# رهص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رهص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رهص

الرهص، بالكسر: العرق الأسفل من الحائط. قال شيخنا: وفيه إغراب، والعرق محركة: كل صف من اللبن والآجر. قلت: لا إغراب، فقد أورده الجوهري هكذا، وكذا الصاغاني والزمخشري، وهذا نص عبارتهم، قالوا: يقال: رهصت الحائط بما يقيمه؛ إذا مال ورهص: أصلح أصل الجدار المنشق، ويقال إذا ثبت جدارا: أحكم رهصه وأصل الرهص تأسيس البنيان، وذكر في د م ص استطرادا. والرهص: الطين الذي يبني به، يجعل بعضه على بعض، قال ابن دريد: و هو بهذا المعنى لا أدري أعربي أم دخيل، غير أنهم قد تكلموا به فقالوا: الرهاص كشداد: عامله. والرهص كالمنع: العصر الشديد، وفي بعض النسخ: العسر الشديد، وهو غلط. ومن المجاز: الرهص: الملامة، يقال: رهصني فلان في أمر فلان أي لامني، وهو من الرهصة، وتقول: فلان ما ذكر عنده أحد إلا غمصه، وقدح في ساقه ورهصه. والرهص: الاستعجال، يقال: رهصني في الأمر، أي استعجلني فيه. ويقال: رهصني فلان بحقه، أي أخذني أخذا شديدا، وقال ابن شميل: رهصه بدينه رهصا ولم يعتمه، أي أخذه به أخذا شديدا على عسره ويسره. وأرهص الحائط، لغة ضعيفة في رهصه، كذا في العباب. ومن المجاز: أرهص الله فلانا: جعله معدنا للخير، ومأتى. والأسد الرهيص: الذي يظلع في مشيته خبثا. وهو أيضا لقب هبار بن عمرو بن عميرة بن ثعلبة بن غياث بن ملقط بن عمرو بن ثعلبة بن عوف بن وائل بن ثعلبة بن رومان الطائي، لقب به. كأنه من شجاعته لا يبرح مركزه، فكأنما رهص، وهو مجاز زعموا - وهم طيئ - أنه قاتل عنترة بن شداد العبسي. وأبى ذلك أبو عبيدة، نقله الصاغاني. قلت: والذي قرأته في أنساب أبي عبيد عن ابن الكلبي أن اسمه جبار بن عمرو، وأن الذي قتل عنترة هو وزر بن جابر بن سدوس الذي وفد على النبي صلى الله عليه وسلم فلم يسلم، وقال: لا يملك رقبتي عربي، وقد تقدم ذكره.ورهص الفرس، كعنى، عن ثعلب وفرح، عن الكسائي وأبي زيد، والأول أفصح، قاله ثعلب، وأباه الكسائي، فهو رهيص ومرهوص، أي أصابته الرهصة، وهي وقرة تصيب باطن حافره، وفي الصحاح: الرهصة: أن يذوي باطن حافر الدابة من حجر تطؤه، مثل الوقرة. وأرهصه الله تعالى، مثل أوقره، وقال ابن الأثير: أصل الرهص: أن يصيب باطن حافر الدابة شيء يوهنه، أو ينزل فيه الماء من الإعياء، وأصل الرهص: شدة العصر. وخف رهيص: أصابه الحجر فأوهنه. والرواهص من الحجارة: التي ترهص أي تنكب الدواب إذا وطئتها. وقال أبو عبيد: هي الصخور المتراهصة الثابتة، كذا في النسخ، وصوابه المتراصفة، كما هو نص الصحاح. واحدتها الراهصة، قال الأعشى:
  فعض حديد الأرض إن كنت ساخطا                      بفيك وأحجار الكلاب الرواهصـا

