# رهط (ر-ه-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Köstebeğin kazdığı toprağı biriktirdiği yuvasıdır

- Harfler: ر - ه - ط
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَرَهْطِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B7%D9%90%D9%8A.md) | أَفَعْلِي | Silahlı birliğim mi? | 1 | 1 | [11:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/ayet/11:92.md) |
| [رَهْطٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/siga/%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B7%D9%8D.md) | فَعْلٍ | Silahlı birlik | 1 | 1 | [27:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/ayet/27:48.md) |
| [رَهْطُكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/siga/%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%92%D8%B7%D9%8F%D9%83%D9%8E.md) | فَعْلُكَ | Senin silahlı birliğin | 1 | 1 | [11:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/ayet/11:91.md) |

## Mücavir kökler — 22 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
2. [تسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B3%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Suva tas demektir
3. [شعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ağacın dalı demektir
4. [رجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Alet olarak kullanılan taştır
5. [فقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kavrarlar
6. [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çeper, çit demektir
7. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Arka
8. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Katlanmış deri demektir
9. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
10. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Arka demektir
11. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dane, inek yavrusuna denir
12. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kesr(sin ile) kırık demektir
13. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
14. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
15. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
16. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
17. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
18. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
19. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
20. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
21. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
22. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رهط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md), [عصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%A8.md), [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md), [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Birbirine kenetlenmiş, korunak oluşturan ve sayısı ona kadar olan dar erkek veya dayanışma topluluğu |
| Çekirdek Özet 2 | Hukuki ve ahlaki sorumluluktan bağımsız biçimde kabile asabiyeti ve fiili koruma sağlayan dar klik veya hizip |
| Çekirdek Özet 3 | Adaleti değil kan bağını ve sayısal nüfuzu önceleyen, hakkın önüne güç dengesini koyan kapalı dayanışma mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca nötr bir akraba zümresi sayarak taşıdığı yıkıcı klik, organize fesat ve kör asabiyet dinamiğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ره | Bir şeyin üzerine kapanma, sıkıştırma, baskı kurma veya ipotek altına alma hareketidir; [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) kökünde korkuyla içe kapanmada, [رهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82.md) kökünde örtüp bürümede, [رهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86.md) kökünde rehin olarak tutmada, [رهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%88.md) kökünde ise durulup birikmede görülür | ط | Kuşatıcı ve toparlayıcı baskı hareketini somut bir zümre veya sığınak etrafında bir araya getirme, dışarıya karşı kapalı ve sert bir koruma çemberi oluşturma yönünde özelleştirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Topluluk içindeki öncülüğü, hiyerarşik bağı veya topluluğun öne çıkan erkek fertlerini temsil eder |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Varlığını hissettiren, sesini duyuran ve eylem anında teyakkuzda olan kolektif nefesi ve canlılığı imler |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Dışarıya kapalı, fertleri birbirine bağlayan, koruyucu bir halka veya çember oluşturan zümre yapısını gösterir |
| رهط | Başı çeken fertlerin ortak bir koruma çemberinde birleşerek dayanışma ve savunma amacıyla birbirine kenetlenmesi | Fertlerin birbirini muhafaza etmek ve dışarıya karşı nüfuz kurmak üzere kurduğu dar, korunaklı ve hareketli halkayı ifade eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl sıçanının yavrularını dış tehlikelerden saklamak için açtığı, gizli ve korunaklı yuva bölmesi الرَّاهِطاءُ ile belden dize kadar sarılıp şeritler halinde kesilen deri kuşak veya örtü الرِّهاط |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebu’l-Müsellem el-Hüzelî’ye ait bir beyitte kök, hayızlı kadının kullandığı veya beline sardığı örtüye benzetilerek bir kimseyi korumasız ve değersiz kılma kınaması olarak geçer: مَتَى ما أَشَأْ غيرَ زَهْوِ المُلُو / كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضٍ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Osman’ın şehadetinin ardından Velid b. Ukbe’nin söylediği rivayet edilen şiirde, organize biçimde eyleme geçen dar suç ortaklığını nitelemek üzere üç kişilik grup hakkında kullanılmıştır: ثلاثـة رهط قاتلان وسالب / سواء علينا قاتلاهُ وسالِبُه |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisānü’l-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça رهط kökü, Sami dillerinin güney kolunda belirginleşen, dar bir topluluğun ortak savunma veya akrabalık ekseninde birbirine kenetlenmesini ifade eden semantik bir gelişim gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan ses denkliğiyle bu kökün birebir karşılığı olan üçlü bir isim türevi yaygın değildir; bu dillerde benzer fonksiyonlar klan ve asabe belirten başka köklerle karşılanır. Arapçada kökün ilksel somut kullanımı, çöl faunasında çöl sıçanının korunaklı ve gizli sığınağı olan الرَّاهِطاءُ ile bedeni saran deri örtü الرِّهاط kelimelerinde korunmuştur. Buradan hareketle üç ile on kişi arasındaki, kadınların dahil edilmediği, ortak hareket edebilen dar erkek dayanışma zümresine isim olmuştur. Arapçadaki bu gelişme, kökün somut bir koruma zırhı ve dar sığınak imgesinden sosyolojik bir koruma kalkanına doğru özelleştiğini gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, HALOT.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sığınak ve sarıcı örtüden dar asabe birliğine geçiş | Çöl sıçanının sığınağı ve sarıcı deri örtü anlamından kabile içi en yakın koruyucu erkek birliğine aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde dar dayanışma grubu | Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan kökdeşi bulunmayıp Arapça ve yakın lehçelerde korunmuş özgün bir kabile ıstılahıdır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin diğer kollarında doğrulanmış doğrudan bir morfemik izomorf tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha, Cohen Semitik Kökler Sözlüğü.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رهط | Anlamlı | Dar topluluk, koruyucu zümre | Üç ila on kişiden oluşan erkek dayanışma grubu, çöl sıçanı yuvası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رطه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [هرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D8%B7.md) | Anlamlı | Parçalama, yırtma, çiğneme | Etin çiğnenerek liflerine ayrılması veya sözle birinin haysiyetinin parçalanması | Kur'an'da geçmez |
| [هطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B7%D8%B1.md) | Anlamlı | Sert darbe vurma, değnekle dövme | Bir kimseye veya hayvana tahta ya da sopa ile sertçe vurarak sarsma | Kur'an'da geçmez |
| طره | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) | Anlamlı | Arınma, temizlenme, kirden uzaklaşma | Maddi pisliklerden ve manevi kusurlardan berî olma hali | Kur'an'da geçer; zıt fonetik kutup |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رهط | Merkez | Dar asabiyet zümresi | Üç ila on kişiden oluşan, doğrudan koruma sağlayan veya fesat organize eden çekirdek erkek klik | Sayıca az, eylem kabiliyeti yüksek ve kan bağına dayalı koruyucu klik |
| [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Harekete geçen topluluk | Bir tehlike veya çağrı anında derhal seferber olan, sayıları üç ile yedi arasında kalan grup | Harekete geçme ve dağılma hareketini öne çıkarır; رهط gibi sabit koruma kalkanı ifade etmez |
| [عصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%A8.md) | Komşu | Dayanışma grubu | Birbirini sıkıca saran, her koşulda birbirine arka çıkan geniş akraba ve asabe topluluğu | Sayısal sınır taşımaz; ideolojik ve kabilevi taassubu temsil eder |
| [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) | Komşu | Sosyal birliktelik ve akrabalık | Birlikte yaşayan, hayatı ve maişeti paylaşan geniş kabile kolu veya aşiret | Sayısal olarak ona ulaşmayı ve geniş maişet ortaklığını anlatır |
| [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) | Komşu | Genel topluluk | Belirli bir nizam ve önderlik altında bir arada duran büyük halk veya kavim | Bütün bir milleti ve genel toplumsal gövdeyi kapsar |
| [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md) | Zıt | Tekillik | Hiçbir koruma zümresine, asabeye veya birliğe dayanmayan tek başına fert | Zümresel korumanın ve kolektif kalkanın tam karşıtı olan yalnızlık hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رهط | Dar koruma zümresi | Üç ila on erkekten oluşan, kalkan vazifesi gören veya ortak eylem icra eden hizip | Kesin |
| Latince | Factio, comitatus | Dar hizip, koruma birliği | İktidar veya savunma için kenetlenen küçük grubu karşılar; kabilevi akrabalık bağını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Clan clique, kin-band, faction | Dar kabile birliği, çete, hizip | Küçük grup dayanışmasını ve organize suç birliğini verir; Arapçadaki kesin sayı sınırını taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Sippe, Bande, Klüngel | Akraba birliği, klik, dar zümre | Kapalı dayanışma ve ortak menfaat grubunu karşılar; çöl sığınağı imgesini içermez | Güçlü |
| Fransızca | Clan, coterie, faction | Dar klik, koruyucu zümre | Birlikte hareket eden az sayıdaki eylem grubunu anlatır; kabile içi kan bağı yönünü kısmen eksik bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَهْطٍ | Şehirde organize fesat çıkaran yıkıcı dar şebeke veya çete | Semûd kavminde Salih peygambere ve topluma karşı gizlice örgütlenen dokuz kişilik yıkıcı fesat zümresi; Neml [27:48](https://lisan.digital/tr/ayet/27:48.md) |
| رَهْطُكَ | Bir kimseyi toplumsal linçten ve cezadan fiilen koruyan yakın akraba zümresi | Medyen kavminin Şuayb peygambere karşı hakkı değil onun arkasındaki kabilevi koruma gücünü hesaba kattığı bağlam; Hûd [11:91](https://lisan.digital/tr/ayet/11:91.md) |
| أَرَهْطِي | İlahî kudret ve hakikat karşısında kabilevi gücün sorgulandığı akraba kalkanı | Şuayb peygamberin kavmine, Allah’ın kudretini unutup kendisinin kabile birliğinden çekinmelerini kınadığı bağlam; Hûd [11:92](https://lisan.digital/tr/ayet/11:92.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve ilahî himaye | Peygamberlerin tebliğ sürecinde kabilevi asabiyet kalkanına ihtiyaç duyup duymadıkları ve ilahî korumanın mahiyeti | Kabilevi koruma gücünün Allah’ın kudretine ortak koşulamaz bir acziyet unsuru olması |
| Fıkıh | Diyet ve akile kurumu | Cinayet diyetini üstlenecek akraba halkasının sınırları ve dar asabenin sorumluluk derecesi | Suç ve tazminatta en yakın erkek akraba zümresinin hukuki sorumluluk çemberi |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve sosyoloji | Semûd kavmindeki dokuz kişilik çetenin toplum yapısını felç etmesi ve Medyen’in kabile baskısı | Azınlıkta kalan organize oligarşik/asabi bir grubun toplumsal yönlendirme gücü |
| Hadis | Tebliğ ve aşiret daveti | Peygamberin yakın akrabalarını uyarmasını emreden ayetin tatbikinde en yakın hısım halkasının sınırları | Tebliğin ilk muhatabı olan en dar ve en etkili akraba koruma çemberi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tevekkül | Sahte sığınak | İlahî otoritenin önüne konan dünyevi koruma kalkanı | İnsanların Allah’tan korkmak yerine arkasındaki zümrenin gazabından çekinmesi dini sapmadır | Kesin |
| İlmi | Sosyolojik grup analizi | Çekirdek eylem hücresi | Toplumsal yapıyı dönüştüren veya tahrip eden dar klik | Büyük kitlelerin, organize olmuş üç ila on kişilik kararlı odaklar eliyle yönlendirilebilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Güç dengesi ve oligarşi | Nüfuz ve asabiyet fraksiyonu | Meşruiyeti değil ham gücü dayatan koruma ve baskı mekanizması | İktidarı ve dokunulmazlığı ahlaki hakta değil kabilevi veya zümresel baskıda arama refleksi | Kesin |
| İktisadi | Çıkar ve rant karteli | Kapalı menfaat şebekesi | Kamusal kaynakları tekelinde tutan azınlık dayanışması | Semûd örneğinde olduğu gibi toplumun ortak kaynaklarına fesatla el koyan dar oligarşik çıkar birliği | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Küçük dünya ağı ve yoğun bağlı alt çizge | Sayıca çok az düğümden oluşan ancak aralarındaki kenar yoğunluğu maksimum seviyede olan, dış etkilere kapalı ve yüksek iç iletkenliğe sahip alt küme | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kapalı klik ve organize cürüm hücresi | Toplumun genel kurallarını hiçe sayan, üyelerine tam ve sorgusuz dokunulmazlık sağlayan, sayısı sınırlı organize hücre yapısı | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi herhangi bir akraba topluluğu, aile veya soyut bir kabile zümresi olarak tercüme edip nötrleştirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem hakkın önüne geçirilen kabilevi bir koruma kalkanını hem de toplumu fesada boğan örgütlü bir fesat şebekesini anlatan eylemsel ve tehlikeli bir güç odağıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Semûd kavmindeki fesadın rastgele ferdî suçlar olduğu zannedilir; Medyen kavminin Şuayb peygambere karşı tavrındaki asabiyet şantajı ve sahte otorite kurgusu anlaşılamaz |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kabile asabiyetine, kan bağına dayalı haksız dokunulmazlığa ve organize azınlık fesadına getirdiği radikal eleştiriyi kavramak için kilit kavramdır |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | Peygamberlerin kavimleriyle yüzleştiği kıssalarda; özellikle Medyen kavminin güç anlayışını sergileyen ayetlerde ve Semûd kavminin organize helak sürecinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Toplumsal sapmaların yalnızca kitlelerin şuursuzluğuyla değil, onları yönlendiren ve koruyan dar organize klikler eliyle üretildiğini gösterir; korumanın kabilede değil Allah'ta olduğunu ilan eder |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Çöl sıçanının yavrularını sakladığı korunaklı ve gizli sığınak ile bedeni sarıp kuşatan dar deri örtüden türeyerek, birbirini dış tehlikelere karşı koruyan üç ila on kişilik kapalı erkek dayanışma zümresidir.
- Soyut anlam: Hakikatin, ahlakın ve meşru hukukun yerine kan bağını, fiziki gücü ve sorgusuz iç dayanışmayı koyan kapalı klik ve koruma kalkanıdır.
- Sistematik karşılık: İlahî otoriteye karşı alternatif bir dokunulmazlık iddiası üreten veya kamusal nizamı tahrip eden organize asabiyet ve eylem hücresidir.
- LaTeX modeli: $$R = \left\{ x_i \in A \mid 3 \le |R| \le 10 \right\}, \quad \Phi(R) \implies \left( \sum_{i} x_i \gg \Omega \right) \land \left( \nabla \cdot F_{\text{ext}} = 0 \right)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R$ dar koruma ve eylem zümresini (رهط), $A$ kabile veya asabe fertleri kümesini temsil eder; zümrenin eleman sayısı $3 \le |R| \le 10$ aralığındadır. $\Phi(R)$ fonksiyonu bu grubun kolektif eylemini gösterir; bu eylem zümre fertlerinin ham gücünün dış adalet ve hakikat normunun ($\Omega$) önüne geçirilmesini ifade eder. Eşitliğin son kısmı ise zümrenin dışarıdan gelen adli, ahlaki veya ilahî müdahaleye ($F_{\text{ext}}$) karşı kapalı bir diverjans sıfırlığı sergileyerek üyelerine mutlak bir zırh ve kalkan oluşturma çabasını sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/ayet/11:91.md) — رَهْطُكَ

قَالُوا يَاشُعَيْبُ مَا نَفْقَهُ كَثِيرًا مِمَّا تَقُولُ وَإِنَّا لَنَرَاكَ فِينَا ضَعِيفًا وَلَوْلَا رَهْطُكَ لَرَجَمْنَاكَ وَمَا أَنْتَ عَلَيْنَا بِعَزِيزٍ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Şuayb; söylediklerinin çoğunu anlamıyor ve seni aramızda cidden zayıf görüyoruz. Taraftarların olmasaydı, seni taşlardık. Esasen sen, bizim yanımızda şerefli kimse de değilsin.

### [Hud 11:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/ayet/11:92.md) — أَرَهْطِي

قَالَ يَاقَوْمِ أَرَهْطِي أَعَزُّ عَلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَاتَّخَذْتُمُوهُ وَرَاءَكُمْ ظِهْرِيًّا إِنَّ رَبِّي بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ

Meal (IK): Dedi ki: Ey kavmim; benim taraftarlarım size göre Allah’tan daha mı üstün ki O’na sırt çevirdiniz? Doğrusu Rabbım, sizin yaptıklarınızı kuşatmıştır.

### [Neml 27:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/ayet/27:48.md) — رَهْطٍ

وَكَانَ فِي الْمَدِينَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَلَا يُصْلِحُونَ

Meal (IK): Şehirde dokuz kişi vardı ki; yeryüzünde bozgunculuk yapıyor ve ıslah etmiyorlardı.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Köstebeğin kazdığı toprağı biriktirdiği yuvasıdır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والطاء والرّاء معهما
ه ط ر،ه ر ط، ط ه ر، ر ه ط مستعملات ط ر ه، ر طه مهملان هطر: هَطَرَة يَهْطِرُه هَطْراً، كما يُهْبَجُ الكلبُ بالخَشَبة.
هرط: نَعْجةٌ هِرْطةٌ، أي، مَهزولةٌ، ولا يُنْتَفَعُ بلحمِها غُثُوثةً.
وفلانٌ يَهْرِطُ في كلامِه، إذا سَفْسَفَ وخَلَّطَ.
والهَرْطُ لغة في الهَرْت. وهو المَزْق، ويقال: بل الهَرْطُ في الشِّدقين، والهَرْطُ في الأشياء، المَزْقُ العَنِيف.
طهر: الطُّهْرُ: نَقيضُ الحَيْض. يقال : طَهَرَتِ المرأةُ وطَهُرَت - لغتان، فهي طاهر. إذا انقطع، وهي ذات طُهْر. وتَطَهَّرَتْ، أي: اغتسلت وأَطْهَرَتْ .
والاطَّهارُ: الاغتِسال في قوله تعالى : "وإن كنتم جُنُباً فاطَّهَّروا"، وقوله عزّ وجلّ : "رجالٌ يُحَبُّون أن يتطهّروا" يعني: الاستِنْجاء بالماء. والتَّطَهُّر أيضا: التَّنَزُّهَ والكفُّ عن الإِثْمِ.
وفلانٌ طاهرُ الثِّياب، أي: ليس بصاحبِ دَنَسٍ في الأَخْلاق، قال: ثياب بني عَوْفٍ طَهَارَى نقّيةٌ وأوجُهُهُم بيضُ المَسافِرِ غُرّانُ أخرجه على سُودان وحُمران.
والطَّهُور: اسم للماء الذي يُتَطَهَّرُ به ، كالوضُوء للماء الذي يُتَوَضَّأُ به . وكلّ ماء نظيف اسمه طهُور.
والتّوبة التي تكون بإقامة الحدود: طَهُور للمُذْنب تُطَهِّره تطهيرا.
والمِطَهْرةُ إناءٌ من الأَدَم يُتّخذ للماء.
والطَّهارةُ: فضلُ ما تطهَّرت به.
والعَرَبُ تجمَعُ طُهْر النِّساء: أطهاراً، وهي أيّامُها التي لا تحيض فيها ، قال:
قومٌ إذا حاربوا شَدُّوا ماذِرَهُمْ		دونَ النّساء ولو بانت بأطهارِ
وقوله تعالى : "لا يَمَسُّهُ إلاّ المُطهَّرون"، أي: الملائكة، يعني الكتاب.
رهط: الرَّهْطُ: عددٌ يُجْمَع من ثلاثةٍ إلى عَشَرةٍ، ويُقال: من سَبْعة إلى عَشَرة، وما دون السَّبْعةِ إلى الثّلاثة نَفَر. وتخفيفُ الرَّهْطِ أحسنُ من تثقيله.
والتَّزْهيطُ: عِظَمُ اللَّقْمِ، وشِدَّةُ الأَكْل، قال يا أَيَّها الآكُل ذو التَّرهيطِ وهو الدَّهُوَرةُ أيضاً.
والرّاهِطاءُ: جُحْرُ اليَرْبوعِ، بين القاصِعاء والنّافِقاء، يَخْبَأُ فيه أولادَهُ.
والرِّهاط، وواحدها رَهْط: أدمٌ تُقْطَّع كقَدْرِ ما بين الحُجْزة إلى الرُّكْبه. ثمّ تُشَقُّ كأمثالِ الشُّرُكِ تَلْبَسْه الجاريةُ، قال:
بضربٍ في الجماجمِ ذي فُرُوغٍ		وطَعن مِثْلِ تَعطيطِ الرِّهـاطِ
وقال:
مَتَى ما أَشَأْ غيرَ زَهْو الملـو		كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضٍ
والعددُ: أَرْهِطة، ويجوز أن تقول: هؤلاءِ رَهْطُكَ وأَرْهُطُكَ، كلّ ذلك جميعٌ، وهم رجالُ عشيرتك والأراهطُ الجمع أَيْضاً. قال:
يابؤسَ للـحَـرْبِ الـتـي		وضعت أراهِطَ فاستراحوا
أي: أراحتهم من الدنيا بالقتل.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الطاء** ve **الرّاء** onlarla birlikte

**ه ط ر**، **ه ر ط**، **ط ه ر**، **ر ه ط** kullanımdadır; **ط ر ه**, **ر طه** ihmâl edilmiştir. **هطر**: **هَطَرَة** **يَهْطِرُه** **هَطْراً**; tıpkı köpeğin sopayla dürtülmesi gibi.

