# رهش — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B4/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D8%B4/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رهش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B4.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رهش

الرَّواهشُ: العصَّب التي في ظاهر الذراع، واحدتُها راهِشةٌ وراهِشٌ بغير هاء؛ قال:
وأَعْدَدْتُ للحرب فَضْفاضَةً
دِلاصاً، تَثَنَّى على الراهِشِ
وقيل: الرَّواهِشُ عصَبٌ وعروقٌ في باطن الذراع، والنواشر: عروقُ ظهر الكفّ، وقيل: هي عروقُ ظاهر الذراع، والرواهِشُ: عصَبُ باطنِ يدَي الدابة. والارْتِهاشُ: أَن يصُكّ الدابةُ بعَرض حافرِه عَرْضَ عُجايَتِه من اليد الأُخرى فربّما أَدْماها وذلك لضَعْف يدِه.
والراهِشانِ: عرْقانِ في باطن الذراعين. والرَّهَشُ والارْتِهاشُ: أَن تضطَرِبَ زواهِشُ الدابة فيَعْقِر بعضُها بعضاً. الليث: الرَّهَشُ ارْتِهاشٌ يكون في الدابة وهو أَن تَصْطَكّ يداه في مِشْيته فيَعْقِر رواهشَه، وهي عصَبُ يديه، والواحدة راهِشةٌ؛ وكذلك في يد الإِنسان رَواهِشُها: عصبُها من باطن الذراع. أَبو عمرو: النواشرُ والرَّواهِشُ عروقُ باطنِ الذراع، والأَشاجِعُ: عروق ظاهرِ الكف. النضر: الارْتِهاشُ والارتعاش واحدٌ. ابن الأَثير: وفي حديث عُبادة وجَراثيمُ العرب تَرْتَهِسُ أَي تضْطَرب في الفِتنة، قال: ويروى بالشين المعجمة، أَي تَصْطَكّ قبائلُهم في الفِتَن. يقال: ارْتَهَشَ الناسُ إِذا وقَعت فيهم الحربُ، قال: وهما متقاربان في المعنى، ويروى تَرْتَكِش، وقد تقدم. وحديث العُرَنيّين: عظُمَت بُطونُنا وارْتَهَشَت أَعْضادُنا أَي اضطربت، قال: ويجوز أَن يكون بالسين والشين. وفي حديث ابن الزبير: ورَهِش الثَّرى عرضاً؛ الرَّهِيشُ من التراب: المُنْثالُ الذي لا يَتَماسَك من الارْتِهاش الاضطراب والمعنى لزوم الأَرض أَي يقاتلون على أَرجلهم لِئلاَّ يُحَدّثوا أَنفسهم بالفرار، فِعْلَ البطَلِ الشجاع إِذا غُشِي نزل عن دابّته واستقبل العدوّ، ويحتمل أَن يكون أَراد القبر أَي اجعلوا غايتكم الموتَ. والارتهاش: ضربٌ من الطعْن في عَرْضٍ؛ قال:
أَبا خالدٍ، لولا انتظارِيَ نَصْرَكم،
أَخذْتُ سِنانِي فارْتَهَشْتُ به عَرْضا
وارتهاشه: تحريكُ يديه. قال أَبو منصور: معنى قوله فارتهشت به أَي قَطعت به رواهشي حتى يسيل منها الدم ولا يرقأَ فأَموت؛ يقول: لولا انتظاري نصركم لقتلت نفسي آنفاً. وفي حديث قُزْمانَ: أَنه جُرِحَ يوم أُحُدٍ فاشْتَدّت به الجراحةُ فأَخَذ سهماً فقَطع به رَواهِشَ يديه فقَتَل نفسَه؛ الرَّواهِشُ: أَعصابٌ في باطن الذراع.
والرَّهِيشُ: الدَّقيق من الأَشياء. والرَّهِيشُ: النَّصلُ الدقيق. ونصْلٌ رَهِيشٌ: حَدِيدٌ؛ قال امرؤ القيس:
بِرَهِيشٍ من كِنانَتهِ،
كتلَظِّي الجَمْرِ في شَرَرِهْ
قال أَبو حنيفة: إِذا انشق رِصافُ السهم فإِن بعض الرواة زعم أَنه يقال له سهم رَهِيشٌ؛ وبه فسر الرَّهِيشُ من قول امرئ القيس:
برهيش من كنانته
قال: وليس هذا بقويّ. والرَّهِيشُ من الإِبل: المهزولةُ، وقيل: الضعيفةٌ؛ قال رؤبة:
نَتْف الحُبارَى عن قَرا رَهيشِ
وقيل: هي القليلة لحم الظهر، كلاهما على التشبيه، فالرَّهِيشُ الذي هو النَّصْل، والرَّهِيشُ من القِسِيّ التي يُصيب وترُها طائفَها، والطائف ما بين الأَبْهَرِ والسِّيَةِ، وقيل: هو ما دون السِّيَةِ، فَيُؤْثّر فيها، والسِّيَةُ ما اعْوَجّ من رأْسها.
والمُرْتَهِشةُ من القِسِيّ: التي إِذا رُمِيَ عليها اهتزّت فضرب وتَرُها أَبْهَرَها، قال الجوهري: والصواب طائفَها. وقد ارْتَهَشَت القوسُ، فهي مُرْتَهِشةٌ؛ وقال أَبو حنيفة: ذلك إِذا بُريَتْ بَرْياً سخِيفاً فجاءت ضعيفة، وليس ذلك بقويّ. وارْتَهَشَ الجرادُ إِذا ركب بعضُه بعضاً حتى لا يكاد يُرى الترابُ معه، قال: ويقال للرائد كيف البلادُ التي ارْتَدْتَ؟ قال: تركتُ الجرادَ يَرْتَهِش ليس لأَحد فيها نُجْعةٌ.
وامرأَة رُهْشوشةٌ: ماجِدةٌ. ورجل رُهْشُوشٌ: كريمٌ سَخِيٌّ كثيرُ الحياء، وقيل: عَطوفٌ رَحيمٌ لا يمنع شيئاً، وقيل: حَيِيٌّ سَخِيٌّ رَقِيقُ الوجه؛ قال الشاعر:
أَنت الكريمُ رِقَّةَ الرُّهشوشِ
يريد ترِقّ رقّةَ الرُّهشوش، ولقد تَرَهْشَشَ، وهو بَيِّنُ الرُّهْشةِ والرُّهْشوشِيّة. وناقة رُهْشُوشٌ: غَزِيرةُ اللبَنِ، والاسم الرُّهْشة، وقد تَرَهْشَشَت، قال ابن سيده: ولا أَحُقُّها. أَبو عمرو: ناقةٌّ رَهِيشٌ أَي غزيرة صَفِيٌّ؛ وأَنشد:
وخَوّارة منها رَهِيش كأَنما
بَرَى لَحْمَ مَتْنَيها، عن الصُّلْبِ، لاحِبُ