  ويقال: لم يكن ذنبه عن إرهاص، وهو مأخوذ من الحديث، ونصه وأن ذنبه لم يكن عن إرهاص أي إصرار وإرصاد، وإنما كان عارضا، وأصله من الرهص، وهو تأسيس البنيان. ويقال: راهص غريمه، أي راصده. والمراهص: المراتب والدرجات. قال ابن دريد: لم يسمع بواحدها، وقال الجوهري والزمخشري: واحدتها مرهصة، يقال: كيف مرهصة فلان عند الملك. وأنشد الجوهري للأعشى يهجو علقمة بن علاثة:
  رمى بك في أخراهم تركك العلا                      وفضل أقوام عليك مراهـصـا ومما يستدرك عليه: رمى الصيد فرهصه: أوهنه. ودابة رهيص، ورهيصة، مرهوصة، والجمع رهصي. والرهص: الغمز والعثار، عن شمر، وبه فسر قول النمر بن تولب في صفة جمل:
  شديد وهص قليل الرهص معتدل                      بصفحتيه من الأنسـاع أنـداب ورهص الحائط: دعم. وقال أبو الدقيش: للفرس عرقان في خيشومه، وهما الناهقان، وإذا رهصهما مرض لهما. والإرهاص: الإثبات، يقال: أرهص الشيء، إذا أثبته وأسسه، وهو مجاز، ومنه إرهاص النبوة. وأصابه راهص. وفي كتاب النبات لأبي حنيفة: ونوء الفرغ المقدم إرهاص للوسمي، قال ابن سيده: يريد أنه مقدمة له، وإيذان به. وراهص: حرة سوداء لفزارة، وعندها آكام متصلة تعرف بتل راهص.
 \\//فصل الشين المعجمة مع الصاد

### Türkçe

**الرهص**, kesre ile: duvarın alt damarı. Şeyhimiz dedi: Ve onda garabet vardır; ve **العرق** (harekeli): kerpiç ve tuğladan her sıra. Ben dedim: Garabet yoktur; çünkü Cevherî onu böylece zikretmiştir; yine Sâgânî ve Zemahşerî de (böyle). Bu, onların ibarelerinin metnidir; dediler: Denir: **رهصت الحائط بما يقيمه**; eğildiği zaman. Ve **رهص**: yarılmış duvarın aslını ıslah etti. Ve denir, bir duvarı sabitlediği zaman: **أحكم رهصه**; ve **أصل الرهص** bina tesis etmektir; ve **د م ص**’de istitrad olarak zikredildi. Ve **الرهص**: onunla bina yapılan çamur; bir kısmı bir kısmının üzerine konur. İbn Düreyd dedi: Ve o, bu mânâ ile, Arapça mıdır yoksa dâhil midir bilmiyorum; ancak onlar onunla konuşmuşlardır da şöyle demişlerdir: **الرهاص** (Şeddâd gibi): onunla muamele etti. Ve **الرهص** (men‘ gibi): şiddetli sıkma; bazı nüshalarda: şiddetli güçlük; ve o yanlıştır. Ve mecazdan: **الرهص**: kınama; denir: **رهصني فلان في أمر فلان** yani beni kınadı; ve o, **الرهصة**’dandır. Ve dersin: Falan, yanında biri anılmadı mı mutlaka onu küçümsedi, ve onun bacağına dil uzattı ve onu **رهص** etti. Ve **الرهص**: acele ettirme; denir: **رهصني في الأمر**; yani onda beni acele ettirdi. Ve denir: **رهصني فلان بحقه**; yani beni şiddetli bir alışla aldı. Ve İbn Şümeyl dedi: **رهصه بدينه رهصا ولم يعتمه**; yani onun güçlüğü ve kolaylığı üzere onu onunla şiddetli bir alışla aldı. Ve **أرهص الحائط**: **رهصه**’de zayıf bir lügat; **العباب**’da böyle. Ve mecazdan: **أرهص الله فلانا**: onu hayır için bir maden ve bir geliş yeri kıldı. Ve **الأسد الرهيص**: yürüyüşünde kötülükle topallayan. Ve o, ayrıca, **هبار بن عمرو بن عميرة بن ثعلبة بن غياث بن ملقط بن عمرو بن ثعلبة بن عوف بن وائل بن ثعلبة بن رومان الطائي**’nin lakabıdır; onunla lakaplandırıldı. Sanki, yiğitliğinden dolayı merkezini terk etmez; sanki **رهص** etmiş gibidir; ve bu bir mecazdır. Zannettiklerini söylediler — ve onlar Tayy’dır — ki o, **عنترة بن شداد العبسي**’ye karşı savaşmıştır. Ve Ebû Ubeyde bunu reddetti; Sâgânî onu nakletti. Ben dedim: Ebû Ubeyd’in ensâbında İbnü’l-Kelbî’den okuduğum: onun adının **جبار بن عمرو** olduğu; ve **عنترة**’yi öldürenin, Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) gelen, fakat Müslüman olmayan **وزر بن جابر بن سدوس** olduğu; ve dedi: “Boynuma bir Arap mâlik olmaz.” Ve onun zikri geçmişti. Ve **رهص الفرس** (anâ gibi), Sa‘leb’den; ve Ferah, Kisâî ve Ebû Zeyd’den; ve birincisi daha fasîhtir; Sa‘leb onu söyledi; Kisâî onu reddetti. O hâlde o **رهيص** ve **مرهوص**tur; yani ona **الرهصة** isabet etti; ve o, toynağının iç kısmına isabet eden bir **وقرة**dir. Ve **الصحاح**’ta: **الرهصة**: binek hayvanının toynağının iç kısmının, bastığı bir taştan dolayı kuruyup zayıflaması; **الوقرة** gibidir. Ve **أرهصه الله تعالى**: **أوقره** gibi. Ve İbnü’l-Esîr dedi: **أصل الرهص**: binek hayvanının toynağının iç kısmına onu zayıflatan bir şeyin isabet etmesi; yahut yorgunluktan suyun onun içine inmesi. Ve **أصل الرهص**: sıkmanın şiddetidir. **خف رهيص**: ona taş isabet etti de onu zayıflattı. Ve taşlardan **الرواهص**: **ترهص** eden, yani hayvanlar onları çiğnediğinde onları sendeleten. Ebû Ubeyd dedi: O, sabit **الصخور المتراهصة**’dır; nüshalarda böyle; doğrusu **المتراصفة**’dir; **الصحاح**’ın metni olduğu üzere. Onun bir tanesi **الراهصة**’dır. A‘şâ dedi:
  Sert yeri ısır, eğer öfkeli isen,
  Ağzınla; ve köpeklerin taşları olan **الرواهص**’ı.