**هرط**: **نَعْجةٌ هِرْطةٌ**, yani zayıf düşmüş; etinden, zayıflık sebebiyle yararlanılmaz.

Ve falan, sözünde **يَهْرِطُ**, eğer saçmalayıp karıştırırsa.

Ve **الهَرْط** **الهَرْت**’te bir dildir (lehçedir). O, yırtmadır; ve denilir: bilakis **الهَرْط** yanaklarda olur; ve **الهَرْط** şeylerde, şiddetli yırtmadır.

**طهر**: **الطُّهْرُ**: hayzın zıddı. Denilir: kadın **طَهَرَتِ** ve **طَهُرَت** — iki dildir; o hâlde o **طاهر**’dir. (Hayz) kesilince; ve o **ذات طُهْر**’dür. Ve **تَطَهَّرَتْ**, yani yıkandı; ve **أَطْهَرَتْ**.

Ve **الاطَّهارُ**: Yüce Allah’ın sözü olan “وإن كنتم جُنُباً فاطَّهَّروا”daki gusüldür; ve Azîz ve Celîl’in sözü “رجالٌ يُحَبُّون أن يتطهّروا” yani su ile istincâ demektir. Ve **التَّطَهُّر** ayrıca: günahdan uzak durmak ve (günahtan) el çekmektir.

Ve falan **طاهرُ الثِّياب**’dır, yani ahlâkta pislik sahibi değildir. Dedi ki:
ثياب بني عَوْفٍ طَهَارَى نقّيةٌ وأوجُهُهُم بيضُ المَسافِرِ غُرّانُ أخرجه على سُودان وحُمران.

Ve **الطَّهُور**: kendisiyle temizlenilen suyun adıdır; tıpkı kendisiyle abdest alınan su için **الوضُوء** gibi. Ve her temiz suyun adı **طهُور**’dur.

Ve hadlerin ikamesiyle olan tevbe: günahkâr için bir **طَهُور**’dur; onu bir temizleme ile temizler.

Ve **المِطَهْرةُ**: sudan yapılmış bir kaptır; su için edinilir.

Ve **الطَّهارةُ**: kendisiyle temizlendiğin şeyin artığıdır.

Ve Araplar kadınların **طُهْر**’ünü **أطهاراً** diye cem eder; o, hayız görmedikleri günleridir. Dedi ki:
قومٌ إذا حاربوا شَدُّوا ماذِرَهُمْ		دونَ النّساء ولو بانت بأطهارِ

Ve Yüce Allah’ın sözü: “لا يَمَسُّهُ إلاّ المُطهَّرون”, yani melekler; kitabı kasteder.

**رهط**: **الرَّهْطُ**: üçten ona kadar toplanan sayıdır; ve denilir: yediden ona kadar. Ve yedinin altından üçe kadar olan (topluluk) **نَفَر**’dir. Ve **الرَّهْط**’ın hafifletilmesi, ağırlaştırılmasından daha güzeldir.

Ve **التَّزْهيطُ**: lokmanın büyüklüğü ve yemenin şiddetidir. Dedi ki: ey **التَّرهيط** sahibi yiyen; ve o, **الدَّهُوَرةُ** da olur.

Ve **الرّاهِطاءُ**: yerboğazının yuvasıdır; **القاصِعاء** ile **النّافِقاء** arasındadır; onda yavrularını saklar.

Ve **الرِّهاط**, tekili **رَهْط**: bel kuşağı ile diz arası miktarınca kesilen deridir. Sonra, **الشُّرُك** misalleri gibi yarılır; cariye onu giyer. Dedi ki:
بضربٍ في الجماجمِ ذي فُرُوغٍ		وطَعن مِثْلِ تَعطيطِ الرِّهـاطِ

Ve dedi ki:
مَتَى ما أَشَأْ غيرَ زَهْو الملـو		كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضٍ

Ve sayıca çoğulu: **أَرْهِطة**. Ve “bunlar senin **رَهْطُكَ** ve **أَرْهُطُكَ**” demen caizdir; bunların hepsi cemidir; onlar senin aşiretinin erkekleridir. Ve **الأراهطُ** da cemidir. Dedi ki:
يابؤسَ للـحَـرْبِ الـتـي		وضعت أراهِطَ فاستراحوا

Yani: onları öldürmekle dünyadan rahat ettirdi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَهْطُ الرجلِ: قومُه وقبيلتُه. يقال هم رَهْطٌ دِنْيَةٌ. والرَهْطُ: ما دون العَشرة من الرجال، لا تكون فيهم امرأة. قال الله تعالى: "وكانَ في المَدينَةِ تسعةُ رِهْطٍ" فجمع، وليس لهم واحد من لفظهم مثل ذَوْدٍ. والجمع أَرْهُطٌ وأَرْهاطٌ وأَراهِطٌ، كأنّه جَمْعُ أَرْهُطٍ، وأَراهيطُ. والرَهْطُ: جلدٌ قدرُ ما بين السُرَّة إلى الركبة. تلبسه الحائض. قال الشاعر:
متى ما أَشَأْ غيرَ زَهْوِ المُلـوكِ أَجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ
وحكى النَضر بن شُمَيل: الرِهاطُ: جلودٌ تُشَقَّقُ سيوراً، واحدها رَهْطٌ. وأنشد للمتنخِّل الهُذَليّ:
بَضَرْبٍ في الجماجم ذي فُروغٍوطعنٍ مثلَ تَعْطيطِ الرِهـاطِ
وكانوا في الجاهلية يطوفون عُراةً والنساءُ في أَرْهاطٍ. والراهِطاءُ، هي إحْدى جِحَرَةِ اليربوعِ التي يَخرج منها الترابَ ويجمعه. وكذلك الرُهَطَةُ.

##### Türkçe

**رَهْطُ** adamın: kavmi ve kabilesi. Denilir: onlar **رَهْطٌ دِنْيَةٌ**. Ve **الرَهْطُ**: erkeklerden ondan aşağı olan (sayı); içlerinde kadın bulunmaz. Yüce Allah dedi: "وكانَ في المَدينَةِ تسعةُ **رِهْطٍ**" böylece çoğul yaptı; ve onların lafızlarından bir tekili yoktur, **ذَوْدٍ** gibi. Çoğulu **أَرْهُطٌ** ve **أَرْهاطٌ** ve **أَراهِطٌ**dur; sanki **أَرْهُطٍ**’un çoğuluymuş gibi; ve **أَراهيطُ**. Ve **الرَهْطُ**: göbek ile diz arasının miktarı kadar bir deridir. Hayızlı kadın onu giyer. Şair dedi:
متى ما أَشَأْ غيرَ زَهْوِ المُلـوكِ أَجْعَلْكَ **رَهْطاً** على حُيَّضِ
Ve en-Nadr b. Şumeyl nakletti: **الرِهاطُ**: kayışlar hâlinde yarılıp çatlatılan derilerdir; onun teki **رَهْطٌ**tur. Ve el-Mütenahhil el-Hüzelî’ye ait olarak inşad etti:
بَضَرْبٍ في الجماجم ذي فُروغٍوطعنٍ مثلَ تَعْطيطِ **الرِهـاطِ**
Ve onlar cahiliyede çıplak olarak tavaf ederlerdi; kadınlar ise **أَرْهاطٍ** içinde (olurdu). Ve **الراهِطاءُ**, o, yerboğasının yuvalarından, toprağın ondan çıktığı ve onu biriktirdiği deliklerden biridir. Aynı şekilde **الرُهَطَةُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ط ر
طهر ، هطر ، هرط ، رهط : مستعملات .
هطر : قال الليث : يقال : هَطَرَه يَهْطِرَه هَطْراً كما يُهْبَجُ الكلب بالخَشبة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : الهَطْرة تذلُّل الفقيرِ للغنيّ إذا سأله .
هرط : قال الليث : نعجَة هِرْطَةٌ ، وهي المهزولةُ لا يُنتفعُ بلحمها غُثُوثة .
ثعلب ، عن سلمة ، عن الفرَّاء قال : الهِرْطة : النعجة المهزولة ، ولحمها : الهِرْط بالكسر .
قال : وقال ابن الأعرابي : لحمها الهَرْط بفتح الهاء ، وهو الذي يتَفَتَّتُ إذا طُبِخ .
وقال الليث : الإنسان يَهْرِط في كلامِه : إذا سَفْسَف وخلَّط .
قال : والهَرْط لغة في الهَرْت ، وهو المَزْق العَنيف .
أبو عبيد ، عن أبي زيد : هَرَطَ الرجلُ عِرْضَ فلانٍ يَهْرِطُه هَرْطاً إذا طَعَن فيه ، ومثله هَرَده يَهْرِدُه ، وهرتَه يَهْرِتُه ومَزَقه .
ابن شميل قال : الهِرْطةُ من الرجال : الأحمق الجبان الضعيف .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : هَرِط الرجُل : إذا استَرْخَى لحمُه بعد صلابة من علّةٍ أو فَزَع .
طهر : قال الليث : الطَّهْر : نَقيض الْحَيض . يقال : طَهَرت المرأةُ ، وطَهُرتْ فهي طاهِرٌ : إذا انقطع عنها الدَّم ، ورأتِ الطُّهر .
قال فإِذا اغتسلت قيل : تطهَّرت ، واطَّهَرَت . قال الله جلّ وعزّ : ( وَإِن كُنتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُواْ ) ( المَائدة : 6 ) .
وأخبرني المنذريّ ، عن أبي العبَّاس أنه قال في قول الله : جلّ وعزّ : ( وَلاَ تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ ) ( البَقَرَة : 222 ) وقرىء ( حتى يَطَّهَّرْن ) . .
قال أبو العبَّاس : والقراءةُ ( يطَّهَّرْنَ ) ؛ لأنَّ من قرأ ) يَطْهُرْنَ ( أراد انقطاع الدم ، ) فَإِذَا تَطَهَّرْنَ ( : اغْتَسَلْنَ ، فيصير معناهما مختلفا . والوجهُ أن تكون الكلمتان بمعنى واحد ، يريد بهما جميعاً الغُسْلَ ، ولا يحلُّ المَسِيسُ إلاّ بالاغتسال ، ويُصدِّق ذلك قراءة ابن مسعود : ( حتى يتطهرن ) .
قال : وقال ابنُ الأعرابي : طَهَرتِ المرأة هو الكلام ، ويجوز طَهُرَت ، وأما قول الله جلّ وعزّ : ( فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ ) ( التوبة : 108 ) فإنّ معناه الاستنجاء بالماء ، نزلت في الأنصار ، وكانوا إذا أَحْدَثُوا أَتْبعُوا الحجارةَ بالماء ، فأثنى الله جلَّ وعزَّ عليهم بذلك .
وقال الليث : التطهُّر : التنزَّه عن الإثم وما لا يحمد .
ومنه قول الله عزَّ وجلَّ في ذكر قوم لُوط وقولِهم في مؤمني قوم لوط : ( إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ ) ( الأعرَاف : 82 ) أي يتنزهون عن إتيان الذُّكران .
ويقال : فلانٌ طاهر الثياب : إذا لم يكن دَنِسَ الأخلاق . وقال امرؤ القيس :
ثِيَابُ بني عَوْفٍ طَهَارَى نَقِيَّةٌ
وأوجُهُهُمْ بِيضُ المَسافِرِ غُرّانُ
وقول الله عزّ وجلّ : ( وَأَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ ) ( آل عِمرَان : 15 ) يعني من الحيض والبول والغائط ، وماء طَهُور : أي يُتَطَهَّر به ، وكما تقول : وَضُوء ، للماء الذي يُتَوَضَّأ منه ، وكلُّ طَهُورٍ طاهِرٌ ، وليس كلّ طاهر طَهُوراً . ) فَإِذَا تَطَهَّرْنَ ) ( البَقَرَة : 222 ) : اغتسلْنَ ، وقد تطَهَّرَت المرأة ، واطّهرت ، فإذا انقطع عنها الدم قيل : طَهَرت تطهُر فهي طاهر بلا هاء . وقوله عزّ وجلّ : ( هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ ) ( هُود : 78 ) : أي أحَلُّ لكم ، والتطهُّرُ : التنزُّه عمّا لا يحلُّ ، ومنه قوله : ( إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ ) ( الأعرَاف : 82 ) : أي يتنزهون عن أدبار النساء والرجال ، قاله في قوم لوط تهكّماً ، وقوله تعالى : ( أَن طَهِّرَا بَيْتِىَ ) ( البَقَرَة : 125 ) يعني من المعاصي ، والأفعال المحرَّمة .
وقال الفرَّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ ) ( المدَّثِّر : 4 ) : قال بعضُ المفسِّرين : يقول : لا تكن غادِراً فتُدنِّسَ ثيابك ، فإنّ الغادر دَنِسُ الثّياب ، وقيل معنى قوله : ( فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ ) ( المدَّثِّر : 4 ) يقول : عَمَلَك فأَصْلِحْ .
وقال بعضهم : ( فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ ) ( المدَّثِّر : 4 ) : أي قَصِّرْ ، فإِنَّ تقصير الثِّياب طُهرٌ .
ورَوى عِكرمة عن ابن عباس في قوله جلّ وعزّ : ( فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ ) ( المدَّثِّر : 4 ) يقول : لا تَلْبَس ثيابَك على معصية ولا فُجور وكُفر ، وأنشد قولَ غَيْلاَن :
إنِّي بحَمْدِ الله لا ثَوْبَ غادرٍ
لَبِسْتُ ولا مِن خَزْيةٍ أَتَقنَّعُ
قلت : وكلّ ما قيل في قوله عزّ وجلّ : ( وثيابم فطهر فهو صحيح من جهة اللُّغة ، ومعانيها متقاربة ، والله أعلم بما أراد .
وأمّا قول الله جلّ وعزّ : ( وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَآءِ مَآءً طَهُوراً ) ( الفُرقان : 48 ) فإنَّ الطَّهُور في اللغة هو الطَّاهر المطهِّر ، لأنّه لا يكون طَهوراً إلاّ وهو يُتطهَّر به ، كالوضوء : الماءُ الذي يُتَوضّأ به ، والنَّشُوقِ : ما يُسْتنشَق به ، والفَطُورِ ما يُفطَرُ عليه من شرابٍ أو طعامٍ .
وسُئل النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) عن ماءِ البحر فقال : ( هو الطَّهورُ ماؤُه ، الحِلُّ مَيْتَتُه ) : أراد أنَّه طاهر يُتطهر به .
وقال الشافعيّ : كلُّ ماءٍ خَلقه الله نازِلاً من السماء أو نابِعاً من عَين في الأرض أو بحرٍ لا صَنعةَ فيه لآدمِيّ غير الاسْتِقاء ، ولم يُغيِّرْ لَوَنه شيءٌ يُخالطُه ، ولم يَتغير طعمُه منه فهو طهور ، كما قال الله جلّ وعزّ :
قال : وما عدا ذلك من ماءٍ وَرْدٍ أو وَرَقِ شَجَرٍ أو ماءِ يَسِيلُ من كَرْمٍ ، فإنه وإن كان طاهراً فليس بطهور .
وقال الليث : والتوبة التي تكون بإقامة الحدود نحوَ الرَّجْم وغيره طهَورٌ للمُذنِب تُطهِّره تطهيراً .
وقال : وجمع طُهْرِ النّساء : أطهار .
وقال في قوله جلَّ وعزَّ : ( مَّكْنُونٍ لاَّ يَمَسُّهُ إِلاَّ ) ( الواقِعَة : 79 ) يعني به الكتاب لا يمسه إلا الملائكة . وقال أبو إسحاق : قال المفسِّرون في قوله : ( مَّكْنُونٍ لاَّ يَمَسُّهُ إِلاَّ ) ( الواقِعَة : 79 ) عُنِيَ بها الملائكة : أي لا يمَسُّه في اللوح المحفوظ إلا الملائكة .
وقال غيره : يقال طَهَّرَ فلانٌ ولَدَه : إذا أقام سُنَّةَ خِتَان ؛ وإنما سَّمَاه المسلمون تطهيراً لأن النَصارى لما تَرَكُوا سنّة الخِتان غَمَسوا أولادَهم في ماءٍ فيه صِبْغٌ يُصَفِّر لَوْنَ المولود ، وقالوا : هذا طُهْرَةُ أولادنا التي أُمِرْنا بها ، فأنزل الله جلَّ وعزَّ : ( صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً ) ( البَقَرَة : 138 ) أي اتّبعوا دينَ الله وفِطْرَتَه وأمرَه ، لا صِبْغة النصارى ، فالخِتان هو التطهير ، لا ما أَحْدَثه النّصارى في صِبغة الأولاد .
والمِطْهَرة : الإداوة ، وجمعُها المطاهر ، وكلُّ إناءٍ يُتَطَهَّر منه مِثل قُوَسٍ أو رَكْوَة أو قَدَحٍ فهو مِطْهَرة ، وامرأة طاهرٌ بغير هاء إذا طهرتْ من الحيض ، وامرأة طاهرة إذا كانت نقيةً من العيوب ، ورجل طاهر ، ورجالٌ طاهرون ، ونساءٌ طاهراتٌ وطواهر ، والطّهارة : اسمٌ يقوم مَقامَ التطهُّر بالماء في الاستنجاء والوضوء .
رهط : قال الليث : الرَّهْط عَدَدٌ يُجمَع من ثلاثةٍ إلى عَشَرة ، وبعضُه يقول : من سَبْعةٍ إلى عشرة ، وما دون السبعة إلى الثلاثة نَفَر .
قال : وتخفيف الرَّهْط أحسن من تثقيله .
وقال أبو عبيد : قال أبو زيد : النَّفَر والرَّهط : ما دون العشرة من الرِّجال ، قال الله جلّ وعزّ : ( تُفْتَنُونَ وَكَانَ فِى الْمَدِينَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ يُفْسِدُونَ فِى الاَرْضِ وَلاَ يُصْلِحُونَ ) ( النَّمل : 48 ) .
وأخبرني المنذريّ عن أبي العبّاس أنه قال : المَعْشَر ، والنَّفَر ، والرَّهْط ، والقوم ، هؤلاء معناهم الجمعُ لا واحدَ لهم من لفظهم ، وهو للرِّجال دون النِّساء .
قال : والعَشيرة أيضاً للرِّجال .
وقال ابن السكيت : العِتْرة مثلُ الرَّهْط .
قلتُ : وإذا قيل : بنو فلان رَهْط فُلانٍ فهُم ذو قرابته الأدْنَوْن ، والفَصِيلة أقربُ من ذلك .
وفي حديث أَنَسِ بن سيرين قال : أفضْتُ مع ابن عُمر من عرفات ، فأتَى جَمْعاً ، فأناخَ بُخْتِيَّهُ ، فجعلها قِبلَةً ، وصلى بنا المغربَ والعِشاء جميعاً ، ثمّ رَقَد ، فقلتُ لغلامه : إذا استيقظ فأيقظْنا ونحن ارْتِهاط . قلت : كأنّ معناه ونحن ذَوُو ارْتهاط : أي ذوو رَهْطٍ من أصحابنا .
وقال الليث : التَّرهيط : عِظَمُ اللَّقْم وشدّة الأكل ، وهو الدَّهْوَرة ، وأنشد :
يأيها الآكِلُ ذو التَّرْهِيط
قال : والراهِطاء : جُحْر لليَرْبُوع بين القاصِعاء والنّافقاء يَخبَأُ فيه أولاده .
قال : والرِّهاط : أَدَمٌ تُقَطَّع كقَدْر ما بين الحُجْزَةِ إلى الرُّكْبة ثم تُشَقّ كأمْثالِ الشُّرُك تلبَسُه الجارية . ويقال : ثوب يلْبَسُه وِلدانُ الأعراب ، أطباقٌ ، بعضها فوق بعض أمثال المَراويح ، وأنشد قول الهذليّ :
بِضَرْبٍ تَسْقُط الهامَاتُ منه
وطَعْنٍ مثل تَعْطِيطِ الرِّهاطِ
أبو عبيد ، عن الأصمعي : الرَّهْط : جلدٌ يُشقَّق يلبسه الصِّبيان والنِّساء ، وأنشدنا :
متى ما أشَأْ غيرَ زَهْوَ الملُو
كِ أجعَلْكَ رَهْطاً على حُيِّضِ
وقال ابن الأعرابي : الرَّهْطُ مِئْزَرُ الحائض يُجعَلُ جُلوداً مُشَقَّقة إلا مَوضِع الفَلْهَم ، وأنشد بيتَ الهُذَلي هذا .
وقال أبو طالب النحوي : الرّهْط يكون من جلودٍ ومن صوفٍ ، والحوْفُ لا يكون إلا من جلودٍ .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال : الراهِطاء : التراب الذي يجعله اليَرْبوع على فَمِ القاصِعاء وما وراء ذلك ، وإنما يُغطِّي جُحْرَه حتى لا يَبقى إلا قدر ما يَدخل الضوءُ منه ؛ وأصله من الرَّهْطِ ، وهو جلدٌ يُقطَّع سيُوراً يصير بعضها فوق بعض ، ثمَّ تلْبَسُه الحائض تتوقى وتأتزِرُ به .
قال : وفي الرَّهْط فُرَجٌ ، كذلك في القاصعاء مع الراهِطاء فُرَجٌ ، يصل بها إلى اليربوع الضوء .
قال : والرَّهْط أيضاً : عِظم اللقم ، سُمِّيت راهِطاء لأنها في داخل فَمِ الجُحر ، كما أنّ اللّقْمة في داخل الفم .
وقال الليث : يجمع الرَّهْط من الرجال أَرْهُطاً ، والعددُ أرْهِطة ، ثم أَراهط ومنه قوله :
يا بُؤسَ للحَرْب التي
وضعتْ أَراهِطَ فاستراحُوا
قلت : وَرُهاط : موضعٌ في بلاد هُذَيل . وذو مَرَاهط : اسم موضع آخر ، وقال الراجز :
منذ قَطَعْنا بَطنَ ذِي مَرَاهِطِ
وقال يصف إبلاً :
كم خلَّفت بليْلها مِنْ حائطِ
وذعْذَعَتْ أخفَافَها من غائطِ
منذ قطعنا بطن ذي مَراهِطِ
يقودها كلُّ سنَامٍ عائطٍ
لم يَدْمَ دَفّاها من الضَّواغِطِ
ووادي رُهاط : في بلاد هُذَيل .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : الرِّهاط : الأديمُ الأمْلَس .