### Türkçe

**الرَّواهشُ**: kolun dış tarafında bulunan sinirler; tekili **راهِشةٌ**’dir.

Ve **راهِشٌ** (ه olmaksızın); dedi ki:
Ve savaşa için geniş bir (zırh) hazırladım,
**دِلاصاً**; **الراهِشِ** üzerine kıvrılır.

Ve denildi: **الرَّواهِشُ** kolun iç tarafında sinir ve damarlardır; **النواشر**: elin üstünün damarlarıdır. Ve denildi: o, kolun dış tarafının damarlarıdır. Ve **الرواهِشُ**: binek hayvanının iki elinin iç tarafının siniridir.

Ve **الارْتِهاشُ**: hayvanın, bir elindeki **عُجايَتِه**’nin yanına, diğer elin tırnağının yanıyla vurmasıdır; bazen onu kanatır; bu, elinin zayıflığındandır.

Ve **الراهِشانِ**: iki kolun iç tarafında iki damardır. Ve **الرَّهَشُ** ve **الارْتِهاشُ**: hayvanın **زواهِشُ**’unun çalkalanmasıdır; böylece bir kısmı bir kısmını yaralar. el-Leys: **الرَّهَشُ** hayvanda olan bir **ارْتِهاشٌ**’tur; o da yürüyüşünde iki elinin birbirine çarpmasıdır; böylece **رواهِشَه**’ini yaralar; o, iki elinin siniridir; tekili **راهِشةٌ**’dir. Aynı şekilde insanın elinde de **رَواهِشُها** vardır: kolun iç tarafından olan sinirleridir. Ebû Amr: **النواشرُ** ve **الرَّواهِشُ** kolun iç tarafının damarlarıdır; **الأَشاجِعُ**: avucun dış tarafının damarlarıdır. en-Nadr: **الارْتِهاشُ** ile **الارتعاش** birdir. İbnü’l-Esîr: Ubâde hadîsinde: “ve Arap’ın kökleri **تَرْتَهِسُ**” yani fitnede çalkalanır, dedi. Dedi ki: **الشين** (mu‘ceme) ile de rivayet edilir; yani kabileleri fitnelerde birbirine çarpar. Denir ki: insanlar **ارْتَهَشَ** etti, onlarda savaş vuku bulduğunda. Dedi ki: ikisi manada birbirine yakındır. Ve **تَرْتَكِش** diye de rivayet edilir; geçmişti. **العُرَنيّين** hadîsi: “karınlarımız büyüdü ve **ارْتَهَشَت أَعْضادُنا**” yani çalkalandı. Dedi ki: **السين** ve **الشين** ile olması caizdir. İbnü’z-Zübeyr hadîsinde: “ve **رَهِش** toprağı enlemesine”; topraktan **الرَّهِيشُ**: dağılgan olan, birbirini tutmayan (toprak)tır; **الارْتِهاش**’tan (yani) çalkalanmadan. Mana: yere yapışma; yani kaçmayı içlerinden geçirmemek için ayakları üzerinde savaşırlar; düşmanla karşılaşınca binekten inip düşmanı karşılayan yiğit kahramanın fiili. Ve kabri kastetmiş olması da muhtemeldir; yani gayenizi ölüm yapın. Ve **الارتهاش**: enlemesine bir tür mızraklamadır; dedi ki:
Ey Ebû Hâlid, sizin yardımınızı beklemeseydim,
mızrağımı alırdım da onunla enlemesine **فارْتَهَشْتُ** ederdim.

