dil vardır; ve **رهبانا** (ضم ile); ve son ikisi harekelenir; ikisini de **الصغاني** nakletti; yani: korktu; yahut sakınma ile birlikte; nitekim **كشف الكشاف** sahibi bununla kesin hüküm vermiştir. Ve **رهبه رهبا**: ondan korktu; isim: **الرهب** (ضم ile) ve **الرهبى** (فتح ile) ve (ayrıca) ضم edilir ve ikisi de uzatılır. Ve **رهبوتى** ve **رهبوت** (ikisi de harekeli): denir ki: **رهبوت** **خير**’dir **من** **رحموت**; yani çünkü “korkutman” “merhamet etmen”den daha hayırlıdır. Ve bunun benzeri: **رهباك** **خير**’dir **من** **رغباك**; bunu **الميداني** söyledi. Ve **المبرد** dedi: **رهبوتى** **خير**’dir **من** **رحموتى**. Ve **الليث** dedi: **الرهب** — cezm ile — **الرهب**’de bir dildir. Dedi ki: ve **الرهبى** **الرهب**’den bir isimdir; dersin ki: **الرهبى** Allah’tan, **الرغبى** O’na (yöneliktir). Ve **أرهبه** ve **استرهبه**: onu korkuttu ve onu ürküttü. Ve **استرهبه**: onun korkusunu istedi; ta ki insanlar ondan korktu. Ve bununla, Aziz ve Celil olanın sözü tefsir edildi: **واسترهبوهم وجاؤوا بسحر عظيم**; yani: onları korkuttular. Ve **ترهبه** başkasını, onu tehdit ettiğinde (olur). Ve **الراهبة**: korkulan hâl; yani ürkülen (hâl).

Ve **المرهوب**: aslan; **الراهب** gibi. Ve **المرهوب**: **الجميح بن الطماح الأسدي**’nin atı.

Ve **الترهب**: ibadet etmek; ve denildi ki: bir **صومعة**’da ibadet etmek. Ve adam **ترهب** etti, Allah Teâlâ’dan korkan bir **راهب** olduğunda. Ve **رهب** deve: sırtındaki zayıflıktan dolayı kalktı, sonra çöktü.

Ve **الرهب** **الرهبى** gibi: çok zayıflamış dişi deve. Şair dedi ki:
وألواح **رهب** كأن الـنـسـو
ع أثبتن في الدف منه سطارا
Ve bir başkası dedi ki:
ومثلك **رهبى** قد تركت رذية
تقلب عينيها إذا مر طـائر
Ve denildi ki: **رهبضى** burada bir dişi devenin adıdır; ancak onu bununla adlandırdı. Yahut **الرهب**: yolculukta kullanılıp yiyen **الجملث**; ve denildi ki: o, yüksek **الجملث**’tir; dişisi **رهبة**’dir. Ve adam **أرهب** etti, ona bindiğinde. Ve **ناقة رهب**: zayıf. Ve denildi ki: **الرهب**: kemikleri geniş, yaratılışı yayvan, iri kemikli. Dedi ki:
ورهب كبنيان الشآمي أخلق
Ve **الرهب**: ince ok; ve denildi ki: büyük. Ve **الرهب**: okların uçlarından ince uç; çoğulu **رهاب**; **حبال** gibi. **أبو ذؤيب** dedi ki:
قد ناله رب الكلاب بكفـه
بيض **رهاب** ريشهن مقزع
Ve **الرهب** (hareke ile): **الكم**; **حمير** dilinde. **الزمخشري** dedi: o, tefsirlerin bidatlerindendir. Ve **الجمهرة**’de onun sabit olmadığı açıkça belirtildi; bunu şeyhimiz nakletti. Ve **لسان العرب**’da: **أبو إسحاق الزجاج** dedi: Celil ve Aziz olanın sözü: **واضمم إليك جناحك من الرهب**; **الرهب**, eğer **الهاء** cezm edilirse **الراء** ضم edilir; ve eğer **الهاء** harekelenirse **الراء** فتح edilir; ikisinin manası birdir; **الرشد** ve **الرشد** gibi. Dedi: ve burada **جناحك**’ın manası: **العضد** denir; ve bütün el’e **جناح** denir. **الأزهري** dedi: ve **مقاتل** şu sözünde: **من الرهب**; o, zırhının koludur. **الأزهري** dedi: ve o, Arapçada doğrudur; sözün sevkine ve tefsire daha uygun olan budur; Allah, ne murad ettiğini daha iyi bilir. Ve denir ki: **وضعت الشيء في رهبي** (ضم ile); yani kolumda. **أبو عمرو** dedi: gömleğin koluna denir: **القن** ve **الردن** ve **الرهب** ve **الخلاف**.

Ve **الرهابة** **السحابة** gibi; ve ضم edilir. Ve **الحرمازي** onun **هاء**’sını şeddeli yaptı; yani فتح ve ضم ile, mutlak kullanımın gerektirdiği üzere: büyük. Ve “ana kaynaklar”ın başkasında: büyük; صدر’da küçültme ile; karın üzerine çıkıntılı. **الجوهري** ve **ابن فارس** dedi: dilin üçlü (üç türlü okunuşu)dur. Ve başkası dedi: sanki köpeğin dilinin ucu gibidir; çoğulu **رهاب**; **سحاب** gibi. Ve **عوف بن مالك** hadîsinde: **لأن يمتليء ما بين عانتي إلى رهابتي قيحا أحب إلي من أن يمتلىء شعرا**; **الرهابة**: dil gibi bir kıkırdak; صدر’un altına asılı, karın üzerine çıkıntılı. **الخطابي** dedi: ve **النون** ile rivayet edilir; o yanlıştır. Ve hadîste: **فرأيت السكاكين تدور بين رهابته ومعدته**. Ve **ابن الأضعرابي**’den: **الرهابة**: midenin ucu. Ve **العلعل**: **الرهابة** üzerine çıkıntı yapan kaburga ucudur. Ve **ابن شميل** dedi: göğüs kemiğinin ucunda: **رهابته**; dedi ki: o, alttan göğüs kemiğinin dilidir. Dedi: ve **القص** kemik uçlarıdır.

Ve **الراهب**: **صومعة**’da ibadet eden; Hristiyanların **رهبان**’ının teki. Ve masdarı: **الرهبة** ve **الرهبانية**. Çoğulu **الرهبان**’dır. Ve **الرهابنة** hatadır. Yahut **الرهبان** (ضم ile) bazen tekil olabilir, tıpkı çoğul olduğu gibi. Kim onu tekil yaparsa onu **فعلان** vezni üzerine yapar. **ابن الأعرابي** şu beyti okudu:
لو كلمت **رهبان** دير في القلل
لانحدر **الرهبان** يسعى فنزل
Dedi: sözün yönü, **النون** ile çoğul olmasıdır. Dedi: ve eğer — yani — tekil **الرهبان**’ı **رهابين** ve **رهابنة** olarak çoğul yaparsan caizdir; ve eğer: **رهبانون** dersen doğru olur. Ve **جرير**, **رهبضان**’ı çoğul yapan kimse hakkında dedi ki:
**رهبان** مدين لو رأوك تـنـزلـوا
والعصم من شعف العقول الفادر
Denir ki: **وعل عاقل**: dağa çıktı. Ve **الفادر**: dağ keçilerinin yaşlısı. Ve تنزيل’de: **وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوها ما كتبناها عليهم**. **الفارسي** dedi: **رهبانية** gizli bir fiille mansuptur; sanki dedi ki: “ve bir **رهبانية** icat ettiler; onu icat ettiler.” Ve ayetteki önceki mansuba atıf olamaz; çünkü kalbe konulan şey icat edilmez. **الفارسي** dedi: ve **الرهبانية**’nın aslı **الرهبة**’dendir; sonra miktardan fazla olan ve onda aşırı gidilen şeye isim oldu. Ve **ابن الأثير** dedi: **الرهبانية**, **الرهبنة**’ye nispetlidir; ألف ziyadesiyle. Ve **الرهبنة**: **الرهبة**’den **فعلنة**’dir; yahut **النون**’un aslî olduğu takdirde **فعللة**’dir. Ve hadîste: **لا رهبانية في الإسلام**. Ve rivayet: **لا زمام ولا خزام ولا رهبانية ولا تبتل ولا سياحة في الإسلام**; o, hadım etme, demir zincirleri boyna geçirme, kaba yün giyme, eti terk etme, orucu peş peşe sürdürme ve benzerleri gibidir; **الرهابنة**’nin kendini zorladığı şeylerdendir. Allah عز وجل bunu Muhammed صلى الله عليه وسلم ümmetinden kaldırmıştır. **ابن الأثير** dedi: dünya işlerinden boşalmakla, lezzetlerini terk etmekle, onda zühd ile, halkından uzak durmakla, meşakkatlerini kasten yüklenmekle **يترهبون** ederlerdi. Ve hadîste: **عليكم بالجهاد فإنه رهبانية أمتي**.

Ve **ابن الأعرابي**’den: adam **أرهب** eder; **رهبه** uzadığında; yani kolu.

Ve **الأرهاب** (فتح ile): kuşlardan avlamayan şey; **البغاث** gibi.

Ve **الإرهاب** (kesr ile): rahatsız etme ve korkutma. Dersin ki: **ويقشعر الإهاب إذا وقع منه الإرهاب**; ondan **الإرهاب** vuku bulduğunda deri ürperir. Ve **الإرهاب** ayrıca: develeri havuzdan geri çevirmek ve onları uzaklaştırmak. Ve **أرهب** etti; bu mecazdır. Ve mecazdan da onların sözü: **لم أرهب بك**; yani senden şüphelenmedim; **الأساس**’ta böyledir.

Ve **رهبى** **سكرضى** gibi: bir yer. **ذو الرمة** dedi ki:
ب**رهبى** إلى روض القذاف إلى المعى
إلى واحف تروادها ومـجـالـهـا
Ve **دارة رهبى**: başka bir yer.

Ve **راهب** ve **مرهب**’i, **محسن** ve **مرهوبا** gibi ad yaptılar. Ve **أبو البيان نبأ بن سعد الله بن راهب البهراني الحموي** ve **أبو عبد الله محمد بن أبي علي بن أبي الفتح بن الآمدي البغدادي الدمشقي الدار الرسام**: iki muhaddis. Sonuncusu Şam’da **أبي الحسين بن الموازيني** ve başkasından işitti. İkisini **أبو حامد الصابوني** **ذيل الإكمال**’de zikretti.

Ve **دجاجة بن زهوي بن علقمة بن مرهوب بن هاجر بن كعب بن بجالة**: şair, süvari.

Ve **الراهب**: Mısır’da iki köy; biri **المنوفية**’de, ikincisi **البحيرة**’de.

Ve **حوض الراهب**: **الدقهلية**’den bir başkası.

Ve **كوم الراهب** **البهنساوية**’dedir.

Ve **الراهبين**, tesniye lafzıyla, **الغربية**’dendir.

Ve **الرهب**: sırtı yenmiş dişi deve. Bir bedevîden, onun şöyle dediği nakledildi: **رهبت الناقة ترهيبا**; ve bazı nüshalarda üçlü mücerred olarak bulunur: sonra onun üzerine oturdu, onu **يحاييها**; **المحاياة**’den; yani yürüyüşle onu yordu; sonra onu yemledi ve ona iyi davrandı; ta ki **ثابت** etti: canı ona geri döndü. Bunun benzeri **لسان العرب**’dadır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَهِبَ
1 رَهِبَ ذ , aor. رَهَبَ , inf. n. رَهَبٌ (S, A, * Msb, K) and رُهْبٌ (S, K) and رُهُبٌ (Ksh and Bd in xxviii. 32) and رَهْبٌ (K) and رَهْبَةٌ, (S, A, * K,) or this is a simple subst, (Msb,) and رُهْبَانٌ and رَهَبَانٌ, (K,) He feared: (S, A, Msb, K:) or he feared with caution. (TA.) You say, فِى قَلْبِى مِنْهُ رَهْبَةٌ and رَهَبٌ [In my heart is fear, or cautious fear, of him, or it]. (A.) ― -b2- And رَهِبَهُ, inf. n. رَهْبَةٌ (JK, Mgh) and رُهْبَةٌ and رُهْبٌ and رَهَبٌ; (JK;) [and app. رَهِبَ مِنْهُ, as seems to be indicated above;] He feared him, or it; (JK, Mgh;) [or feared him, or it, with caution;] namely, a thing. (JK.) -A2- See also the next paragraph, in two places.

2 رَهَّبَ see 4. ― -b2- [Hence, رهّبهُ عَنْ كَذَا, inf. n. تَرْهِيبٌ, He made him to have no desire for such a thing; to relinquish it, or abstain from it; contr. of رَغَّبَهُ فِيهِ: used in this sense by postclassical writers, and perhaps by classical authors also. ― -b3- And رهّبهُ He made him a رَاهِبِ, or monk: in this sense likewise used by post-classical writers; and mentioned by Golius as so used in El-Mekeen's History.] -A2- رَهَّبَ, said of a man, He was, or became, fatigued, tired, weary, or jaded. (JK.) And رهب, [so in the TA, app. رَهَّبَ, but perhaps ↓ رَهَبَ, without teshdeed,] said of a camel, He rose, and then lay down upon his breast, by reason of weakness in his back-bone. (TA.) You say also, رَهَّبَتِ النَّاقَةُ فَقَعَدَ يُحَايِيهَا, (K, TA,) [or, accord. to some copies of the K, يُحَابِيهَا,] inf. n. تَرْهِيبٌ, (K,) but in some copies the verb is an unaugmented triliteral, [app. ↓ رَهَبَت,] (TA,) The she-camel was fatigued, or jaded, by travel, so he sat feeding her and treating her well until her spirit returned to her. (K, * TA.) -A3- رُهِّبَ It (an iron head or blade of an arrow &c.) was rubbed [app. so as to be made thin: see رَهْبٌ]. (JK.)

ارهبهُ
4 ارهبهُ ذ (JK, S, A, K) and ↓ استرهبهُ (S, A, K) He, or it, frightened him, or caused him to fear; (S, K;) as also ↓ رهّبهُ: (MA:) or disquieted him, or agitated him, by frightening. (A.) You say, يَقْشَعِرُّ الاـِهَابُ اـِذَا وَقَعَ مِنْهُ الاـِرْهَابُ [The skin quivers when frightening befalls from him]. (A, TA.) And أَرْهَبَ النَّاسَ عَنْهُ بَأْسُهُ وَنَجْدَتُهُ (tropical:) [His valour and courage frightened men away from him]. (A.) And لَمْ أُرْهَبْ بِكَ [lit. I was not frightened by thee]; meaning (tropical:) I did not see in thee what induced in me doubt, or suspicion, or evil opinion. (A, TA.) And ارهب الاـِبِلَ, (JK, A,) inf. n. اـِرْهَابٌ, (JK, K,) (tropical:) He drove away, (A,) or repelled, (JK,) or withheld, (K,) the camels, (JK, A, K,) عَنِ الحَوَضِ [from the watering-trough or tank]. (A, K.) -A2- ارهب (said of a man, TA) also signifies He rode a camel such as is termed رَهْب. (K.) -A3- Also He was, or became, long in the رَهَب, i. e. sleeve. (IAar, K. *)

ترهّب
5 ترهّب ذ He (a man) became a رَاهِب [or monk], fearing God, or fearing God with reverence or awe: (TA:) or he devoted himself to religious services or exercises (JK, S, A, K) in his صَوْمَعَة [or cell]: (A:) or he (a monk) detached himself [from the world. or became a recluse,] for the purpose of devoting himself to religious services or exercises. (Msb.) -A2- ترهّبهُ He threatened him. (K.)

استرهبهُ
10 استرهبهُ ذ He called forth fear of him, so that men feared him. (TA.) وَاسْتَرْهَبُوهُمْ, in the Kur [vii. 113], has been expl. as meaning And they called forth fear of them, [i. e. of themselves,] so that men feared them. (TA.) ― -b2- See also 4.

رَهْبٌ
رَهْبٌ ذ An emaciated she-camel; (As, S, K;) or so [the fem.] رَهْبَةٌ: (JK:) or the former, a she-camel much emaciated; as also ↓ رَهْبَى; or, as some say, this last, occurring in a verse, is the name of a particular she-camel: and the first also signifies a she-camel lean, and lank in the belly: (TA:) or tall; applied to a he-camel; (K;) fem. with ة: (TA:) or one that has been used in journeying, and has become fatigued, or jaded; (JK, TA;) fem. with ة: and ↓ رَهْبَآءُ signifies a she-camel fatigued, or jaded: and the first, a he-camel large, wide in the belly-girth, broad in make between the shoulder-joints: (JK:) or wide in the bones, broad in make between the shoulder-joints. (TA.) ― -b2- Also A slender arrow: or a great arrow: (TA:) and a thin iron head or blade (S, K, TA) of an arrow: (S, TA:) pl. رِهَابٌ. (S, K.)

رُهْبٌ
رُهْبٌ ذ : see what next follows, in two places.

رَهَبٌ
رَهَبٌ ذ (Zj, K, TA) and ↓ رُهْبٌ (Zj, TA) A sleeve: (T, K:) accord. to Z, (TA,) of the dial. of Himyer; but one of the innovations of the expositions [of the Kur-لn]: (Ksh in xxviii. 32, and TA: [not, as Golius says, referring to the Ksh as his authority, of the dial. of the Arabs of El- Heereh:]) said in the Jm to be not of established authority: but signifying thus accord. to AA: and so accord. to Zj, (L, TA,) and Mukلtil, (T, L, TA,) in the Kur xxviii. 32; [though generally held to be there, accord. to all the various readings, (which are الرَّهَب and الرُّهْب and الرُّهُب and الرَّهْب,) an inf. n. of رَهِبَ;] and Az says that this is a correct meaning in Arabic, and the most agreeable with the context. (L, TA.) One says, ↓ وَضَعْتُ الشَّىْءَ فِى رُهْبِى, meaning I put the thing in my sleeve [to carry it therein, as is often done] (TA.)

رَهْبَةٌ
رَهْبَةٌ ذ : see what next follows: ― -b2- and see also رَهْبَانِيَّةٌ.