##### Türkçe

ه ط ر
**طهر** ، **هطر** ، **هرط** ، **رهط** : kullanılagelenlerdir.

**هطر** : Leys dedi: “**هَطَرَه يَهْطِرَه هَطْراً**” denir; tıpkı köpeğin sopayla dürtülmesi gibi.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الهَطْرة**; fakirin, ondan istediği zaman zengine karşı alçalmasıdır.

**هرط** : Leys dedi: **نعجَة هِرْطَةٌ**; o, zayıf düşmüş olandır; etinin cılızlığından dolayı etinden faydalanılmaz.

Sa‘leb, Seleme’den, Ferrâ’dan: dedi ki: **الهِرْطة**; zayıf düşmüş koyundur; onun eti: kesre ile **الهِرْط**’tır.

Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî de dedi: onun eti, **الهَرْط** (هاء’nın fethasıyla)dır; o, pişirildiği zaman ufalanıp dağılan şeydir.

Leys dedi: insan, sözünde **يَهْرِط** eder: bayağılaşır ve karıştırırsa.

Dedi ki: **الهَرْط**; **الهَرْت** için bir dildir; o da şiddetli yırtmadır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: adam, falanın ırzını **هَرَطَ** eder, onu **يَهْرِطُه هَرْطاً**: onda ayıplarsa; bunun benzeri: onu **هَرَده يَهْرِدُه** ve onu **هرتَه يَهْرِتُه** ve onu yırttı.

İbn Şümeyl dedi: erkeklerden **الهِرْطةُ**: ahmak, korkak, zayıf olandır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **هَرِط** etti: bir hastalık veya bir korkudan sonra, sertlikten sonra eti gevşerse.

**طهر** : Leys dedi: **الطَّهْر**; hayzın zıddıdır. “Kadın **طَهَرت** etti, **طَهُرتْ** etti; o **طاهِرٌ**dır” denir: ondan kan kesilince ve **الطُّهر**’ü görünce.

Dedi ki: yıkandığı zaman “**تطهَّرت**” ve “**اطَّهَرَت**” denir. Allah yüce ve aziz dedi: ( وَإِن كُنتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُواْ ) ( المَائدة : 6 ) .

Münzirî bana haber verdi, Ebû’l-‘Abbâs’tan: Allah’ın sözü hakkında dedi ki: ( وَلاَ تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ ) ( البَقَرَة : 222 ) ve ( حتى يَطَّهَّرْن ) diye de okunmuştur. .

Ebû’l-‘Abbâs dedi: kıraat **( يطَّهَّرْنَ )**’dır; çünkü **( يَطْهُرْنَ )** okuyan, kanın kesilmesini kastetmiştir; **( فَإِذَا تَطَهَّرْنَ )**: yıkandılar; böylece ikisinin manası farklı olur. Yön (doğru olan) ise iki kelimenin bir mana üzere olmasıdır; ikisiyle birlikte guslü kasteder; yıkanma olmaksızın temas helâl olmaz; bunu İbn Mes‘ûd’un kıraati doğrular: ( حتى يتطهرن ) .

Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi: “Kadın **طَهَرت** etti” sözdür; **طَهُرَت** de caizdir. Allah yüce ve aziz’in sözüne gelince: ( فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَن يَتَطَهَّرُواْ ) ( التوبة : 108 ) bunun manası su ile istincâdır; Ensar hakkında inmiştir; onlar, hades yaptıkları zaman taşları su ile takip ederlerdi; Allah yüce ve aziz bununla onları övdü.

Leys dedi: **التطهُّر**; günah ve övülmeyen şeyden uzak durmaktır.

Bundan, Allah aziz ve celîl’in Lût kavmini ve Lût kavminin müminleri hakkında onların sözünü zikretmesindeki sözü: ( إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ ) ( الأعرَاف : 82 ) yani erkeklere varmaya karşı uzak dururlar.

Ve denir: falan **طاهر الثياب**: ahlâkı kirli değilse. İmruü’l-Kays dedi:
ثِيَابُ بني عَوْفٍ طَهَارَى نَقِيَّةٌ
وأوجُهُهُمْ بِيضُ المَسافِرِ غُرّانُ

Allah aziz ve celîl’in sözü: ( وَأَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ ) ( آل عِمرَان : 15 ) hayzdan, idrardan, dışkıdan (temizlenmiş) demektir; ve **ماء طَهُور**: yani onunla temizlenilir; tıpkı “**وَضُوء**” dediğin gibi; abdest alınan su için; her **طَهُورٍ** **طاهِرٌ**dır; fakat her **طاهر** **طَهُوراً** değildir. **( فَإِذَا تَطَهَّرْنَ )** ( البَقَرَة : 222 ) : yıkandılar; kadın **تطَهَّرَت** etti ve **اطّهرت** etti. Ondan kan kesilince “**طَهَرت** eder, **تطهُر** eder; o **طاهر**dır” denir; هاء’sız. Allah aziz ve celîl’in sözü: ( هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ ) ( هُود : 78 ) : yani sizin için daha helâldir. **التطهُّرُ**: helâl olmayan şeyden uzak durmaktır; bundan da onun sözü: ( إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ ) ( الأعرَاف : 82 ) : yani kadınların ve erkeklerin arkalarından (yaklaşmaktan) uzak dururlar; Lût kavmi hakkında alay yollu söylemiştir. Ve Yüce’nin sözü: ( أَن طَهِّرَا بَيْتِىَ ) ( البَقَرَة : 125 ) günahlardan ve haram fiillerden (temizleyin) demektir.

Ferrâ, Allah yüce ve aziz’in sözü hakkında: ( فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ ) ( المدَّثِّر : 4 ) dedi ki: müfessirlerden bazıları dedi: “hain olma da elbiseni kirletme” der; çünkü hain, elbisesi kirli olandır. Ve “( فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ )” ( المدَّثِّر : 4 ) sözünün manası: “amelin; onu düzelt” denildi.

Bazıları dedi: ( فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ ) ( المدَّثِّر : 4 ) : yani kısalt; çünkü elbiseyi kısaltmak bir temizliktir.

İkrime, İbn Abbâs’tan, Allah yüce ve aziz’in sözü hakkında rivayet etti: ( فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ ) ( المدَّثِّر : 4 ) der ki: elbiseni bir masiyet, bir fücur ve bir küfür üzere giyme. Ve Gaylân’ın sözünü şahit getirdi:
إنِّي بحَمْدِ الله لا ثَوْبَ غادرٍ
لَبِسْتُ ولا مِن خَزْيةٍ أَتَقنَّعُ

Dedim: Allah aziz ve celîl’in sözü hakkında söylenen her şey: ( وثيابم فطهر ) dil yönünden doğrudur; manaları birbirine yakındır; Allah, neyi murad ettiğini daha iyi bilir.

Allah yüce ve aziz’in sözüne gelince: ( وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَآءِ مَآءً طَهُوراً ) ( الفُرقان : 48 ) şüphesiz **الطَّهُور** dilde **الطَّاهر المطهِّر**’dir; çünkü ancak onunla temizlenildiği halde **طَهوراً** olur; tıpkı **الوضوء**: onunla abdest alınan su; ve **النَّشُوقِ**: onunla buruna çekilen şey; ve **الفَطُورِ**: içecek veya yiyecekten onunla iftar edilen şey.

Peygambere ( صلى الله عليه وسلم ) deniz suyu soruldu da dedi ki: ( هو الطَّهورُ ماؤُه ، الحِلُّ مَيْتَتُه ) : onunla temizlenilen temiz (su) olduğunu kastetti.

Şâfiî dedi: Allah’ın yarattığı her su; gökten inen veya yerde bir gözeden kaynayan veya deniz (suyu) olup Âdemoğlunun onda su çekmekten başka bir sanatı bulunmayan; ona karışan bir şey onun rengini değiştirmemiş ve ondan tadı değişmemişse, o **طهور**dur; Allah yüce ve aziz’in dediği gibi:

Dedi ki: bunun dışındaki gül suyu veya ağaç yaprağı (suyu) veya asmadan akan su; o her ne kadar **طاهر** ise de **طهور** değildir.

Leys dedi: ve hadlerin ikamesiyle olan tevbe; recm ve benzeri gibi; günahkâr için bir **طهَورٌ**dur; onu bir temizleme ile temizler.

Dedi ki: kadınların **طُهْرِ**’ünün çoğulu: **أطهار**.

Ve Allah yüce ve aziz’in sözü hakkında dedi ki: ( مَّكْنُونٍ لاَّ يَمَسُّهُ إِلاَّ ) ( الواقِعَة : 79 ) bununla kitabı kasteder; ona meleklerden başkası dokunmaz. Ebû İshâk dedi: müfessirler onun sözü hakkında: ( مَّكْنُونٍ لاَّ يَمَسُّهُ إِلاَّ ) ( الواقِعَة : 79 ) meleklerin kastedildiğini söylediler: yani levh-i mahfuzda ona meleklerden başkası dokunmaz.

Başkası dedi: “Falan, çocuğunu **طَهَّرَ** etti” denir: sünnet sünnetini ikame ederse; Müslümanlar ona ancak “temizleme” adını verdiler; çünkü Hristiyanlar sünnet sünnetini terk edince, çocuklarını içinde yeni doğanın rengini sarartan bir boya bulunan suya batırdılar ve dediler: “Bu, bize emredilen çocuklarımızın **طُهْرَةُ**’sidir.” Bunun üzerine Allah yüce ve aziz indirdi: ( صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً ) ( البَقَرَة : 138 ) yani Allah’ın dinine, fıtratına ve emrine uyun; Hristiyanların boyasına değil. O halde sünnet, temizlemedir; Hristiyanların çocukları boyamada ihdas ettiği şey değil.

**والمِطْهَرة** : ibrik; çoğulu **المطاهر**. Ve ondan temizlenilen her kap; **قُوَسٍ** veya **رَكْوَة** veya **قَدَحٍ** gibi; o **مِطْهَرة**’dir. Ve hayzdan temizlenince, هاء’sız **امرأة طاهرٌ**; ayıplardan arı-duru olunca **امرأة طاهرة**; ve **رجل طاهر**; ve **رجالٌ طاهرون**; ve **نساءٌ طاهراتٌ** ve **طواهر**. Ve **الطّهارة**: istincâ ve abdestte su ile temizlenmenin yerine geçen bir isimdir.

**رهط** : Leys dedi: **الرَّهْط**; üçten ona kadar toplanan bir sayıdır; bazısı der ki: yediden ona kadar; yediden aşağı, üçe kadar olan ise **نَفَر**’dir.

Dedi ki: **الرَّهْط**’ın hafifletilmesi, ağırlaştırılmasından daha güzeldir.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: **النَّفَر** ve **الرَّهط**: erkeklerden ondan aşağı olandır. Allah yüce ve aziz dedi: ( تُفْتَنُونَ وَكَانَ فِى الْمَدِينَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ يُفْسِدُونَ فِى الاَرْضِ وَلاَ يُصْلِحُونَ ) ( النَّمل : 48 ) .

Münzirî bana Ebû’l-‘Abbâs’tan haber verdi: dedi ki: **المَعْشَر** ve **النَّفَر** ve **الرَّهْط** ve **القوم**; bunlar manası topluluk olan (lafızlar)dır; lafızlarından bir tekilleri yoktur; ve bu, kadınlar değil erkekler içindir.

Dedi ki: **العَشيرة** de erkekler içindir.

İbnü’s-Sikkît dedi: **العِتْرة**; **الرَّهْط** gibidir.

Dedim: “Falan oğulları, falanın **رَهْط**’ıdır” denildiği zaman, onlar onun en yakın akrabalarıdır; **الفَصِيلة** bundan daha yakındır.

Enes b. Sîrîn hadîsinde dedi ki: Arafat’tan İbn Ömer ile birlikte ifâza ettim; **جَمْعاً**’a geldi; iki hörgüçlü devesini çöktürdü; onu kıble yaptı; bize akşam ve yatsıyı birlikte kıldırdı; sonra uyudu. Kölesine dedim ki: uyandığı zaman bizi uyandır; biz **ارْتِهاط** hâlindeyiz. Dedim: sanki manası “biz **ذَوُو ارْتهاط** iken”dir: yani ashabımızdan bir **رَهْط** sahibi kimseler iken.

Leys dedi: **التَّرهيط**; lokmaların büyüklüğü ve yemenin şiddetidir; o **الدَّهْوَرة**’dir. Ve şu (beyti) okudu:
يأيها الآكِلُ ذو التَّرْهِيط

Dedi ki: **الراهِطاء**; **اليَرْبُوع** için **القاصِعاء** ile **النّافقاء** arasında bir deliktir; onda yavrularını saklar.

Dedi ki: **الرِّهاط**; bel ile diz arasındaki miktar kadar kesilen sonra kayışlar gibi yarılan bir deridir; cariye onu giyer. Ve denir: bedevi çocuklarının giydiği bir elbise; kat kat; bazısı bazısının üstünde; yelpazeler gibi. Hüzeli’nin sözünü şahit getirdi:
بِضَرْبٍ تَسْقُط الهامَاتُ منه
وطَعْنٍ مثل تَعْطِيطِ الرِّهاطِ

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الرَّهْط**; yarılıp parçalanan bir deridir; çocuklar ve kadınlar onu giyer. Ve bize şu (beyti) okuttu:
متى ما أشَأْ غيرَ زَهْوَ الملُو
كِ أجعَلْكَ رَهْطاً على حُيِّضِ

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الرَّهْطُ**; hayızlı kadının peştamalıdır; **الفَلْهَم** yeri hariç, yarılmış derilerden yapılır. Ve bu Hüzeli beytini okudu.

Ebû Tâlib en-Nahvî dedi: **الرّهْط** derilerden de olur, yünden de olur; **الحوْفُ** ise ancak derilerden olur.

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi: dedi ki: **الراهِطاء**; **اليَرْبوع**’un **القاصِعاء**’ın ağzına ve onun ötesine koyduğu topraktır; o, deliğini örter; ta ki ondan ışığın gireceği miktar kadar (açıklık) kalıncaya dek. Aslı **الرَّهْطِ**’tandır; o, kayışlar halinde kesilen bir deridir; bazısı bazısının üstüne gelir; sonra hayızlı kadın onu giyer; korunur ve onunla peştamal edinir.

Dedi ki: **الرَّهْط**’ta yarıklar vardır; aynı şekilde **القاصعاء**’da **الراهِطاء** ile birlikte yarıklar vardır; onlarla ışık, yerboğazına ulaşır.

Dedi ki: **الرَّهْط** ayrıca lokmaların büyüklüğüdür; ona **راهِطاء** adı verildi; çünkü o, deliğin ağzının iç tarafındadır; tıpkı lokmanın ağzın iç tarafında olması gibi.

Leys dedi: erkeklerden **الرَّهْط**; **أَرْهُطاً** olarak toplanır; sayısı **أرْهِطة**’dır; sonra **أَراهط**. Bundan da onun sözü:
يا بُؤسَ للحَرْب التي
وضعتْ أَراهِطَ فاستراحُوا

Dedim: **وَرُهاط**; Hüzeyl diyarında bir yerdir. Ve **ذو مَرَاهط**: başka bir yerin adıdır. Râciz dedi:
منذ قَطَعْنا بَطنَ ذِي مَرَاهِطِ

Ve develeri vasfederek dedi:
كم خلَّفت بليْلها مِنْ حائطِ
وذعْذَعَتْ أخفَافَها من غائطِ
منذ قطعنا بطن ذي مَراهِطِ
يقودها كلُّ سنَامٍ عائطٍ
لم يَدْمَ دَفّاها من الضَّواغِطِ

