# رهص — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B5/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D8%B5/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رهص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B5.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رهص

الرَّهْصُ: أَن يُصِيبَ الحجرُ حافراً أَو مَنْسِماً فيَذْوَى باطنُه، تقول: رَهَصه الحجرُ وقد رُهِصَت الدَّابة رَهْصاً ورَهِصَت وأَرْهَصَه اللّه، والاسم الرَّهْصةُ. الصحاح: والرَّهْصةُ أَن يَذْوَى باطِنُ حافِر الدَّابة من حجر تَطؤُه مثل الوَقْرة؛ قال الطرماح: يُساقطُها تَتْرَى بكل خَمِيلة،
كبَزْغِ البِيَطْرِ الثَّقفِ رَهْص الكَوادِنِ
والثَّقْفُ: الحاذِقُ. والكَوادِنُ: البَراذِين. وفي الحديث: أَنه، صلّى اللّه عليه وسلّم، احْتَجَمَ وهو مُحْرِمٌ من رَهْصةٍ أَصابَتْه. قال ابن الأَثير: أَصلُ الرَّهْصِ أَن يُصِيبَ باطنَ حافر الدابة شيءٌ يُوهِنُه أَو يُنْزِلُ فيه الماءَ من الإِعْياءَ، وأَصل الرَّهْصِ شدَّةُ العَصْر؛ ومنه الحديث: فرَمَيْنا الصيدَ حتى رَهَصْناه أَي أَوْهَنَّاه؛ ومنه حديث مكحول: أَنه كان يَرْقِي من الرَّهْصةِ: اللهم أَنت الواقي وأَنت الباقي وأَنت الشافي.
والرَّواهِصُ: الصخورُ المُتراصِفةُ الثابتة. ورَهِصَت الدابةُ، بالكسر، رَهْصاً وأَرْهَصَها اللّهُ: مثل وَقِرَت وأَوْقَرَها اللّه، ولم يَقُلْ (* قوله «ولم يقل» أي الكسائي فان العبارة منقولة عنه كما في الصحاح.) رُهِصَت، فهي مَرْهوصة ورَهِيصٌ، ودابة رَهِيصٌ ورَهِيصةٌ: مَرْهوصة، والجمع رَهْصَى. والرَّواهِصُ من الحجارة: التي تَرْهُصُ الدابة إِذا وطِئَتْها، وقيل: هي الثابتة المُلْتزِقةُ المُتراصِفةُ، واحدتُها راهِصةٌ. والرَّهْصُ: شدة العصر. أَبو زيد: رَهِصَت الدابةُ ووَقِرَت من الرَّهْصة والوَقْرةِ. قال ثعلب: رَهِصَت الدابة أَفصح من رُهِصَت؛ وقال شمر في قول النمر بن تولب في صفة جمل:
شَدِيد وَهْصٍ قَليل الرَّهْصِ مُعْتَدل،
بصَفْحَتَيه من الأَنْساع أَنْدابُ
قال: الوَهْصُ الوطءُ والرَّهْصُ الغَمزُ والعِثَار.
ورَهَصَه في الأَمر رَهْصاً: لامَه: وقيل: اسْتَعْجَلَه. ورَهَصَنِي فلان في أَمر فلان أَي لامَنِي، ورَهَصَني في الأَمر أَي استعجلني فيه، وقد أَرْهَصَ اللّه فلاناً للخَير أَي جعله مَعْدِناً للخير ومَأْتىً. ويقال: رَهَصَنِي فلانٌ بِحَقِّه أَي أَخَذني أَخْذاً شديداً. ابن شميل: يقال رَهَصَه بِدَينِه رَهْصاً ولم يُعَتِّمْه أَي أَخذه به أَخذاً شديداً على عُسرة ويُسْرة فذلك الرَّهْص. وقال آخر: ما زلت أُراهصُ غَريمي مذُ اليوم أَي أَرْصدُهُ. ورَهَصت الحائطَ بما يُقيمه إِذا مالَ. قال أَبو الدقيش: للفرس عرْقان في خَيْشومِه وهما الناهقان، وإِذا رَهَصَهُما مَرِضَ لهما. ورُهِصَ الحائطُ: دُعِمَ. والرِّهْص، بالكسر: أَسْفلُ عرق في الحائط. والرِّهْصُ: الطِّين الذي يُجْعل بعضُه على بعض فيُبْنى به، قال ابن دريد: لا أَدري ما صِحَّتُه غير أَنهم قد تكلموا به. والرِّهَّاص: الذي يعمل الرِّهْصَ. والمَرْهَصةُ، بالفتح: الدرجةُ والمرتبة. والمَراهِصُ: الدَّرَجُ؛ قال الأَعشى:
رَمَى بك في أُخراهمُ تَرْكُكَ العُلى،
وفُضِّل أَقوامٌ عليك مراهِصَا
وقال الأَعشى أَيضاً في الرواهص:
فعَضَّ حَديدَ الأَرضِ، إِن كُنْتَ ساخِطاً،
بِفِيكَ وأَحْجارَ الكُلابِ الرَّواهِصا
والإِرْهاصُ: الإِثْبات، واستعمله أَبو حنيفة في المطر فقال: وأَما الفَرْغُ المُقدّم فإِنّ نَوْءَه من الأَنواءِ المشهورة المذكورةِ المحمودة النافعة لأَنه إِرْهاصٌ للْوَسْمِيّ. قال ابن سيده: وعندي أَنه يُرِيد أَنه مُقدِّمة له وإِيذانٌ به. والإِرْهاصُ على الذَّنب: الإِصْرارُ عليه. وفي الحديث: وإِنّ ذنْبَه لم يكن عن إِرْهاصٍ أَي عن إِصْرارٍ وإِرْصادٍ، وأَصله من الرَّهْصِ، وهو تأْسِيسُ البُنْيانِ.
والأَسَدُ الرَّهِيصُ: من فُرْسان العرب معروف.