رَهْبَى
رَهْبَى ذ and ↓ رُهْبَى and ↓ رَهْبَآءُ and ↓ رُهْبَآءٌ [which last I write with tenween accord. to a general rule applying to words of the measure فُعْلَآء] and ↓ رَهَبُوتٌ and ↓ رَهَبُوتَى, each a simple subst., (K,) as also ↓ رَهْبَةٌ, (Msb, [but accord. to the S and K, this last is an inf. n. of رَهِبَ,]) signifying Fear: (Msb, K:) or fear with caution. (TA.) One says, خَيْرٌ مِنْ رَحَمْوتٍ ↓ رَهَبُوتٌ, (S, Meyd, K,) or, accord. to Mbr, خَيْرٌ مِنْ رَحَمُوتَى ↓ رَهَبُوتى, (Meyd,) [Fear is better than pity, or compassion,] meaning thy being feared is better than thy being pitied, or compassionated: (S, Meyd, K:) a proverb. (Meyd. [See 1 in art. رغب.]) And ↓ رُهْبَاكَ خَيْرٌ مِنْ رُغْبَاكَ, a similar prov. [expl. voce رَغِبَ]. (Meyd.) And مِنَ اللّٰهِ والرُّغْبَى اـِلَيْهِ ↓ الرُّهْبَى [also expl. voce رَغِبَ]. (Lth, TA.) -A2- For the first word, see also رَهْبٌ.

رُهْبَى
رُهْبَى ذ : see the next preceding paragraph, in three places.

رَهْبَآءُ
رَهْبَآءُ ذ : see رَهْبَى: -A2- and see also رَهْبٌ.

رُهْبَآءٌ
رُهْبَآءٌ ذ : see رَهْبَى.

رَهْبَانُ
رَهْبَانُ ذ Excessively fearful. (Bd in lvii. 27.)

رَهْبَنَةٌ
رَهْبَنَةٌ ذ : see رَهْبَانِيَّةٌ.

رَهَبُوتٌ
رَهَبُوتٌ ذ : see رَهْبَى, in two places. -A2- Also Fearful; applied to a man. (S.)

رَهَبُوتَى
رَهَبُوتَى ذ : see رَهْبَى, in two places.

رَهْبَانِيَّةٌ
رَهْبَانِيَّةٌ ذ , (JK, S, Mgh, Msb, K,) written in an exposition of the Makلmلt [of El-Hareeree] without teshdeed, (Mgh,) [Monkery; asceticism; the life, or state, of a monk or an ascetic;] the state of a رَاهِب, (A, Msb,) or Christian devotee; (Mgh;) the masdar of رَاهِبٌ, (JK, S, K,) as also ↓ رَهْبَةٌ: (S, K:) or it is originally from الرَّهْبَةُ; and by a secondary application is used as a noun signifying excess, or extravagance: (AAF, TA:) or it is from ↓ رَهْبَنَةٌ, [which has the same signification, of the measure فَعْلَنَةٌ from رَهْبَةٌ, or فَعْلَلَةٌ on the supposition that the ن is a radical letter: (IAth, TA:) or it signifies excess in religious services or exercises, and discipline, and the detaching oneself from mankind; and is from رَهْبَانُ, signifying “excessively fearful:” so in the Kur lvii. 27; where it is said, وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا, (Bd,) meaning وَابْتَدَعُوا رَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا [And they innovated excess &c.: they innovated it]: (AAF, Bd, TA:) and some read with damm, [رُهْبَانِيَّةً,] as though from رُهْبَانٌ, pl. of رَاهِبٌ. (Bd.) It is said in a trad., (TA,) لَا رَهْبَانِيَّةَ فِى الاـِسْلَامِ [There is no monkery in El-Islلm]; i. e., no such thing as the making oneself a eunuch, and putting chains upon one's neck, and wearing garments of hair-cloth, and abstaining from flesh-meat, and the like. (K.) And in another trad., عَلَيْكُمْ بِالْجِهَادِ فَاـِنَّهُ رُهْبَانِيَّةُ أُمَّتِى [Keep ye to the waging of war against the unbelievers, for it is the asceticism of my people]. (TA.)

رَهَابٌ
رَهَابٌ ذ and رُهَابٌ: see what next follows.

رَهَابَةٌ
رَهَابَةٌ ذ (S, K) and رُهَابَةٌ and ↓ رَهَّابَةٌ and رُهَّابَةٌ accord. to El-Hirmلzee, (K, TA,) [The ensiform cartilage, or lower extremity of the sternum;] a certain bone, (S, K,) or small bone, (TA,) in the breast, impending over the belly, (S, K, TA,) resembling the tongue, (S,) or like the extremity of the tongue of the dog: (TA:) or a certain cartilage, resembling the tongue, suspended in the lower part of the breast, impending over the belly: (TA:) the tongue of the sternum, at the lower part: (ISh, TA:) or, accord. to IAar, the extremity of the stomach: (TA:) pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ رَهَابٌ [and رُهَابٌ]. (K.)

رَهَّابَةٌ
رَهَّابَةٌ ذ and رُهَّابَةٌ: see what next precedes.

رَاهِبٌ
رَاهِبٌ ذ Fearing; [or a fearer; or fearing with caution; or a cautious fearer;] as in the phrase هُوَ رَاهِبٌ مِنَ اللّٰهِ [He is one who fears God; or a fearer of God; &c.]: whence the signification next following. (Msb.) ― -b2- A Christian [monk, ascetic, religious recluse, or] devotee; (Mgh, Msb;) one who devotes himself to religious services or exercises, in a صَوْمَعَة [or cell]; (TA;) one of the رُهْبَان of the Christians: (S, K:) [i. e.] the pl. is رُهْبَانٌ (A, Mgh, Msb) and رَهَبَةٌ; (A;) or, sometimes, رُهْبَانٌ is a sing.; (K;) as in the following ex., cited by IAar:
لَوْ كَلَّمَتْ رُهْبَانَ دَيْرٍ فِى القُلَلْ
لَانْحَدَرَ الرُّهْبَانُ يَسْعَى فَنَزَلْ
[If she spoke to a Christian monk in a monastery among the summits of a mountain, the Christian monk would come down running, and so descend]: but he says that the approved way is to use it as a pl.: (TA:) and رَهَابِينُ is a pl. (A, Msb, K) of رُهْبَانٌ, (K,) and رَهَابِنَةٌ is another pl. (A, K) of the same, and so is رُهْبَانُونَ. (K.) -A2- See also مَرْهُوبٌ.

رَاهِبَةٌ
رَاهِبَةٌ ذ A state, or condition, that frightens. (TA.)

أَرْهَابٌ
أَرْهَابٌ ذ Birds that are not rapacious; that do not prey. (K.) [App. so called because timid; as Golius supposes.]

مُرَهِّبٌ
مُرَهِّبٌ ذ , applied to a she-camel, [though of a masc. form,] Fatigued in her back. (TA. [See its verb, 2.])

مَرْهُوبٌ
مَرْهُوبٌ ذ Feared: (Mgh, Msb:) [or feared with caution:] applied to God. (Msb.) In the phrase لَبَّيْكَ مَرْهُوبٌ وَمَرْغُوبٌ اـِلَيْكَ [At thy service time after time: Thou art feared, and petitioned, or supplicated with humility, &c.], it is in the nom. case as the enunciative of an inchoative [أَنْتَ] suppressed. (Mgh.) ― -b2- [Hence,] المَرْهُوبُ, as also ↓ الرَّاهِبُ, [the latter in this case being like رَاضٍ in the sense of مَرْضِىٌّ,] The lion. (K.)

##### Türkçe

**رَهِبَ**
1 **رَهِبَ** ذ , muzâri‘i **رَهَبَ** , mastar ismi **رَهَبٌ** (S, A, * Msb, K) ve **رُهْبٌ** (S, K) ve **رُهُبٌ** (Ksh ve Bd’de xxviii. 32’de) ve **رَهْبٌ** (K) ve **رَهْبَةٌ**, (S, A, * K,) yahut bu, basit bir isimdir, (Msb,) ve **رُهْبَانٌ** ve **رَهَبَانٌ**, (K,) Korktu: (S, A, Msb, K:) yahut ihtiyatla korktu. (TA.) Dersin ki, **فِى قَلْبِى مِنْهُ رَهْبَةٌ** ve **رَهَبٌ** [Kalbimde ondan (yahut ondan dolayı) korku, yahut ihtiyatlı korku vardır]. (A.) ― -b2- Ve **رَهِبَهُ**, mastar ismi **رَهْبَةٌ** (JK, Mgh) ve **رُهْبَةٌ** ve **رُهْبٌ** ve **رَهَبٌ**; (JK;) [ve görünüşe göre **رَهِبَ مِنْهُ**; yukarıda işaret edilene göre;] Ondan korktu; (JK, Mgh;) [yahut ondan ihtiyatla korktu;] yani bir şeyden. (JK.) -A2- İki yerde, bir sonraki paragrafa da bak.

2 **رَهَّبَ** 4’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı, **رهّبهُ عَنْ كَذَا**, mastar ismi **تَرْهِيبٌ**, Ona böyle bir şeye karşı istek bırakmadı; onu terk ettirdi, yahut ondan sakındırdı; **رَغَّبَهُ فِيهِ**’in zıddı: bu mânada müteahhir (postclassical) yazarlarca kullanılır, belki klasik müelliflerce de. ― -b3- Ve **رهّبهُ** Onu bir **رَاهِبِ** yaptı, yahut keşiş yaptı: bu mânada da müteahhir yazarlarca kullanılır; ve Golius tarafından El-Mekeen’in Tarihi’nde böyle kullanıldığı zikredilmiştir.] -A2- **رَهَّبَ**, bir adam hakkında denildiğinde, Yoruldu, bitkin düştü, usanmış oldu, yıprandı. (JK.) Ve **رهب**, [TA’da böyle; görünüşe göre **رَهَّبَ**; fakat belki de şeddesiz ↓ **رَهَبَ**] bir deve hakkında denildiğinde, Sırt kemiğindeki zayıflık sebebiyle kalktı, sonra göğsü üzerine çöktü. (TA.) Yine dersin ki, **رَهَّبَتِ النَّاقَةُ فَقَعَدَ يُحَايِيهَا**, (K, TA,) [yahut K’nın bazı nüshalarına göre, **يُحَابِيهَا**,] mastar ismi **تَرْهِيبٌ**, (K,) fakat bazı nüshalarda fiil artırımsız üçlüdür, [görünüşe göre ↓ **رَهَبَت**], (TA,) Dişi deve yolculukla yoruldu, yahut yıprandı; bunun üzerine o, ruhu kendisine dönünceye kadar oturup onu yemledi ve ona iyi davrandı. (K, * TA.) -A3- **رُهِّبَ** O (okun demir başı yahut ağzı vb.) ovuldu [görünüşe göre inceltilmek üzere: **رَهْبٌ**’e bak]. (JK.)

**ارهبهُ**
4 **ارهبهُ** ذ (JK, S, A, K) ve ↓ **استرهبهُ** (S, A, K) O, yahut o şey, onu korkuttu, yahut ona korku verdi; (S, K;) bunun gibi ↓ **رهّبهُ**: (MA:) yahut onu korkutarak huzursuz etti, yahut tedirgin etti. (A.) Dersin ki, **يَقْشَعِرُّ الاـِهَابُ اـِذَا وَقَعَ مِنْهُ الاـِرْهَابُ** [Derisi, ondan korkutma vuku bulduğunda ürperir]. (A, TA.) Ve **أَرْهَبَ النَّاسَ عَنْهُ بَأْسُهُ وَنَجْدَتُهُ** (mecaz:) [Onun yiğitliği ve cesareti insanları ondan uzaklaştırdı]. (A.) Ve **لَمْ أُرْهَبْ بِكَ** [lafzen: Seninle korkutulmadım]; mânası (mecaz:) Sende bende şüpheyi, yahut kuşkuyu, yahut kötü zannı doğuran şeyi görmedim. (A, TA.) Ve **ارهب الاـِبِلَ**, (JK, A,) mastar ismi **اـِرْهَابٌ**, (JK, K,) (mecaz:) Develeri (A,) yahut geri püskürttü, (JK,) yahut alıkoydu, (K,) (JK, A, K,) **عَنِ الحَوَضِ** [su yalaklığından yahut havuzdan]. (A, K.) -A2- **ارهب** (bir adam hakkında, TA) ayrıca, **رَهْب** denilen türden bir deveye bindi demektir. (K.) -A3- Ayrıca, **رَهَب** yani yen içinde uzun oldu, yahut uzunlaştı. (IAar, K. *)

**ترهّب**
5 **ترهّب** ذ O (adam) bir **رَاهِب** [yahut keşiş] oldu; Allah’tan korkan, yahut Allah’tan saygı yahut heybet ile korkan: (TA:) yahut **صَوْمَعَة**’sinde [yahut hücresinde] ibadetlere yahut dinî riyazetlere kendini verdi (JK, S, A, K): (A:) yahut o (keşiş) ibadetlere yahut dinî riyazetlere kendini vermek maksadıyla [dünyadan] ayrıldı [yahut inzivaya çekildi]. (Msb.) -A2- **ترهّبهُ** Ona tehditte bulundu. (K.)

**استرهبهُ**
10 **استرهبهُ** ذ Ondan korku ortaya çıkardı; böylece insanlar ondan korktu. (TA.) Kur’ân’da [vii. 113] **وَاسْتَرْهَبُوهُمْ**, “Onlardan (yani kendilerinden) korku ortaya çıkardılar; böylece insanlar onlardan korktu” diye açıklanmıştır. (TA.) ― -b2- 4’e de bak.

**رَهْبٌ**
**رَهْبٌ** ذ Zayıflamış bir dişi deve; (As, S, K;) yahut [dişisi] böyle **رَهْبَةٌ**: (JK:) yahut birincisi, çok zayıflamış bir dişi deve; bunun gibi ↓ **رَهْبَى**; yahut bazılarına göre, şiirde geçen bu sonuncu, belirli bir dişi devenin adıdır: ve birincisi ayrıca, karnı ince ve sarkık bir dişi deve demektir: (TA:) yahut uzun boylu; erkek deveye uygulanır; (K;) dişisi ة ile: (TA:) yahut yolculukta kullanılmış ve yorulmuş yahut yıpranmış olan; (JK, TA;) dişisi ة ile: ve ↓ **رَهْبَآءُ** yorulmuş yahut yıpranmış bir dişi deve demektir: ve birincisi, karın çevresi büyük, omuz eklemleri arasında yapısı geniş bir erkek deve demektir: (JK:) yahut kemikleri geniş, omuz eklemleri arasında yapısı geniş. (TA.) ― -b2- Ayrıca ince bir ok: yahut büyük bir ok: (TA:) ve okun ince bir demir başı yahut ağzı (S, K, TA): (S, TA:) çoğulu **رِهَابٌ**. (S, K.)

**رُهْبٌ**
**رُهْبٌ** ذ : İki yerde, hemen ardından gelene bak.

**رَهَبٌ**
**رَهَبٌ** ذ (Zj, K, TA) ve ↓ **رُهْبٌ** (Zj, TA) Bir yen: (T, K:) Z’ye göre, (TA,) Himyer lehçesindendir; fakat Kur’ân tefsirlerinin yeniliklerinden biridir: (Ksh’de xxviii. 32’de, ve TA’da: [Golius’un dediği gibi, Ksh’yi delil göstererek El-Heereh Araplarının lehçesi değildir:]) Jm’de, sabit bir otoriteye dayanmayan denilmiştir: fakat AA’ya göre bu mânaya gelir: ve böylece Zj’ye göre de, (L, TA,) ve Mukātil’e göre, (T, L, TA,) Kur’ân xxviii. 32’de; [her ne kadar genellikle orada, bütün kıraat vecihlerine göre (ki onlar **الرَّهَب** ve **الرُّهْب** ve **الرُّهُب** ve **الرَّهْب**’dir), **رَهِبَ**’ın mastar ismi kabul edilse de;] ve Az der ki bu, Arapçada doğru bir mânadır ve bağlamla en uygun olanıdır. (L, TA.) Bir kimse der ki, ↓ **وَضَعْتُ الشَّىْءَ فِى رُهْبِى**, mânası: Şeyi yenimin içine koydum [onu orada taşımak için; çoğu kez böyle yapılır]. (TA.)

**رَهْبَةٌ**
**رَهْبَةٌ** ذ : Hemen ardından gelene bak: ― -b2- ve ayrıca **رَهْبَانِيَّةٌ**’ye de bak.

**رَهْبَى**
**رَهْبَى** ذ ve ↓ **رُهْبَى** ve ↓ **رَهْبَآءُ** ve ↓ **رُهْبَآءٌ** [bu sonuncuyu, فُعْلَآء veznindeki kelimelere uygulanan genel bir kaideye göre tenvinli yazarım] ve ↓ **رَهَبُوتٌ** ve ↓ **رَهَبُوتَى**, her biri basit bir isimdir, (K,) bunun gibi ↓ **رَهْبَةٌ**, (Msb, [fakat S ve K’ya göre bu sonuncu **رَهِبَ**’ın mastar ismidir,]) Korku mânasındadır: (Msb, K:) yahut ihtiyatla korku. (TA.) Bir kimse der ki, **خَيْرٌ مِنْ رَحَمْوتٍ** ↓ **رَهَبُوتٌ**, (S, Meyd, K,) yahut Mbr’ye göre, **خَيْرٌ مِنْ رَحَمُوتَى** ↓ **رَهَبُوتى**, (Meyd,) [Korku, acımadan yahut merhametten daha hayırlıdır,] mânası: senin korkulman, sana acınmasından yahut sana merhamet edilmesinden daha hayırlıdır: (S, Meyd, K:) bir darb-ı meseldir. (Meyd. [رغب maddesinde 1’e bak.]) Ve ↓ **رُهْبَاكَ خَيْرٌ مِنْ رُغْبَاكَ**, benzer bir darb-ı mesel [**رَغِبَ** maddesinde açıklanmıştır]. (Meyd.) Ve **مِنَ اللّٰهِ والرُّغْبَى اـِلَيْهِ** ↓ **الرُّهْبَى** [**رَغِبَ** maddesinde de açıklanmıştır]. (Lth, TA.) -A2- Birinci kelime için, **رَهْبٌ**’e de bak.