**ووادي رُهاط**: Hüzeyl diyarındadır.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: dedi ki: **الرِّهاط**; düz, pürüzsüz deridir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراءِ والهاءِ وما يثلثهما)
  (رهو)  الراء والهاء والحرف المعتل أصلان، يدلُّ أحدُهما على دَعَةٍ وخَفْضٍ وسكون، والآخرُ على مكانٍ قد ينخفض ويرتفع.
  فالأوّل الرَّهْو: البحر الساكن. ويقولون: عيشٌ راهٍ، أي ساكن. ويقولون: أَرْهِ على نفسك، أي ارفُقْ بها. قال ابن الأعرابيِّ: رَها في السَّير يرهُو، إذا رفَق. ومن الباب الفرس المِرْهاءُ([1]) في السَّير، وهو مِثل المِرْخاء. ويكون ذلك سرعةً في سكونٍ من غير قلق.
  وأما المكان الذي ذكرناه فالرَّهْو: المنخفِض من الأرض، ويقال المرتفِع. واحتج قائل القول الثاني بهذا البيت:
  * يظلُّ النِّساء المرضِعاتُ برهْوَةٍ([2]) *
  قال: وذلك أنَّهنّ خوائفُ فيطلُبْن المواضعَ المرتفِعة. وبِقول الآخَر:
فجلّى كما جلَّى على رأْسِ رهوةٍ *** من الطَّير أقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أزرقُ([3])  وحكى الخَليل: الرَّهْوة: مستنقَعْ الماء، فأمّا حديث رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، حين سُئل عن غَطَفان فقال: "رَهْوَةٌ تَنْبُِعُ ماءً"، فإنه أراد الجبلَ العالي. ضرب ذلك لهم مثلاً([4]). وقد جاءَ عنه صلى الله عليه وآله وسلم أنّه قال: "أكَمَةٌ خَشْناء تنفِي النَّاسَ عنها". قال القُتَيبيّ: الرَّهوة تكون المرتفِعَ من الأرض، وتكون المنخفضَ. قال: وهو حرفٌ من الأضداد. فأمّا الرَّهاء فهي المَفازة المستوية قَلَّما تخلو من سَراب.
  ومما شذّ عن البابين الرَّهْو: ضربٌ من الطّير. والرَّهو: نعت سَوءٍ للمرأة. وجاءت الخيل رهْواً، أي متتابعة.
  (رهأ)  الراء والهاء والهمزة لا تكون إلاّ بدَخيل([5])، وهي الرَّهْيأَة، وذلك يدلُّ على قلَّة اعتدالٍ في الشيء. فالرَّهْيأة: أن يكون أحد عِدْلي الحِمل أثْقَل من الآخَر. رَهْيَأْتَ حِمْلك؛ ورهيَأْتَ أمرك، إذا لم تقوِّمْه. والرَّهيأة: العجْز والتّوانِي. ويقال ترهْيأَ في أمرِه، إذا همَّ به ثُمَّ أمسَكَ عنه. ومنه الرَّهيأة: أنْ تَغرورِقَ العينانِ. وتَرَهْيَأت السّحابةُ، إِذا تمخَّضَتْ للمطر.
  (رهب)  الراء والهاء والباء أصلان: أحدهما يدلُّ على خوفٍ، والآخَر على دِقّة وخِفَّة.
  فالأوَّل الرَّهْبة: تقول رهِبْت الشيءَ رُهْباً ورَهَباً ورَهْبَة. والترهُّب: التعبُّد. ومن الباب الإِرهاب، وهو قَدْع الإِبل من الحوض وذِيادُها.
  والأصل الآخر: الرَّهْب: الناقة المهزولة. والرِّهاب: الرِّقاق من النِّصال؛ واحدها رَهْبٌ. والرَّهاب: عظمٌ في الصَّدر مشرفٌ على البَطن مثلُ اللِّسان.
  (رهج)  الراء والهاء والجيم أُصَيلٌ يدلُّ على إِثارة غبارٍ وشبهِه. فالرَّهَج: الغُبار.
  (رهد)  الراء والهاء والدال أُصَيلٌ يدل على نَعْمةٍ، وهي الرَّهادة. ويقال هي رَهيدة([6])، أي رَخْصة. فأمَّا ابن دريد فقد ذكر ما يقارب هذا القياس، قال: يقال* رَهَدْتُ الشّيءَ رَهْداً، إذا سحَقْتَه سَحْقاً شديداً([7]). قال: والرَّهيدة: بُرٌّ يُدقُّ ويصَبُّ عليه اللَّبَن.
  (رهز)  الراء والهاء والزاء كلمة تدلُّ على الرّهْز، وهو التحرُّك.
  (رهس)  الراء والهاء والسين أصلان: أحدهما الامتلاء والكثرة، والآخَر الوطء.
  فالأول قولهم: ارتهَسَ الوادي: امتلأ. وارتهَسَ الجرادُ: ركِب بعضُه بعضاً.
  والأصل الآخر: الرَّهْس: الوطء. ومنه الرجُل الرَّهْوَس([8]): الأكول.
  (رهش)  الراء والهاء والشين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتحرُّك. فالارتهاش: أن تصطدم يدُ الدابة في مَشْيِه فتعقِر رواهِشَه، وهي عصَب باطن الذِّراع. قال الخليل: والارتهاش ضربٌ من الطَّعْن في عَرْض. قال:
أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نصرَكُمْ *** أخذْتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا([9]) قال: وارتهاشُه: تحريك يدَيه. ومن الباب رجل رُهْشُوشٌ: حَيٌّ([10]) كريم كأَنه يهتزّ ويرتاح للكرم والخير. ومن الباب المرتَهِشة، وهي القوس التي إذا رُمِيَ عنها اهتزَّتْ فضرب وترُها أبْهَرَها. والرَّهيس: التي يُصيب وترُها طائفَها. ومن الباب ناقةٌ رُهشوشٌ: غزيرة.
  (رهص)  الراء والهاء والصاد أصلٌ يدلُّ على ضَغْط وعصر وثَباتٍ. فالرَّهْص، فيما رواه الخليل: شِدّة العَصْر. والرَّهَص: أن يُصيب حجرٌ حافراً أو مَنْسِماً فيدوَى باطِنُه. يقال رَهَصه الحجر يرهَصُه، من الرَّهصَة. ودابَّةٌ رهيص: مرهوصة. والرَّواهص من الحجارة: التي ترهَصُ الدوابَّ إذا وطِئَتْها، واحدتها راهصة. قال الأعشى:
فعَضَّ حَديد الأرْضِ إن كنتَ ساخطاً *** بفيك وأحجارَ الكُلابِ الرَّوَاهصا([11])  وكان "الأسد الرَّهيص" من فُرْسان العرب([12]). والمَرْهَص: موضع الرَّهْصة. وقال:
  * على جبالٍ ترهَص المَرَاهصا([13]) *
  والرِّهْص: أَسفلُ عِرْقٍ في الحائط. ويَرْهَصُ([14]) الحائط بما يقيمه.
  والمَرَاهص: المراتب، يقال مَرهَصةٌ ومراهص، كقولك مرتَبة ومراتب.  ويقال: كيف مرهَصَةُ فلانٍ عند الملك، أي منزلتُه. قال:
رمى بِكَ في أُخراهُم تَركُكَ العُلَى *** وفُضِّلَ أقوامٌ عليك مَرَاهِصا([15])
  (رهط)  الراء والهاء والطاء أصلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ في النّاسِ وغيرِهم. فالرَّهط: العِصابة من ثلاثةٍ إلى عَشرة. قال الخليل: ما دون السَّبعة إلى الثلاثةِ نفرٌ. وتخفيف الرَّهط أحسن من تثقيله([16]). قال والترهيط: دَهْوَرةُ اللُّقْمَةِ وجَمْعُها([17]). قال:
  * يا أيُّها الآكلُ ذو التَّرهِيط([18]) *
  والرَّاهطاء: جُحْرٌ من جِحْرة اليَربوع بين النّافقاء والقاصعاء، يَخْبَأُ فيه أولادَه. وقال: والرِّهاط: أديمٌ يُقطَع كقَدْر ما بين الحُجْزة إلى الرُّكْبة، ثم يُشقَّق كأمثال الشُّرُك، تلبَسه الجارية. قال:
بِضربٍ تَسْقُطُ الهاماتُ منه *** وطعنٍ مثلِ تعْطيط الرِّهاطِ([19])  والواحد رَهْطٌ([20]). وَقال:
متى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو *** كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ([21])  قال الخليل: والرِّهاط واحدٌ، والجمع أرهطة. قال: ويجوز في العشيرة أن تقول هؤلاء رَهْطك وأرْهُطُك، كلُّ ذلك جميعٌ، وهم رجال عشيرتك. وقال:
يا بُؤْسَ للحربِ التي *** وضعَتْ أراهِط فاستراحُوا([22])أي أراحتْهم من الدُّنيا بالقَتْل. ويقال لِراهِطاء اليَربوع رُهَطَةٌ أيضاً.
  (رهق)  الراء والهاء والقاف أصلان متقاربان: فأحدهما غِشيان الشّيءِ الشيءَ، والآخر العَجلة والتأخير([23]).
  فأمَّا الأوّل فقولُهم: رَهِقَه الأمرُ: غَشِيَه. والرَّهُوق من النُّوق: الجوادُ الوَسَاعُ التي تَرْهَقُك إِذا مددتَها، أي تغشاك لسَعَة خَطْوها. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ﴾ [يونس 26]. والمرَاهِق: الغلام الذي دَانَى الحُلُم. ورجلٌ مُرَهَّق: تنزل به* الضِّيفَانُ. وأرهق القومُ الصّلاةَ: أخَّروها حتى يدنُوَ وقتُ الصّلاةِ الأُخرى. والرَّهَق: العَجَلة والظُّلم. قال الله تعالى: ﴿فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ رَهَقاً([24])﴾[الجن 13]. والرَّهَق: عجلةٌ في كذب وعَيب. قال:
  * سليم جنب الرّهَقا([25]) *
  (رهك)  الراء والهاء والكاف أصل يدل على استرخاء. فالرَّهْوَك([26]): السَّمين من الجِداء والظِّباء([27]). والتَّرَهْوُك: التحرُّك في رَخاوة. ويقولون: رهَكْت الشَّيءَ، إذا سَحَقْتَه.
  (رهل)  الراء والهاء واللام كلمةٌ تدلُّ على استرخاء. فالرَّهَل: الاسترخاء من سِمَن. يقال فرسٌ رهِلُ الصَّدْر.
أنشدنا أبو الحسن القَطَّان، قال أنشدنا علي بن عبد العزيز، عن أبي عبيدٍ، عن الفرّاء:
فتىً قُدَّ قَدَّ السّيفِ لا متآزِفٌ *** ولا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبَآدِلُه([28])  (رهم)  الراء والهاء والميم يدلُّ على خِصْبٍ ونَدىً. فالرِّهْمَة: المَطْرة الصَّغيرةُ القَطْر؛ والجمعُ رِهَمٌ ورِهام. وروضة مَرْهُومَةٌ. وأَرْهَمَتِ السّماء: أتت بالرِّهام. ونزلنا بفلانٍ فكُنّا في أرهَمِ جانِبَيه، أي أخصبهما.
  (رهن)  الراء والهاء والنون أصلٌ يدل على ثباتِ شيءٍ يُمسَك بحقٍّ أو غيره. من ذلك الرَّهْن: الشيءُ يُرْهَن. تقول رهَنْت الشيءَ رهْناً؛ ولا يقال أرهَنْتُ. والشيء الرَّاهن: الثابت الدائم. ورَهَن لك الشيءُ: أقام. وأرهنْتُه لك: أقمتُه. وقال أبو زيد: أرْهَنْتُ في السِّلعة إرهاناً: غالَيْتُ فيها. وَهو من الغَلاء خاصَّة. قال:
  * عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ([29]) *
  وعبارة أبي عُبيدٍ في هذا عبارة شاذّة. لكنّ ابن السكّيت وغيره قالوا: أُرْهِنَتْ أُسْلِفَتْ. وهذا هو الصَّحيح. قالوا كلُّهُم: أرهَنْتُ ولَدي إرهاناً: أخْطَرْتُهُمْ([30]). فأمّا تسميتهم المهزُولَ من الناس [و] الإبلِ راهناً، فهو من الباب؛ لأنَّهم جعلوه كأنّه من هُزاله يثبُت مكانَه لا يتحرَّك. قال:
إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ *** هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ([31])  يقال منه رَهَنَ رُهوناً.
---------------------------------------------------------------
([1]) بدلها في القاموس: "المرهاة". واقتصر في اللسان على "مره" من أرهى.
([2]) البيت في اللسان (رهو) بدون نسبة. وهو لبشر بن أبي خازم، من قصيدة في المفضليات.
2: 129-133). وعجزه: * تفزع من خوف الجبان قلوبها *
([3]) البيت لذي الرمة في ديوانه 400 واللسان (رها، قنا). ورواية الديوان واللسان: "نظرت كما جلى".
([4]) وفسر "رهوة" في الحديث أيضاً بأنه جبل معين.
([5]) كذا. ولعل في الكلام بعده سقطا.
([6]) في الأصل: "رهدة"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([7]) بعده في الجمهرة (2: 259): "زعموا مثل الرهك سواء".
([8]) الرهوس، كجرول. ذكر في القاموس ولم يذكر في اللسان.
([9]) البيت في المخصص (6: 67) واللسان (رهش).
([10]) في الأصل: "حتى"، صوابه في اللسان
([11]) ديوان الأعشى 110 واللسان (رهص).
([12]) اسمه جبار بن عمرو بن عميرة، شاعر جاهلي. انظر الاشتقاق 231.
([13]) في الأصل: "الرواهصا".
([14]) في المجمل واللسان: "ورهصت".
([15]) البيت للأعشى في ديوانه 109 واللسان (رهص).
([16]) أي من أن يقال "رهط" بفتح الهاء.
([17]) الدهورة: التكبير. وفي الأصل: "هورة اللقمة"، صوابه من اللسان.
([18]) البيت في اللسان (رهط).
([19]) أنشده في اللسان (رهط، عطط). ونسبه في الموضع الأخير إلى المتنخل الهذلي. وقصيدة المتنخل في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين ص 89 ونسخة الشنقيطي من الهذليين 48. وروايته فيهما: * بضرب في الجماجم ذي فروغ *
([20]) في الأصل: "رهطة"، صوابه من اللسان والقاموس.
([21]) البيت لأبي المثلم الهذلي، كما في اللسان (رهط). وقصيدته في شرح السكري للهذليين 51.
([22]) البيت أول أبيات لسعد بن مالك بن ضبيعة. انظر الحماسة (1: 192).
([23]) في الأصل: "في التأخير".
([24]) من الآية 13 في سورة الجن.
([25]) لم أهتد إلى مرجع لتحقيق هذا.
([26]) ذكرت في القاموس ولم تذكر في اللسان.
([27]) بعد هذا الكلمة في الأصل: "والترهوك السمين"، وهي عبارة مقحمة أخذت مما بعدها وما قبلها.
([28]) البيت للعجير السلولي، أو زينب أخت يزيد بن الطثرية، كما في اللسان (أزف، بأدل، رهل).
([29]) صدره كما في اللسان (رهن): * يطوي ابن سلمى بها من راكب بعدا *
    أو: *ظلت تجوب بها البلدان ناجية *
([30]) أي جعلت لهم خطراً يستبقون إليه.
([31]) البيتان في اللسان (رهن)، وقد سبق أولهما في (خل 156) من هذا الجزء.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراءِ** ve **الهاءِ** ve ikisini üçlü kılan şeyler)

  (**رهو**)  **الراء** ve **الهاء** ve illetli harf iki asıldır; bunlardan biri rahatlığa, alçaklığa ve sükûna delâlet eder; diğeri ise alçalabilen ve yükselebilen bir mekâna.
  Birincisi **الرَّهْو**: durgun denizdir. Derler ki: **عيشٌ راهٍ**, yani sakin. Derler ki: **أَرْهِ على نفسك**, yani ona yumuşak davran. İbnü’l-A‘râbî dedi: **رَها في السَّير يرهُو**; eğer yumuşak davrandıysa. Bu bâbdandır: yürüyüşte **المِرْهاءُ**([1]) olan at; o, **المِرْخاء** gibidir. Bu, bir sükûn içinde, kaygı olmaksızın bir sürat olur.
  Bizim zikrettiğimiz mekâna gelince: **الرَّهْو**: yerin alçak olanıdır; ve yüksek olan denir. İkinci sözün sahibi şu beyitle delil getirdi:
  * يظلُّ النِّساء المرضِعاتُ برهْوَةٍ([2]) *
  Dedi: Bu, onların korkmuş olmaları sebebiyledir; böylece yüksek yerleri ararlar. Ve başkasının sözüyle:
فجلّى كما جلَّى على رأْسِ رهوةٍ *** من الطَّير أقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أزرقُ([3])  Halîl nakletti: **الرَّهْوة**: su birikintisidir; fakat Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم’in hadisi: Gatafân hakkında sorulunca: “**رَهْوَةٌ تَنْبُِعُ ماءً**” dediği vakit, o yüksek dağı kastetmiştir. Bunu onlara bir misal olarak vurdu([4]). Ondan صلى الله عليه وآله وسلم gelmiştir ki şöyle dedi: “**أكَمَةٌ خَشْناء تنفِي النَّاسَ عنها**”. Kuteybî dedi: **الرَّهوة** yerin yüksek olanı olur, ve alçak olanı olur. Dedi: O, zıtlar harflerinden bir harftir. **الرَّهاء** ise düz çöldür; pek az seraptan hâlî olur.
  İki bâbdan şâz olan şeylerdendir: **الرَّهْو**: kuşlardan bir tür. **الرَّهو**: kadın için kötü bir sıfattır. Ve atlar **رهْواً** geldi, yani peş peşe.

  (**رهأ**)  **الراء** ve **الهاء** ve hemze ancak dâhil([5]) ile olur; o da **الرَّهْيأَة**’dir; bu, şeyde az bir itidale delâlet eder. **الرَّهْيأة**: yükün iki kefesinden birinin ötekinden daha ağır olmasıdır. **رَهْيَأْتَ حِمْلك**; ve **رهيَأْتَ أمرك**: eğer onu doğrultmadıysan. **الرَّهيأة**: âcizlik ve gevşekliktir. Ve denir: **ترهْيأَ في أمرِه**; eğer ona niyetlenip sonra ondan el çektiyse. Ondandır: **الرَّهيأة**: iki gözün yaşla dolması. Ve bulut **تَرَهْيَأت**; eğer yağmur için kabarıp kıpırdandıysa.

  (**رهب**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الباء** iki asıldır: bunlardan biri korkuya delâlet eder, diğeri inceliğe ve hafifliğe.
  Birincisi **الرَّهْبة**: dersin ki **رهِبْت الشيءَ رُهْباً ورَهَباً ورَهْبَة**. **الترهُّب**: ibadete kapanmadır. Bu bâbdandır **الإِرهاب**; o, develeri havuzdan men etmek ve onları uzaklaştırmaktır.
  Diğer asıl: **الرَّهْب**: zayıflamış dişi devedir. **الرِّهاب**: ok uçlarının ince olanlarıdır; onun teki **رَهْب**’dür. **الرَّهاب**: göğüste, karın üzerine çıkıntı yapan, dil gibi bir kemiktir.

  (**رهج**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الجيم**; toz kaldırmaya ve benzerine delâlet eden bir asıldır. **الرَّهَج**: tozdur.

  (**رهد**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الدال**; nimet’e delâlet eden bir asıldır; o da **الرَّهادة**’dir. Ve denir: o **رَهيدة**([6])’dir, yani ucuz. İbn Düreyd ise bu kıyasa yakın olanı zikretti; dedi: denir ki: **رَهَدْتُ الشّيءَ رَهْداً**; eğer onu şiddetli bir ezmeyle ezdiysen([7]). Dedi: **الرَّهيدة**: dövülen buğdaydır; üzerine süt dökülür.

  (**رهز**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الزاء**; **الرّهْز**’e delâlet eden bir kelimedir; o da hareket etmektir.

  (**رهس**)  **الراء** ve **الهاء** ve **السين** iki asıldır: bunlardan biri doluluk ve çokluk, diğeri ayakla basmadır.
  Birincisi onların sözü: **ارتهَسَ الوادي**: doldu. Ve **ارتهَسَ الجرادُ**: bir kısmı bir kısmının üstüne bindi.
  Diğer asıl: **الرَّهْس**: ayakla basmadır. Ondandır: **الرَّهْوَس**([8]) adam: çok yiyen.

  (**رهش**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الشين**; çalkantıya ve harekete delâlet eden bir asıldır. **الارتهاش**: hayvanın yürüyüşünde elinin çarpışması ve böylece **رواهِشَه**’ini yaralamasıdır; onlar, önkolun iç tarafındaki sinirlerdir. Halîl dedi: **الارتهاش** enlemesine bir tür saplamadır. Dedi:
أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نصرَكُمْ *** أخذْتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا([9])  Dedi: onun **ارتهاشُه**’i: iki elini oynatmasıdır. Bu bâbdandır: **رُهْشُوشٌ** adam: diri([10]) cömert; sanki cömertliğe ve hayra doğru titrer ve can atar. Bu bâbdandır: **المرتَهِشة**; o, kendisinden atış yapıldığında titreyen yaydır; böylece kirişi onun **أبْهَرَها**’sını vurur. **الرَّهيس**: kirişi onun **طائفَها**’ına isabet eden (yay)dır. Bu bâbdandır: **رُهشوشٌ** dişi deve: bol sütlü.

  (**رهص**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الصاد**; bastırmaya, sıkmaya ve sebat etmeye delâlet eden bir asıldır. **الرَّهْص**; Halîl’in rivayet ettiği üzere: sıkmanın şiddetidir. **الرَّهَص**: bir taşın bir toynağa yahut bir nâla isabet etmesi ve içinin acımasıdır. Denir: taş onu **رَهَصه**; **يرهَصُه**; **الرَّهصَة**’den. Ve **رهيص** bir binek: **مرهوصة**. Taşlardan **الرَّواهص**: hayvanlar onları çiğnediğinde onları **ترهَصُ** edenlerdir; onun teki **راهصة**’dır. A‘şâ dedi:
فعَضَّ حَديد الأرْضِ إن كنتَ ساخطاً *** بفيك وأحجارَ الكُلابِ الرَّوَاهصا([11])  Ve “**الأسد الرَّهيص**” Arap süvarilerindendi([12]). **المَرْهَص**: **الرَّهْصة**’nin yeridir. Ve dedi:
  * على جبالٍ ترهَص المَرَاهصا([13]) *
  **الرِّهْص**: duvardaki bir kökün en altıdır. Duvarı, onu ayakta tutan şeyle **يَرْهَصُ**([14]).
  **المَرَاهص**: mertebelerdir; denir: **مَرهَصةٌ** ve **مراهص**; senin “**مرتَبة** ve **مراتب**” demen gibi. Ve denir: filânın kral katındaki **مرهَصَةُ** nasıldır; yani menzili. Dedi:
رمى بِكَ في أُخراهُم تَركُكَ العُلَى *** وفُضِّلَ أقوامٌ عليك مَرَاهِصا([15])

  (**رهط**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الطاء**; insanlarda ve başkalarında bir toplanmaya delâlet eden bir asıldır. **الرَّهط**: üçten ona kadar olan topluluktur. Halîl dedi: yediden aşağı, üçe kadar olan **نفرٌ**’dür. **الرَّهط**’ın hafifletilmesi, ağırlaştırılmasından daha güzeldir([16]). Dedi: **الترهيط**: lokmanın yuvarlanması ve toplanmasıdır([17]). Dedi:
  * يا أيُّها الآكلُ ذو التَّرهِيط([18]) *
  **الرَّاهطاء**: yerboğasının (**اليَربوع**) deliklerinden bir deliktir; **النّافقاء** ile **القاصعاء** arasındadır; yavrularını onda saklar. Ve dedi: **الرِّهاط**: bel kuşağı ile diz kapağı arası kadar kesilen, sonra kayışlar gibi şerit şerit yarılan deridir; genç kız onu giyer. Dedi:
بِضربٍ تَسْقُطُ الهاماتُ منه *** وطعنٍ مثلِ تعْطيط الرِّهاطِ([19])  Tekili **رَهْطٌ**’dur([20]). Ve dedi:
متى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو *** كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ([21])  Halîl dedi: **الرِّهاط** tektir; çoğulu **أرهطة**’dır. Dedi: Aşirette “bunlar senin **رَهْطك**’ın ve **أرْهُطُك**’tur” demen câizdir; bunların hepsi topluluktur; onlar senin aşiretinin erkekleridir. Ve dedi:
يا بُؤْسَ للحربِ التي *** وضعَتْ أراهِط فاستراحُوا([22])yani onları öldürmekle dünyadan rahat ettirdi. Yerboğasının **راهِطاء**’sına **رُهَطَةٌ** da denir.