### Türkçe

**الرَّهْصُ**: Taşın bir toynağa yahut bir nalsa isabet etmesi ve onun iç kısmının zayıflayıp çökmesi; dersin ki: Taş onu **رَهَصَه**; ve binek hayvanı **رُهِصَت** **رَهْصاً** ve **رَهِصَت**; ve Allah onu **أَرْهَصَه**; isim **الرَّهْصةُ**’dır. **الصحاح**: ve **الرَّهْصةُ** binek hayvanının toynağının iç kısmının, bastığı bir taştan, **الوَقْرة** gibi, zayıflayıp çökmesidir; **الطرماح** dedi ki:
يُساقطُها تَتْرَى بكل خَمِيلة،
كبَزْغِ البِيَطْرِ الثَّقفِ رَهْص الكَوادِنِ
ve **الثَّقْفُ**: usta/maharetli olan. ve **الكَوادِنُ**: **البَراذِين**. Ve hadiste: onun, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kendisine isabet eden bir **رَهْصةٍ** sebebiyle ihramlı iken hacamat yaptırdığı (vardır). İbnü’l-Esîr dedi ki: **الرَّهْصِ**’ın aslı, binek hayvanının toynağının iç kısmına onu zayıflatan yahut yorgunluktan dolayı içine su indiren bir şeyin isabet etmesidir; ve **الرَّهْصِ**’ın aslı sıkmanın şiddetidir; bundan hadiste: “Avı attık, nihayet onu **رَهَصْناه**” yani onu zayıflattık; ve bundan Mekhûl hadisi: onun **الرَّهْصةِ**’dan rukye yaptığı: “Allah’ım, Sen koruyansın ve Sen kalansın ve Sen şifa verensin.”