**رُهْبَى**
**رُهْبَى** ذ : Üç yerde, bir önceki paragrafa bak.

**رَهْبَآءُ**
**رَهْبَآءُ** ذ : **رَهْبَى**’ya bak: -A2- ve ayrıca **رَهْبٌ**’e de bak.

**رُهْبَآءٌ**
**رُهْبَآءٌ** ذ : **رَهْبَى**’ya bak.

**رَهْبَانُ**
**رَهْبَانُ** ذ Aşırı derecede korkak. (Bd’de lvii. 27.)

**رَهْبَنَةٌ**
**رَهْبَنَةٌ** ذ : **رَهْبَانِيَّةٌ**’ye bak.

**رَهَبُوتٌ**
**رَهَبُوتٌ** ذ : İki yerde, **رَهْبَى**’ya bak. -A2- Ayrıca korkak; bir adama uygulanır. (S.)

**رَهَبُوتَى**
**رَهَبُوتَى** ذ : İki yerde, **رَهْبَى**’ya bak.

**رَهْبَانِيَّةٌ**
**رَهْبَانِيَّةٌ** ذ , (JK, S, Mgh, Msb, K,) Makāmāt şerhlerinden birinde şeddesiz yazılmıştır, (Mgh,) [Keşişlik; zühd; bir keşişin yahut zâhidin hayatı yahut hâli;] bir **رَاهِب**’in hâli, (A, Msb,) yahut Hristiyan âbidin; (Mgh;) **رَاهِبٌ**’in mastarıdır, (JK, S, K,) bunun gibi ↓ **رَهْبَةٌ**: (S, K:) yahut aslı **الرَّهْبَةُ**’dendir; ve ikincil bir uygulamayla, aşırılık yahut taşkınlık mânasında bir isim olarak kullanılır: (AAF, TA:) yahut ↓ **رَهْبَنَةٌ**’dendir, [ki aynı mânadadır; **رَهْبَةٌ**’den فَعْلَنَةٌ vezninde; yahut ن’nin aslî harf olduğu varsayımıyla فَعْلَلَةٌ: (IAth, TA:) yahut ibadetlerde yahut riyazetlerde ve disiplinte aşırılık ve insanlardan ayrılıp uzaklaşma mânasınadır; ve “aşırı derecede korkak” mânasındaki **رَهْبَانُ**’dandır: Kur’ân lvii. 27’de böyledir; orada **وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا**, (Bd,) denilmiştir; mânası **وَابْتَدَعُوا رَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا** [Ve aşırılığı vb. icat ettiler: onu icat ettiler]: (AAF, Bd, TA:) ve bazıları damme ile okur, [**رُهْبَانِيَّةً**,] sanki **رُهْبَانٌ**’dan; **رَاهِبٌ**’in çoğulu. (Bd.) Bir hadiste denilmiştir, (TA,) **لَا رَهْبَانِيَّةَ فِى الاـِسْلَامِ** [İslâm’da keşişlik yoktur]; yani kişinin kendini hadım etmesi, boynuna zincirler takması, kıldan dokunmuş elbiseler giymesi, et yemekten sakınması ve benzeri yoktur. (K.) Ve başka bir hadiste, **عَلَيْكُمْ بِالْجِهَادِ فَاـِنَّهُ رُهْبَانِيَّةُ أُمَّتِى** [Kâfirlere karşı cihada sarılın; çünkü o, ümmetimin zühdüdür]. (TA.)

**رَهَابٌ**
**رَهَابٌ** ذ ve **رُهَابٌ**: Hemen ardından gelene bak.

**رَهَابَةٌ**
**رَهَابَةٌ** ذ (S, K) ve **رُهَابَةٌ** ve ↓ **رَهَّابَةٌ** ve El-Hirmāzee’ye göre **رُهَّابَةٌ**, (K, TA,) [Kılıç biçimli kıkırdak; yahut sternumun alt ucu;] göğüste, (S, K,) yahut küçük bir kemik, (TA,) karın üzerine sarkmış, (S, K, TA,) dile benzeyen, (S,) yahut köpeğin dilinin ucuna benzer: (TA:) yahut göğsün alt kısmında, karın üzerine sarkmış, dile benzeyen belirli bir kıkırdak: (TA:) sternumun alt kısmındaki dil: (ISh, TA:) yahut IAar’a göre midenin ucu: (TA:) çoğulu [yahut daha doğrusu cins ismi] ↓ **رَهَابٌ** [ve **رُهَابٌ**]. (K.)

**رَهَّابَةٌ**
**رَهَّابَةٌ** ذ ve **رُهَّابَةٌ**: Hemen önce gelene bak.

**رَاهِبٌ**
**رَاهِبٌ** ذ Korkan; [yahut korkan kimse; yahut ihtiyatla korkan; yahut ihtiyatla korkan kimse;] **هُوَ رَاهِبٌ مِنَ اللّٰهِ** [O, Allah’tan korkandır; yahut Allah’tan korkan kimse; vb.] sözünde olduğu gibi: buradan, hemen ardından gelen mânaya geçer. (Msb.) ― -b2- Bir Hristiyan [keşiş, zâhid, dinî inzivacı, yahut] âbid; (Mgh, Msb;) **صَوْمَعَة**’de [yahut hücrede] ibadetlere yahut riyazetlere kendini veren; (TA;) Hristiyanların **رُهْبَان**’ından biri: (S, K:) [yani] çoğulu **رُهْبَانٌ** (A, Mgh, Msb) ve **رَهَبَةٌ**’dir; (A;) yahut bazen **رُهْبَانٌ** tekildir; (K;) IAar’ın naklettiği şu örnekte olduğu gibi:
**لَوْ كَلَّمَتْ رُهْبَانَ دَيْرٍ فِى القُلَلْ**
**لَانْحَدَرَ الرُّهْبَانُ يَسْعَى فَنَزَلْ**
[Eğer o, dağ zirveleri arasındaki bir manastırda bir Hristiyan keşişe konuşsa, Hristiyan keşiş koşarak iner ve böylece aşağıya inerdi]: fakat o der ki, makbul olan yol onu çoğul olarak kullanmaktır: (TA:) ve **رَهَابِينُ**, (A, Msb, K) **رُهْبَانٌ**’un (K,) bir çoğuludur; ve **رَهَابِنَةٌ** aynı kelimenin başka bir çoğuludur (A, K) ve **رُهْبَانُونَ** da böyledir. (K.) -A2- **مَرْهُوبٌ**’a da bak.

**رَاهِبَةٌ**
**رَاهِبَةٌ** ذ Korkutan bir hâl yahut durum. (TA.)

**أَرْهَابٌ**
**أَرْهَابٌ** ذ Yırtıcı olmayan; avlanmayan kuşlar. (K.)

**مُرَهِّبٌ**
**مُرَهِّبٌ** ذ , dişi deveye uygulanır, [her ne kadar müzekker kalıbında olsa da,] Sırtında yorgun. (TA. [Fiiline bak, 2.])

**مَرْهُوبٌ**
**مَرْهُوبٌ** ذ Korkulan: (Mgh, Msb:) [yahut ihtiyatla korkulan:] Allah’a uygulanır. (Msb.) **لَبَّيْكَ مَرْهُوبٌ وَمَرْغُوبٌ اـِلَيْكَ** [Buyruğundayım tekrar tekrar: Sen korkulansın ve sana (alçakgönüllülükle) istekle yönelinendir, vb.] sözünde, gizlenmiş bir başlangıcın [**أَنْتَ**] haberinin mübtedâsı olarak merfûdur. (Mgh.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **المَرْهُوبُ**, bunun gibi ↓ **الرَّاهِبُ**, [bu durumda ikincisi, مَرْضِىٌّ mânasında **رَاضٍ** gibidir,] Aslan. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَهِبَ
رَهِبَ A ( n. ac. رَهْب 1 ,  رَهْبَة 1t ,  رُهْب 3 ,  رَهَب 4 ,  رُهْبَاْن 35 ,  رَهَبَاْن 36 ),
a.  Feared, dreaded.

أَرْهَبَ
أَرْهَبَ IV ,
a.  Frightened, terrified, alarmed.

b.  Rode a lean camel.

c.  Had long sleeves.

تَرَهَّبَ
تَرَهَّبَ V ,
a.  see IV (a) .

b.  Devoted himself to a religious life; became a monk.

اِسْتَرْهَبَ
اِسْتَرْهَبَ X ,
a.  see IV (a) .

رَهْب
رَهْب 1 , ( pl. رِهَاْب 23 ),
a.  Lean, lank camel.

b.  Sharp arrow-head.

رَهْبَة
رَهْبَة 1t ,
a.  Fear, dread; alarm, fright.

رَهَب
رَهَب 4 ,
a.  Sleeve.

رَاْهِب
رَاْهِب 21 , ( pl. رُهْبَاْن 35 ),
a.  Ascetic, monk.

رَاْهِبَة
رَاْهِبَة 21t ,
a.  Nun.

رَهِيْب
رَهِيْب 25 ,
a.  Formidable, redoubtable; dreadful, terrible.

رَهْبَاْنِيَّة
رَهْبَاْنِيَّة 33yit ,
a.  Asceticism, monarchism, monastic life.

رُهْبَاْن
رُهْبَاْن 35 , ( pl. رَهَابِيْن ),
a.  Ascetic, monk.

رُهْبَاْنِيَّة
رُهْبَاْنِيَّة 35yit ,
a.  see 33yit .

##### Türkçe

رَهِبَ
**رَهِبَ** A ( i. ac. **رَهْب** 1 , **رَهْبَة** 1t , **رُهْب** 3 , **رَهَب** 4 , **رُهْبَاْن** 35 , **رَهَبَاْن** 36 ),
a. Korktu, ürktü.

أَرْهَبَ
**أَرْهَبَ** IV ,
a. Korkuttu, dehşete düşürdü, alarma geçirdi.

b. Zayıf bir deveye bindi.

c. Uzun yenleri oldu.

تَرَهَّبَ
**تَرَهَّبَ** V ,
a. IV (a)’ya bak.

b. Kendini dinî bir hayata adadı; rahip oldu.

اِسْتَرْهَبَ
**اِسْتَرْهَبَ** X ,
a. IV (a)’ya bak.

رَهْب
**رَهْب** 1 , ( çoğ. **رِهَاْب** 23 ),
a. Zayıf, cılız deve.

b. Keskin ok ucu.

رَهْبَة
**رَهْبَة** 1t ,
a. Korku, ürküntü; alarm, korkutma.

رَهَب
**رَهَب** 4 ,
a. Yen.

رَاْهِب
**رَاْهِب** 21 , ( çoğ. **رُهْبَاْن** 35 ),
a. Zâhid, rahip.

رَاْهِبَة
**رَاْهِبَة** 21t ,
a. Rahibe.

رَهِيْب
**رَهِيْب** 25 ,
a. Heybetli, korkulan; korkunç, dehşetli.

رَهْبَاْنِيَّة
**رَهْبَاْنِيَّة** 33yit ,
a. Zühd, rahiplik, manastır hayatı.

رُهْبَاْن
**رُهْبَاْن** 35 , ( çoğ. **رَهَابِيْن** ),
a. Zâhid, rahip.