  (**رهق**)  **الراء** ve **الهاء** ve **القاف** birbirine yakın iki asıldır: bunlardan biri şeyin şeyi kaplamasıdır; diğeri acele ve geciktirmedir([23]).
  Birincisine gelince: onların sözü: **رَهِقَه الأمرُ**: onu kapladı. Develerden **الرَّهُوق**: iyi, geniş adımlı olan; onu uzattığında seni **تَرْهَقُك** eder; yani adımının genişliği sebebiyle seni kaplar. Allah جلّ ثناؤه dedi: ﴿وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ﴾ [Yûnus 26]. **المرَاهِق**: bulûğa yaklaşan oğlandır. **مُرَهَّق** adam: ona* misafirler iner. Kavim namazı **أرهق** etti: onu, diğer namazın vakti yaklaşıncaya kadar geciktirdiler. **الرَّهَق**: acele ve zulümdür. Allah تعالى dedi: ﴿فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ رَهَقاً([24])﴾[Cin 13]. **الرَّهَق**: yalan ve ayıpta bir aceledir. Dedi:
  * سليم جنب الرّهَقا([25]) *

  (**رهك**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الكاف**; gevşemeye delâlet eden bir asıldır. **الرَّهْوَك**([26]): oğlakların ve ceylanların([27]) semiz olanıdır. **التَّرَهْوُك**: gevşeklik içinde hareket etmektir. Ve derler ki: **رهَكْت الشَّيءَ**; eğer onu ezdiysen.

  (**رهل**)  **الراء** ve **الهاء** ve **اللام**; gevşemeye delâlet eden bir kelimedir. **الرَّهَل**: semizlikten gelen gevşemedir. Denir: **فرسٌ رهِلُ الصَّدْر**.
Bize Ebü’l-Hasen el-Kattân rivayet etti; dedi: bize Ali b. Abdülazîz rivayet etti; Ebû Ubeyd’den, Ferrâ’dan:
فتىً قُدَّ قَدَّ السّيفِ لا متآزِفٌ *** ولا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبَآدِلُه([28])

  (**رهم**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الميم**; berekete ve çiye delâlet eder. **الرِّهْمَة**: damlası küçük yağmurdur; çoğulu **رِهَمٌ** ve **رِهام**. Ve **روضة مَرْهُومَةٌ**. Ve gök **أَرْهَمَت**: **الرِّهام** getirdi. Ve filânın yanında indik de onun iki yanının **أرهَمِ**’inde olduk; yani ikisinin daha bereketlisinde.

  (**رهن**)  **الراء** ve **الهاء** ve **النون**; bir hak ile yahut başkasıyla tutulan bir şeyin sabitliğine delâlet eden bir asıldır. Ondandır **الرَّهْن**: rehin verilen şey. Dersin: **رهَنْت الشيءَ رهْناً**; **أرهَنْتُ** denmez. **الرَّاهن** şey: sabit, devamlı olandır. **رَهَن لك الشيءُ**: durdu. **أرهنْتُه لك**: onu durdurdum. Ebû Zeyd dedi: **أرْهَنْتُ في السِّلعة إرهاناً**: onda pahalıya gittim. Bu, özellikle pahalılıktandır. Dedi:
  * عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ([29]) *
  Ebû Ubeyd’in bu husustaki ibaresi şâz bir ibaredir. Lâkin İbnü’s-Sikkît ve başkaları dediler ki: **أُرْهِنَتْ**: peşin verildi. Doğru olan budur. Hepsi dediler: **أرهَنْتُ ولَدي إرهاناً**: onları tehlikeye attım([30]). İnsanlardan ve develerden zayıf olana **راهناً** adını vermelerine gelince, bu da bâbdandır; çünkü onu, zayıflığından dolayı sanki yerinde sabit kalır, hareket etmez gibi kıldılar. Dedi:
إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ *** هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ([31])  Ondan **رَهَنَ رُهوناً** denir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الرهط: العصابة دون العشرة، وقيل: يقال إلى الأربعين، قال: ﴿تسعة رهط يفسدون﴾ [النمل/48]، وقال: ﴿ولولا رهطك لرجمناك﴾ [هود/91]، ﴿يا قوم أرهطي﴾ [هود/92]. والرهطاء (يقال: الرهطة، والرهطاء، والراهطاء) : جحر من جحر اليربوع، ويقال لها رهطة، وقول الشاعر:
*أجعلك رهطا على حيض*
(البيت:
*متى ما أشأ غير زهو الملو ** ك أجعلك رهطا على حيض*
وهو لأبي المثلم الهذلي، في شرح ديوان الهذليين 1/306؛ واللسان (زها) ؛ والمجمل 2/402)
فقد قيل: أديم تلبسه الحيض من النساء، وقيل: الرهط: خرقة تحشو بها الحائض متاعها عند الحيض، ويقال: هو أذل من الرهط.

##### Türkçe

- **الرهط**: ondan aşağı olan topluluk; ve denildi: kırka kadar denilir; dedi: ﴿تسعة **رهط** يفسدون﴾ [النمل/48], ve dedi: ﴿ولولا **رهطك** لرجمناك﴾ [هود/91], ﴿يا قوم **أرهطي**﴾ [هود/92]. Ve **الرهطاء** (denilir: **الرهطة**، ve **الرهطاء**، ve **الراهطاء**) : **اليربوع**’un inlerinden bir in; ve ona **رهطة** denilir; ve şairin sözü:
*أجعلك **رهطا** على حيض*
(beyit:
*متى ما أشأ غير زهو الملو ** ك أجعلك **رهطا** على حيض*
ve o, Ebû’l-Muthallam el-Huzelî’nindir, Şerhu Dîvâni’l-Huzeliyyîn 1/306’da; ve el-Lisân (**زها**) ; ve el-Mucmel 2/402)
artık denildi: kadınlardan hayızın giydiği bir deri; ve denildi: **الرهط**: hayız vaktinde hayızlı kadının eşyasını onunla doldurduğu bir bez parçası; ve denilir: o, **الرهط**’tan daha zelildir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ه ط
هؤلاء رهطك وهم من الثلاثة إلى العشرة‏.‏
قال الوليد بن عقبة أخو عثمان رضي الله تعالى عنه حين قتل وبويع عليّ كرم الله تعالى وجهه وأمر بقبض ما في الدار من السلاح وغيره‏:‏ بني هاشـم إنّـا ومـا كـان بيننـا كصدع الصّفا لا يرأب الدهر شاعبه ثلاثـة رهط قاتلان وسالب سواء علينا قاتلاهُ وسالِبُه
القاتلان محمّد بن أبي بكر والمصريّ.

##### Türkçe

ر ه ط
Bunlar senin **رهطك**’ındır; ve onlar üçten ona kadardır.

Velîd b. Ukbe, Osman’ın kardeşi (Allah Teâlâ ondan razı olsun), öldürüldüğü ve Ali’ye (Allah Teâlâ onun yüzünü keremli kılsın) biat edildiği ve evdeki silah ve başkasının yakalanmasını emrettiği zaman dedi:
Benî Hâşim, şüphesiz biz ve aramızda olan, safânın yarığı gibidir; dehr onun çatlağını onaramaz:
Üç **رهط**: iki öldüren ve bir soyan;
Bizim için eşittir: onu öldürenleri ve onu soyanı.

İki öldüren: Muhammed b. Ebî Bekr ve Mısırlı’dır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رَهْطُ الرجلِ: قومُه وقبيلته. يقال: هم رَهْطه دِنْية.
والرَّهْطُ: عدد يجمع من ثلاثة إِلى عشرة، وبعض يقول من سبعة إِلى عشرة، وما دون السبعة إِلى الثلاثة نَفَرٌ، وقيل: الرَّهْطُ ما دون العشرة من الرّجال لا يكون فيهم امرأَة. قال اللّه تعالى: وكان في المدينة تِسْعةُ رَهْط، فجمع ولا واحد له من لفظه مثل ذَوْدٍ، ولذلك إذا نُسِبَ إِليه نسب على لفظه فقيل: رَهْطِيّ، وجمع الرَّهْط أَرْهُطٌ وأَرْهاطٌ وأَراهِطُ. قال ابن سيده: والسابقُ إِليَّ من أَوّل وهلة أَن أَراهِطَ جمع أُرْهُطٍ لضِيقه عن أَن يكون جمع رَهْطٍ، ولكن سيبويه جعله جمع رَهْطٍ، قال: وهي أَحد الحروف التي جاء بِناء جمعها على غير ما يكون في مثله، ولم تكسر هي على بنائها في الواحد، قال: وإِنما حَمَل سيبويه على ذلك علمه بعزة جمع الجمع لأَن الجموع إِنما هي للآحاد، وأَما جمْعُ الجمع ففَرْعٌ داخِل على فرع، ولذلك حمل الفارسيّ قوله تعالى: فرُهُنٌ مقبوضة، فيمن قرأَ به، على باب سَحْلٍ وسُحُلٍ وإِن قَلَّ، ولم يحمله على أَنه جمع رهان الذي هو تكسير رَهْنٍ لعزّة هذا في كلامهم. وقال الليث: يجمع الرَّهْطُ من الرِّجالِ أَرْهُطاً، والعددُ أَرْهِطةٌ ثم أَراهِط؛ قال الشاعر:
يا بُؤْس لِلْحَرْبِ التي
وَضَعَت أَراهِطَ، فاسْترَاحوا
وشاهد الأَرْهُطِ قول رؤبة:
هُوَ الدََّّلِيلُ نَفَراً في أَرْهُطه
وقال آخر:
وفاضِحٍ مُفْتَضِحٍ في أَرْهُطِهْ
وقد يكون الرَّهْطُ من العشرة، الليث: تخفيف الرهط أَحسن من تثقيله. وروى الأَزهري عن أَبي العباس أَنه قال: المَعْشَرُ والرهط والنَّفَرُ والقوم، هؤُلاء معناهم الجَمع ولا واحد لهم من لفظهم، وهو للرجال دون النساء؛ قال: والعَشيرةُ أَيضاً الرِّجالُ، وقال ابن السكيت: العِتْرةُ هو الرَّهْطُ. قال أَبو منصور: وإِذا قيل بنو فلان رَهْط فلان فهو ذو قَرابَتِه الأَدْنَوْنَ، والفَصِيلةُ أَقرب من ذلك. ويقال: نحن ذَوُو ارْتِهاطٍ أَي ذَوُو رَهْطٍ من أَصحابنا؛ وفي حديث ابن عمر: فأَيْقَظَنا ونحنُ ارْتِهاطٌ أَي فِرَقٌ مُرْتَهِطُون، وهو مصدر أَقامَه مُقامَ الفِعل كقول الخنساء: فإِنما هِيَ إِقْبالٌ وإِدْبار
أَي مُقْبِلةٌ ومُدْبِرةٌ أَو على معنى ذَوِي ارْتِهاطٍ، وأَصل الكلمة من الرَّهْطِ، وهم عَشِيرة الرجل وأَهلُه، وقيل: الرهطُ من الرجال ما دون العشرة، وقيل: إِلى الأَربعين ولا يكون فيهم امرأَة. والرَّهْطُ: جلْد، قَدْرُ ما بين الرُّكبة والسُّرّة، تَلْبَسه الحائضُ، وكانوا في الجاهلية يطوفون عُراة والنساء في أَرْهاط. قال ابن سيده: والرَّهْطُ جلد طائفيّ يُشَقِّقُ تَلْبَسهُ الصبيان والنساء الحُيَّضُ؛ قال أَبو المُثَلَّم الهُذَلي:
مَتى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو
كِ، أَجعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ
ابن الأَعرابي: الرَّهْطُ جِلد يُقَدُّ سُيوراً عِرَضُ السير أَربع أَصابِعَ أَو شبر تلبسه الجارية الصغيرة قبل أَن تُدرك، وتلبَسه أَيضاً وهي حائض، قال: وهي نَجْدِية، والجمع رِهاطٌ؛ قال الهذلي:
بِضَرْبٍ في الجَماجِمِ ذي فُرُوغ،
وطَعْنٍ مِثْلِ تَعْطِيطِ الرِّهاطِ
وقيل: الرِّهاطُ واحد وهو أَدِيم يُقْطع كقَدْرِ ما بين الحُجْزةِ إِلى الرُّكْبةِ ثم يُشَقَّقُ كأَمْثالِ الشُّرُكِ تلبَسُه الجارية بنتُ السبْعة، والجمع أَرْهِطةٌ. ويقال: هو ثوب تلبسه غِلْمان الأَعْراب أَطْباقٌ بعضُها فوق بَعْضٍ أَمْثالُ المَراوِيحِ؛ وأَنشد بيت الهذلي: مثلِ تَعْطِيطِ الرِّهاطِ
وقال ابن الأَعرابي: الرَّهْط مِئْزَرُ الحائض يجعلُ جُلوداً مشقَّقة إِلا موضع الفَلْهَم. وقال أَبو طالب النحوي: الرَّهْطُ يكون من جُلود ومن صوف، والحَوْفُ لا يكون إِلا من جُلود.
والتَّرْهيطُ: عِظَمُ اللَّقْم وشِدَّةُ الأَكل والدَّهْورةِ؛ وأَنشد: يا أَيُّها الآكِلُ ذُو التَّرْهِيطِ
والرُّهَطةُ والرُّهَطاء والرّاهِطاء، كلُّه: من جِحَرَةِ اليَرْبُوعِ وهي أَول حَفِيرة يَحْتَفِرُها، زاد الأَزهريُّ: بين القاصِعاء والنّافِقاء يَخْبأُ فيه أَولاده. أَبو الهيثم: الرّاهِطاء التراب الذي يجعله اليربوع على فَمِ القاصعاء وما وراء ذلك، وإِنما يُغَطِّي جُحْرَه حتى لا يبقى إِلا على قَدْرِ ما يدخل الضَّوْء منه، قال: وأَصله من الرَّهْط وهو جلد يُقطع سُيوراً يصير بعضها فوق بعض ثم يلبس للحائض تَتَوَقَّى وتَأْتَزِرُ به. قال: وفي الرَّهْط فُرَجٌ، كذلك في القاصعاء مع الرّاهطاء فُرجة يصل بها إِليه الضوء. قال: والرَّهْطُ أَيضاً عِظَمُ اللَّقْمِ، سميت راهِطاء لأَنها في داخل فَمِ الجُحْر كما أَن اللُّقْمةَ في داخل الفم. الجوهري: والراهِطاء مثل الدّامَّاء، وهي أَحد جِحَرةِ اليَربوع التي يُخرج منها الترابَ ويجمعه، وكذلك الرُّهَطةُ مثال الهُمَزةِ.
والرَّهْطَى: طائر يأْكل التِّينَ عند خُروجه من ورقه صغيراً ويأْكل زَمَعَ عَناقِيدِ العنب ويكون ببعض سَرواتِ الطائِف، وهو الذي يسمى عَيْرَ السَّراةِ، والجمع رَهاطَى.
ورَهْطٌ: موضعٌ؛ قال أَبو قِلابةَ الهذلي:
يا دارُ أَعْرِفُها وحْشاً مَنازِلُها،
بَيْنَ القَوائمِ من رَهْطٍ فأَلْبانِ
ورُهاطٌ: موضع بالحجاز وهو على ثلاث لَيالٍ من مكة؛ قال أَبو ذؤَيب: هَبَطْنَ بَطْنَ رُهاطَ، واعْتَصَبْنَ كما
يَسْقي الجُذُوعَ، خِلالَ الدارِ، نَضّاحُ
ومَرْجُ راهِطٍ: موضع بالشام كانت به وَقْعةٌ. التهذيب: ورُهاط موضع في بلاد هذيل. وذُو مَراهِطَ: اسم موضع آخر؛ قال الراجز يصف إِبلاً: كم خَلَّفَتْ بلَيْلِها من حائِطِ،
ودَغْدَغَتْ أَخْفافُها من غائطِ،
مُنْذُ قَطَعْنا بَطْنَ ذي مَراهطِ،
يَقُودُها كلُّ سَنامٍ عائطِ،
لم يَدْمَ دَفّاها من الضَّواغِطِ
قال: ووادي رُهاطٍ في بلاد هذيل. الأَزهري في ترجمة رمط قال: الرَّمْطُ مُجْتَمَعُ العُرْفُطِ ونحوه من الشجر كالغَيْضةِ، قال: وهذا تصحيف، سمعت العرب تقول للحَرْجةِ المُلْتَفَّةِ من السِّدْر غَيْضُ سِدْر ورَهْطُ سِدْر. وقال ابن الأَعرابي: يقال فَرْشٌ من عُرْفُطٍ، وأَيْكَةٌ من أَثْلٍ، ورَهْطٌ من عُشَرٍ، وجَفْجَفٌ من رِمْثٍ، قال: وهو بالهاء لا غير، ومن رواه بالميم فقد صحّف.

##### Türkçe

**رَهْطُ** adamın: kavmi ve kabilesi. Denilir: onlar onun **رَهْطُه**’udur, aşağı (seviyede).

Ve **الرَّهْطُ**: üçten ona kadar toplanan bir sayı; bazıları yediden ona kadar der; yedinin altı, üçe kadar, **نَفَرٌ**’dir. Ve denildi: **الرَّهْطُ** erkeklerden ondan aşağı olan (sayı)dır; içlerinde kadın bulunmaz. Yüce Allah dedi: “Ve şehirde dokuz **رَهْط** vardı”; böylece (çoğul) kılındı; ve onun lafzından bir tekili yoktur, **ذَوْدٍ** gibi. Bundan dolayı ona nisbet edildiğinde lafzı üzere nisbet edilir; böylece: **رَهْطِيّ** denilir. Ve **الرَّهْط**’un çoğulu: **أَرْهُطٌ** ve **أَرْهاطٌ** ve **أَراهِطُ**tur. İbn Sîde dedi: Bana ilk anda önce gelen, **أَراهِطَ**’ın, **رَهْطٍ**’un çoğulu olmaya dar gelmesinden dolayı, **أُرْهُطٍ**’un çoğulu olduğudur; fakat Sîbeveyh onu **رَهْطٍ**’un çoğulu yaptı; dedi: O, çoğulunun yapısı, benzerinde olanın dışında gelen harflerden biridir; ve o, tekildeki yapısı üzere kırılmadı. Dedi: Sîbeveyh’i buna sevk eden ancak, çoğulun çoğulunun azlığına dair bilgisidir; çünkü çoğullar ancak tekiller içindir; çoğulun çoğulu ise bir dal üzerine giren bir daldır. Bundan dolayı el-Fârisî, Yüce Allah’ın “**فَرُهُنٌ** مقبوضة” sözünü, onunla okuyan kimse hakkında, **سَحْلٍ** ve **سُحُلٍ** babına—az da olsa—hamletti; onu, **رِهان**’ın çoğulu olduğuna hamletmedi; ki o, **رَهْنٍ**’in kırmasıdır; onların sözünde bunun azlığından dolayı. Leys dedi: erkeklerden **الرَّهْطُ** **أَرْهُطاً** olarak toplanır; ve sayı (çoğulu) **أَرْهِطةٌ** sonra **أَراهِط**; şair dedi:

يا بُؤْس لِلْحَرْبِ التي
وَضَعَت أَراهِطَ، فاسْترَاحوا

Ve **الأَرْهُطِ**’un şahidi, Ru’be’nin sözü:

هُوَ الدََّّلِيلُ نَفَراً في أَرْهُطه

Ve bir başkası dedi:

وفاضِحٍ مُفْتَضِحٍ في أَرْهُطِهْ

Ve **الرَّهْطُ** ondan (yani ondan fazla) da olabilir. Leys: **رهط**’u hafifletmek, onu ağırlaştırmaktan daha güzeldir.