**والرَّواهِصُ**: üst üste dizilmiş, sabit kayalardır. Ve binek hayvanı **رَهِصَت** (kesre ile), **رَهْصاً**; ve Allah onu **أَرْهَصَها**: **وَقِرَت** ve Allah onu **أَوْقَرَها** gibidir; ve “**رُهِصَت**” demedi; o hâlde o **مَرْهوصة** ve **رَهِيصٌ**’dur; ve **دابة رَهِيصٌ** ve **رَهِيصةٌ**: **مَرْهوصة**; çoğulu **رَهْصَى**. Ve taşlardan **الرَّواهِصُ**: binek hayvanı onları çiğnediğinde onu **تَرْهُصُ** edenlerdir; ve denildi ki: onlar sabit, yapışık, üst üste dizilmiş olanlardır; tekili **راهِصةٌ**’dır. Ve **الرَّهْصُ**: sıkmanın şiddetidir. Ebû Zeyd: binek hayvanı **رَهِصَت** ve **وَقِرَت** **الرَّهْصة** ve **الوَقْرة**’den. Sa‘leb dedi ki: binek hayvanı **رَهِصَت** demek, **رُهِصَت**’ten daha fasîhtir; ve Şemmer, en-Nemir b. Tevleb’in bir devenin vasfında söylediği söz hakkında:
شَدِيد وَهْصٍ قَليل الرَّهْصِ مُعْتَدل،
بصَفْحَتَيه من الأَنْساع أَنْدابُ
dedi ki: **الوَهْصُ** çiğneme/basma; **الرَّهْصُ** ise sıkma/ezme ve tökezleme(ler)dir.

Ve onu işte **رَهَصَه** **رَهْصاً**: onu kınadı; ve denildi ki: onu aceleye zorladı. Ve falan kimse beni falan kimsenin işi hakkında **رَهَصَنِي** yani beni kınadı; ve beni işte **رَهَصَني** yani onda beni aceleye zorladı; ve Allah falanı hayır için **أَرْهَصَ** etti, yani onu hayır için bir maden ve bir geliş yeri kıldı. Ve denilir: falan kimse beni hakkıyla **رَهَصَنِي** yani beni şiddetli bir alışla aldı. İbn Şümeyl: “Borcu ile onu **رَهَصَه** **رَهْصاً** ve onu geciktirmedi” denilir; yani darlıkta da bollukta da onunla onu şiddetli bir alışla aldı; işte bu **الرَّهْص**’tır. Ve bir başkası dedi ki: “Bugünden beri borçlumu **أُراهصُ** duruyorum” yani onu gözetliyorum. Ve duvarı, onu ayakta tutacak şeyle **رَهَصت**: eğildiği zaman. Ebû’d-Dekîş dedi ki: Atın burun deliğinde iki damar vardır; ikisi **الناهقان**’dır; ve eğer onları **رَهَصَهُما** ederse, onlar sebebiyle hastalanır. Ve duvar **رُهِصَ**: desteklendi. Ve **الرِّهْص** (kesre ile): duvardaki bir damarın en altı. Ve **الرِّهْصُ**: bir kısmı bir kısmı üzerine konulan, onunla bina yapılan çamurdur; İbn Düreyd dedi ki: “Onun sıhhatini bilmiyorum; ancak onlar onunla konuşmuşlardır.” Ve **الرِّهَّاص**: **الرِّهْصَ** yapan kimsedir. Ve **المَرْهَصةُ** (fetha ile): derece ve mertebedir. Ve **المَراهِصُ**: merdiven basamaklarıdır; el-A‘şâ dedi ki:
رَمَى بك في أُخراهمُ تَرْكُكَ العُلى،
وفُضِّل أَقوامٌ عليك مراهِصَا
Ve el-A‘şâ **الرواهص** hakkında da dedi ki:
فعَضَّ حَديدَ الأَرضِ، إِن كُنْتَ ساخِطاً،
بِفِيكَ وأَحْجارَ الكُلابِ الرَّواهِصا
Ve **الإِرْهاصُ**: sağlamlaştırma/sabit kılmadır; Ebû Hanîfe onu yağmur hakkında kullanıp dedi ki: “**الفَرْغُ المُقدّم**’e gelince, onun **نَوْء**’u meşhur, zikredilmiş, övülmüş, faydalı **الأَنواءِ**’dandır; çünkü o **إِرْهاصٌ**’tur **لِلْوَسْمِيّ** için.” İbn Sîde dedi ki: Bana göre o, onun için bir öncül ve onunla bir bildirim kasteder. Ve günah üzerinde **الإِرْهاصُ**: onda ısrardır. Ve hadiste: “Ve onun günahı bir **إِرْهاصٍ**’dan değildi” yani bir ısrardan ve bir gözetip beklemeden; ve onun aslı **الرَّهْصِ**’tandır; o da binanın temelini atmaktır.

Ve **الأَسَدُ الرَّهِيصُ**: Arap süvarilerinden, bilinen (bir kimse)dir.