رُهْبَاْنِيَّة
**رُهْبَاْنِيَّة** 35yit ,
a. 33yit’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رهب
رَهِبَ - يَرْهَبُ - رَهَب - رَهَباً - رَهْبَانِيَّة - رَاهِب - رُهْبَان - أَرْهَبَ - يُرْهِبُ - اسْتَرْهَبَ - يَسْتَرهِبُ
رَهِبَ - يَرْهَبُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: ضد " رَغِبَ ": يريد ولكنه لا ينفذ إرادته خوفاً وحذراً: يُحْجِم ولا يُقْبِل على فعل أمر يريده حذراً وخوفاً من عواقب وخيمة من الكائن أو الشيء أو الأمر الذي يرهبه: يريد مع تعزيز إمتاعي سلبي: يريد إنفاذ فعل أو قرار، فيضع تصوراَ ومخططاً له، ويضع هذا المخطط أو برنامج العمل في حالة انتظار لبدء التنفيذ خوفاً وحذراً من كائن أو شيء أو أمر
رَهِبَ - يَرْهَبُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً + لـِ كائن: يرهبه لأجل أمر الكائن وتوجيهه: يرهبه بحسب أمر الكائن وتوجيهه:
﴿وفي نسختها هدى ورحمة للذين هم لربهم يرهبون﴾: للذين يرهبون أمور وأشياء تنفيذا لأمر ربهم
رَهَب: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من" رَهِبَ - يَرْهَبُ ": الإرادة التي لا تنفذ خوفاً وحذراً
رَهَباً: حال من " رَهَب ": بشكل يتصف فيه الفعل بالرهب: بالحذر والخوف من عواقب وخيمة
﴿ويدعوننا رغبا ورهبا﴾يدعوننا رهباً: يطلبون من الله العون لإنفاذ عمل، وهم حذرون خائفون من احتمال الخطا والذنب في هذا العمل: يدعونه لعونهم لتنفيذ إرادة فيها تردد وخوف، أو يدعون الله راغبين في رحمته، راهبين سخطه
رَهْبانِيَّة: اسم فعل من " رَهِبَ - يَرْهَبُ ": أسلوب ونمط من التصرف والفعل يحكمه الرهب: إرادة خائفة ومترددة وحذرة من الوقوع في الخطيئة: وهي عرفاً تجنب الكثير من الحلال خوفاً من الوقوع بالحرام من باب سد الذرائع، كالامتناع عن النكاح  للخوف من الانشغال عن الله، والامتناع عن الاختلاط بالناس وبالتالي الانعزال في دير الرهبان لتجنب احتمال الوقوع بالخطأ عند الاختلاط بالناس، والاختصاء للخوف من الوقوع بالزنى، وكلها من باب سد الذرائع
رَاهِب: اسم فاعل صفة مشبهة من " رَهِبَ - يَرْهَبُ ": من تكون إرادته معززة سلبيا ًبالخوف، مثلاً: من أن يكون الفعل مما يغضب الرب ولا يرضيه: إرادة مترددة وحذرة من الوقوع بالخطيئة: وهو اصطلاحاً أحد الذين تبنوا الرهبانية كسلوك في حياتهم
رُهْبَان: جمع " رَاهِب"
أَرْهَبَ - يُرْهِبُ: على وزن " أفعل " من " رَهِبَ - يَرْهَبُ ": جعله " يَرْهَبُ ": جعل إرادته معززة سلبياً بالخوف من حصول الألم والضرر نتيجة الفعل: جعله يتردد بالفعل والعمل بتخويفه من أن عمله وفعله سينجم عنه ضرر وألم
﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم﴾: لتجعلوهم يترددون بالفعل والعمل الحربي والعدائي بتخويفهم من أن عملهم وفعلهم سينجم عنه ضرر وألم، وهي سياسة الحفاظ على السلم بالردع المتبادل والتوازن الاستراتيجي بالقوة العسكرية بالمفهوم الحاضر
اسْتَرْهَبَ - يَسْتَرهِبُ:+ كائن +نفسه أو غيره: على وزن " استفعل " من " رَهِبَ - يَرْهَبُ ": سعى وطلب وتمنى أن " تَرْهَبُ " نَفْسُهُ ، أو أن " يَرْهَبُ " غيره شيئاً أو أمراً: جعله في موقف ينجم عنه الرهبة ذاتياً: يضعه في جو عام من التخويف والتهويل  بحيث يقبل أن تتحول إرادته إلى إرادة مترددة لا تفعل شيئا: سلبه الإرادة بالتخويف والتهويل
﴿قال ألقوا فلما ألقوا سحروا أعين الناس واسترهبوهم وجاءوا بسحر عظيم﴾
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الميل للقيام بفعل مع الخوف والخشية من الفشل أو المكروه"، وهي:
رَهِبَ - يَرْهَبُ، خَافَ - يَخَافُ، خَشيَ - يَخْشَى، نَذِرَ - يَنْذَرُ، حَذِرَ - يَحْذَرُ، شَفِقَ - يَشْفَقُ
يرَهَبَ + كائن + كائناً
 	﴿يابني إسرائيل اذكروا نعمتي التي أنعمت عليكم وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم وإياي فارهبوني (40)﴾ البقرة ﴿وقال الله لا تتخذوا إلهين اثنين إنما هو إله واحد فإياي فارهبوني (51)﴾ النحل
يرَهبَ + كائن + لـِ كائن
 ﴿ولما سكت عن موسى الغضب أخذ الألواح وفي نسختها هدى ورحمة للذين هم لربهم يرهبون (154)﴾ الأعراف
رَهَباً - رَهَبُ
 ﴿فاستجبنا له ووهبنا له يحيى وأصلحنا له زوجه إنهم كانوا يسارعون في الخيرات ويدعوننا رغبا ورهبا وكانوا لنا خاشعين(90)﴾ الأنبياء
 	﴿اسلك يدك في جيبك تخرج بيضاء من غير سوء واضمم إليك جناحك من الرهب فذانك برهانان من ربك إلى فرعون وملئه إنهم كانوا قوما فاسقين(32)﴾ القصص
راهب - رهبان
 ﴿اتخذوا أحبارهم ورهبانهم أربابا من دون الله والمسيح ابن مريم وما أمروا إلا ليعبدوا إلها واحدا لا إله إلا هو سبحانه عما يشركون(31)﴾ التوبة ﴿ياأيها الذين آمنوا إن كثيرا من الأحبار والرهبان ليأكلون أموال الناس بالباطل ويصدون عن سبيل الله والذين يكنزون الذهب والفضة ولا ينفقونها في سبيل الله فبشرهم بعذاب أليم (34)﴾ التوبة
 	﴿لتجدن أشد الناس عداوة للذين آمنوا اليهود والذين أشركوا ولتجدن أقربهم مودة للذين آمنوا الذين قالوا إنا نصارى ذلك بأن منهم قسيسين ورهبانا وأنهم لا يستكبرون(82)﴾ المائدة
رهبانية
 ﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوها ما كتبناها عليهم إلا ابتغاء رضوان الله فما رعوها حق رعايتها فآتينا الذين آمنوا منهم أجرهم وكثير منهم فاسقون(27)﴾ الحديد
أَرْهَبَ - يُرْهِبُ - ترهبون
 ﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون(60)﴾ الأنفال
رَهْبَة
 ﴿لأنتم أشد رهبة في صدورهم من الله ذلك بأنهم قوم لا يفقهون(13)﴾ الحشر
استرهب - واسترهبوهم
 ﴿قال ألقوا فلما ألقوا سحروا أعين الناس واسترهبوهم وجاءوا بسحر عظيم(116)﴾ الأعراف
مختار الصحاح
● [رهب] ر ه ب: رَهِبَ خاف وبابه طرب و رَهْبةً أيضا بالفتح و رُهبا بالضم ورجل رَهَبُوتٌ بفتح الهاء أي مرهوب يقال رهبوت خير من رحموت أي لأن تُرهب خير من أن تُرحم و أرْهَبَهُ و اسْتَرْهَبَهُ أخافه و الرَّاهِبُ المتعبد ومصدره الرَّهْبَةُ و الرَّهبَانِيَّةُ بفتح الراء فيهما و التَّرَهُّبُ التعبد
الراغب
رهب
- الرهبة والرهب: مخافة مع تحرز واضطراب، قال: }لأنتم أشد رهبة﴿[الحشر/13]، وقال:﴾جناحك من الرهب﴿[القصص/32]، وقرئ:﴾من الرهب﴿(وهي قراءة ابن عامر وأبي بكر وحمزة والكسائي وخلف. وقرأ حفص﴾الرهب﴿بسكون الهاء، والباقون:﴾الرهب﴿انظر: الإتحاف 342)، أي: الفزع. قال مقاتل: خرجت ألتمس تفسير الرهب، فلقيت أعرابية وأنا آكل، فقالت: يا عبد الله، تصدق علي، فملأت كفي لأدفع إليها، فقالت: ههنا في رهبي (انظر تفسير القرطبي 13/284، وعد هذا التفسير الكرماني من العجائب. غرائب التفسير 2/868)، أي: كمي. والأول أصح. قال تعالى:﴾ويدعوننا رغبا ورهبا﴿[الأنبياء/90]، وقال:﴾ترهبون به عدو الله﴿[الأنفال/ 60]، وقوله:﴾واسترهبوهم﴿[الأعراف/116]، أي: حملوهم على أن يرهبوا،﴾وإياي فارهبون﴿[البقرة/40]، أي: فخافون، والترهب: التعبد، وهو استعمال الرهبة، والرهبانية: غلو في تحمل التعبد، من فرط الرهبة. قال:﴾ورهبانية ابتدعوها{ [الحديد/27]، والرهبان يكون واحدا، وجمعا، فمن جعله واحدا جمعه على رهابين، ورهابنة بالجمع أليق. والإرهاب: فزع الإبل، وإنما هو من: أرهبت. ومنه: الرهب (الرهب: الناقة المهزولة) من الإبل، وقالت العرب: رهبوت خير من رحموت (قال الفارابي: رهبوت خير من رحموت، يقول: لأن ترهب خير من أن ترحم. ديوان الأدب 2/79؛ والأمثال ص 309).
ملخص اللسان
1.    رَهِبَ، بالكسر، يَرْهَبُ رَهْبَةً ورُهْباً، بالضم، ورَهَباً،  بالتحريك، أَي خافَ. ورَهِبَ الشيءَ رَهْباً ورَهَباً ورَهْبةً: خافَه.
2.     وتَرَهَّبَ غيرَه إِذا تَوَعَّدَه؛
3.     الرَّهْبةُ: الخَوْفُ  والفَزَعُ،
4.     واسْتَرْهَبَه: اسْتَدْعَى رَهْبَتَه حتى رَهِـبَه الناسُ؛ وبذلك فسر قوله عز وجل: واسْترْهَبُوهُم وجاؤُوا بسحْرٍ عظيمٍ؛ أَي أَرْهَبُوهم
5.     وتَرَهَّب الرجل إِذا صار راهِـباً يَخْشَى اللّه.  والرَّاهِبُ: الـمُتَعَبِّدُ في الصَّوْمعةِ، وأَحدُ رُهْبانِ النصارى،  ومصدره الرَّهْبةُ والرَّهْبانِـيّةُ، والجمع الرُّهْبانُ،
6.     والرَّهْبانيةُ: مصدر الراهب، والاسم الرَّهْبانِـيَّةُ. وفي التنزيل  العزيز: وجعَلْنا في قُلُوب الذين اتَّبَعُوه رَأْفةً ورَحْمةً ورَهْبانيَّـةً ابْتَدَعوها، ما كَتَبْناها عليهم إِلا ابتغاء رِضوانِ اللّهِ. قال  الفارسي: رَهْبانِـيَّةً، منصوب بفعل مضمر، كأَنه قال: وابْتَدَعُوا  رَهْبانيَّةً ابْتَدَعوها،
7.     لا رَهْبانِـيَّةَ في الإِسلام، هي كالاخْتِصاءِ واعْتِناقِ السَّلاسِلِ وما أَشبه ذلك، مما كانت الرَّهابِنَةُ تَتَكَلَّفُه، وقد وضعها اللّه، عز وجل، عن أُمة محمد، صلى اللّه عليه وسلم. قال ابن الأَثير: هي من رَهْبَنةِ النصارى. قال: وأَصلها من الرَّهْبةِ: الخَوْفِ؛ كانوا يَتَرَهَّبُون بالتَّخَلي  من أَشْغالِ الدنيا، وتَرْكِ مَلاذِّها، والزُّهْدِ فيها، والعُزلةِ عن أَهلِها، وتَعَهُّدِ مَشاقِّها، حتى إِنَّ منهم مَن كان يَخْصِـي نَفْسَه ويَضَعُ السِّلسلةَ في عُنقه وغير ذلك من أَنواع التعذيب، فنفاها النبـيُّ، صلى اللّه عليه وسلم، عن الإِسلام، ونهى المسلمين عنها.
8.    وقال مقاتل في قوله: من الرَّهَبِ؛ الرَّهَبُ كُمُّ مَدْرَعَتِه. قال  الأَزهري: وأَكثرُ الناس ذهبوا في تفسير قوله: من الرَّهَب، أَنه بمعنى الرَّهْبةِ؛
لسان العرب
● - رهب: رَهِبَ، بالكسر، يَرْهَبُ رَهْبَةً ورُهْباً، بالضم، ورَهَباً،  بالتحريك، أَي خافَ. ورَهِبَ الشيءَ رَهْباً ورَهَباً ورَهْبةً: خافَه.  والاسم: الرُّهْبُ، والرُّهْبى، والرَّهَبوتُ، والرَّهَبُوتى؛ ورَجلٌ  رَهَبُوتٌ. يقال: رَهَبُوتٌ خَيرٌ مِنْ رَحَمُوتٍ، أَي لأَن تُرْهَبَ خَيرٌ  من أَنْ تُرْحَمَ.  وتَرَهَّبَ غيرَه إِذا تَوَعَّدَه؛ وأَنشد الأَزهري للعجاج يَصِفُ عَيراً وأُتُنَه:  تُعْطِـيهِ رَهْباها، إِذا تَرَهَّبَا،   على اضْطِمَارِ الكَشْحِ بَوْلاً زَغْرَبا،(1)  عُصارةَ الجَزْءِ الذي تَحَلَّبا  (1 قوله «الكشح» هو رواية الأزهري وفي التكملة اللوح.)  رَهْباها: الذي تَرْهَبُه، كما يقال هالكٌ وهَلْكَى. إِذا تَرَهَّبا إِذا تَوَعَّدا. وقال الليث: الرَّهْبُ، جزم، لغة في الرَّهَب؛ قال:  والرَّهْباءُ اسم من الرَّهَبِ، تقول: الرَّهْباءُ من اللّهِ، والرَّغْباءُ  إِليه.وفي حديث الدُّعاءِ: رَغْبةً ورَهْبةً إِليك. الرَّهْبةُ: الخَوْفُ  والفَزَعُ، جمع بين الرَّغْبةِ والرَّهْبةِ، ثم أَعمل الرَّغْبةَ وحدها، كما  تَقدَّم في الرَّغْبةِ. وفي حديث رَضاعِ الكبير: فبَقِـيتُ سنَـةً لا  أُحَدِّثُ بها رَهْبَتَه؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاءَ في روايةٍ، أَي من  أَجل رَهْبَتِه، وهو منصوب على المفعول له.  وأرْهَبَه ورَهَّبَه واستَرْهَبَه: أَخافَه وفَزَّعه.  ص:437>  واسْتَرْهَبَه: اسْتَدْعَى رَهْبَتَه حتى رَهِـبَه الناسُ؛ وبذلك فسر قوله عز وجل: واسْترْهَبُوهُم وجاؤُوا بسحْرٍ عظيمٍ؛ أَي أَرْهَبُوهم.  وفي حديث بَهْز بن حَكِـيم: إِني لأَسمع الرَّاهِـبةَ. قال ابن الأَثير:  هي الحالة التي تُرْهِبُ أَي تُفْزِعُ وتُخَوِّفُ؛ وفي رواية: أَسْمَعُك  راهِـباً أَي خائفاً.  وتَرَهَّب الرجل إِذا صار راهِـباً يَخْشَى اللّه.  والرَّاهِبُ: الـمُتَعَبِّدُ في الصَّوْمعةِ، وأَحدُ رُهْبانِ النصارى،  ومصدره الرَّهْبةُ والرَّهْبانِـيّةُ، والجمع الرُّهْبانُ، والرَّهابِـنَةُ خطأٌ، وقد يكون الرُّهْبانُ واحداً وجمعاً، فمن جعله واحداً جعله على  بِناءِ فُعْلانٍ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:  لو كَلَّمَتْ رُهْبانَ دَيْرٍ في القُلَلْ، *  لانْحَدَرَ الرُّهْبانُ يَسْعَى، فنَزَلْ  قال: ووجهُ الكلام أَن يكون جمعاً بالنون؛ قال: وإِن جمعت الرُّهبانَ الواحد رَهابِـينَ ورَهابِنةً، جاز؛ وإِن قلت: رَهْبانِـيُّون كان صواباً.  وقال جرير فيمن جعل رهبان جمعاً:  رُهْبانُ مَدْيَنَ، لو رَأَوْكَ، تَنَزَّلُوا، *  والعُصْمُ، من شَعَفِ العقُولِ، الفادِرُ  وَعِلٌ عاقِلٌ صَعِدَ الجبل؛ والفادِرُ: الـمُسِنُّ من الوُعُول.  والرَّهْبانيةُ: مصدر الراهب، والاسم الرَّهْبانِـيَّةُ. وفي التنزيل  العزيز: وجعَلْنا في قُلُوب الذين اتَّبَعُوه رَأْفةً ورَحْمةً ورَهْبانيَّـةً ابْتَدَعوها، ما كَتَبْناها عليهم إِلا ابتغاء رِضوانِ اللّهِ. قال  الفارسي: رَهْبانِـيَّةً، منصوب بفعل مضمر، كأَنه قال: وابْتَدَعُوا  رَهْبانيَّةً ابْتَدَعوها، ولا يكون عطفاً على ما قبله من المنصوب في الآية، لأَن ما وُضِعَ في القلب لا يُبْتَدَعُ. وقد تَرَهَّبَ. والتَّرَهُّبُ: التَّعَبُّدُ، وقيل: التَّعَبُّدُ في صَوْمَعَتِه. قال: وأَصلُ  الرَّهْبانِـيَّة من الرَّهْبةِ، ثم صارت اسماً لِـما فَضَل عن المقدارِ  وأَفْرَطَ فيه؛ ومعنى قوله تعالى: ورَهْبانِـيَّةً ابْتَدَعُوها، قال أَبو إِسحق: يَحتمل ضَرْبَيْن: أَحدهما أَن يكون المعنى في قوله «ورَهْبانِـيَّةً ابْتَدَعُوها» وابتدعوا رهبانية ابتدعوها، كما تقول رأَيتُ زيداً وعمراً أَكرمته؛ قال: ويكون «ما كتبناها عليهم»  معناه لم تُكتب عليهم البَتَّةَ. ويكون «إِلا ابتغاءَ رِضوان اللّه» بدلاَ من الهاءِ والأَلف، فيكون المعنى: ما كَتَبْنا عليهم إِلا ابتغاءَ  رِضوانِ اللّهِ. وابتغاءُ رِضوانِ اللّه، اتِّباعُ ما أَمَرَ به، فهذا، واللّه  أَعلم، وجه؛ وفيه وجه آخر: ابتدعوها، جاءَ في التفسير أَنهم كانوا يَرَوْن من ملوكهم ما لا يَصْبِـرُون عليه، فاتخذوا أَسراباً وصَوامِعَ وابتدعوا ذلك، فلما أَلزموا أَنفسهم ذلك التَّطَوُّعَ، ودَخَلُوا فيه، لَزِمَهم تمامُه، كما أَن الإِنسانَ إِذا جعل على نفسِه صَوْماً، لم يُفْتَرَضْ عليه، لزمه أَن يُتِمه.  والرَّهْبَنَةُ: فَعْلَنَةٌ منه، أَو فَعْلَلَةٌ، على تقدير أَصْلِـيَّةِ النون وزيادتها؛ قال ابن الأَثير: والرَّهْبانِـيَّةُ مَنْسوبة إِلى الرَّهْبَنةِ، بزيادة الأَلف. وفي الحديث: لا رَهْبانِـيَّةَ في الإِسلام، هي كالاخْتِصاءِ واعْتِناقِ السَّلاسِلِ وما أَشبه ذلك، مما كانت الرَّهابِنَةُ تَتَكَلَّفُه، وقد وضعها اللّه، عز وجل، عن أُمة محمد، صلى اللّه عليه وسلم. قال ابن الأَثير: هي من رَهْبَنةِ النصارى. قال: وأَصلها من الرَّهْبةِ: الخَوْفِ؛ كانوا يَتَرَهَّبُون بالتَّخَلي  \<ص:438>  من أَشْغالِ الدنيا، وتَرْكِ مَلاذِّها، والزُّهْدِ فيها، والعُزلةِ عن أَهلِها، وتَعَهُّدِ مَشاقِّها، حتى إِنَّ منهم مَن كان يَخْصِـي نَفْسَه ويَضَعُ السِّلسلةَ في عُنقه وغير ذلك من أَنواع التعذيب، فنفاها النبـيُّ، صلى اللّه عليه وسلم، عن الإِسلام، ونهى المسلمين عنها. وفي الحديث: عليكم بالجهاد فإِنه رَهْبانِـيَّة أُمتي؛ يُريد أَنَّ الرُّهْبانَ، وإِن تركوا الدنيا وزَهِدُوا فيها، وتَخَلَّوْا عنها، فلا تَرْكَ ولا زُهْدَ ولا تَخَلِّيَ أَكثرُ من بذل النفس في سبيل اللّه؛ وكما أَنه ليس عند النصارى عَمَلٌ أَفضلُ من التَّرَهُّب، ففي الإِسلام لا  عَمَلَ أَفضلُ من الجهاد؛ ولهذا قال ذِرْوة: سَنامُ الإِسلامِ الجِهادُ  في سبيل اللّه.  ورَهَّبَ الجَمَلُ: ذَهَبَ يَنْهَضُ ثم بَرَكَ مِن ضَعْفٍ بصُلْبِه.  والرَّهْبَـى: الناقةُ الـمَهْزُولةُ جِدّاً؛ قال:  ومِثْلِكِ رَهْبَـى، قَدْ تَرَكْتُ رَذِيَّةً، *  تُقَلِّبُ عَيْنَيْها، إِذا مَرَّ طائِرُ  وقيل: رَهْبَـى ههنا اسم ناقة، وإِنما سماها بذلك. والرَّهْبُ: كالرَّهْبَـى. قال الشاعر:  وأَلْواحُ رَهْبٍ، كأَنَّ النُّسوعَ  *  أَثْبَتْنَ، في الدَّفِّ منها، سِطارا  وقيل: الرَّهْبُ الجمل الذي استُعْمِلَ في السَّفر وكَلَّ، والأُنثى  رَهْبةٌ.  