Ezherî, Ebü’l-Abbâs’tan rivayet etti: o dedi ki: **المَعْشَرُ** ve **الرهط** ve **النَّفَرُ** ve **القوم**; bunların manası topluluktur; lafızlarından bir tekilleri yoktur; ve bu, kadınlar değil erkekler içindir. Dedi: ve **العَشيرةُ** da erkeklerdir. İbnü’s-Sikkît dedi: **العِتْرةُ** o, **الرَّهْطُ**tur. Ebû Mansûr dedi: “Falanın oğulları, falanın **رَهْط**’udur” denildiğinde, o, onun en yakın akrabalarıdır; ve **الفَصِيلةُ** bundan daha yakındır. Ve denilir: biz **ذَوُو ارْتِهاطٍ**’ız; yani, arkadaşlarımızdan **رَهْطٍ** sahipleriyiz. Ve İbn Ömer hadîsinde: “Bizi uyandırdı, biz **ارْتِهاطٌ** iken”; yani, **فِرَقٌ مُرْتَهِطُون** (bölükler hâlinde, **مُرْتَهِط** olanlar); ve o, bir masdardır; onu fiilin makamına ikame etti; Hansa’nın sözü gibi:

فإِنما هِيَ إِقْبالٌ وإِدْبار

yani: **مُقْبِلةٌ** ve **مُدْبِرةٌ**; yahut **ذَوِي ارْتِهاطٍ** manası üzere. Kelimenin aslı **الرَّهْطِ**tandır; onlar adamın **عَشِيرة**si ve ehli (halkı)dır. Ve denildi: erkeklerden **الرهط** ondan aşağıdır; ve denildi: kırka kadar; ve içlerinde kadın bulunmaz. Ve **الرَّهْطُ**: bir deri; diz ile göbek arası miktarınca; hayızlı kadın onu giyer. Cahiliyede çıplak tavaf ederlerdi; kadınlar **أَرْهاط** içinde (olarak). İbn Sîde dedi: ve **الرَّهْطُ** Tâifî bir deridir; onu **يُشَقِّقُ** (yarıp şeritler hâline getirir); çocuklar ve hayızlı kadınlar onu giyer; Ebü’l-Müsellem el-Hüzelî dedi:

مَتى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو
كِ، أَجعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ

İbnü’l-A‘râbî: **الرَّهْطُ** bir deridir; kayışlar hâline kesilir; kayışın eni dört parmak yahut bir karış; küçük kız onu, erginliğe erişmeden önce giyer; hayızlı iken de onu giyer. Dedi: o Necdîdir; çoğulu **رِهاطٌ**tur; Hüzelî dedi:

بِضَرْبٍ في الجَماجِمِ ذي فُرُوغ،
وطَعْنٍ مِثْلِ تَعْطِيطِ الرِّهاطِ

Ve denildi: **الرِّهاطُ** tekildir; o, bir deridir; **الحُجْزةِ** ile **الرُّكْبةِ** arası miktarınca kesilir; sonra **كأَمْثالِ الشُّرُكِ** (ayakkabı kayışları benzerleri gibi) yarılır; yedi yaşındaki kız onu giyer; çoğulu **أَرْهِطةٌ**dur. Ve denilir: o, bir elbisedir; bedevî oğlanları onu, bir kısmı bir kısmının üstünde, yelpazeler benzerleri gibi, kat kat giyerler; ve Hüzelî’nin beytini okudu:

مثلِ تَعْطِيطِ الرِّهاطِ

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الرَّهْط** hayızlının peştamalıdır; yarılmış deriler yapılır; ancak **الفَلْهَم** yeri müstesna. Ebû Tâlib en-Nahvî dedi: **الرَّهْطُ** derilerden de olur, yünden de; **الحَوْفُ** ise ancak derilerden olur.

Ve **التَّرْهيطُ**: lokmanın büyüklüğü ve yemenin ve **الدَّهْورةِ**’nin şiddeti; ve şu okundu:

يا أَيُّها الآكِلُ ذُو التَّرْهِيطِ

Ve **الرُّهَطةُ** ve **الرُّهَطاء** ve **الرّاهِطاء**; hepsi: **جِحَرَةِ اليَرْبُوعِ**’dandır; o, onun kazdığı ilk çukurdur. Ezherî artırdı: **القاصِعاء** ile **النّافِقاء** arasında; onda yavrularını gizler. Ebû’l-Heysem: **الرّاهِطاء** jerboanın **القاصعاء**’ın ağzına ve onun arkasına koyduğu topraktır; o, ancak yuvasını örter; ta ki, ondan ışığın gireceği miktar kadar (açıklık) kalmasın. Dedi: ve onun aslı **الرَّهْط**tandır; o, kayışlar hâline kesilen bir deridir; bir kısmı bir kısmının üstüne gelir; sonra hayızlı için giyilir; onunla korunur ve onunla peştamal kuşanır. Dedi: **الرَّهْط**ta yarıklar vardır; aynı şekilde **القاصعاء**’da **الرّاهطاء** ile birlikte, ışığın onunla ulaştığı bir yarık vardır. Dedi: ve **الرَّهْطُ** ayrıca lokmanın büyüklüğüdür; **راهِطاء** diye adlandırıldı; çünkü o, yuvanın ağzının iç tarafındadır; tıpkı lokmanın ağzın iç tarafında olması gibi. Cevherî: ve **الراهِطاء** **الدّامَّاء** gibidir; o, jerboanın deliklerinden biridir; ondan toprağı çıkarır ve onu toplar; ve **الرُّهَطةُ** da **الهُمَزةِ** veznindedir.

Ve **الرَّهْطَى**: bir kuştur; inciri, yaprağından çıktığında küçükken yer; üzüm salkımlarının **زَمَعَ**’ını yer; Tâif’in bazı **سَروات**’ında bulunur; o, **عَيْرَ السَّراةِ** diye adlandırılan şeydir; çoğulu **رَهاطَى**dır.

Ve **رَهْطٌ**: bir yerdir; Ebû Kılâbe el-Hüzelî dedi:

يا دارُ أَعْرِفُها وحْشاً مَنازِلُها،
بَيْنَ القَوائمِ من رَهْطٍ فأَلْبانِ

Ve **رُهاطٌ**: Hicaz’da bir yerdir; Mekke’den üç gece (mesafe) üzeredir; Ebû Züeyb dedi:

هَبَطْنَ بَطْنَ رُهاطَ، واعْتَصَبْنَ كما
يَسْقي الجُذُوعَ، خِلالَ الدارِ، نَضّاحُ

Ve **مَرْجُ راهِطٍ**: Şam’da bir yerdir; orada bir çarpışma olmuştu. **التهذيب**: ve **رُهاط** Hüzeyl diyarında bir yerdir. Ve **ذُو مَراهِطَ**: başka bir yerin adıdır; râciz, develeri vasfederek dedi:

كم خَلَّفَتْ بلَيْلِها من حائِطِ،
ودَغْدَغَتْ أَخْفافُها من غائطِ،
مُنْذُ قَطَعْنا بَطْنَ ذي مَراهطِ،
يَقُودُها كلُّ سَنامٍ عائطِ،
لم يَدْمَ دَفّاها من الضَّواغِطِ

Dedi: ve **وادي رُهاطٍ** Hüzeyl diyarındadır. Ezherî, **رمط** tercümesinde dedi: **الرَّمْطُ** **العُرْفُطِ** ve benzeri ağaçların, **الغَيْضةِ** gibi, topluluğudur. Dedi: bu bir tashîftir; Arapların, **السِّدْر**’den sık ağaçlığa **غَيْضُ سِدْر** ve **رَهْطُ سِدْر** dediklerini işittim. İbnü’l-A‘râbî dedi: denilir: **فَرْشٌ** (bir yaygı/topluluk) **عُرْفُطٍ**’tan; ve **أَيْكَةٌ** **أَثْلٍ**’den; ve **رَهْطٌ** **عُشَرٍ**’den; ve **جَفْجَفٌ** **رِمْثٍ**’ten. Dedi: o, **الهاء** iledir, başka değil; onu **الميم** ile rivayet eden tashîf etmiştir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ه ط * * رَهْطُ * الرجل قومه وقبيلته و * الرَّهْطُ * ما دون العشرة من الرجال لا يكون فيهم امرأة قال الله تعالى ﴿وكان في المدينة تسعة رهط﴾ فجمع وليس لهم واحد من لفظهم مثل ذود والجمع * أرْهُطٌ * و * أرْهَاطٌ * و * أرَاهِطُ * كأنه جمع * أرْهُطٍ * و * أرَاهِيطَ

##### Türkçe

* ر ه ط * **رَهْطُ**: adamın kavmi ve kabilesi. Ve **الرَّهْطُ**: erkeklerden ondan aşağı olan (sayı); içlerinde kadın bulunmaz. Allah Teâlâ dedi ki: {Ve şehirde dokuz **رهط** vardı}. Böylece (bu) bir çoğuldur; onların lafızlarından bir tekil yoktur; **ذود** gibi. Çoğulu: **أرْهُطٌ** ve **أرْهَاطٌ** ve **أرَاهِطُ**; sanki **أرْهُطٍ**’un ve **أرَاهِيطَ**’ın çoğulu gibidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الرهط، بالفتح ويحرك نقله الصاغاني، وقال الليث: تخفيف الرهط أحسن من تثقيله: قوم الرجل وقبيلته، يقال: هو رهطه دنية، قاله الجوهري. وقيل: الرهط: عدد يجمع من ثلاثة إلى عشرة أو من سبعة إلى عشرة، وقال ابن دريد: وربما جاوز ذلك قليلا، وما دون السبعة إلى الثلاثة: النفر، أو الرهط: ما دون العشرة من الرجال وما فيهم امرأة، نقله الجوهري، وهو قول أبي زيد؛ وقال غيره: إلى الأربعين، ولا تكون فيهم امرأة. وروى الأزهري عن أبي العباس: الرهط معناه: الجمع، ولا واحد له من لفظه، وكذلك المعشر، والنفر، والقوم، وهو للرجال دون النساء. قال: والعشيرة أيضا للرجال. وقال ابن السكيت: العترة: الرهط، وفي التنزيل العزيز  وكان في المدينة تسعة رهط  فجمع، وهو مثل ذود، كما في الصحاح، وزاد في اللسان: ولذلك إذا نسب إليه نسب على لفظه، فقيل: رهطي، ج: أرهط، كفلس وأفلس، وأنشد الأصمعي:
  وفاضح مفتضح في أرهطه وقال رؤبة:
  هو الذليل نفرا في أرهطه وأراهط، قال الجوهري: كأنه جمع أرهط، وقال ابن سيده: والسابق إلي من أول وهلة أن أراهط جمع أرهط؛ لضيقه عن أن يكون جمع رهط، قال: وهي إحدى الحروف التي جاء بناء جمعها على غير ما يكون في مثله، ولم تكسر هي على بنائها في الواحد، قال: وإنما حمل سيبويه على ذلك علمه بعزة جمع الجمع؛ لأن الجموع إنما هي للآحاد، وأما جمع الجمع بالفتح فرع داخل على فرع، ولذلك حمل الفارسي قوله تعالى  فرهن مقبوضة  فيمن قرأ به على باب سحل وسحل وإن قل، ولم يحمله على أنه جمع رهان الذي هو تكسير رهن، لعزة هذا في كلامهم. ويجمع الرهط أيضا على أرهاط، يحتمل أن يكون جمع الرهط المحرك مثل: سبب، وأسباب، أو جمع الرهط، بالفتح، مثل فرد وأفراد. ويجمع أيضا على أراهيط، وهو في الصحاح. وقال الليث: يجمع الرهط من الرجال أرهطا، والعدد أرهطة، ثم أراهط، قال الشاعر، وهو سعد بن مالك بن ضبيعة بن قيس بن ثعلبة:
  يا بؤس للحـرب الـتـي                      وضعت أراهط فاستراحوا وأنشد ابن دريد:
  أراهط من بني عمرو بن جرم                      لهم نسب إذا نسـبـوا كـريم والرهط: العدو، نقله الصاغاني عن ابن عباد. ورهط: ع، قال أبو قلابة الهذلي:
  يا دار أعرفها وحشا منازلها                      بين القوائم من رهط فألبان

  القوائم: موضع. وألبان: بلد. والرهط: جلد، وفي الجمهرة: إزار يتخذ من أدم، وتشقق جوانبه من أسافله ليمكن المشي فيه، وقال أبو طالب النحوي: الرهط يكون من جلد ومن صوف يلبسه الصغار، وفي المحكم: الرهط: جلد طائفي تشقق جوانبه، يلبسه الصبيان، والنساء الحيض. وفي الصحاح: الرهط: جلد قدر ما بين السرة إلى الركبة، تلبسه الحائض، قال أبو المثلم الهذلي:
  متى ما أشأ غير زهو الملـو                      ك أجعلك رهطا على حيض وقال غيره الرهط: مئزر الحائض يجعل جلودا مشققة إلا موضع الفلهم. أو الرهط جلد يشقق سيورا، والذي نقله الجوهري عن النضر بن شميل: الرهاط: جلود تشقق سيورا، واحدها رهط. وقال ابن الأعرابي: الرهط: جلد يقد سيورا عرض السير أربع أصابع أو شبر تلبسه الجارية الصغيرة قبل أن تدرك، وتلبسه أيضا وهي حائض، قال: وهي نجدية، وج: رهاط وقال المتنخل الهذلي:
  بضرب في الجماجم ذي فروغ                      وطعن مثل تعطيط الرهـاط أو هو، أي الرهاط واحد أيضا، وهو أديم يقطع كقدر ما بين الحجزة إلى الركبة ثم يشقق كأمثال الشرك تلبسه الجارية بنت السبعة، وج: أرهطة، ويقال: هو ثوب يلبسه غلمان الأعراب، أطباق بعضها فوق بعض أمثال المراويح. وقال أبو عمرو: الرهاط، بالكسر: متاع البيت: الطنافس، والأنماط، والوسائد، والفرش، والبسط. والرهط، والترهيط: عظم اللقم، وشدة الأكل، والدهورة، الأولى عن أبي الهيثم، والثانية عن الليث، وأنشد الليث:
  يا أيها الآكل ذو الترهيط ورجل ترهوط، بالضم كثير الأكل، عن ابن عباد. والراهطاء، والرهطاء، كخيلاء، الرهطة، كهمزة، نقل الجوهري الأولى والثالثة: من جحرة اليربوع التي يخرج منها التراب ويجمعه، كذا في الصحاح، وهي أول حفيرة يحتفرها. زاد الأزهري: بين القاصعاء والنافقاء يخبأ فيه أولاده. وقال أبو الهيثم: الرهطاء: التراب الذي يجعله اليربوع على فم القاصعاء وما وراء ذلك، وإنما يغطي جحره حتى لا يبقى إلا على قدر ما يدخل الضوء منه. قال: وأصله من الرهط: الجلد الذي يقطع سيورا يصير بعضها فوق بعض. تتوقى به الحائض. قال: وفي الرهط فرج، وكذلك في القاصعاء مع الراهطاء فرجة يصل بها إليه الضوء. قال: والرهط أيضا عظم اللقم، سميت راهطاء لأنها في داخل فم الجحر، كما أن اللقمة في داخل الفم. والرهطى، كسكرى: طائر يأكل التين عند خروجه من ورقه صغيرا، ويأكل زمع عناقيد العنب، وهو ببعض سروات الطائف، وهو الذي يسمى عير السراة، والجمع: رهاطى. وذو مراهط: ع، قال الراجز يصف إبلا:
  كم خلفت بليلها من حائط
  وذعذعت أخفاقها من غائط
  منذ قطعنا بطن ذي مراهط ورهاط، كغراب: ع بالحجاز، وهو على ثلاث ليال من مكة المشرفة، لثقيف، وهو نجدي من بلاد بني هلال، ويقال: وادي رهاط ببلاد هذيل، قال أبو ذؤيب يصف الحمول:
  هبطن بطن رهاط واغتصبن كما                      يسقي الجذوع خلال الدار نضاح

  وفي شرح الديوان: هو على ثلاث ليال من مكة. قلت: وهذا هو الصواب. ومرج راهط: موضع شرقي دمشق، كانت به وقعة، كما في الصحاح، أي بين قيس وتغلب، قال زفر بن الحارث الكلابي:
  لعمري لقد أبقت وقيعة راهط                      لمروان صدعا بيننا متـنـائيا وقال ابن هرمة يمدح عبد الواحد ابن سليمان:
  أبوك غداة المـرج أورثـك الـعـلا                      وخاض الوغى إذ سال بالموت راهط ورجل مرهط الوجه، كمعظم، مهبجه، عن ابن عباد. ويقال: نحن ذوو ارتهاط وذوو رهط، أي مجتمعون، عن ابن عباد أيضا. ومما يستدرك عليه: يقال في الرهط: أرهوط، يقال: جاءنا أرهوط، مثال أركوب، عن النضر بن شميل. وفي الحديث:  فأيقظنا ونحن ارتهاط  أي فرق مرتهطون، وهو مصدر أقامه مقام الفعل، كقول الخنساء:
  فإنما هي إقبال وإدبار أي مقبلة ومدبرة. والأرهاط: جمع الرهط: الإزار الذي تلبسه الحائض. وقال ابن عباد: رهط الرجل ترهيطا، إذا لزم ظهر المطية فلم ينزل، وكذلك إذا لزم جوف منزله فلم يخرج. قال الأزهري: وأخبرني الإيادي عن شمر عن ابن الأعرابي قال: يقال: فرش من عرفط، وأيكة من أثل، ورهط من عشر، وجحجف من رمث. وقال الليث: رهطة: ركايا بالهند، معربة، يستقى منها بالثيران. قال الصاغاني: أما أرض الهند فأنا ابن بجدتها، وطلاع أنجدتها، وليست بها هذه الركايا، وإنما الدولاب يسمى بالهندية: أرهت. فسمع بعض السفر المستعربين المترددين إلى تلك البلاد يقولون: أرهت، فقال: أرهط، بالطاء فغيرها، وليس في كلامهم طاء  ولا ينبئك مثل خبير  .

##### Türkçe

**الرهط**; fetha ile, ve harekelenir; bunu الصاغاني nakletti. Ve الليث dedi: **الرهط**’ın hafifletilmesi onu ağırlaştırmaktan daha iyidir: kişinin kavmi ve kabilesi; denir ki: o, düşük bir **رهط**’ıdır; bunu الجوهري söyledi. Ve denildi: **الرهط**: üçten ona kadar, yahut yediden ona kadar toplanan bir sayıdır. Ve ابن دريد dedi: ve belki bunu biraz aşar. Ve yedinin altından üçe kadar olan: **النفر**’dir. Yahut **الرهط**: erkeklerden ondan aşağı olan (topluluk) ve içlerinde kadın bulunmayan; bunu الجوهري nakletti; ve bu, أبي زيد’in sözüdür. Ve başkası dedi: kırka kadar; ve içlerinde kadın olmaz. Ve الأزهري, أبي العباس’tan rivayet etti: **الرهط**’ın manası: topluluktur; lafzından bir tekili yoktur; aynı şekilde **المعشر** ve **النفر** ve **القوم**; ve bu, kadınlar değil erkekler içindir. Dedi: ve **العشيرة** de erkekler içindir. Ve ابن السكيت dedi: **العترة**: **الرهط**’tır. Ve aziz tenzilde: **وكان في المدينة تسعة رهط**; o halde çoğuldur; ve o, **ذود** gibidir; صحاح’ta olduğu üzere. Ve لسان’da artırdı: bundan dolayı ona nisbet edildiğinde lafzı üzere nisbet edilir; böylece “**رهطي**” denir. Çoğulu: **أرهط**; **فلس** ve **أفلس** gibi. Ve الأصمعي inşad etti:
  وفاضح مفتضح في **أرهطه**

Ve رؤبة dedi:
  هو الذليل نفرا في **أرهطه**

Ve **أراهط**; الجوهري dedi: sanki **أرهط**’ın çoğuludur. Ve ابن سيده dedi: ilk anda bana önce gelen, **أراهط**’ın **أرهط**’ın çoğulu olduğudur; çünkü **رهط**’ın çoğulu olmaya darlığı vardır. Dedi: ve bu, çoğulunun yapısı benzerinde olanın dışında gelen harflerden biridir; ve o, tekildeki yapısı üzere kırılmadı. Dedi: ancak سيبويه’yi buna sevk eden, çoğulun çoğulunun azlığına dair bilgisidir; çünkü çoğullar ancak tekiller içindir; ama fetha ile çoğulun çoğulu, bir dala giren bir daldır. Bundan dolayı الفارسي, تعالى kavlini: **فرهن مقبوضة** — onu bununla okuyan kimse hakkında — **سحل** ve **سحل** babına hamletti, az da olsa; onu, **رهن**’in kırması olan **رهان**’ın çoğulu olduğuna hamletmedi; onların كلام’ında bunun azlığından dolayı.

Ve **الرهط** ayrıca **أرهاط** üzerine de cem‘ olunur; muhtemeldir ki harekeli **الرهط**’ın çoğuludur; **سبب** ve **أسباب** gibi; yahut fetha ile **الرهط**’ın çoğuludur; **فرد** ve **أفراد** gibi. Ve ayrıca **أراهيط** üzerine de cem‘ olunur; ve bu, صحاح’tadır. Ve الليث dedi: erkeklerden **الرهط**, **أرهطا** olarak cem‘ olunur; ve sayı, **أرهطة** (olarak); sonra **أراهط**. Şair dedi — o, سعد بن مالك بن ضبيعة بن قيس بن ثعلبة’dir:
  يا بؤس للحـرب الـتـي
  وضعت **أراهط** فاستراحوا

Ve ابن دريد inşad etti:
  **أراهط** من بني عمرو بن جرم
  لهم نسب إذا نسـبـوا كـريم

Ve **الرهط**: düşmandır; bunu الصاغاني, ابن عباد’dan nakletti. Ve **رهط**: bir yer adıdır. أبو قلابة الهذلي dedi:
  يا دار أعرفها وحشا منازلها
  بين القوائم من **رهط** فألبان

**القوائم**: bir mevki‘dir. Ve **ألبان**: bir beldedir.

Ve **الرهط**: deridir. Ve الجمهرة’de: deriden yapılan bir izardır; yanları altlarından yarılır ki onunla yürümek mümkün olsun. Ve أبو طالب النحوي dedi: **الرهط**, deriden ve yünden olur; küçükler onu giyer. Ve المحكم’de: **الرهط**: طائفي derisidir; yanları yarılır; oğlan çocukları ve hayızlı kadınlar onu giyer. Ve الصحاح’ta: **الرهط**: göbek ile diz arasındaki miktar kadar deridir; hayızlı kadın onu giyer. أبو المثلم الهذلي dedi:
  متى ما أشأ غير زهو الملـو
  ك أجعلك **رهطا** على حيض

Ve başkası dedi: **الرهط**: hayızlının mîzeridir; **الفلهم** mevkii hariç yarılmış deriler yapılır. Yahut **الرهط**, kayışlar hâlinde yarılan deridir. Ve الجوهري’nin النضر بن شميل’den naklettiği: **الرهاط**: kayışlar hâlinde yarılan derilerdir; tekili **رهط**’tır. Ve ابن الأعرابي dedi: **الرهط**: kayışlar hâlinde kesilen deridir; kayışın eni dört parmak yahut bir karıştır; küçük cariye, idrake ermeden önce onu giyer; ve hayızlı iken de onu giyer. Dedi: ve o, نجدية’dir. Çoğulu: **رهاط**. Ve المتنخل الهذلي dedi:
  بضرب في الجماجم ذي فروغ
  وطعن مثل تعطيط **الرهـاط**

Yahut o — yani **الرهاط** — tekil de olur; ve o, bel bağı ile diz arasındaki miktar kadar kesilen, sonra ayakkabı kayışları misali yarılan bir deridir; yedi yaşındaki kız çocuğu onu giyer. Çoğulu: **أرهطة**. Ve denir ki: o, bedevî oğlanlarının giydiği bir elbisedir; tabakalar hâlinde, bazısı bazısının üstünde, yelpazeler misali.

