# رهس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رهس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رهس

رَهَسَه يَرْهَسُه رَهْساً: وَطِئَه وَطْأً شديداً. الأَزهري عن ابن الأَعرابي: تركت القوم قد ارْتَهَسُوا وارْتَهَشُوا. وفي حديث عُبَادةَ: وجَراثِيمُ العربِ تَرْتَهِسُ أَي تضطرب في الفتنة، ويروى بالشين المعجمة، أَي تَصْطَكُّ قبائلهم في الفتن. يقال: ارتهس الناس إِذا وقعت فيهم الحرب، وهما متقاربان في المعنى، ويروى: تَرْتَكِسُ، وقد تقدم. وفي حديث العُرَنِيِّينَ: عظُمَتْ بطوننا وارْتَهَسَتْ أَعْضادُنا أَي اضطربت، ويجوز أَن يكون بالسين والشين، وارْتَهَسَتْ رِجلا الدابة وارْتَهَشَتْ إِذا اصْطَكَّتا وضرب بعضهما بعضاً. قال: وقال شُجاع ارْتَكَسَ القومُ وارْتَهَسوا إِذا ازدحموا؛ قال العجاج:
وعُنُقاً عَرْداً ورأْساً مِرْأَسا،
مُضَبَّرَ اللَّحْيَيْنِ نَسْراً مِنْهَسا
عَضْباً إِذا دِماغُه تَرَهَّسا،
وحَكَّ أَنْياباً وخُضْراً فُؤُسا
تَرَهَّسَ أَي تَمَخَّضَ وتحركَ. فُؤُسٌ: قِطَعٌ من الفَأْسِ، فُعُلٌ منه.حك أَنياباً أَي صَرِّفَها. وخُضْراً يعني أَضراساً قد قَدُمَتْ فاخضرت.

### Türkçe

**رَهَسَه** **يَرْهَسُه** **رَهْساً**: Onu şiddetli bir basışla çiğnedi/bastı.

el-Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den: “Kavmi, **ارْتَهَسُوا** ve **ارْتَهَشُوا** hâlinde bırakıp gittim.”

Ubâde hadîsinde: “Arapların yığınları/kalabalıkları **تَرْتَهِسُ**”; yani fitnede çalkalanır/çırpınır; **الشين** **المعجمة** ile de rivayet edilir; yani fitnelerde kabileleri birbirine çarpıp şakırdar. Denir ki: İnsanlar **ارتهس** eder, içlerinde savaş vuku bulduğu zaman; ikisi mânâda birbirine yakındır. Ve “**تَرْتَكِسُ**” diye de rivayet edilir; ve (bu) daha önce geçti.

el-‘Ureniyyîn hadîsinde: “Karınlarımız büyüdü ve pazularımız **ارْتَهَسَتْ**”; yani çalkalandı/sarsıldı. Ve **السين** ve **الشين** ile olması câizdir. Ve binitin iki ayağı **ارْتَهَسَتْ** ve **ارْتَهَشَتْ**: birbirine şakırdayıp birinin ötekiyle vurması (hâlinde).

Dedi ki: Şücâ‘ da dedi: Kavim **ارْتَكَسَ** etti ve **ارْتَهَسوا** etti; birbirine sıkışıp izdiham ettikleri zaman. el-‘Accâc dedi ki:

وعُنُقاً عَرْداً ورأْساً مِرْأَسا،
مُضَبَّرَ اللَّحْيَيْنِ نَسْراً مِنْهَسا
عَضْباً إِذا دِماغُه تَرَهَّسا،
وحَكَّ أَنْياباً وخُضْراً فُؤُسا

**تَرَهَّسَ**: yani sancılandı/kımıldandı ve hareket etti. **فُؤُسٌ**: **فَأْس**’tan parçalar; ondan **فُعُلٌ** (vezninde). “**حك أَنياباً**”: yani onları (dişlerini) sürttü/işletti. “**وخُضْراً**” ile, eskimiş de yeşermiş (görünmüş) azı dişlerini kasteder.