وأَرْهَبَ الرَّجُلُ إِذا رَكِبَ رَهْباً، وهو الجَمَلُ العالي؛ وأَما  قول الشاعر:  ولا بُدَّ مِن غَزْوَةٍ، بالـمَصِـيفِ، *  رَهْبٍ، تُكِلُّ الوَقاحَ الشَّكُورا  فإِنَّ الرَّهْبَ مِن نَعْت الغَزْوَةِ، وهي التي كَلَّ ظَهْرُها وهُزِلَ.  وحكي عن أَعرابي أَنه قال: رَهَّبَتْ ناقةُ فلان فقَعَد عليها  يُحابِـيها، أَي جَهَدَها السَّيرُ، فَعَلَفَها وأَحْسَنَ إِليها حتى ثابَتْ إِليها  نفْسُها.  وناقةٌ رَهْبٌ: ضامِرٌ؛ وقيل: الرَّهْبُ الجَمَلُ العَريضُ العِظامِ  الـمَشْبُوحُ الخَلْقِ؛ قال:  رَهْبٌ، كبُنْيانِ الشَّـآمي، أَخْلَقُ  والرَّهْبُ: السَّهمُ الرَّقيقُ؛ وقيل: العظيمُ. والرَّهْبُ: النَّصْلُ الرقيقُ مِن نِصالِ السِّهام، والجمعُ رِهابٌ؛ قال أَبو ذؤَيب:  فَدَنا له رَبُّ الكِلابِ، بكَفِّه  *  بِـيضٌ رِهابٌ، رِيشُهُنّ مُقَزَّعُ  وقال صَخْر الغَيّ الـهُذَليّ:  إِني سَيَنْهَى عَنّي وَعِـيدَهُمُ *  بِـيضٌ رِهابٌ، ومُجْنَـأٌ أُجُدُ  وصارِمٌ أُخْلِصَت خَشِـيبتُه، *  أَبيضُ مَهْوٌ، في مَتْنِه رُبَدُ  الـمُجْنَـأُ: التُّرْسُ. والأُجْدُ: الـمُحْكَمُ الصَّنعةِ، وقد فسَّرْناه في ترجمة جنأَ.  وقوله تعالى: واضْمُمْ إِليكَ جَناحَك من الرَّهَبِ؛ قال أَبو إِسحق: من الرُّهْبِ. والرَّهَبِ إِذا جزم الهاءَ ضمّ الراءَ، وإِذا حرك الهاءَ  فتح الراءَ، ومعناهما واحد مثل الرُّشْدِ والرَّشَدِ. قال: ومعنى جَناحَك ههنا يقال: العَضُدُ، ويقال: اليدُ كلُّها جَناحٌ. قال الأَزهري وقال مقاتل في قوله: من الرَّهَبِ؛ الرَّهَبُ كُمُّ مَدْرَعَتِه. قال  \<ص:439>  الأَزهري: وأَكثرُ الناس ذهبوا في تفسير قوله: من الرَّهَب، أَنه بمعنى الرَّهْبةِ؛ ولو وَجَدْتُ إِماماً من السلف يجعل الرَّهَبَ كُـمّاً لذهبت إِليه، لأَنه صحيح في العَربية، وهو أَشبه بسياق الكلام والتفسيرِ، واللّه أَعلم بما أَراد.  والرُّهْبُ: الكُمُّ(1)  (1 قوله «والرهب الكم» هو في غير نسخة من المحكم كما  ترى بضم فسكون وأَما ضبطه بالتحريك فهو الذي في التهذيب والتكملة وتبعهما المجد).يقال وضعت الشيءَ في رُهْبِـي أَي في كُمِّي. أَبو عمرو: يقال لِكُمِّ القَمِـيصِ: القُنُّ والرُّدْنُ والرَّهَبُ والخِلافُ.  ابن الأَعرابي: أَرْهَبَ الرجلُ إِذا أَطالَ رَهَبَه أَي كُمَّه.  والرُّهابةُ، والرَّهابة على وَزْنِ السَّحابةِ: عُظَيْمٌ في الصَّدْرِ  مُشْرِفٌ على البطن، قال الجوهري: مِثلُ اللِّسان؛ وقال غيره: كأَنه طرَف لسان الكَلْبِ، والجمع رَهابٌ. وفي حديث عَوْف ابن مالك: لأَنْ يَمْتَلِـئَ ما بين عانَتي إِلى رَهابَتي قَيْحاً أَحَبُّ إِليَّ  من أَن يَمْتَلئَ شِعْراً. الرَّهابةُ، بالفتح: غُضْرُوفٌ، كاللِّسان،  مُعَلَّق في أَسْفَلِ الصَّدْرِ، مُشْرِفٌ على البطن. قال الخطابي: ويروى بالنون، وهو غَلَط. وفي الحديث: فَرَأَيْتُ السَّكاكِـينَ تَدُورُ بين رَهابَتِه ومَعِدَتِه. ابن الأَعرابي: الرَّهابةُ طَرَفُ الـمَعِدة، والعُلْعُلُ: طَرَفُ الضِّلَع الذي يُشْرِفُ على الرَّهابةِ. وقال ابن شميل: في قَصِّ الصدْرِ رَهابَتُه؛ قال: وهو لِسانُ القَصِّ من أَسْفَل؛ قال: والقَصُّ مُشاشٌ. وقال أَبو عبيد في باب البَخِـيل: يُعْطِـي من غير طَبْعِ جُودٍ؛ قال أَبو زيد: يقال في مثل هذا: رَهْباكَ خَيرٌ من رَغْباكَ؛ يقول: فَرَقُه منكَ خيرٌ من حُبّه،  وأَحْرَى أَن يُعْطِـيَكَ عليه. قال: ومثله الطَّعْنُ يَظْأَرُ غيره.  ويقال: فَعَلْتُ ذلك من رُهْباكَ أَي من رَهْبَتِك، والرُّغْبَـى الرَّغْبةُ.  قال ويقال: رُهْباكَ خيرٌ من رُغْباكَ، بالضم فيهما.  ورَهْبَى: موضعٌ. ودارةُ رَهْبَـى: موضع هناك. ومُرْهِبٌ: اسم.
مقاييس اللغة:
(رهب)  الراء والهاء والباء أصلان: أحدهما يدلُّ على خوفٍ، والآخَر على دِقّة وخِفَّة.
فالأوَّل الرَّهْبة: تقول رهِبْت الشيءَ رُهْباً ورَهَباً ورَهْبَة. والترهُّب: التعبُّد. ومن الباب الإِرهاب، وهو قَدْع الإِبل من الحوض وذِيادُها.
والأصل الآخر: الرَّهْب: الناقة المهزولة. والرِّهاب: الرِّقاق من النِّصال؛ واحدها رَهْبٌ. والرَّهاب: عظمٌ في الصَّدر مشرفٌ على البَطن مثلُ اللِّسان.
القاموس المحيط:
رَهِبَ، كَعَلِمَ، رَهْبَةً ورُهْباً، بالضم وبالفتحِ وبالتحريكِ، ورُهْباناً، بالضم ويُحَرَّكُ خافَ، والاسْمُ الرَّهْبَى، ويُضَمُّ ويُمَدَّانِ، والرَّهَبُوتَى، و " رَهَبُوتٌ، مُحَرَّكَتَيْنِ، خيرٌ منْ رَحَمُوتٍ " ، أي لأَنْ تُرْهَبَ خَيْرٌ منْ أن تُرْحَمَ. وأرْهَبَهُ واسْتَرْهَبَهُ أخافَهُ. وتَرَهَّبَهُ تَوَعَّدَهُ. والمَرْهُوبُ الْأَسَدُ
كالرَّاهِبِ، وفَرَسُ الجُمَيْحِ بنِ الطَّمَّاحِ. والتَّرَهُّبُ: التَّعَبُّدُ. والرَّهْبُ: النَّاقَةُ المَهْزُولَةُ، أو الجَمَلُ العالِي. وأرْهَبَ: رَكِبَهُ، والنَّصْلُ الرَّقيقُ، ج: كَحِبالٍ. وبالتَّحْرِيكِ: الكُمُّ. وكالسَّحابَةِ، ويُضَمُّ، وشَدَّدَ هَاءَهُ الحِرْمَازِيُّ: عَظْمٌ في الصَّدْرِ مُشْرِفٌ على البَطْنِ، ج: كَسحابٍ. والرَّاهِبُ: واحِدُ رُهْبَانِ النَّصارَى، ومَصْدَرُهُ: الرَّهْبَةُ والرَّهْبَانِيَّةُ، أو الرُّهْبَانُ، قد يكونُ واحِداً، ج: رَهابِينُ ورَهابِنَةٌ ورَهْبانُونَ. و " لا رَهْبانِيَّة في الإِسْلامِ " : هي كالاخْتِصاءِ، واعْتِناقِ السَّلاسِلِ، ولُبْسِ المُسوحِ، وتَرْكِ اللَّحْمِ ونَحْوِها. وأرْهَبَ: طالَ كُمُّهُ. والْأرْهابُ، بالفتحِ: مالا يَصِيدُ من الطَّيْرِ، وبالكسرِ: قَدْعُ الْإِبِلِ عنِ الحَوْضِ. وكَسَكْرَى: ع. وسَمَّوْا: راهِباً ومُرْهِباً، كَمُحْسِنٍ، ومَرْهُوباً.
ورَهَّبَتِ النَّاقَةُ تَرْهِيباً فَقَعَدَ يُحاييها: جَهَدَها السَّيْرُ، فَعَلَفَها حتى ثابَتْ إليها نَفْسُها.
تاج العروس:
ر ه ب
رَهِبَ كَعَلِمَ يَرْهَبُ رَهْبَةً ورُهْباً بالضَّمِّ والفَتْحِ ورَهَباً بالتَّحْرِيكِ أَيْ أَنَّ فيهِ ثَلاَثَ لُغَاتٍ ورُهْبَاناً بالضَّمِّ ويُحَرَّكُ الأَخِيرَانِ نَقَلَهُمَا الصّغانيّ أَي خَافَ أَوْ مَعَ تَحَرُّزٍ كما جَزَمَ به صاحب كَشف الكشَّاف ورَهِبَهُ رَهْباً : خَافَهُ والاسْمُ : الرُّهْبُ بالضَّمِّ والرَّهْبَى بالفَتْحِ ويُضَمُّ ويُمَدَّانِ ورَهَبُوتَى وَرَهَبُوتٌ مُحَرَّكَتَيْنِ يقال : رَهَبُوتٌ خَيْرٌ مِن رحمُوتٍ أَيْ لأَنْ تُرْهَبَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تُرْحَمَ ومِثْلُهُ : رُهْبَاكَ خَيْرٌ مِنْ رُغْبَاكَ قاله المَيْدَانِيُّ وقال المُبَرِّدُ رَهَبُوتَى خَيْرٌ مِنْ رَحَمُوتَى وقال الليث : الرَّهْبُ - جَزْمٌ - لُغَةٌ في الرَّهَبِ قال : والرَّهْبَى اسْمٌ مِنَ الرَّهَبِ تقولُ الرَّهْبَى مِنَ اللهِ والرَّغْبَى إلَيْهِ وأَرْهَبَهُ واسْتَرْهَبَه : أَخَافَهُ وفَزَّعَهُ واسْتَرْهَبَهُ : اسْتَدْعَى رَهْبَتَهُ حَتَّى رَهِبَهُ النَّاسُ وبذلك فُسِّرَ قولُه عَزَّ وجَلَّ " واسْتَرْهَبُوهُمْ وجَاؤُوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ " أَيْ أَرْهَبُوهُمْ وتَرَهَّبَهُ غَيْرُه إذا تَوَعَّدَهُ والرَّاهِبَةُ : الحَالَةُ التي تُرْهِبُ أَيْ تُفْزِعُ
والمَرْهُوبُ : الأَسَدُ كالرَّاهِبِ والمَرْهُوبُ : فَرَسُ الجُمَيْحِ بنِ الطَّمَّاحِ الأَسَدِيّ
والتَّرَهُّبُ : التَّعَبُّدُ وقيل : التَّعَبُّدُ في صَوْمَعَةٍ وقَدْ تَرَهَّبَ الرَّجُلُ إذا صَارَ رَاهِباً يَخْشَى اللهَ تعالَى : ورَهَّبَ الجَمَلُ نَهَضَ ثُمَّ بَرَكَ مِنْ ضَعْفٍ بِصُلْبِهِ
والرَّهْبُ كالرَّهْبَى : النَّاقَةُ المَهْزُولَةُ جِدًّا قال الشاعر :
وأَلْوَاحُ رَهْبٍ كَأَنَّ النُّسُو ... عَ أَثْبَتْنَ فِي الدَّفِّ منه سِطَارَا وقال آخَرُ :
ومِثْلِكِ رَهْبَى قَدْ تَرَكْتُ رَذِيَّةً ... تُقَلِّبُ عَيْنَيْهَا إذا مرَّ طَائِرُ وقيل : رَهْبضى هاهنا اسمُ ناقَةٍ وإنَّمَا سَمَّاهَا بذلك أَو الرَّهْبُ : الجَمَلث الذي اسْتُعْمِلَ في السَّفَرِ وكَلَّ وقيل : هو الجَمَلث العَالِي والأُنْثى رَهْبَة وأَرْهَبَ الرَّجُلُ إذَا رَكِبَهُ ونَاقَةٌ رَهْبٌ : ضَامِر وقيلَ : الرَّهْبُ : العَرِيضُ العَظَامِ المَشْبُوحُ الخَلْقِ قال :
" ورَهْبٌ كَبُنْيَانِ الشَّآمِيِّ أَخْلَقُ والرَّهْبُ : السَّهْمُ الرَّقِيقُ وقيلَ العَظِيمُ والرَّهْبُ : النَّصْلُ الرَّقِيق مِنْ نِصَالِ السِّهَامِ ج رِهَابٌ كَحِبَالٍ قال أَبو ذُؤَيب :
قَدْ نَالَهُ رَبُّ الكِلاَبِ بِكَفِّهِ ... بِيضٌ رِهَابٌ رِيشُهُنَّ مُقَزَّعُ والرَّهَبُ بِالتَّحْرِيكِ : الكُمّ بِلُغَةِ حِمْيَرَ قال الزمخشريّ : هُوَ مِنْ بِدَعِ التَّفَاسِيرِ وصَرَّح في الجمهرة أَنَّهُ غيرُ ثَبَتٍ نقلَه شيخُنَا وفي لسان العرب : قال أَبُو إسحاقَ الزجَّاجُ : قولُه جَلَّ وعَزَّ " واضْمُمْ إلَيْكَ جَنَاحَك مِنَ الرَّهَب " والرُّهْب إذَا جَزَمَ الهَاءَ ضَمَّ الرَّاءَ وإذَا حَرَّكَ الهَاءَ فَتَحَ الرَّاءَ ومَعْنَاهُمَا واحدٌ مثل الرُّشْدِ والرَّشَدِ قال : ومَعْنَى جَنَاحكَ هاهنا يقالُ : العَضُدُ ويقالُ : اليَدُ كُلُّهَا جَنَاحٌ قال الأَزهريّ : وقال مُقَاتِلٌ في قوله " مِنَ الرّهبِ " هَو كُمُّ مِدْرَعَتِهِ قال الأَزهريّ : وهو صَحِيحٌ في العربيةِ والأَشْبَةُ بسِيَاقِ الكَلاَمِ والتفسيرِ واللهُ أَعلمُ بما أَرادَ ويقال : وَضَعْتُ الشَّيْءَ في رُهْبِي بالضَّمِّ أَي في كُمِّي قال أَبُو عَمْرٍو : يُقَالُ لِكُمِّ القمِيصِ : القُنُّ والرُّدْنُ والرَّهَبُ والخِلاَفُ
والرَّهَابَةُ كالسَّحَابَةِ ويُضَمُّ وشَدَّدَ هاءَهُ الحِرْمَازِيُّ أَي مَعَ الفَتْحِ والضَّمِّ كَمَا يُعْطِيهِ الإِطْلاَقُ : عَظْمٌ وفي غَيْرِه مِن الأُمَّهَاتِ : عُظَيْم بالتَّصْغِيرِ فِي الصَّدْرِ مُشْرِفٌ عَلى البَطْنِ قال الجوهريُّ وابنُ فارِسٍ : مثْلث اللِّسَانِ وقال غيرُه : كأَنَّهُ طَرَفُ لسَانِ الكَلْبِ ج رَهَابٌ كَسَحَابٍ وفي حديث عَوْفِ بنِ مالِكٍ " لأَنْ يَمْتَلِيءَ مَا بَيْنَ عَانَتِي إلَى رَهَابَتِي قَيْحاً أَحَبُّ إلَيَّ مِن أَن يمْتَلِىءَ شِعْراً " الرَّهَابَةُ : غُضْرُوفٌ كاللِّسَانِ مُعَلَّقٌ في أَسْفَلِ الصَّدْرِ مُشْرِفٌ عَلَى البَطْنِ قالَ الخَطَّابِيُّ : ويُرْوَى بِالنُّونِ وهو غَلَطٌ وفي الحديث " فَرَأَيْتُ السَّكَاكِينَ تَدُورُ بَيْنَ رَهَابَتِهِ ومَعِدَتِه " وعن ابن الأضعرابيّ : الرَّهَابَةُ : طَرَفُ المَعِدَةِ والعُلْعُلُ : طَرَفُ الضِّلَعِ الذي يُشْرِفُ عَلى الرَّهَابَةِ وقال ابنُ شُمَيْل : في قَصِّ الصَّدْرِ : رَهَابَتُه قال وهو لِسَانُ القَصِّ مِنْ أَسْفَلَ قال : والقَصُّ مُشَاشٌ
والرَّاهِبُ المُتَعَبِّدُ في الصَّوْمَعَةِ وَاحِدُ رُهْبَانِ النَّصَارَى ومَصْدَرُه : الرَّهْبَةُ والرَّهْبَانِيَّةُ جَمْعُهُ الرُّهْبَانُ والرَّهَابِنَةُ خَطَأٌ أَو الرُّهْبَانُ بالضَّمِّ قَدْ يَكُونُ وَاحِداً كَمَا يَكُونُ جَمْعاً فَمَنْ جَعَلَهُ وَاحِداً جَعَلَهُ عَلَى بِنَاءِ فُعْلاَنٍ أَنشد ابن الأَعْرَابيّ :
" لَوْ كَلَّمَتْ رُهْبَانَ دَيْرٍ فِي القُلَلْ
" لانْحَدَرَ الرُّهْبَانُ يَسْعَى فَنَزَلَ قال : وَوَجْهُ الكَلاَمِ أَنْ يَكُونَ جَمْعاً بالنُّونِ قال وإن ج أَيْ جَمَعْتَ الرُّهْبَانَ الوَاحدَ رَهَابِين ورَهَابِنَة جَازَ وإن قلتَ : رَهْبَانُونَ كانَ صواباً وقال جَرِيرٌ فيمَنْ جَعَلَ رُهْبضان جَمْعاً :
رُهْبَانُ مَدْيَنَ لَوْ رَأَوْكِ تَنَزَّلُوا ... والعُصْمُ مِنْ شَعَفِ العُقُولِ الفَادِر يقال : وَعِلٌ عَاقِلٌ : صَعِدَ الجَبَل والفَادِرُ : المُسِنُّ مِنَ الوُعُولِ وفي التنزيل " وجَعَلْنَا فِي قُلُوبِ الذينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً ورَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ " قال الفَارِسِيّ : رَهْبَانِيَّةً مَنْصُوبٌ بفِعْلس مُضْمَرٍ كَأَنَّهُ قالَ : وابْتَدَعُوا رَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا وَلاَ يَكُونُ عَطْفاً على ما قَبْلَهُ مِنَ المَنْصُوبِ في الآيةِ لأَنَّ مَا وُضِعَ في القَلْبِ لا يُبْتَدَعُ قال الفارِسيّ : وأَصْلُ الرَّهْبَانِيَّةِ مِنَ الرَّهْبَةِ ثُمَّ صارت اسْماً لِمَا فَضَلَ عن المِقْدَارِ وأَفْرَطَ فيه وقال ابن الأَثير : والرَّهْبَانِيَّةُ مَنسُوبَةٌ إلى الرَّهْبَنَةِ بِزِيَادَةِ الأَلِفِ والرَّهْبَنَةُ فَعْلَنَةٌ مِنَ الرَّهْبَةِ أَو فَعْلَلَةٌ عَلَى تَقْدِيرِ أَصْلِيَّةِ النُّونِ وفي الحديث " لاَ رَهْبَانِيَّةَ فِي الإِسْلاَمِ " والرِّوَايَةُ " لاَ زِمَامَ وَلاَ خِزَامَ وَلاَ رَهْبَانِيَّةَ وَلاَ تَبَتُّلَ وَلاَ سِيَاحَةَ في الإِسْلاَمِ " هِيَ كَالاخْتِصَاءِ واعْتِنَاقِ السَّلاَسِلِ مِنَ الحَدِيدِ ولُبْسِ المُسُوحِ وتَرْكِ اللَّحْمِ ومُوَاصَلَةِ الصَّومِ ونَحْوِهَا مِمَّا كانتِ الرَّهَابِنَةُ تَتَكَلَّفُهُ وقَدْ وَضَعَه اللهُ عزَّ وجَلَّ عَنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم . قال ابنُ الأَثِيرِ : كَانُوا يَتَرَهَّبُونَ بالتَّخَلِّي من أَشْغَالِ الدُّنْيَا وتَرْكِ مَلاَذِّهَا والزُّهْدِ فِيهَا والعُزْلةِ عَن أَهْلِهَا وتَعَمُّدِ مَشَاقِّهَا وفي الحديث " عَلَيْكُم بِالجِهَادِ فَإنَّهُ رَهْبَانِيَّةُ أُمَّتِي "
وعنِ ابن الأَعرابيّ أَرْهَبَ الرَّجُلُ إذَا طَالَ رَهَبُهُ أَيْ كُمُّهُ
والأَرْهَابُ بالفَتْحِ : مَا لاَ يَصِيدُ مِنَ الطَّيْرِ كالبُغَاث
والإرْهَابُ بالكَسْرِ ؛ الإِزعاجُ والإِخَافَةُ تقُولُ : ويَقْشَعِرُّ الإِهَابُ إذَا وَقَعَ مِنْهُ الإِرْهَابُ والإِرْهَابُ أَيْضاً : قَدْعُ الإِبِلِ عن الحَوْضِ وذِيَادُهَا وقد أَرهب وهو مجازٌ ومن المَجَازِ أَيضاً قَوْلُهُمْ : لَمْ أَرْهبْ بك أَي لَم أَسْتَرِبْ كذا في الأَساس
ورَهْبَى كَسَكْرضى : ع قال ذو الرُّمَّة :
بِرَهْبَى إلَى رَوْضِ القِذَافِ إلَى المِعَى ... إلَى وَاحِفٍ تَرْوَادُهَا ومَجَالُهَا ودارَةُ رَهْبَى : مَوْضعٌ آخَرُ
وسَمُّوْا رَاهِباً ومُرْهِباً كَمُحْسِنٍ ومَرْهُوباً وأَبُو البَيَانِ نَبَأُ بنُ سَعْدِ اللهِ بنِ رَاهِبٍ البَهْرَانِيُّ الحَمَوِيُّ وأَبُو عَبْدِ اللهِ مُحَمَّدُ بنُ أَبِي عَلِيِّ بنِ أَبِي الفَتْحِ بنِ الآمديِّ البَغْدَادِيّ الدِّمَشْقِيّ الدَّارِ الرَّسَّامُ مُحَدِّثَانِ سَمِعَ الأَخِيرُ بِدِمَشْقَ مِنْ أَبِي الحُسَيْنِ بنِ المَوَازِينِيّ وغَيْرِه ذَكَرَهُمَا أَبثو حَامِدٍ الصَّابُونِيّ في ذَيْلِ الإِكْمَالِ
ودَجَاجَةُ بن زُهْوِيّ بنِ عَلْقَمَةَ بنِ مَرْهُوبِ بنِ هاجِرِ بنِ كَعْبِ بنِ بَجَالَة : شَاعِرٌ فَارِسٌ
والرَّاهِبُ : قَرْيَتَانِ بِمِصْرَ إحْدَاهُمَا في المُنوفِيَّةِ والثَّانِيَةُ في البُحَيْرَةِ
وحَوْضُ الرَّاهِبِ : أُخْرَى مِنَ الدَّقَهْلِيَّةِ
وكَوْمُ الرَّاهِبِ في البَهْنَسَاوِيَّةِ
والرَّاهِبَيْنِ بِلَفْظِ التَّثْنِيَةِ مِنَ الغَرْبِيَّةِ
والرَّهْبُ : النَّاقَةُ التي كَلَّ ظَهْرثهَا وحُكِيَ عن أَعرابيٍّ أَنَّه قال : رَهَّبَتِ النَّاقَةُ تَرْهِيباً ويُوجَدُ في بَعْضِ الأُصُولِ ثُلاَثِيًّا مُجَرَّداً فَقَعَد عَلَيْهَا يُحَايِيهَا من المُحَايَاةِ أَي جَهَدَهَا السَّيْرُ فَعَلَفَهَا وأَحْسَنَ إلَيْهَا حَتَّى ثَابَتْ : رَجَعَتْ إلَيْهَا نَفْسُهَا ومثلُه في لسان العرب