Ve أبو عمرو dedi: **الرهاط**, kesra ile: ev eşyasıdır: **الطنافس** ve **الأنماط** ve **الوسائد** ve **الفرش** ve **البسط**.

Ve **الرهط** ve **الترهيط**: lokmaların büyüklüğü, ve yemenin şiddeti, ve **الدهورة**. Birincisi أبي الهيثم’den; ikincisi الليث’ten. Ve الليث inşad etti:
  يا أيها الآكل ذو **الترهيط**

Ve **رجل ترهوط**, damme ile: çok yiyen (kimsedir); ابن عباد’dan.

Ve **الراهطاء** ve **الرهطاء**, **خيلاء** gibi; **الرهطة**, **همزة** gibi: الجوهري birincisini ve üçüncüsünü nakletti: jerboanın yuvasının, toprağın çıktığı ve onu biriktirdiği deliğindendir; صحاح’ta böyle. Ve o, kazdığı ilk çukurdur. الأزهري artırdı: **القاصعاء** ile **النافقاء** arasında; onda yavrularını gizler. Ve أبو الهيثم dedi: **الرهطاء**: jerboanın **القاصعاء**’ın ağzı üzerine ve onun ötesine koyduğu topraktır; ancak yuvasını örter ki ondan ışığın girdiği miktar kadarından başka bir şey kalmasın. Dedi: ve aslı **الرهط**’tandır: kayışlar hâlinde kesilen deri; bazısı bazısının üstüne gelir. Hayızlı kadın onunla korunur. Dedi: ve **الرهط**’ta bir açıklık vardır; aynı şekilde **القاصعاء**’da **الراهطاء** ile birlikte bir açıklık vardır; onunla ışık ona ulaşır. Dedi: ve **الرهط** ayrıca lokmaların büyüklüğüdür; ona **راهطاء** adı verildi; çünkü o, deliğin ağzının iç tarafındadır; tıpkı lokmanın ağzın iç tarafında olması gibi.

Ve **الرهطى**, **سكرى** gibi: bir kuştur; inciri, yaprağından çıktığında küçükken yer; ve üzüm salkımlarının **زمع**’ını yer; ve o, الطائف’in bazı **سروات**’ındadır; ve o, **عير السراة** diye adlandırılandır. Çoğulu: **رهاطى**.

Ve **ذو مراهط**: bir yer adıdır. راجز, develeri vasfederek dedi:
  كم خلفت بليلها من حائط
  وذعذعت أخفاقها من غائط
  منذ قطعنا بطن **ذي مراهط**

Ve **رهاط**, **غراب** gibi: Hicaz’da bir yer adıdır; ve o, Mekke-i müşerrefe’den üç gece mesafededir; Sakîf’indir; ve o, Benî Hilâl’in beldelerinden, Necdî’dir. Ve denir ki: Huzeyl beldesinde **وادي رهاط**. أبو ذؤيب, yükleri vasfederek dedi:
  هبطن بطن **رهاط** واغتصبن كما
  يسقي الجذوع خلال الدار نضاح

Ve Dîvân’ın şerhinde: O, Mekke’den üç gece üzerinedir. Dedim: Ve bu, doğru olanın ta kendisidir. Ve **مرج راهط**: Şam’ın doğusunda bir yerdir; onda bir vak‘a olmuştu; **الصحاح**’ta olduğu gibi; yani Kays ile Tağlib arasında. Züfer b. el-Hâris el-Kilâbî dedi:
  Canıma yemin olsun, gerçekten **وقيعة راهط** bıraktı                      Mervân için aramızda uzaklaşan bir yarık

Ve İbn Hirma, Abdülvâhid b. Süleymân’ı överken dedi:
  Baban, **الـمـرج** gününde sana yüceliği miras bıraktı                      Ve **الوغى**’ya daldı; **راهط** ölümle aktığı vakit

Ve **مرهط الوجه** bir adam; **كمعظم** gibi; **مهبجه**; İbn Abbâd’dan. Ve denilir: Biz **ذوو ارتهاط** ve **ذوو رهط**’uz; yani toplanmış kimseleriz; yine İbn Abbâd’dan. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الرهط** hakkında denilir: **أرهوط**; denilir: Bize **أرهوط** geldi; **أركوب** misali; en-Nadr b. Şümeyl’den. Ve hadiste:  “Bizi uyandırdı, biz **ارتهاط** iken”  yani **مرتهطون** fırkalar; ve o, bir mastardır; onu fiilin yerine ikame etti; el-Hansâ’nın sözü gibi:
  “Şüphesiz o ancak **إقبال** ve **إدبار**’dır” yani gelen ve giden.

Ve **الأرهاط**: **الرهط**’un cem‘idir: hayızlı kadının giydiği **الإزار**. İbn Abbâd dedi: **رهط** adamı **ترهيطا**; eğer binitin sırtına yapışıp inmedi ise; ve yine eğer evinin iç kısmına yapışıp çıkmadı ise. el-Ezherî dedi: Ve bana el-İyâdî, Şemr’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: Denilir: **فرش**’tan **عرفط**; ve **أيكة**’den **أثل**; ve **رهط**’tan **عشر**; ve **جحجف**’ten **رمث**. el-Leys dedi: **رهطة**: Hind’de kuyulardır; mu‘arrebdir; onlardan öküzlerle su çekilir. es-Sâgânî dedi: Hind toprağına gelince, ben onun büyükannesinin oğluyum ve onun yüksek yerlerinin tırmanıcısıyım; onda bu kuyular yoktur; ancak dolap, Hindîde **أرهت** diye adlandırılır. Sonra o beldelere gidip gelen müsta‘rib seyyahlardan bazılarını “**أرهت**” derken işitti; o da “**أرهط**” dedi; **الطاء** ile; böylece onu değiştirdi; hâlbuki onların sözünde **طاء** yoktur:  “Ve sana bir habîr gibi haber veren yoktur.”  .

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 رَهڤطَ see what next follows.

نَحْنُ ذَوُو ارْتِهَاطٍ
8 نَحْنُ ذَوُو ارْتِهَاطٍ ذ We are collected together, or congregated; as also ↓ نَحْنُ ذَوُو رَهْطٍ: (K, TA:) [the last word in each of these phrases being an inf. n.; unless that in the latter be a mistake for أَرْهُطٍ, (a pl. of رَهْطٌ,) which I find put in the place of رَهْطٍ in a MS. copy of the K:] from Ibn-'Abbلd. (TA.) ― -b2- In a trad. occurs the phrase, فَأَيْقَظَنَا وَنَحْنُ ارْتِهَاطٌ [And he waked us,] we being parties collected together, or congregated: the last word being an inf. n. put in the place of the verb [or rather of the part. n., or for ذَوُو ارَتِهَاطٍ]. (TA.)

رَهْطٌ
رَهْطٌ ذ (Lth, S, Msb, K, &c.) and ↓ رَهَطٌ, (Lth, Msb, K,) but the former is the more chaste, (Lth, Msb,) A man's people, and tribe, (S, Msb, K,) consisting of his nearer relations: (Msb:) [i. e. his near kinsfolk:] and a number of men less than ten, among whom is no woman; (AZ, S, Msb, K;) as also نَفَرٌ: (AZ, Msb:) or from seven to ten; (IDrd, Msb, K;) and sometimes a little more; (IDrd;) less than seven, to three, being called نَفَرٌ: (Msb:) or from three to ten: (K:) or i. q. عَشِيرَةٌ: (ISk, Msb:) or more than ten, to forty: (As, IF, Msb:) a pl., (S, Msb,) or a word having a pl. meaning, (Th, Az, Msb,) without any proper sing.; (Th, Az, S, Msb, K;) like نَفَرٌ and قَوْمٌ and مَعْشَرٌ and عَشِيرَةٌ; all applied to men, exclusive of women: (Th, Msb:) and ↓ أُرْهُوطٌ signifies the same: (ISh, TA:) the pl. of رهط is أَرْهُطٌ (Lth, S, K) and أَرْهِطَةٌ (Lth) and أَرْهَاطٌ, (S, K,) [all pls. of pauc.,] the last of these being pl. either of رَهَطٌ or of رَهْطٌ, (TA,) and أَرَاهِطُ, (S, ISd, K,) as though pl. of أَرْهُطٌ, (S, ISd,) though Sb makes it pl. of رَهْطٌ, because of the rareness of the pl. pl., (ISd,) and أَرَاهِيطُ [which is app. pl. of أَرْهَاطٌ]. (S, K.) You say, هُمْ رَهْطُهُ دِنْيَةً They are his people, and his tribe, closely related. (S, TA.) And it is said in the Kur [xxvii. 49], وَكَانَ قِى المَدِينَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ, (S,) but this means, [And there were in the city] nine persons, (Bd,) or nine men. (Jel.) ― -b2- You also say رَهْطٌ مِنْ عُشَرٍ [A collection of plants of the kind called عشر]. (IAar, Sh, TA in art. ايك.) -A2- An enemy; syn. عَدُوٌّ; (K, TA; [in the CK عَدْو;]) mentioned by Sgh, on the authority of Ibn- 'Abbلd. (TA.) -A3- A skin, (K,) or a waistwrapper (اـِزَار) made of leather, (Jm,) the sides of which are slit in several places in their lower parts, so that one may walk in it; (Jm, K;) or made of skin, and also of wool; (Aboo-Tلlib the Grammarian;) or a skin of Et-Tلïf, slit in several places; (M, TA;) or a skin of a size equal to the space between the navel and the knee; (S;) or a skin slit into a number of thongs or strips; (ISh, S, K;) or a skin cut into a number of thongs or strips, these being one above another; (AHeyth;) or a waist-wrapper (مِئْزَر) made of skin, or leather, slit in several places, except in the place of the pudendum; (TA;) or a skin slit into strips, each strip being of the breadth of four fingers; (IAar;) worn by children, (M, K,) or by a young girl before she has arrived at puberty, (IAar,) and by a woman in menstruis: (IAar, S, M, K, &c.:) [in Nubia, the رَهْط, still called by that name, is very neatly made, consisting of a great number of slender thongs: it is worn there by young girls, and is generally their only covering, completely surrounding and concealing the pelvic portion of the body, and the whole or part of the thighs:] in the Time of Ignorance, the men used to perform their circuitings [around the Kaabeh] naked, and the women wearing [only] the رهط: (S:) [see also حَوْفٌ, in two places:] the pl. is أَرْهَاطٌ [a pl. of pauc.] (S, TA) and رِهَاطٌ: (ISh, S, K:) or this last is a sing. also, (K,) signifying a piece of leather of a size equal to the space between the place of the waist-band and the knee, slit in several places like the [thongs called] شُرُك [of the sandal, pl. of شِرَاك]; worn by a girl of seven years: or a garment worn by the boys of the Arabs of the desert, consisting of overlapping folds or plies, one above another, like fans: (TA:) pl. أَرْهِطَةٌ [a pl. of pauc.]. (K.)

رَهَطٌ
رَهَطٌ ذ : see رَهْطٌ.

رَهْطِىٌّ
رَهْطِىٌّ ذ Of, or relating to, or belonging to, a رَهْط, meaning a man's people, and tribe, &c. (L.)

رُهَطَةٌ
رُهَطَةٌ ذ : see what next follows.

رُهَطَآءُ
رُهَطَآءُ ذ : see what next follows.

رَاهِطَآءُ
رَاهِطَآءُ ذ and ↓ رُهَطَةٌ (S, K) and ↓ رُهَطَآءُ, (K,) like دَامَّآءُ, (S,) One of the holes of the jerboa, from which it takes forth the earth or dust, (S, K,) and collects it; (S;) it is the first hole that it excavates; (TA:) and is between the قَاصِعَآء and the نَافِقَآء; and therein it hides its young: (Az, TA:) or, as AHeyth explains the first of these words, what the jerboa makes, or puts, at the mouth of the قاصعاء, and what is behind that, covering its hole except enough to admit the light from it. (TA.)

أُرْهُوطٌ
أُرْهُوطٌ ذ : see رَهْطٌ.

##### Türkçe

1 **رَهڤطَ**: aşağıda gelen şeye bak.

**نَحْنُ ذَوُو ارْتِهَاطٍ**
8 **نَحْنُ ذَوُو ارْتِهَاطٍ** ذ Biz bir araya toplanmışız, yahut cem olmuşuz; ve yine ↓ **نَحْنُ ذَوُو رَهْطٍ**: (K, TA:) [bu ibarelerin her birinde son kelime bir mastardır; meğer ki ikincideki, **رَهْطٍ** yerine **أَرْهُطٍ** ( **رَهْطٌ**’un bir çoğulu) için bir yanlışlık ola; ki ben K’nın bir yazma nüshasında **رَهْطٍ** yerine **أَرْهُطٍ** konmuş buluyorum:] İbn-‘Abbâd’dan. (TA.) ― -b2- Bir rivayette şu ibare geçer: **فَأَيْقَظَنَا وَنَحْنُ ارْتِهَاطٌ** [Ve bizi uyandırdı,] biz bir araya toplanmış, yahut cem olmuş topluluklar iken: son kelime, fiilin [yahut daha doğrusu ism-i fâilin] yerine konmuş bir mastardır; yahut **ذَوُو ارَتِهَاطٍ** yerine. (TA.)

**رَهْطٌ**
**رَهْطٌ** ذ (Lth, S, Msb, K, vb.) ve ↓ **رَهَطٌ**, (Lth, Msb, K,) lâkin birincisi daha fasîhtir, (Lth, Msb,) Bir adamın kavmi ve kabilesi, (S, Msb, K,) onun daha yakın akrabalarından oluşan: (Msb:) [yani onun yakın hısımları:] ve içinde kadın bulunmayan, ondan az bir erkek sayısı; (AZ, S, Msb, K;) ve yine **نَفَرٌ** gibi: (AZ, Msb:) yahut yediden ona kadar; (IDrd, Msb, K;) ve bazen biraz daha fazla; (IDrd;) yediden az, üçe kadar olana **نَفَرٌ** denir: (Msb:) yahut üçten ona kadar: (K:) yahut **عَشِيرَةٌ** ile aynı mânâda: (ISk, Msb:) yahut ondan fazla, kırka kadar: (As, IF, Msb:) bir çoğuldur, (S, Msb,) yahut çoğul mânâsı taşıyan bir kelimedir, (Th, Az, Msb,) kendine mahsus bir tekili olmaksızın; (Th, Az, S, Msb, K;) **نَفَرٌ** ve **قَوْمٌ** ve **مَعْشَرٌ** ve **عَشِيرَةٌ** gibi; bunların hepsi erkeklere uygulanır, kadınlar hariç: (Th, Msb:) ve ↓ **أُرْهُوطٌ** da aynı mânâyı ifade eder: (ISh, TA:) **رهط**’un çoğulu **أَرْهُطٌ**’tur (Lth, S, K) ve **أَرْهِطَةٌ** (Lth) ve **أَرْهَاطٌ**, (S, K,) [bunların hepsi azlık çoğullarıdır,] bunların sonuncusu, ya **رَهَطٌ**’un yahut **رَهْطٌ**’un çoğuludur, (TA,) ve **أَرَاهِطُ**, (S, ISd, K,) sanki **أَرْهُطٌ**’un çoğulu gibi, (S, ISd,) gerçi Sb onu **رَهْطٌ**’un çoğulu yapar; çoğulun çoğulunun nadirliği sebebiyle, (ISd,) ve **أَرَاهِيطُ** [ki görünüşe göre **أَرْهَاطٌ**’un çoğuludur]. (S, K.) Şöyle dersin: **هُمْ رَهْطُهُ دِنْيَةً** Onlar onun kavmidir ve kabilesidir, yakın akrabalıkça. (S, TA.) Ve Kur’ân’da [xxvii. 49] şöyle denilmiştir: **وَكَانَ قِى المَدِينَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ**, (S,) fakat bunun mânâsı, [şehirde] dokuz kişi idi, (Bd,) yahut dokuz erkek. (Jel.) ― -b2- Yine şöyle dersin: **رَهْطٌ مِنْ عُشَرٍ** [**عُشَر** denilen türden bitkilerin bir topluluğu]. (IAar, Sh, TA, madde **ايك**’te.) -A2- Bir düşman; eş anlamlısı **عَدُوٌّ**; (K, TA; [CK’de **عَدْو**]) Sgh tarafından, İbn-‘Abbâd’ın rivayetine dayanarak zikredilmiştir. (TA.) -A3- Bir deri, (K,) yahut deriden yapılmış bir bel örtüsü (**اـِزَار**), (Jm,) alt kısımlarında birkaç yerinden yarılmış olan; böylece onunla yürünebilir; (Jm, K;) yahut deriden, ve ayrıca yünden yapılmış; (Aboo-Tâlib en-Nahvî;) yahut Et-Tâif derisi, birkaç yerinden yarılmış; (M, TA;) yahut göbek ile diz arasındaki boşluğa eşit büyüklükte bir deri; (S;) yahut birçok kayışa yahut şeride yarılmış bir deri; (ISh, S, K;) yahut birçok kayışa yahut şeride kesilmiş bir deri, bunlar birbirinin üstünde olmak üzere; (AHeyth;) yahut deriden yahut köseleden yapılmış bir bel örtüsü (**مِئْزَر**), birkaç yerinden yarılmış, avret yeri kısmı müstesna; (TA;) yahut şeritlere yarılmış bir deri; her şerit dört parmak genişliğinde olmak üzere; (IAar;) çocuklar tarafından giyilir, (M, K,) yahut bulûğa ermeden önce genç bir kız tarafından, (IAar,) ve hayız hâlindeki bir kadın tarafından: (IAar, S, M, K, vb.:) [Nûbiye’de **رَهْطٌ**, hâlâ bu adla anılır, çok düzgün yapılır, çok sayıda ince kayıştan oluşur: orada genç kızlar tarafından giyilir ve genellikle onların tek örtüsüdür; bedenin leğen kısmını ve uylukların tamamını yahut bir kısmını bütünüyle sarar ve örter:] Câhiliye zamanında erkekler [Kâbe etrafındaki] tavaflarını çıplak yaparlardı, kadınlar ise [yalnız] **رهط** giyerek: (S:) [iki yerde **حَوْفٌ**’a da bak:] çoğulu **أَرْهَاطٌ**’tur [azlık çoğulu], (S, TA) ve **رِهَاطٌ**: (ISh, S, K:) yahut bu sonuncusu tekil de olur, (K,) bel bağı yeri ile diz arasındaki boşluğa eşit büyüklükte bir deri parçası mânâsında; **شُرُك** [sandal kayışları; **شِرَاك**’ın çoğulu] gibi birkaç yerinden yarılmış; yedi yaşındaki bir kız tarafından giyilir: yahut Arap bedevîlerinin oğlanlarının giydiği bir giysi; üst üste binen kıvrımlardan yahut katlardan oluşur, birbirinin üstünde, yelpazeler gibi: (TA:) çoğulu **أَرْهِطَةٌ**’dır [azlık çoğulu]. (K.)

**رَهَطٌ**
**رَهَطٌ** ذ: **رَهْطٌ**’a bak.

**رَهْطِىٌّ**
**رَهْطِىٌّ** ذ Bir **رَهْط**’a (bir adamın kavmi ve kabilesi vb. mânâsında) ait olan, onunla ilgili olan. (L.)