Ve denir: Onun günahı **عن إرهاص**’tan değildi; ve o hadisten alınmıştır; ve onun metni: “Ve onun günahı **عن إرهاص**’tan değildi” yani ısrar ve gözetleme; ancak arızî idi. Ve aslı **الرهص**’tandır; ve o, bina tesis etmektir. Ve denir: **راهص غريمه**; yani onu gözetledi. Ve **المراهص**: mertebeler ve dereceler. İbn Düreyd dedi: Onun bir tanesi işitilmemiştir. Cevherî ve Zemahşerî dedi: Onun bir tanesi **مرهصة**’dır; denir: **كيف مرهصة فلان عند الملك**. Ve Cevherî, A‘şâ’dan, Alkame b. Ulâse’yi hicvederek, rivayet etti:
  Seni onların en gerisine attı; yücelik seni terk etti,
  Ve kavimlerin fazlalığı sana karşı **مراهص** olarak.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رمى الصيد فرهصه**: onu zayıflattı. Ve **دابة رهيص** ve **رهيصة**: **مرهوصة**; cem‘i **رهصي**. Ve **الرهص**: sıkma ve sendeleme; Şemmer’den. Ve onunla, Nemer b. Tevleb’in bir devenin vasfında söylediği söz tefsir edildi:
  Şiddetli **وهص** sahibi, az **رهص**lı, mutedil,
  İki yan yüzünde, kayışlardan izler.

Ve **رهص الحائط**: destekledi. Ebû’d-Dukayş dedi: Atın burnunda iki damar vardır; onlar **الناهقان**’dır; ve onları **رهص** ettiği zaman, onlara bir hastalık olur. Ve **الإرهاص**: sağlamlaştırmadır; denir: **أرهص الشيء**; onu sabitlediği ve temellediği zaman; ve o bir mecazdır; ve ondan, nübüvvetin **إرهاص**’ı. Ve ona **راهص** isabet etti. Ebû Hanîfe’nin **كتاب النبات**’ında: **ونوء الفرغ المقدم إرهاص للوسمي**. İbn Sîde dedi: Onun için bir mukaddime olduğunu ve onunla bir bildirim olduğunu kasteder. Ve **راهص**: Fezâre’ye ait siyah bir **حرة**; ve onun yanında, **تل راهص** diye bilinen bitişik tümsekler vardır.

\\// **فصل الشين المعجمة مع الصاد**