##### Türkçe

رهب
**رَهِبَ - يَرْهَبُ - رَهَب - رَهَباً - رَهْبَانِيَّة - رَاهِب - رُهْبَان - أَرْهَبَ - يُرْهِبُ - اسْتَرْهَبَ - يَسْتَرهِبُ**
**رَهِبَ - يَرْهَبُ** + varlık + bir varlığı veya bir şeyi veya bir işi: “ **رَغِبَ** ”ın zıddı: ister; fakat korku ve sakınma sebebiyle iradesini icra etmez: geri durur ve istediği bir işi yapmaya girişmez; kendisini korkutan varlık veya şey yahut işten, vahim sonuçlardan sakınma ve korkma sebebiyle: ister; olumsuz haz pekiştirmesiyle: bir fiili veya kararı icra etmeyi ister; bunun için bir tasavvur ve plan koyar; sonra bu planı veya iş programını, bir varlıktan veya bir şeyden veya bir işten korku ve sakınma sebebiyle, icraya başlamayı bekleme hâline koyar

**رَهِبَ - يَرْهَبُ** + varlık + bir varlığı veya bir şeyi veya bir işi + bir varlık için **لـِ**: varlığın emri ve yönlendirmesi için ondan korkar: varlığın emrine ve yönlendirmesine göre ondan korkar:
﴿وفي نسختها هدى ورحمة للذين هم لربهم يرهبون﴾: Rablerinin emrini yerine getirmek için işler ve şeylerden korkanlar için

**رَهَب**: “ **فـَعـَل** ” vezninde, **رَهِبَ - يَرْهَبُ**’dan mef‘ûl mânasında fiil ismi: korku ve sakınma sebebiyle icra edilmeyen irade

**رَهَباً**: **رَهَب**’dan hâl: fiilin **رَهَب** ile vasıflandığı bir şekilde: vahim sonuçlardan sakınma ve korku ile
﴿ويدعوننا رغبا ورهبا﴾ bizi **رَهَباً** çağırırlar: bir işi icra etmek için Allah’tan yardım isterler; ve bu işte hata ve günah ihtimalinden sakınan, korkan kimselerdir: tereddüt ve korku bulunan bir iradeyi icra etmeleri için O’na dua ederler; yahut Allah’a rahmetini arzulayarak, gazabından korkarak dua ederler

**رَهْبانِيَّة**: **رَهِبَ - يَرْهَبُ**’dan fiil ismi: tasarruf ve fiilden bir üslup ve tarz; onu **رَهَب** yönetir: günaha düşmekten korkan, tereddüt eden ve sakınan bir irade: örfte ise, vesileleri kapama babından, harama düşmek korkusuyla helâlin çoğunu terk etmektir; Allah’tan meşgul olmaktan korku sebebiyle nikâhtan kaçınmak gibi; insanlarla karışınca hata ihtimaline düşmekten sakınmak için insanlarla karışmaktan kaçınmak ve böylece rahipler manastırında inzivaya çekilmek; zinaya düşmek korkusuyla hadım olmak; bunların hepsi vesileleri kapama babındandır

**رَاهِب**: **رَهِبَ - يَرْهَبُ**’dan sıfat-ı müşebbehe, ism-i fâil: iradesi korku ile olumsuzca pekiştirilmiş olan kimse; meselâ: fiilin Rab’bi gazaplandıran ve O’nu razı etmeyen şeylerden olmasından: günaha düşmekten tereddüt eden ve sakınan bir irade: ıstılahta ise, hayatında bir davranış olarak ruhbanlığı benimseyenlerden biridir

**رُهْبَان**: **رَاهِب**’in çoğulu

**أَرْهَبَ - يُرْهِبُ**: **رَهِبَ - يَرْهَبُ**’dan “ **أفعل** ” vezninde: onu “ **يَرْهَبُ** ” kıldı: fiil neticesinde acı ve zarar meydana gelmesinden korku ile iradesini olumsuzca pekiştirdi: işinin ve fiilinin zarar ve acı doğuracağıyla korkutarak onu fiil ve amelde tereddüde düşürdü
﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم﴾: işlerinin ve fiillerinin zarar ve acı doğuracağıyla korkutarak onları fiil ve harpî-düşmanca amelde tereddüde düşürmeniz için; bu, mevcut kavramla askerî güçle karşılıklı caydırma ve stratejik denge ile barışı koruma siyasetidir

**اسْتَرْهَبَ - يَسْتَرهِبُ**:+ varlık + kendisini veya başkasını: **رَهِبَ - يَرْهَبُ**’dan “ **استفعل** ” vezninde: kendi nefsinin “ **تَرْهَبُ** ” olmasına, yahut başkasının bir şeyden veya bir işten “ **يَرْهَبُ** ” olmasına çalıştı, istedi ve temenni etti: kendiliğinden **الرَّهْبَة** doğuran bir duruma onu koydu: genel bir korkutma ve büyütme atmosferine onu koyar; öyle ki iradesinin hiçbir şey yapmayan tereddütlü bir iradeye dönüşmesini kabul eder: korkutma ve büyütme ile onun iradesini aldı
﴿قال ألقوا فلما ألقوا سحروا أعين الناس واسترهبوهم وجاءوا بسحر عظيم﴾

Ve lafız, “başarısızlıktan veya hoş olmayan şeyden korku ve çekinme ile birlikte bir fiili yapmaya meyletme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**رَهِبَ - يَرْهَبُ**، **خَافَ - يَخَافُ**، **خَشيَ - يَخْشَى**، **نَذِرَ - يَنْذَرُ**، **حَذِرَ - يَحْذَرُ**، **شَفِقَ - يَشْفَقُ**

**يرَهَبَ** + varlık + bir varlığı
 	﴿يابني إسرائيل اذكروا نعمتي التي أنعمت عليكم وأوفوا بعهدي أوف بعهدكم وإياي فارهبوني (40)﴾ البقرة ﴿وقال الله لا تتخذوا إلهين اثنين إنما هو إله واحد فإياي فارهبوني (51)﴾ النحل

**يرَهبَ** + varlık + bir varlık için **لـِ**
 ﴿ولما سكت عن موسى الغضب أخذ الألواح وفي نسختها هدى ورحمة للذين هم لربهم يرهبون (154)﴾ الأعراف

**رَهَباً - رَهَبُ**
 ﴿فاستجبنا له ووهبنا له يحيى وأصلحنا له زوجه إنهم كانوا يسارعون في الخيرات ويدعوننا رغبا ورهبا وكانوا لنا خاشعين(90)﴾ الأنبياء
 	﴿اسلك يدك في جيبك تخرج بيضاء من غير سوء واضمم إليك جناحك من الرهب فذانك برهانان من ربك إلى فرعون وملئه إنهم كانوا قوما فاسقين(32)﴾ القصص

راhib - رهبان
 ﴿اتخذوا أحبارهم ورهبانهم أربابا من دون الله والمسيح ابن مريم وما أمروا إلا ليعبدوا إلها واحدا لا إله إلا هو سبحانه عما يشركون(31)﴾ التوبة ﴿ياأيها الذين آمنوا إن كثيرا من الأحبار والرهبان ليأكلون أموال الناس بالباطل ويصدون عن سبيل الله والذين يكنزون الذهب والفضة ولا ينفقونها في سبيل الله فبشرهم بعذاب أليم (34)﴾ التوبة
 	﴿لتجدن أشد الناس عداوة للذين آمنوا اليهود والذين أشركوا ولتجدن أقربهم مودة للذين آمنوا الذين قالوا إنا نصارى ذلك بأن منهم قسيسين ورهبانا وأنهم لا يستكبرون(82)﴾ المائدة

**رهبانية**
 ﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوها ما كتبناها عليهم إلا ابتغاء رضوان الله فما رعوها حق رعايتها فآتينا الذين آمنوا منهم أجرهم وكثير منهم فاسقون(27)﴾ الحديد

**أَرْهَبَ - يُرْهِبُ - ترهبون**
 ﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون(60)﴾ الأنفال

**رَهْبَة**
 ﴿لأنتم أشد رهبة في صدورهم من الله ذلك بأنهم قوم لا يفقهون(13)﴾ الحشر

**استرهب - واسترهبوهم**
 ﴿قال ألقوا فلما ألقوا سحروا أعين الناس واسترهبوهم وجاءوا بسحر عظيم(116)﴾ الأعراف

مختar الصحاح
● [**رهب**] ر ه ب: **رَهِبَ** korktu; babı **طرب**’dır; ayrıca **رَهْبةً** da (fetha ile) ve **رُهبا** (damme ile); ve **رَهَبُوتٌ** (ه’nin fethasıyla) bir adam; yani korkulan; denir ki: **رهبوت** **رحموت**’tan hayırlıdır; yani korkutman, merhamet edilmeden hayırlıdır; ve **أرْهَبَهُ** ve **اسْتَرْهَبَهُ** onu korkuttu; ve **الرَّاهِبُ** ibadete koyulan kimsedir; masdarı **الرَّهْبَةُ**’dır; ve **الرَّهبَانِيَّةُ** ikisinde de ر’nin fethasıyladır; ve **التَّرَهُّبُ** ibadete koyulmadır

الراغب
**رهب**

- **الرهبة** ve **الرهب**: sakınma ve sarsıntı ile birlikte korku. Dedi ki: }**لأنتم أشد رهبة**﴿[الحشر/13], ve dedi:﴾**جناحك من الرهب**﴿[القصص/32], ve şöyle de okundu:﴾**من الرهب**﴿(ve bu, İbn Âmir, Ebû Bekr, Hamza, el-Kisâî ve Halef’in kıraatidir. Hafs﴾**الرهب**﴿’i **الهاء**’yı sükûn ile okudu; geri kalanlar:﴾**الرهب**﴿; bkz.: الإتحاف 342), yani: ürküntü. Mukâtil dedi: **الرهب**’in tefsirini aramak üzere çıktım; derken ben yerken bir bedevî kadınla karşılaştım, dedi ki: Ey Allah’ın kulu, bana sadaka ver; ona vermek için avucumu doldurdum; dedi ki: Burada, benim **رهبي**’mde (bkz. تفسير القرطبي 13/284; bu tefsiri el-Kirmânî acayiplerden saydı. غرائب التفسير 2/868), yani: benim yenim. Birincisi daha sahih. Yüce Allah dedi ki:﴾**ويدعوننا رغبا ورهبا**﴿[الأنبياء/90], ve dedi:﴾**ترهبون به عدو الله**﴿[الأنفال/ 60], ve O’nun sözü:﴾**واسترهبوهم**﴿[الأعراف/116], yani: onları, korkacakları şekilde taşıdılar;﴾**وإياي فارهبون**﴿[البقرة/40], yani: benden korkun. Ve **الترهب**: ibadete koyulmadır; o, **الرهبة**’yi kullanmaktır. Ve **الرهبانية**: ibadeti yüklenmede aşırılıktır; aşırı **الرهبة**’dendir. Dedi ki:﴾**ورهبانية ابتدعوها**{ [الحديد/27]. Ve **الرهبان** tekil de olur, çoğul da; onu tekil yapan, onu **رهابين** üzerine cem eder; **رهابنة** ise çoğul olarak daha uygundur. Ve **الإرهاب**: develerin ürkmesi; o ancak **أرهبت**’tendir. Ondan: develerden **الرهب** (**الرهب**: zayıflamış dişi deve). Araplar dedi: **رهبوت** **رحموت**’tan hayırlıdır (el-Fârâbî dedi: **رهبوت** **رحموت**’tan hayırlıdır; der ki: çünkü korkutman, merhamet etmenden hayırlıdır. ديوان الأدب 2/79; والأمثال ص 309).

