# رهش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رهش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رهش

الرهيش، كأمير، كذا في سائر النسخ، والصواب كما في العين: الرهش، محركة: ارتهاش، أي اضطراب يكون في الدابة، وهو اصطكاك يديها في مشيها، فتعقر رواهشها، وهي عصب يديها، قاله الليث، وهو نص العين هكذا. وقال الجوهري: الارتهاش: أن تصك الدابة بعرض حافرها عرض عجايتها من اليد الأخرى، فربما أدماها، وذلك لضعف يدها. والراهشان: عرقان في باطن الذراعين، أو الرواهش: عروق باطن الذراع، قاله أبو عمرو، ونقله عنه الجوهري، واحدتها راهشة وراهش، بغير هاء، قال:
  وأعددت للحرب فضفاضة                      دلاصا تثني على الراهش

  وقيل: الرواهش: عصب وعروق في باطن الذراع، والنواشر: عروق في ظاهر الكف. وقيل: النواشر: عروق ظاهر الذراع، والرواهش: عصب باطن يدي الدابة، وقال إبراهيم الحربي: أخبرني أبو نصر عن الأصمعي، قال: الراهش: عصب في باطن الذراع. ونقل الأزهري عن أبي عمرو: النواشر والرواهش: عروق باطن الذراع، والأشاجع: عروق ظاهر الكف، فقول المصنف في تفسير الرواهش عروق ظاهر الكف، محل تأمل ظاهر، ثم رأيت الصاغاني في العباب نقل عن ابن فارس ما نصه: الرواهش: عروق ظاهر الكف وباطنها، ثم قال: وفي الحديث أن قزمان المنافق خرج يوم أحد فأخذ سهما فقطع به رواهش يديه فقتل نفسه. ورجل رهشوش بين الرهشوشة، كذا في النسخ، وصوابه الرهشوشية، والرهشة، بضمهن، أي سخي حيي، كريم رقيق الوجه، قاله الليث، وقيل: عطوف رحيم لا يمنع شيئا، قال رؤبة:
  أنت الجواد رقة الرهشوش                      المانع العرض من التخديش والرهيش، كأمير: الناقة الغزيرة، قاله أبو عمرو، وأنشد:
  وخوارة منها رهـيش كـأنـمـا                      بري لحم متنيها عن الصلب لاحب كالرهيشة، والرهشوش، بالضم، يقال: ناقة رهشوش: غزيرة اللبن، والاسم الرهءشة، وقد ترهششت، قال ابن سيده: ولا أحقها. أو الرهيش من الإبل: القليلة لحم الظهر، عن أبي عبيد؛ نقله الجوهري، وقيل: المهزولة، وقيل: الضعيفة، قال رؤبة: نتف الحبارى عن قرا رهيش. وقال أبو سعيد السكري: إذا كانت الناقة غزيزة كانت خفيفة لحم المتن، وأنشد:
  وخوارة منها رهـيش كـأنـمـا                      بري لحم متنيها عن الصلب لاحب والرهيش: المنهال من التراب الذي لا يتماسك، مشن الارتهاش، وهو الاضطراب. والرهيش: الضعيف. وقال ابن دريد: الدقيق القليل اللحم، المهزول، وقيل: هو الدقيق من كل الأشياء. وعن الأصمعي: الرهيش: النصل الرقيق، هكذا بالراء في سائر النسخ، ومثله في بعض نسخ الصحاح، وصوابه: الدقيق، بالدال. والرهيش: السهم الضامر الخفيف الذي سحجته الأرض، قال امرؤ القيس:
  فرماها في فرائصـهـا                      بإزاء الحوض أو عقره
  برهيش من كـنـانـتـه                      كتلظي الجمر في شرره