Ve **ارتهاشه**: iki elini oynatmasıdır. Ebû Mansûr dedi ki: “**فارتهشت به**” sözünün manası: onunla **رواهشي**’mi kestim; ta ki onlardan kan aksın ve durmasın da öleyim; der ki: sizin yardımınızı beklemeseydim az önce kendimi öldürürdüm. **قُزْمانَ** hadîsinde: Uhud günü yaralandı; yara ona şiddetlendi; bir ok aldı, onunla iki elinin **رَواهِشَ**’ini kesti de kendini öldürdü. **الرَّواهِشُ**: kolun iç tarafındaki sinirlerdir.

Ve **الرَّهِيشُ**: şeylerin ince olanı. Ve **الرَّهِيشُ**: ince **النَّصلُ**. Ve **نصْلٌ رَهِيشٌ**: keskin (demir); İmru’ul-Kays dedi ki:
Onun sadakından bir **رَهِيشٍ** ile,
kıvılcımındaki kor gibi alevlenir.

Ebû Hanîfe dedi ki: Okun **رِصافُ**’ı yarıldığında, bazı râviler onun için **سهم رَهِيشٌ** denildiğini zannetmiştir; bununla İmru’ul-Kays’ın “**برهيش من كنانته**” sözündeki **الرَّهِيشُ**’i tefsir etti. Dedi ki: bu kuvvetli değildir. Ve develerden **الرَّهِيشُ**: zayıflamış olan; ve denildi: güçsüz olan. Ru’be dedi ki:
**نَتْف الحُبارَى عن قَرا رَهيشِ**

Ve denildi: sırt eti az olandır; ikisi de benzetme üzerinedir. Şu halde **الرَّهِيشُ** ki o **النَّصْل**’dür; ve **الرَّهِيشُ** yaylardan olan (şudur): kirişi **طائفَها**’sına isabet eden; **الطائف** ise **الأَبْهَرِ** ile **السِّيَةِ** arasındadır. Ve denildi: **السِّيَةِ**’nin altındadır; böylece onda iz bırakır. Ve **السِّيَةُ**: başının eğrilen kısmıdır.

Ve yaylardan **المُرْتَهِشةُ**: üzerine atıldığında titreyen; böylece kirişi onun **أَبْهَرَ**’ına vurur. el-Cevherî dedi ki: doğrusu **طائفَها**’dır. Yay **ارْتَهَشَت**; o halde o **مُرْتَهِشةٌ**’dir. Ebû Hanîfe dedi ki: bu, hafif bir yontmayla yontulduğunda olur; böylece zayıf gelir; bu kuvvetli değildir. Ve çekirge **ارْتَهَشَ** etti: bir kısmı bir kısmının üzerine bindiğinde; ta ki onunla beraber toprak neredeyse görülmez. Dedi ki: gözcüye “yokladığın beldeler nasıldır?” denir. Dedi ki: çekirgeyi **يَرْتَهِش** bırakmışım; orada hiç kimse için **نُجْعةٌ** yoktur.

Ve **امرأَة رُهْشوشةٌ**: soylu (kadın). Ve **رجل رُهْشُوشٌ**: cömert, eli açık, hayası çok; ve denildi: şefkatli, merhametli, hiçbir şeyi esirgemez; ve denildi: hayalı, cömert, yüzü ince (yumuşak). Şair dedi ki:
Sen, **الرُّهشوشِ** inceliğiyle kerîmsin.

“**ترِقّ**” yani **الرُّهشوش**’un inceliği gibi incelirsin, demek ister. Ve gerçekten **تَرَهْشَشَ** etti; o, **الرُّهْشةِ** ve **الرُّهْشوشِيّة** bakımından açıktır. Ve **ناقة رُهْشُوشٌ**: sütü bol; isim **الرُّهْشة**’dir; ve **تَرَهْشَشَت**. İbn Sîde dedi ki: ve ben onu daha haklı (daha doğru) saymam. Ebû Amr: **ناقةٌّ رَهِيشٌ** yani bol, safî; ve inşad etti:
Ve onlardan bir böğüren (deve) **رَهِيش**; sanki
iki sırtının etini, sert (kısımdan) aşındırmış, parlak (bir şey).