ملخص اللسان
1. **رَهِبَ**, kesre ile, **يَرْهَبُ**; **رَهْبَةً** ve **رُهْباً**, damme ile, ve **رَهَباً**, hareke ile; yani: korktu. Ve **رَهِبَ** **الشيءَ** **رَهْباً** ve **رَهَباً** ve **رَهْبةً**: ondan korktu.
2. Ve **تَرَهَّبَ** başkasını, onu tehdit ettiğinde;
3. **الرَّهْبةُ**: korku ve ürküntü,
4. Ve **اسْتَرْهَبَه**: onun korkusunu istedi; ta ki insanlar ondan korktu; bununla, Aziz ve Celil olanın sözü tefsir edildi: **واسْترْهَبُوهُم وجاؤُوا بسحْرٍ عظيمٍ**; yani: onları korkuttular.
5. Ve **تَرَهَّب** adam, Allah’tan korkan bir **راهِـباً** olduğunda. Ve **الرَّاهِبُ**: manastırda ibadete koyulan; Hristiyanların **رُهْبان**’ından biri. Onun masdarı **الرَّهْبةُ** ve **الرَّهْبانِـيّةُ**’dir; cem‘i **الرُّهْبانُ**’dır,
6. Ve **الرَّهْبانيةُ**: **الراهب**’in masdarıdır; isim ise **الرَّهْبانِـيَّةُ**’dir. Aziz tenzilde: **وجعَلْنا في قُلُوب الذين اتَّبَعُوه رَأْفةً ورَحْمةً ورَهْبانيَّـةً ابْتَدَعوها، ما كَتَبْناها عليهم إِلا ابتغاء رِضوانِ اللّهِ**. el-Fârisî dedi: **رَهْبانِـيَّةً**, gizli bir fiil ile mansuptur; sanki şöyle dedi: ve **ابْتَدَعُوا** **رَهْبانيَّةً** **ابْتَدَعوها**,
7. İslam’da **رَهْبانِـيَّةَ** yoktur; o, hadım etme ve zincirleri boyna takınma ve buna benzer şeyler gibidir; **الرَّهابِنَةُ**’nin külfetle yaptığı şeylerdendir; Allah, Aziz ve Celil, onu Muhammed ümmetinden, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, kaldırmıştır. İbnü’l-Esîr dedi: o, Hristiyanların **رَهْبَنةِ**’sindendir. Dedi ki: aslı **الرَّهْبةِ**’dendir: korku; dünya işlerinden boşalmak, lezzetlerini terk etmek, onda zühd, ehlinden uzak durmak ve meşakkatlerini gözetmek ile **يَتَرَهَّبُون** idiler; hatta onlardan kimi nefsini hadım eder, boynuna zincir koyar ve bunun dışında azap çeşitlerinden (şeyler yapardı); bunun üzerine Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, onu İslam’dan nefyetti ve Müslümanları ondan nehyetti.
8. Mukâtil, şu sözünde: **من الرَّهَبِ** hakkında dedi: **الرَّهَبُ** onun zırhının kol ağzıdır. el-Ezherî dedi: insanların çoğu, **من الرَّهَب** sözünün tefsirinde, onun **الرَّهْبةِ** manasında olduğuna gittiler;

لسان العرب

● - رهب: **رَهِبَ**, kesre ile, **يَرْهَبُ** **رَهْبَةً** ve **رُهْباً**, damme ile, ve **رَهَباً**, harekeli olarak; yani korktu. Ve **رَهِبَ** **الشيءَ** **رَهْباً** ve **رَهَباً** ve **رَهْبةً**: ondan korktu. Ve isim: **الرُّهْبُ**, ve **الرُّهْبى**, ve **الرَّهَبوتُ**, ve **الرَّهَبُوتى**; ve **رَجلٌ** **رَهَبُوتٌ**. Denir: **رَهَبُوتٌ** hayırdır **مِنْ** **رَحَمُوتٍ**, yani çünkü korkutulman, acınmandan hayırlıdır. Ve **تَرَهَّبَ** başkasını, onu tehdit ettiği zaman; ve Ezherî, Accâc’dan bir eşeği ve dişi eşeklerini vasfederken şu beyti okudu:

تُعْطِـيهِ رَهْباها، إِذا تَرَهَّبَا،
على اضْطِمَارِ الكَشْحِ بَوْلاً زَغْرَبا،(1)
عُصارةَ الجَزْءِ الذي تَحَلَّبا

(1) “**الكشح**” sözü: bu, Ezherî’nin rivayetidir; ve Tekmile’de **اللوح**.

**رَهْباها**: onun korktuğu şey; nitekim denir: **هالكٌ** ve **هَلْكَى**. **إِذا تَرَهَّبا**: tehdit ettikleri zaman. Ve Leys dedi: **الرَّهْبُ**, cezîm (sükûnlu), **الرَّهَب**’de bir dildir (lehçedir); dedi ki: **الرَّهْباءُ** **الرَّهَبِ**’den bir isimdir; dersin: Allah’tan **الرَّهْباءُ**, ve O’na **الرَّغْباءُ**. Ve dua hadîsinde: Sana **رَغْبةً** ve **رَهْبةً**. **الرَّهْبةُ**: korku ve dehşettir; **الرَّغْبةِ** ile **الرَّهْبةِ**’yi bir araya getirdi, sonra **الرَّغْبةَ**’yi tek başına işletti; daha önce **الرَّغْبةِ** maddesinde geçtiği gibi. Ve büyük emzirme hadîsinde: “Böylece bir yıl kaldım; onu, onun **رَهْبَتَه**’si sebebiyle rivayet etmiyordum”; İbnü’l-Esîr dedi: rivayette böyle geldi; yani onun **رَهْبَتِه**’si sebebiyle; ve mef‘ûl leh olarak mansuptur.

Ve **أرْهَبَه** ve **رَهَّبَه** ve **استَرْهَبَه**: onu korkuttu ve ürküttü.

ص:437>

Ve **اسْتَرْهَبَه**: onun korkusunu çağırdı; ta ki insanlar ondan korktu; ve bununla, Aziz ve Celîl olanın şu sözü tefsir edildi: **واسْترْهَبُوهُم** ve büyük bir sihirle geldiler; yani onları korkuttular.

Ve Behz b. Hakîm hadîsinde: “Ben **الرَّاهِـبةَ**’yi işitiyorum.” İbnü’l-Esîr dedi: o, korkutan; yani ürküten ve korkutan hâldir; ve bir rivayette: “Seni **راهِـباً** işitiyorum”; yani korkmuş.

Ve adam **تَرَهَّب** eder; Allah’tan korkan bir **راهِـباً** olduğu zaman.

Ve **الرَّاهِبُ**: manastırda ibadet eden; ve Hristiyanların **رُهْبانِ**’ından biri; ve masdarı **الرَّهْبةُ** ve **الرَّهْبانِـيّةُ**’dir; ve cem‘i **الرُّهْبانُ**’dur; ve **الرَّهابِـنَةُ** yanlıştır. Ve **الرُّهْبانُ** tekil ve çoğul olabilir; onu tekil yapan, onu **فُعْلانٍ** binası üzerine yapar; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:

لو كَلَّمَتْ رُهْبانَ دَيْرٍ في القُلَلْ، *
لانْحَدَرَ الرُّهْبانُ يَسْعَى، فنَزَلْ

Dedi: sözün yönü, nûn ile çoğul olmasıdır; dedi: eğer tekil olan **الرُّهبانَ**’ı **رَهابِـينَ** ve **رَهابِنةً** diye çoğul yaparsan, caizdir; ve eğer “**رَهْبانِـيُّون**” dersen doğru olur.

Ve Cerîr, **رهبان**’ı çoğul yapan kimse hakkında dedi:

رُهْبانُ مَدْيَنَ، لو رَأَوْكَ، تَنَزَّلُوا، *
والعُصْمُ، من شَعَفِ العقُولِ، الفادِرُ

**وَاعِلٌ**: akıllı dağ keçisi; dağa çıktı; ve **الفادِرُ**: dağ keçilerinin yaşlısı.

Ve **الرَّهْبانيةُ**: **الراهب**’in masdarıdır; ve isim **الرَّهْبانِـيَّةُ**’dir. Ve Aziz tenzîlde: “Ve onu izleyenlerin kalplerine şefkat ve rahmet ve **رَهْبانيَّـةً** koyduk; onu uydurdular; onu onlara yazmadık; ancak Allah’ın rızasını aramak için.” Fârisî dedi: **رَهْبانِـيَّةً**, gizli bir fiil ile mansuptur; sanki şöyle dedi: “Ve **رَهْبانيَّةً** uydurdular; onu uydurdular”; ve âyetteki önceki mansuplara atıf olmaz; çünkü kalbe konulan şey uydurulmaz. Ve gerçekten **تَرَهَّبَ** etti. Ve **التَّرَهُّبُ**: ibadet etmektir; ve denildi: kendi manastırında ibadet etmektir. Dedi: **الرَّهْبانِـيَّة**’nin aslı **الرَّهْبةِ**’dendir; sonra miktardan fazla olana ve onda aşırı gidilene isim oldu. Ve Yüce’nin sözü: “Ve **رَهْبانِـيَّةً** uydurdular”ın manası hakkında; Ebû İshâk dedi: iki ihtimal taşır: birincisi, “**ورَهْبانِـيَّةً ابْتَدَعُوها**” sözünde mana, “ve bir ruhbaniyeti uydurdular; onu uydurdular” olmasıdır; nitekim dersin: “Zeyd’i ve Amr’ı gördüm; ona ikram ettim”; dedi: ve “**ما كتبناها عليهم**”in manası: onlara asla yazılmadı. Ve “**إِلا ابتغاءَ رِضوان اللّه**”, hâ ve eliften bedel olur; böylece mana: “Onlara ancak Allah’ın rızasını aramayı yazdık.” Ve Allah’ın rızasını aramak, O’nun emrettiğine uymaktır; işte bu, Allah daha iyi bilir, bir veçhedir. Ve onda başka bir veçih daha vardır: “**ابتدعوها**”; tefsirde geldiğine göre, krallarından sabredemeyecekleri şeyler görüyorlardı; böylece mağaralar ve manastırlar edindiler ve bunu uydurdular; sonra kendilerine o gönüllü işi ilzam ettiklerinde ve ona girdiklerinde, tamamlaması onlara lâzım geldi; nitekim insan, kendisine bir oruç kıldığında, ona farz kılınmamış olsa da, onu tamamlaması lâzım gelir.

Ve **الرَّهْبَنَةُ**: ondan bir **فَعْلَنَةٌ**’dir; yahut bir **فَعْلَلَةٌ**; nûnun aslîliği ve ziyadeliği takdirine göre. İbnü’l-Esîr dedi: ve **الرَّهْبانِـيَّةُ**, **الرَّهْبَنةِ**’ye nisbet edilmiştir; elifin ziyadesiyle. Ve hadîste: “İslâm’da **رَهْبانِـيَّةَ** yoktur”; o, hadım etmek ve zincirleri boyna geçirmek ve buna benzer şeyler gibidir; **الرَّهابِنَةُ**’nin külfetle yaptığı şeylerdendir; Allah, عز وجل, onu Muhammed ümmetinden, صلى اللّه عليه وسلم, kaldırmıştır. İbnü’l-Esîr dedi: o, Hristiyanların **رَهْبَنةِ**’sindendir. Dedi: aslı **الرَّهْبةِ**’dendir: korku; dünya işlerinden boşalmakla, lezzetlerini terk etmekle, onda zühd ile, ehlinden uzaklaşmakla, meşakkatlerini gözetmekle **يَتَرَهَّبُون** ederlerdi; hatta onlardan kimi kendisini hadım eder ve boynuna zincir koyar ve bunun dışında azap çeşitlerinden (yapardı); böylece Nebî, صلى اللّه عليه وسلم, onu İslâm’dan nefyetti ve Müslümanları ondan nehyetti. Ve hadîste: “Size cihad gerekir; çünkü o, ümmetimin **رَهْبانِـيَّة**’sidir”; yani **الرُّهْبانَ**, her ne kadar dünyayı terk etseler, onda zühd etseler ve ondan boşalsalar da, Allah yolunda canı vermekten daha çok terk, daha çok zühd ve daha çok boşalma yoktur; ve nitekim Hristiyanlarda **التَّرَهُّب**’ten daha faziletli bir amel olmadığı gibi, İslâm’da da cihaddan daha faziletli amel yoktur; bunun için **ذِرْوة** dedi: İslâm’ın hörgücü, Allah yolunda cihaddır.

Ve **رَهَّبَ** deve: kalkmaya gitti, sonra belindeki zayıflıktan çöktü.

Ve **الرَّهْبَـى**: çok zayıflamış dişi devedir; dedi ki:

ومِثْلِكِ رَهْبَـى، قَدْ تَرَكْتُ رَذِيَّةً، *
تُقَلِّبُ عَيْنَيْها، إِذا مَرَّ طائِرُ

Ve denildi: burada **رَهْبَـى** bir devenin adıdır; onu ancak bununla adlandırdı. Ve **الرَّهْبُ**: **الرَّهْبَـى** gibi. Şair dedi:

وأَلْواحُ رَهْبٍ، كأَنَّ النُّسوعَ
* أَثْبَتْنَ، في الدَّفِّ منها، سِطارا

Ve denildi: **الرَّهْبُ**, yolculukta kullanılmış ve yorulmuş devedir; dişisi **رَهْبةٌ**’dir.

Ve adam **أَرْهَبَ** eder; **رَهْباً**’a bindiği zaman; o, yüksek devedir. Ama şairin sözü:

ولا بُدَّ مِن غَزْوَةٍ، بالـمَصِـيفِ، *
رَهْبٍ، تُكِلُّ الوَقاحَ الشَّكُورا

Şüphesiz **الرَّهْبَ**, gazvenin sıfatındandır; o, sırtı yorulmuş ve zayıflamış olandır.

Ve bir bedevîden nakledildi ki dedi: “Falanın devesi **رَهَّبَتْ** etti; böylece ona bindi; ona **يُحابِـيها**”; yani yürüyüş onu yordu; böylece onu yemledi ve ona iyi davrandı; ta ki nefsi ona geri döndü.

Ve **رَهْبٌ** bir dişi deve: zayıf (ince)dir; ve denildi: **الرَّهْبُ** geniş kemikli, yaratılışı dolgun olan geniş (iri) devedir; dedi ki:

**رَهْبٌ**; Şâmî’nin binası gibi; daha eskimiş.

Ve **الرَّهْبُ**: ince oktur; ve denildi: büyük (kalın)dır. Ve **الرَّهْبُ**: okların uçlarından ince olan ok ucu; çoğulu **رِهابٌ**’dur; Ebû Züeyb dedi ki:

Ona **رَبُّ الكِلابِ** yaklaştı, elinde
* beyaz **رِهابٌ**; onların tüyleri (kanatları) parça parça (seyrek)dir

Ve Hüzeli el-Gayy’ın oğlu Sahr dedi ki:

Şüphesiz onların tehdidi benden men edilecektir
* beyaz **رِهابٌ**, ve **مُجْنَـأٌ** **أُجُدُ**

Ve keskin bir kılıç; onun tahtası (sapı) arıtılmıştır,
* beyaz **مَهْوٌ**; sırtında **رُبَدُ** vardır

**الـمُجْنَـأُ**: kalkandır. Ve **الأُجْدُ**: sanatı sağlam (muhkem) olandır; onu **جنأَ** maddesinin tercümesinde açıklamıştık.

Ve Yüce Allah’ın sözü: **واضْمُمْ إِليكَ جَناحَك من الرَّهَبِ**; Ebû İshak dedi: **من الرُّهْبِ**. Ve **الرَّهَبِ**: hâ’yı cezmederse râ’yı dammeler; hâ’yı harekeli yaparsa râ’yı fetha eder; ikisinin manası birdir; **الرُّشْدِ** ve **الرَّشَدِ** gibi. Dedi ki: Buradaki **جَناحَك** manası: “pazu” denir; ve “el”in tamamına **جَناحٌ** denir. Ezherî dedi; ve Mukâtil, “**من الرَّهَبِ**” sözü hakkında dedi ki: **الرَّهَبُ** onun zırhının kol ağzıdır.

Ezherî dedi: İnsanların çoğu, “**من الرَّهَب**” sözünün tefsirinde, onun **الرَّهْبةِ** manasında olduğuna gittiler; eğer seleften bir imam bulsaydım ki **الرَّهَبَ**’ı kol (kolluk) yapsın, ona giderdim; çünkü o Arapçada sahihtir ve sözün ve tefsirin sevkine daha benzer; Allah ne murad ettiğini daha iyi bilir.

Ve **الرُّهْبُ**: kol (1)

(1 “**والرهب الكم**” sözü, gördüğün üzere (râ damme, hâ sükûn ile) **المحكم**’in bir nüshasında değildir; onu hareke ile ضبط etmek ise **التهذيب** ve **التكملة**’de olandır; ve Mecd de onlara tâbi olmuştur).

Denir: “Şeyi **رُهْبِـي**’me koydum” yani “koluma (kol ağzıma)”. Ebû Amr: Gömleğin koluna **القُنُّ** ve **الرُّدْنُ** ve **الرَّهَبُ** ve **الخِلافُ** denir.

İbnü’l-A‘râbî: Adam **أَرْهَبَ** etti; **رَهَبَه**’ini yani kolunu uzattığı zaman.

Ve **الرُّهابةُ** ve **الرَّهابة** ( **السَّحابةِ** vezninde): göğüste büyük; karın üzerine çıkıntı yapan; Cevherî dedi: dil gibidir; başkası dedi: sanki köpeğin dilinin ucu gibidir; çoğulu **رَهابٌ**’dır. Avf b. Mâlik hadîsinde: “İki kasığım ile **رَهابَتي** arasının irinle dolması, şiirle dolmasından bana daha sevimlidir.” **الرَّهابةُ**, fetha ile: dil gibi bir kıkırdaktır; göğsün alt tarafında asılıdır; karın üzerine çıkıntı yapar. Hattâbî dedi: Nûn ile rivayet olunur; o yanlıştır. Hadiste: “Bıçakları, onun **رَهابَتِه** ile midesi arasında dönerken gördüm.” İbnü’l-A‘râbî: **الرَّهابةُ** midenin ucudur; ve **العُلْعُلُ**: **الرَّهابةِ** üzerine çıkıntı yapan kaburganın ucudur. İbn Şümeyl dedi: Göğsün alt kısmında onun **رَهابَتُه**’si vardır; dedi: o, alttan **القَصِّ**’ın dilidir; dedi: ve **القَصُّ** eklemlerdir.

Ve Ebû Ubeyd, cimri babında: “Cömertlik tabiatı olmaksızın verir” dedi; Ebû Zeyd dedi: Bunun benzerinde denir: **رَهْباكَ** **خَيرٌ** من **رَغْباكَ**; yani: senden korkusu, sevgisinden daha hayırlıdır; ve onun üzerine sana vermeye daha layıktır. Dedi: Bunun benzeri: “Ta’n (saldırı) başkasını **يَظْأَرُ** eder.”

Ve denir: “Bunu **رُهْباكَ**’dan yaptım” yani “senin **رَهْبَتِك**’inden”; ve **الرُّغْبَـى** **الرَّغْبةُ**’dir. Dedi: Ve denir: **رُهْباكَ** **خَيرٌ** من **رُغْباكَ**, ikisinde de damme ile.

Ve **رَهْبَى**: bir yerdir. Ve **دارةُ رَهْبَـى**: orada bir yerdir. Ve **مُرْهِبٌ**: bir isimdir.