  والرهيش: القوس الدقيقة، عن ابن عباد، وقال الأصمعي: هي التي يصيب وترها طائفها، والطائف: ما بين الأبهر والسية، وقيل: هو ما دون السية فيؤثر فيها، والسية ما اعوج من رأسها. وقد ارتهشت القوس، فهي مرتهشة، وهي التي إذا رمى عليها اهتزت فضرب وترها أبهرها، والصواب طائفها، كما قاله الجوهري، وقال أبو حنيفة: ذلك إذا بريت بريا سخيفا، فجاءت ضعيفة، وليس ذلك بقوي. والارتهاش: الارتعاش والاضطراب، قاله ابن شميل. والارتهاش: الاصطلام، هكذا في النسخ، والصواب الاصطدام، وهو أن يصك الفرس بعرض حافره عرض عجايته من اليد الأخرى، فربما أدماها، وذلك لضعف يده، ومنه حديث عبادة بن الصامت، رضي الله تعالى عنه: وجراثيم العرب ترتهش، أي تصطك قبائلهم بالفتن، قاله ابن الأثير. وقال الليث: الارتهاش: ضرب من الطعن في عرض، وأنشد:
  أبا خالد لولا انتظاري نصركمأخذت سناني فارتهشت به عرضا قال الأزهري: معناه: أي قطعت به رواهشي حتى يسيل منها الدم ولا يرقأ، فأموت. وارتهشوا: وقعت الحرب بينهم، وبه فسر ابن الأثير أيضا حديث عبادة، المتقدم، قال: وهما متقاربان في المعنى، ويروى بالسين، وفي أخرى ترتكس، وقد تقدم ذلك في موضعه. ومما يستدرك عليه: ارتهش الجراد: ركب بعضه بعضا. لغة في السين. وارتهش القوم: ازدحموا. لغة في السين، عن أبي شجاع. وامرأة رهشوشة: ماجدة. وترهش الرجل: تسخى وتكرم. والناقة: غزر لبنها.

### Türkçe

**الرهيش**; **أمير** vezninde; diğer bütün nüshalarda da böyledir; doğrusu ise **العين**’de olduğu gibi: **الرهش**, harekeli: **ارتهاش**; yani binek hayvanda bulunan bir çalkantı; o, yürüyüşünde iki elinin (ön ayaklarının) birbirine çarpmasıdır; böylece **رواهشها**’yı yaralar; o da iki elinin siniridir; bunu **الليث** söyledi; ve bu, **العين**’in metni böyledir. **الجوهري** dedi: **الارتهاش**: binek hayvanın, nalının yanıyla, öteki elden olan **عجايتها**’nın yanına vurmasıdır; bazen onu kanatır; bu da elinin zayıflığındandır. Ve **الراهشان**: iki önkolun iç tarafında iki damardır; yahut **الرواهش**: önkolun iç tarafının damarlarıdır; bunu **أبو عمرو** söyledi; **الجوهري** de onu ondan nakletti; tekili **راهشة** ve **راهش**’tir, **هاء** olmaksızın; dedi ki:
  Ve savaşa (karşı) bol (geniş) bir zırh hazırladım,
  **دلاصا**; **الراهش** üzerine katlanır (bükülür).

  Ve denildi: **الرواهش**: önkolun iç tarafında sinir ve damarlardır; **النواشر**: avucun dış tarafındaki damarlardır. Ve denildi: **النواشر**: kolun dış tarafının damarlarıdır; **الرواهش**: binek hayvanın iki elinin iç tarafının siniridir. **إبراهيم الحربي** dedi: Bana **أبو نصر**, **الأصمعي**’den haber verdi; dedi ki: **الراهش**: önkolun iç tarafında bir sinirdir. **الأزهري**, **أبو عمرو**’dan nakletti: **النواشر** ve **الرواهش**: önkolun iç tarafının damarlarıdır; **الأشاجع**: avucun dış tarafının damarlarıdır; öyleyse musannifin **الرواهش**’i “avucun dış tarafının damarları” diye tefsir etmesi, açık bir düşünme yeridir; sonra **الصاغاني**’yi **العباب**’da gördüm; **ابن فارس**’ten metni şu olanı nakletti: **الرواهش**: avucun dışının ve içinin damarlarıdır; sonra dedi: Ve hadiste: **قزمان** münafığı **أحد** günü çıktı; bir ok aldı; onunla iki elinin **رواهش**’ını kesti; böylece kendini öldürdü. Ve bir adam **رهشوش**; **الرهشوشة** arasında; nüshalarda böyledir; doğrusu **الرهشوشية**’dir; ve **الرهشة**, bunların **ضم**’ı ile; yani cömert, hayâlı, kerim, yüzü ince (nazik); bunu **الليث** söyledi. Ve denildi: şefkatli, merhametli; hiçbir şeyi men etmez. **رؤبة** dedi:
  Sen, **الجواد**’sın; **الرهشوش**’un inceliği (yumuşaklığı);
  **العرض**’ı **التخديش**’ten men eden.
Ve **الرهيش**, **أمير** vezninde: bol sütlü dişi deve; bunu **أبو عمرو** söyledi; ve şu beyti delil getirdi:
  Ve ondan bir böğürme (çıkar); **رهـيش**; sanki
  İki sırtının eti, sert (kemiksi) bir omurgadan, yapışık bir (şey) gibi soyulmuştur.
**الرهيشة** gibi. Ve **الرهشوش**, **ضم** ile; denilir: **ناقة رهشوش**: sütü bol. İsim **الرهءشة**’dir; ve “**ترهششت**” (oldum). **ابن سيده** dedi: Ve onu (bu kullanımı) en haklı saymam. Yahut develerden **الرهيش**: sırt eti az olan; **أبو عبيد**’den; **الجوهري** onu nakletti. Ve denildi: zayıflatılmış (cılız). Ve denildi: güçsüz. **رؤبة** dedi: **رهيش** bir **قرا**’dan **الحبارى**’yı yolma. **أبو سعيد السكري** dedi: Dişi deve bol sütlü olunca, sırt etince hafif olur; ve şu beyti okudu:
  Ve ondan bir böğürme (çıkar); **رهـيش**; sanki
  İki sırtının eti, sert (kemiksi) bir omurgadan, yapışık bir (şey) gibi soyulmuştur.
Ve **الرهيش**: birbirine tutunmayan, dökülen topraktır; **الارتهاش**’tan; o da çalkantıdır. Ve **الرهيش**: zayıf. **ابن دريد** dedi: ince, eti az, zayıflatılmış; ve denildi: o, bütün şeylerin incesidir. **الأصمعي**’den: **الرهيش**: ince **نصل**; diğer bütün nüshalarda böyle, **راء** ile; ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında da böyledir; doğrusu: **الدقيق**, **دال** ile. Ve **الرهيش**: yeri sıyırıp aşındırdığı, zayıf (ince) hafif oktur. **امرؤ القيس** dedi:
  Onu, göğsünün etlerine attı,
  Havuzun hizasında yahut dibinde;
  Kendi sadakasından bir **رهيش** ile,
  Kıvılcımındaki korun alevlenişi gibi.

Ve **الرهيش**: ince yaydır; **ابن عباد**’dan. **الأصمعي** dedi: o, kirişi **طائفها**’sına isabet eden (yani ona değen)dir; ve **الطائف**: **الأبهر** ile **السية** arasındadır. Ve denildi: o, **السية**’nin altındadır; böylece onda iz bırakır; **السية** ise başından eğrilmiş olandır. Ve yay **ارتهشت**; o halde o **مرتهشة**’dir; o da, onunla atış yapıldığında sallanıp, kirişi **أبهرها**’sına vurandır; doğrusu **طائفها**’dır; **الجوهري**’nin söylediği gibi. **أبو حنيفة** dedi: Bu, onu gevşek bir yontmayla yonttuğun zaman olur; böylece zayıf gelir; bu ise güçlü değildir. Ve **الارتهاش**: titreme ve çalkantıdır; bunu **ابن شميل** söyledi. Ve **الارتهاش**: **الاصطلام**; nüshalarda böyledir; doğrusu **الاصطدام**’dır; o da atın, nalının yanıyla, öteki elden olan **عجايته**’nın yanına vurmasıdır; bazen onu kanatır; bu da elinin zayıflığındandır. Ve ondan, **عبادة بن الصامت** hadisi, Allah Teâlâ ondan razı olsun: “Ve Arapların kökleri **ترتهش**”; yani kabileleri fitnelerle birbirine çarpışır; bunu **ابن الأثير** söyledi. **الليث** dedi: **الارتهاش**: enine (yanlamasına) bir tür saplamadır; ve şu beyti okudu:
  Ey **أبا خالد**, sizin yardımınızı bekleyişim olmasaydı,
  Mızrağımın ucunu alırdım; onunla enine **فارتهشت** ederdim.
**الأزهري** dedi: manası: yani onunla **رواهشي**’mi keserdim; ta ki onlardan kan akıp duruncaya ve durmayıncaya; böylece ölürdüm. Ve “**ارتهشوا**”: aralarında savaş vuku buldu. **ابن الأثير** de, yukarıda geçen **عبادة** hadisini bununla tefsir etti; dedi: ikisi manada birbirine yakındır. Ve **سين** ile rivayet edilir; bir diğerinde “**ترتكس**”; bu, yerinde daha önce geçti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “**ارتهش الجراد**”: bir kısmı bir kısmının üzerine bindi. **سين**’de bir dildir. Ve “**ارتهش القوم**”: sıkışıp kalabalıklaştılar. **سين**’de bir dildir; **أبو شجاع**’dan. Ve bir kadın **رهشوشة**: soylu (şerefli). Ve “**ترهش الرجل**”: cömertleşti ve kerem sahibi oldu. Ve dişi deve: sütü bol oldu.