مقاييس اللغة:
(**رهب**) **الراء** ve **الهاء** ve **الباء** iki asıldır: bunlardan biri bir korkuya delâlet eder, diğeri ise incelik ve hafifliğe.
Birincisi **الرَّهْبة**’dir: **رهِبْت** **الشيءَ**’i **رُهْباً** ve **رَهَباً** ve **رَهْبَة** (olarak) söylersin. **الترهُّب**: ibadet etme. Bu bâbdan **الإِرهاب** da vardır; o, develeri havuzdan men etmek ve onları uzaklaştırmaktır.
Diğer asıl: **الرَّهْب**: zayıflamış dişi deve. **الرِّهاب**: ok uçlarından ince olanlar; onun teki **رَهْب**’dur. **الرَّهاب**: göğüste, karın üzerine çıkıntı yapan, dil gibi bir kemik.

القاموس المحيط:
**رَهِبَ**، **كَعَلِمَ**، **رَهْبَةً** ve **رُهْباً**; (yani) zamme ile ve fetha ile ve hareke ile; ve **رُهْباناً**; zamme ile, ve (ayrıca) harekelenir: korktu. İsim **الرَّهْبَى**’dır; (o da) zamme edilir ve uzatılır (iki şekilde). Ve **الرَّهَبُوتَى**; ve “**رَهَبُوتٌ**، مُحَرَّكَتَيْنِ، خيرٌ منْ **رَحَمُوتٍ**”: yani, korkutulman, merhamet edilmen-den daha hayırlıdır. **وأرْهَبَهُ** ve **اسْتَرْهَبَهُ**: onu korkuttu. **وتَرَهَّبَهُ**: onu tehdit etti. **والمَرْهُوبُ**: aslandır;
**كالرَّاهِبِ**; ve **الجُمَيْحِ بنِ الطَّمَّاحِ**’ın atıdır. **والتَّرَهُّبُ**: ibadet etme. **والرَّهْبُ**: zayıflamış dişi deve; yahut yüksek (boylu) erkek deve. **وأرْهَبَ**: ona bindi; ve ince ok ucu; çoğulu: **كَحِبالٍ**. Hareke ile: **الكُمُّ**. Ve **كالسَّحابَةِ**; ve zamme edilir; ve **الحِرْمَازِيُّ** onun **هاء**’sını şeddeli kıldı: göğüste, karın üzerine çıkıntı yapan bir kemik; çoğulu: **كَسحابٍ**. **والرَّاهِبُ**: Hristiyanların **رُهْبَان**’ından bir tek; onun mastarı: **الرَّهْبَةُ** ve **الرَّهْبَانِيَّةُ**; yahut **الرُّهْبَانُ** (kelimesi) bir tek (anlamında) olabilir; çoğulu: **رَهابِينُ** ve **رَهابِنَةٌ** ve **رَهْبانُونَ**. Ve “**لا رَهْبانِيَّة في الإِسْلامِ**”: o, hadım etme gibi; zincirleri boyna geçirme, yün elbiseler giyme, et terk etme ve benzerleridir. **وأرْهَبَ**: onun kolu (yen) uzadı. **والْأرْهابُ** fetha ile: kuştan avlamayan şey; kesra ile: develeri havuzdan men etme. Ve **كَسَكْرَى**: (bu) bir kabiledir. Ve ad verdiler: **راهِباً** ve **مُرْهِباً** (diye), **كَمُحْسِنٍ**; ve **مَرْهُوباً**.
**ورَهَّبَتِ النَّاقَةُ** **تَرْهِيباً**; derken o, onu oyalayarak oturtup duruyordu: yürüyüş onu yordu; böylece onu yemledi, ta ki nefsi ona geri dönünceye kadar.

تاج العروس:
ر ه ب
**رَهِبَ** **كَعَلِمَ** **يَرْهَبُ** **رَهْبَةً** ve **رُهْباً** zamme ve fetha ile, ve **رَهَباً** hareke ile; yani onda üç lugat vardır. Ve **رُهْبَاناً** zamme ile; ve son ikisi harekelenir; ikisini **الصّغانيّ** nakletti: yani korktu; yahut bir sakınma ile beraber, nitekim **كَشف الكشَّاف** sahibi bununla kesin hüküm verdi. Ve **رَهِبَهُ** **رَهْباً**: ondan korktu. İsim: **الرُّهْبُ** zamme ile; ve **الرَّهْبَى** fetha ile; ve ikisi zamme edilir ve uzatılır. Ve **رَهَبُوتَى** ve **رَهَبُوتٌ** (iki harekeli): denir ki: **رَهَبُوتٌ** hayırlıdır **رحمُوتٍ**’tan; yani korkutulman, merhamet edilmen-den daha hayırlıdır. Ve onun benzeri: **رُهْبَاكَ** hayırlıdır **رُغْبَاكَ**’tan; bunu **المَيْدَانِيُّ** söyledi. Ve **المُبَرِّدُ** dedi ki: **رَهَبُوتَى** hayırlıdır **رَحَمُوتَى**’dan. Ve **الليث** dedi ki: **الرَّهْبُ** — cezm ile — **الرَّهَبِ**’de bir lugattır. Dedi ki: ve **الرَّهْبَى** **الرَّهَبِ**’den bir isimdir; dersin ki: Allah’tan **الرَّهْبَى**, O’na **الرَّغْبَى**. Ve **أَرْهَبَهُ** ve **اسْتَرْهَبَه**: onu korkuttu ve ürküttü. Ve **اسْتَرْهَبَهُ**: onun korkusunu çağırdı; ta ki insanlar ondan korktu. Bununla, Aziz ve Celil olanın sözü tefsir edildi: “**واسْتَرْهَبُوهُمْ وجَاؤُوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ**”: yani onları korkuttular. Ve **تَرَهَّبَهُ** (bir) başkası, onu tehdit ettiğinde (böyledir). Ve **الرَّاهِبَةُ**: korkutan, yani ürküten hâl.
Ve **المَرْهُوبُ**: aslandır; **كالرَّاهِبِ**. Ve **المَرْهُوبُ**: **الجُمَيْحِ بنِ الطَّمَّاحِ الأَسَدِيّ**’nin atıdır.
Ve **التَّرَهُّبُ**: ibadet etme. Denildi ki: bir hücrede ibadet etme. Ve adam **تَرَهَّبَ** ettiğinde, Allah Teâlâ’dan korkan bir **رَاهِب** olduğunda (böyledir). Ve **رَهَّبَ الجَمَلُ**: kalktı, sonra belindeki zayıflıktan çöktü.
Ve **الرَّهْبُ** **كالرَّهْبَى**: çok zayıflamış dişi deve. Şair dedi ki:
وأَلْوَاحُ **رَهْبٍ** كَأَنَّ النُّسُو ... عَ أَثْبَتْنَ فِي الدَّفِّ منه سِطَارَا
Ve bir başkası dedi ki:
ومِثْلِكِ **رَهْبَى** قَدْ تَرَكْتُ رَذِيَّةً ... تُقَلِّبُ عَيْنَيْهَا إذا مرَّ طَائِرُ
Ve denildi ki: **رَهْبضى** burada bir dişi devenin adıdır; onu ancak bununla adlandırdı. Yahut **الرَّهْبُ**: yolculukta kullanılmış ve yorulmuş erkek deve. Ve denildi ki: o, yüksek (boylu) erkek devedir; dişisi **رَهْبَة**’dir. Ve **أَرْهَبَ الرَّجُلُ**: ona bindiğinde (böyledir). Ve **نَاقَةٌ رَهْبٌ**: zayıf. Ve denildi ki: **الرَّهْبُ**: geniş kemikli, yaratılışı iri. Dedi ki:
" و**رَهْبٌ** كَبُنْيَانِ الشَّآمِيِّ أَخْلَقُ
Ve **الرَّهْبُ**: ince ok. Ve denildi ki: büyük (ok). Ve **الرَّهْبُ**: okların uçlarından ince uç; çoğulu **رِهَابٌ** **كَحِبَالٍ**. **أَبو ذُؤَيب** dedi ki:
قَدْ نَالَهُ رَبُّ الكِلاَبِ بِكَفِّهِ ... بِيضٌ **رِهَابٌ** رِيشُهُنَّ مُقَزَّعُ
Ve **الرَّهَبُ** hareke ile: **الكُمّ**; **حِمْيَرَ** lugatında. **الزمخشريّ** dedi ki: o, tefsirlerin bid‘atlarındandır. Ve **الجمهرة**’de onun sabit olmadığını açıkça söyledi; bunu şeyhimiz nakletti. Ve **لسان العرب**’da: **أَبو إسحاقَ الزجَّاجُ** dedi ki: Celil ve Aziz olanın sözü: “**واضْمُمْ إلَيْكَ جَنَاحَك مِنَ الرَّهَب**”; **الرُّهْب** (kelimesinde) **الهاء**’yı cezm ettiğinde **الراء**’yı zamme edersin; **الهاء**’yı harekelediğinde **الراء**’yı fetha edersin; ikisinin manası birdir; **الرُّشْدِ** ve **الرَّشَدِ** gibi. Dedi ki: burada **جَنَاحكَ**’ın manası: denir ki: üst kol; ve denir ki: elin tamamı; (zira) bütün el **جَنَاح**’tır. **الأَزهريّ** dedi ki: ve **مُقَاتِلٌ**, “**مِنَ الرّهبِ**” sözünde: o, onun zırhının koludur, dedi. **الأَزهريّ** dedi ki: o, Arapçada sahihtir; ve sözün siyakına ve tefsire daha benzer olan odur; Allah, ne murad ettiğini daha iyi bilendir. Ve denir ki: **وَضَعْتُ الشَّيْءَ في رُهْبِي** zamme ile; yani kolumda. **أَبو عَمْرٍو** dedi ki: gömleğin koluna denir: **القُنُّ** ve **الرُّدْنُ** ve **الرَّهَبُ** ve **الخِلاَفُ**.

Ve **الرَّهَابَةُ** **السَّحَابَةِ** gibi(=vezninde)dir; (ر’si) dammeli de gelir; Hâ’sını Hirmâzî şeddeli kılmıştır; yani, ıtlâkın ona verdiği üzere, fetih ve damme ile birlikte(=iki vecihle): **عَظْمٌ**; ve “ümmehât”tan başkasında: **عُظَيْم** küçültme ile; göğüste, karna nazır(=üstten bakan) bir çıkıntıdır. Cevherî ve İbn Fâris dedi: Dilin üçlü(=üç harekeli)si(=üç vecihle okunanı)dır. Başkası dedi: Sanki köpeğin dilinin ucu gibidir. Çoğulu **رَهَابٌ** **سَحَابٍ** gibi. Avf b. Mâlik hadîsinde: “İki **عَانَتِي** ile **رَهَابَتِي** arası irinle dolması, şiirle dolmasından bana daha sevgilidir.” **الرَّهَابَةُ**: dil gibi bir kıkırdaktır; göğsün alt kısmında asılıdır, karna nazırdır. Hattâbî dedi: **النُّونِ** ile de rivayet olunur; o ise hatadır. Ve hadîste: “Bıçakları onun **رَهَابَتِهِ** ile midesi arasında döner gördüm.” İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّهَابَةُ**: midenin ucu; **العُلْعُلُ**: **الرَّهَابَةِ** üzerine nazır olan kaburganın ucudur. İbn Şümeyl dedi: Göğsün **قَصِّ**’inde: onun **رَهَابَتُه**’u. Dedi: O, alttan **القَصِّ**’ın dili(=dil gibi parçası)dır. Dedi: **القَصُّ** ise **مُشَاشٌ**’tır.

Ve **الرَّاهِبُ**: savmaada ibadet eden; Nasârâ’nın **رُهْبَانِ**’ının bir ferdidir. Masdarı: **الرَّهْبَةُ** ve **الرَّهْبَانِيَّةُ**. Cem‘i **الرُّهْبَانُ**’dur; **الرَّهَابِنَةُ** hatadır. Yahut **الرُّهْبَانُ** damme ile bazen tekil olabilir; nasıl cem‘ olabiliyorsa. Kim onu tekil kılarsa onu **فُعْلاَنٍ** binası üzere kılar. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
“Eğer bir manastırın tepesindeki(=kulelerindeki) **رُهْبَانَ** ile konuşsaydı,
**الرُّهْبَانُ** inerdi; koşar da inerdi.”
Dedi: Sözün vechi, **النُّونِ** ile cem‘ olmasıdır. Dedi: Ve eğer cem‘ yaparsan; yani tekil **الرُّهْبَانَ**’ı **رَهَابِين** ve **رَهَابِنَة** diye cem‘ edersen câizdir. Ve eğer: **رَهْبَانُونَ** dersen doğru olur. Cerîr, **رُهْبضان**’ı cem‘ kılan kimse hakkında dedi:
“**رُهْبَانُ** Medyen, seni görseler inerlerdi ... ve **العُصْمُ** (olanlar) **شَعَفِ العُقُولِ**’ün **الفَادِر**’indendir.”
Denir: **وَعِلٌ عَاقِلٌ**: dağa çıktı. **الفَادِرُ**: **الوُعُولِ**’den yaşlı olandır. Ve tenzîlde: “Ve ona uyanların kalplerine şefkat ve rahmet ve **رَهْبَانِيَّةً** koyduk; onu uydurdular; onu üzerlerine yazmadık.” Fârisî dedi: **رَهْبَانِيَّةً** gizli bir fiil ile mansuptur; sanki dedi ki: “Ve **رَهْبَانِيَّةً** uydurdular; onu uydurdular.” Ve âyetteki önceki mansuba atıf olmaz; çünkü kalbe konulan şey uydurulmaz. Fârisî dedi: **الرَّهْبَانِيَّةِ**’nin aslı **الرَّهْبَةِ**’dendir; sonra miktardan artan ve onda aşırı giden şeye isim oldu. İbnü’l-Esîr dedi: **الرَّهْبَانِيَّةُ**, **الرَّهْبَنَةِ**’ye nisbetlidir; elif ziyadesiyle. **الرَّهْبَنَةُ** ise **الرَّهْبَةِ**’den **فَعْلَنَةٌ**’dir; yahut nûn’un aslîliği takdiri üzere **فَعْلَلَةٌ**’dir. Ve hadîste: “İslâm’da **رَهْبَانِيَّةَ** yoktur.” Rivayet: “İslâm’da ne **زِمَامَ** vardır ne **خِزَامَ** ne **رَهْبَانِيَّةَ** ne **تَبَتُّلَ** ne **سِيَاحَةَ**.” O, hadım etme gibi; demir zincirleri boyna geçirme, **المُسُوحِ** giyme, et terk etme, orucu peş peşe tutma ve benzeri şeylerdendir ki **الرَّهَابِنَةُ** onu külfetle yapardı. Allah عزّ وجلّ bunu Muhammed ümmetinden صلى الله عليه وسلم kaldırmıştır. İbnü’l-Esîr dedi: Dünya işlerinden boşalmak, lezzetlerini terk etmek, onda zühd, ehlinden uzak durmak ve meşakkatlerini kasden yüklenmek ile **يَتَرَهَّبُونَ** olurlardı. Ve hadîste: “Size cihad gerekir; çünkü o, ümmetimin **رَهْبَانِيَّةُ**’sidir.”

İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أَرْهَبَ** etti; **رَهَبُهُ** uzayınca; yani yen’i(=kol ağzı).

**الأَرْهَابُ** fetih ile: kuşlardan avlamayan şey; **البُغَاث** gibi.

**الإرْهَابُ** kesr ile: rahatsız etme ve korkutma. Dersin ki: **الإِهَابُ** ürperir; ondan **الإِرْهَابُ** vuku bulunca. Ve **الإِرْهَابُ** ayrıca: develeri havuzdan men etmek ve onları uzaklaştırmaktır. Ve **أَرهب** etti; bu mecazdır. Mecazdan ayrıca onların sözü: “Seninle **أَرْهبْ** etmedim”; yani şüphelenmedim; **الأَساس**’ta böyledir.

**رَهْبَى** **سَكْرضى** gibi: bir yer adı. Zü’r-Rumme dedi:
“**بِرَهْبَى**’dan **رَوْضِ القِذَافِ**’a, **المِعَى**’ya ... **وَاحِفٍ**’e; onun otlağı ve dolaştığı yer.”

Ve **دارَةُ رَهْبَى**: başka bir yerdir.

Ve **رَاهِباً** ve **مُرْهِباً** (isimlerini) **مُحْسِنٍ** ve (ism-i mef‘ûl olarak) **مَرْهُوباً** gibi adlandırdılar. Ve Ebû’l-Beyân **نَبَأُ** b. Sa‘dullâh b. **رَاهِبٍ** el-Behrânî el-Hamevî; ve Ebû Abdillâh Muhammed b. Ebî Alî b. Ebî’l-Feth b. el-Âmidî el-Bağdâdî ed-Dımaşkî ed-Dârî er-Ressâm: iki muhaddistir. Sonuncusu Dımaşk’ta Ebû’l-Hüseyn b. el-Mevâzînî’den ve başkasından semâ‘ etti. İkisini Ebû Hâmid es-Sâbûnî **ذَيْلِ الإِكْمَالِ**’de zikretti.

Ve **دَجَاجَةُ** b. Zuhvî b. Alkame b. **مَرْهُوبِ** b. Hâcir b. Ka‘b b. Becâle: şair, süvaridir.

Ve **الرَّاهِبُ**: Mısır’da iki köydür; birisi **المُنوفِيَّةِ**’dedir, ikincisi **البُحَيْرَةِ**’dedir.

Ve **حَوْضُ الرَّاهِبِ**: **الدَّقَهْلِيَّةِ**’den bir başkasıdır.

Ve **كَوْمُ الرَّاهِبِ** **البَهْنَسَاوِيَّةِ**’dedir.

Ve **الرَّاهِبَيْنِ** tesniye lafzıyla, **الغَرْبِيَّةِ**’dendir.

Ve **الرَّهْبُ**: sırtı yorulmuş dişi devedir. Bir a‘râbîden hikâye olundu ki dedi: Dişi deve **رَهَّبَتِ**; **تَرْهِيباً**. Bazı asıllarda, mücerred sülâsî olarak bulunur: onun üzerine oturdu; onu **يُحَايِيهَا**; **المُحَايَاةِ**’dan; yani yürüyüş onu yordu da ona yem verdi ve ona iyi davrandı; ta ki **ثَابَتْ**: kendine geldi; nefsi ona geri döndü. Bunun benzeri **لسان العرب**’dadır.