**رُهَطَةٌ**
**رُهَطَةٌ** ذ: aşağıda gelen şeye bak.

**رُهَطَآءُ**
**رُهَطَآءُ** ذ: aşağıda gelen şeye bak.

**رَاهِطَآءُ**
**رَاهِطَآءُ** ذ ve ↓ **رُهَطَةٌ** (S, K) ve ↓ **رُهَطَآءُ**, (K,) **دَامَّآءُ** gibi, (S,) Yer faresinin deliklerinden biri; ondan toprağı yahut tozu dışarı çıkardığı, (S, K,) ve onu biriktirdiği; (S;) kazdığı ilk deliktir; (TA:) ve o, **قَاصِعَآء** ile **نَافِقَآء** arasındadır; ve orada yavrusunu gizler: (Az, TA:) yahut AHeyth’in bu kelimelerin birincisini açıkladığı üzere, yer faresinin **قاصعاء**’ın ağzında yaptığı yahut koyduğu şey; ve onun arkasında olan şey; deliğini örter, ondan ışığın girmesine yetecek kadar müstesna. (TA.)

**أُرْهُوطٌ**
**أُرْهُوطٌ** ذ: **رَهْطٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَهَطَ
رَهَطَ A ( n. ac. رَهْط 1 ),
a.  Ate greedily, gobbled; took a large ( monthful ).

رَهَّطَ
رَهَّطَ II ,
a.  see I .

اِرْتَهَطَ
اِرْتَهَطَ VIII ,
a.  Assembled, congregated.

رَهْط
رَهْط 1 , ( pl. أَرْهِطَة 15t ,  أَرْهُط 16 ,  أَرْهَاْط 38 ),
a.  Company, troop, band of men.

b.  People, persons.

c.  Enemy, foe.

d.  ( pl. رِهَاْط 23 ), Leather drawers.

رَهَط
رَهَط 4 ,
a.  see 1 (a) , ( b ), ( c ).

رِهَاْط
رِهَاْط 23 ,
a.  Furniture.

##### Türkçe

**رَهَطَ**
**رَهَطَ** A ( n. ac. **رَهْط** 1 ),
a. Açgözlülükle yedi, tıkındı; büyük (bir ağız dolusu) aldı.

**رَهَّطَ**
**رَهَّطَ** II ,
a. I’e bak.

**اِرْتَهَطَ**
**اِرْتَهَطَ** VIII ,
a. Toplandı, bir araya geldi.

**رَهْط**
**رَهْط** 1 , ( pl. **أَرْهِطَة** 15t ,  **أَرْهُط** 16 ,  **أَرْهَاْط** 38 ),
a. Erkeklerden oluşan topluluk, bölük, takım.

b. İnsanlar, kişiler.

c. Düşman, hasım.

d. ( pl. **رِهَاْط** 23 ), Deri donlar.

**رَهَط**
**رَهَط** 4 ,
a. 1 (a), (b), (c)’ye bak.

**رِهَاْط**
**رِهَاْط** 23 ,
a. Eşya, mobilya.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رهط
رَهَطَ - يَرْهَطُ - رَهْط
رَهَطَ - يَرْهَطُ + قوم + كائناً: يلزموه ويتجمعون حوله لحمايته ومنع أذى الآخرين عليه: يلزم عدد من الأفراد شخصاً، ويكونوا بين ثلاثة إلى عشرة من المقربين إليه، لقرابة نسب أو منفعة، ليمنعوه ويحرسوه من أعدائه أو من أي خطر
رَهْط: على وزن" فـَعـْل" اسم فعل " رَهَطَ - يَرْهَطُ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " رَهَطَ - يَرْهَطُ ": الحراس الشخصيين أو المرافقة لكبير القوم: جمع من الرجال الأشداء الذين يؤلفون عصبة حول قائد أو كبير في قومه فيتجمعون حوله ليعصموه ويحرسوه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحماية والوقاية والحراسة من عدو أو خطر "، وهي:
عََصَمَ - يَعْصِمُ، وَقَى - يَقِي، حَرَسَ - يَحْرُسُ، سَلَحَ - يَسْلَحُ، حَمَى - يَحْمِيْ، رَهَط َ - يَرْهَطُ

رهط
 	﴿قَالُوا يَاشُعَيْبُ مَا نَفْقَهُ كَثِيرًا مِمَّا تَقُولُ وَإِنَّا لَنَرَاكَ فِينَا ضَعِيفًا وَلَوْلَا رَهْطُكَ لَرَجَمْنَاكَ وَمَا أَنْتَ عَلَيْنَا بِعَزِيزٍ(91)﴾ هود ﴿قال ياقوم أرهطي أعز عليكم من الله واتخذتموه وراءكم ظهريا إن ربي بما تعملون محيط (92)﴾ هود
 	﴿وَكَانَ فِي الْمَدِينَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَلَا يُصْلِحُونَ(48)﴾ النمل
جاء في التفسير: رهطك: عشيرتك، تسعة رهط: أشخاص من الرؤساء، والرهط: اسم للجماعة
مختار الصحاح
● [رهط] ر ه ط: رَهْطُ الرجل قومه وقبيلته و الرَّهْطُ ما دون العشرة من الرجال لا يكون فيهم امرأة قال الله تعالى ﴿وكان في المدينة تسعة رهط﴾ فجمع وليس لهم واحد من لفظهم مثل ذود والجمع أرْهُطٌ و أرْهَاطٌ و أرَاهِطُ كأنه جمع أرْهُطٍ و أرَاهِيطَ
الراغب
رهط
- الرهط: العصابة دون العشرة، وقيل: يقال إلى الأربعين، قال: }تسعة رهط يفسدون﴿[النمل/48]، وقال:﴾ولولا رهطك لرجمناك﴿[هود/91]،﴾يا قوم أرهطي{ [هود/92]. والرهطاء (يقال: الرهطة، والرهطاء، والراهطاء) : جحر من جحر اليربوع، ويقال لها رهطة، وقول الشاعر:  - 199 - أجعلك رهطا على حيض   (البيت:
متى ما أشأ غير زهو الملو *** ك أجعلك رهطا على حيض
وهو لأبي المثلم الهذلي، في شرح ديوان الهذليين 1/306؛ واللسان (زها) ؛ والمجمل 2/402)
فقد قيل: أديم تلبسه الحيض من النساء، وقيل: الرهط: خرقة تحشو بها الحائض متاعها عند الحيض، ويقال: هو أذل من الرهط.
ملخص اللسان
1.     رَهْطُ الرجلِ: قومُه وقبيلته. يقال: هم رَهْطه دِنْية.وإِذا قيل بنو فلان رَهْط فلان فهو ذو قَرابَتِه الأَدْنَوْنَ، والفَصِيلةُ أَقرب من ذلك
2.     والتَّرْهيطُ: عِظَمُ اللَّقْم وشِدَّةُ الأَكل والدَّهْورةِ؛
3.     وفي حديث ابن عمر: فأَيْقَظَنا ونحنُ ارْتِهاطٌ  أَي فِرَقٌ مُرْتَهِطُون، وهو مصدر أَقامَه مُقامَ الفِعل
4.     والرَّهْطُ: عدد يجمع من ثلاثة إِلى عشرة، وبعض يقول من سبعة إِلى عشرة، وما دون  السبعة إِلى الثلاثة نَفَرٌ، وقيل: الرَّهْطُ ما دون العشرة من الرّجال لا  يكون فيهم امرأَة.يجمع الرَّهْطُ من الرِّجالِ أَرْهُطاً،والعددُ أَرْهِطةٌ ثم أَراهِط؛
5.     والرَّهْطُ جلد طائفيّ  يُشَقِّقُ تَلْبَسهُ الصبيان والنساء الحُيَّضُ؛
6.     والرُّهَطةُ والرُّهَطاء والرّاهِطاء، كلُّه: من جِحَرَةِ اليَرْبُوعِ  وهي أَول حَفِيرة يَحْتَفِرُها،
لسان العرب
● - رهط: رَهْطُ الرجلِ: قومُه وقبيلته. يقال: هم رَهْطه دِنْية.  والرَّهْطُ: عدد يجمع من ثلاثة إِلى عشرة، وبعض يقول من سبعة إِلى عشرة، وما دون  السبعة إِلى الثلاثة نَفَرٌ، وقيل: الرَّهْطُ ما دون العشرة من الرّجال لا  يكون فيهم امرأَة. قال اللّه تعالى: وكان في المدينة تِسْعةُ رَهْط، فجمع  ولا واحد له من لفظه مثل ذَوْدٍ، ولذلك إذا نُسِبَ إِليه نسب على لفظه  فقيل: رَهْطِيّ، وجمع الرَّهْط أَرْهُطٌ وأَرْهاطٌ وأَراهِطُ. قال ابن  سيده: والسابقُ إِليَّ من أَوّل وهلة أَن أَراهِطَ جمع أُرْهُطٍ لضِيقه عن  أَن يكون جمع رَهْطٍ، ولكن سيبويه جعله جمع رَهْطٍ، قال: وهي أَحد الحروف  التي جاء بِناء جمعها على غير ما يكون في مثله، ولم تكسر هي على بنائها  في الواحد، قال: وإِنما حَمَل سيبويه على ذلك علمه بعزة جمع الجمع لأَن  الجموع إِنما هي للآحاد، وأَما جمْعُ الجمع ففَرْعٌ داخِل على فرع، ولذلك  حمل الفارسيّ قوله تعالى: فرُهُنٌ مقبوضة، فيمن قرأَ به، على باب سَحْلٍ  وسُحُلٍ وإِن قَلَّ، ولم يحمله على أَنه جمع رهان الذي هو تكسير رَهْنٍ  لعزّة هذا في كلامهم. وقال الليث: يجمع الرَّهْطُ من الرِّجالِ أَرْهُطاً،  والعددُ أَرْهِطةٌ ثم أَراهِط؛ قال الشاعر:  يا بُؤْس لِلْحَرْبِ التي  وَضَعَت أَراهِطَ، فاسْترَاحوا  وشاهد الأَرْهُطِ قول رؤبة:  هُوَ الدََّّلِيلُ نَفَراً في أَرْهُطه  وقال آخر:  وفاضِحٍ مُفْتَضِحٍ في أَرْهُطِهْ  وقد يكون الرَّهْطُ من العشرة، الليث: تخفيف الرهط أَحسن من تثقيله.  وروى الأَزهري عن أَبي العباس أَنه قال: المَعْشَرُ والرهط والنَّفَرُ  والقوم، هؤُلاء معناهم الجَمع ولا واحد لهم من لفظهم، وهو للرجال دون النساء؛  قال: والعَشيرةُ أَيضاً الرِّجالُ، وقال ابن السكيت: العِتْرةُ هو  الرَّهْطُ. قال أَبو منصور: وإِذا قيل بنو فلان رَهْط فلان فهو ذو قَرابَتِه  الأَدْنَوْنَ، والفَصِيلةُ أَقرب من ذلك. ويقال: نحن ذَوُو ارْتِهاطٍ أَي  ذَوُو رَهْطٍ من أَصحابنا؛ وفي حديث ابن عمر: فأَيْقَظَنا ونحنُ ارْتِهاطٌ  أَي فِرَقٌ مُرْتَهِطُون، وهو مصدر أَقامَه مُقامَ الفِعل كقول الخنساء:  فإِنما هِيَ إِقْبالٌ وإِدْبار  أَي مُقْبِلةٌ ومُدْبِرةٌ أَو على معنى ذَوِي ارْتِهاطٍ، وأَصل الكلمة  من الرَّهْطِ، وهم عَشِيرة الرجل وأَهلُه، وقيل: الرهطُ من الرجال ما دون  العشرة، وقيل: إِلى الأَربعين ولا يكون فيهم امرأَة. والرَّهْطُ: جلْد،  قَدْرُ ما بين الرُّكبة والسُّرّة، تَلْبَسه الحائضُ، وكانوا في الجاهلية  يطوفون عُراة والنساء في أَرْهاط. قال ابن سيده: والرَّهْطُ جلد طائفيّ  يُشَقِّقُ تَلْبَسهُ الصبيان والنساء الحُيَّضُ؛ قال أَبو المُثَلَّم  الهُذَلي:  مَتى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو  كِ، أَجعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ  ابن الأَعرابي: الرَّهْطُ جِلد يُقَدُّ سُيوراً عِرَضُ السير أَربع  أَصابِعَ أَو شبر تلبسه الجارية الصغيرة قبل أَن تُدرك، وتلبَسه أَيضاً وهي  حائض، قال: وهي نَجْدِية، والجمع رِهاطٌ؛ قال الهذلي:  بِضَرْبٍ في الجَماجِمِ ذي فُرُوغ،  وطَعْنٍ مِثْلِ تَعْطِيطِ الرِّهاطِ  وقيل: الرِّهاطُ واحد وهو أَدِيم يُقْطع كقَدْرِ ما بين الحُجْزةِ إِلى  الرُّكْبةِ ثم يُشَقَّقُ كأَمْثالِ الشُّرُكِ تلبَسُه الجارية بنتُ  السبْعة، والجمع أَرْهِطةٌ. ويقال: هو ثوب تلبسه غِلْمان الأَعْراب أَطْباقٌ  بعضُها فوق بَعْضٍ أَمْثالُ المَراوِيحِ؛ وأَنشد بيت الهذلي:  مثلِ تَعْطِيطِ الرِّهاطِ  وقال ابن الأَعرابي: الرَّهْط مِئْزَرُ الحائض يجعلُ جُلوداً مشقَّقة  إِلا موضع الفَلْهَم. وقال أَبو طالب النحوي: الرَّهْطُ يكون من جُلود ومن  صوف، والحَوْفُ لا يكون إِلا من جُلود.  والتَّرْهيطُ: عِظَمُ اللَّقْم وشِدَّةُ الأَكل والدَّهْورةِ؛ وأَنشد:  يا أَيُّها الآكِلُ ذُو التَّرْهِيطِ  والرُّهَطةُ والرُّهَطاء والرّاهِطاء، كلُّه: من جِحَرَةِ اليَرْبُوعِ  وهي أَول حَفِيرة يَحْتَفِرُها، زاد الأَزهريُّ: بين القاصِعاء  والنّافِقاء يَخْبأُ فيه أَولاده. أَبو الهيثم: الرّاهِطاء التراب الذي يجعله  اليربوع على فَمِ القاصعاء وما وراء ذلك، وإِنما يُغَطِّي جُحْرَه حتى لا يبقى  إِلا على قَدْرِ ما يدخل الضَّوْء منه، قال: وأَصله من الرَّهْط وهو جلد  يُقطع سُيوراً يصير بعضها فوق بعض ثم يلبس للحائض تَتَوَقَّى  وتَأْتَزِرُ به. قال: وفي الرَّهْط فُرَجٌ، كذلك في القاصعاء مع الرّاهطاء فُرجة  يصل بها إِليه الضوء. قال: والرَّهْطُ أَيضاً عِظَمُ اللَّقْمِ، سميت  راهِطاء لأَنها في داخل فَمِ الجُحْر كما أَن اللُّقْمةَ في داخل الفم.  الجوهري: والراهِطاء مثل الدّامَّاء، وهي أَحد جِحَرةِ اليَربوع التي يُخرج  منها الترابَ ويجمعه، وكذلك الرُّهَطةُ مثال الهُمَزةِ.  والرَّهْطَى: طائر يأْكل التِّينَ عند خُروجه من ورقه صغيراً ويأْكل  زَمَعَ عَناقِيدِ العنب ويكون ببعض سَرواتِ الطائِف، وهو الذي يسمى عَيْرَ  السَّراةِ، والجمع رَهاطَى.  ورَهْطٌ: موضعٌ؛ قال أَبو قِلابةَ الهذلي:  يا دارُ أَعْرِفُها وحْشاً مَنازِلُها،  بَيْنَ القَوائمِ من رَهْطٍ فأَلْبانِ  ورُهاطٌ: موضع بالحجاز وهو على ثلاث لَيالٍ من مكة؛ قال أَبو ذؤَيب:  هَبَطْنَ بَطْنَ رُهاطَ، واعْتَصَبْنَ كما  يَسْقي الجُذُوعَ، خِلالَ الدارِ، نَضّاحُ  ومَرْجُ راهِطٍ: موضع بالشام كانت به وَقْعةٌ. التهذيب: ورُهاط موضع في  بلاد هذيل. وذُو مَراهِطَ: اسم موضع آخر؛ قال الراجز يصف إِبلاً:  كم خَلَّفَتْ بلَيْلِها من حائِطِ،  ودَغْدَغَتْ أَخْفافُها من غائطِ،  مُنْذُ قَطَعْنا بَطْنَ ذي مَراهطِ،  يَقُودُها كلُّ سَنامٍ عائطِ،  لم يَدْمَ دَفّاها من الضَّواغِطِ  قال: ووادي رُهاطٍ في بلاد هذيل. الأَزهري في ترجمة رمط قال: الرَّمْطُ  مُجْتَمَعُ العُرْفُطِ ونحوه من الشجر كالغَيْضةِ، قال: وهذا تصحيف، سمعت  العرب تقول للحَرْجةِ المُلْتَفَّةِ من السِّدْر غَيْضُ سِدْر ورَهْطُ  سِدْر. وقال ابن الأَعرابي: يقال فَرْشٌ من عُرْفُطٍ، وأَيْكَةٌ من  أَثْلٍ، ورَهْطٌ من عُشَرٍ، وجَفْجَفٌ من رِمْثٍ، قال: وهو بالهاء لا غير، ومن  رواه بالميم فقد صحّف.
مقاييس اللغة:
(رهط)  الراء والهاء والطاء أصلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ في النّاسِ وغيرِهم. فالرَّهط: العِصابة من ثلاثةٍ إلى عَشرة. قال الخليل: ما دون السَّبعة إلى الثلاثةِ نفرٌ. وتخفيف الرَّهط أحسن من تثقيله([16]). قال والترهيط: دَهْوَرةُ اللُّقْمَةِ وجَمْعُها([17]). قال:
* يا أيُّها الآكلُ ذو التَّرهِيط([18]) *
والرَّاهطاء: جُحْرٌ من جِحْرة اليَربوع بين النّافقاء والقاصعاء، يَخْبَأُ فيه أولادَه. وقال: والرِّهاط: أديمٌ يُقطَع كقَدْر ما بين الحُجْزة إلى الرُّكْبة، ثم يُشقَّق كأمثال الشُّرُك، تلبَسه الجارية. قال:
بِضربٍ تَسْقُطُ الهاماتُ منه *** وطعنٍ مثلِ تعْطيط الرِّهاطِ([19])
والواحد رَهْطٌ([20]). وَقال:
متى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو *** كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ([21])
قال الخليل: والرِّهاط واحدٌ، والجمع أرهطة. قال: ويجوز في العشيرة أن تقول هؤلاء رَهْطك وأرْهُطُك، كلُّ ذلك جميعٌ، وهم رجال عشيرتك. وقال:
يا بُؤْسَ للحربِ التي *** وضعَتْ أراهِط فاستراحُوا([22])
أي أراحتْهم من الدُّنيا بالقَتْل. ويقال لِراهِطاء اليَربوع رُهَطَةٌ أيضاً.
القاموس المحيط:
الرَّهْطُ، ويُحَرَّكُ قومُ الرجُلِ، وقَبيلَتُه، ومن ثَلاثةٍ أو سَبعةٍ إلى عَشَرةٍ أو ما دونَ العَشَرةِ، وما فيهم امرأةٌ، ولا واحِدَ له من لَفْظِه ج أرْهُطٌ وأراهِطُ وأرهاطٌ وأراهِيطُ، والعَدُوُّ، وع، وجِلْدٌ تُشَقَّقُ جَوانِبُه من أسافِلِه ليُمْكِنَ المَشْيُ فيه، يَلْبَسُه الصِّغارُ والحُيَّضُ، أو جِلْدٌ يُشَقَّقُ سُيوراً
ج: رِهاطٌ، أو هو واحِدٌ أيضاً ج: أرْهِطةٌ. والرِّهاطُ، بالكسر: مَتاعُ البَيْتِ. والرَّهْطُ والتَّرْهيطُ: عِظَمُ اللَّقْمِ، وشِدَّةُ الأكْلِ. ورجُلٌ تُرْهوطٌ، بالضم. والرَّاهِطاءُ والرُّهَطاءُ، كخُيَلاءَ وكهُمَزَةٍ، من جِحَرَةِ اليَرْبوعِ: التي يُخْرِجُ منها التُّرابَ. والرَّهْطى، كسَكْرَى: طائِرٌ. وذُو مَرَاهِطَ: ع.
وكغُرابٍ: ع على ثَلاثِ لَيالٍ من مَكَّةَ لثَقيفٍ. ومَرْجُ راهِطٍ: شَرْقِي دِمَشْقَ. ورجُلٌ مُرَهَّطُ الوَجْه، كمُعَظَّمٍ: مُهَبَّجُه. ونحنُ ذَوُو ارْتِهاطٍ، وذَوُو رَهْطٍ، أي: مُجْتَمعونَ.
تاج العروس:
ر ه ط
الرَّهْطُ بالفَتْحِ ويُحَرَّكُ نَقَلَهُ الصَّاغَانِيّ وقالَ اللَّيْثُ : تخْفيفُ الرَّهْطِ أَحْسَنُ من تَثْقيلِه : قَوْمُ الرَّجُلِ وقبيلَتُه يُقَالُ : هُوْ رَهْطُه دِنْيَةٌ قالَهُ الجَوْهَرِيّ . وقِيل : الرَّهْطُ : عَدَدٌ يجْمَع من ثلاثَةٍ إِلَى عَشَرَةٍ أو من سبعَةٍ إِلَى عشرَةٍ وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : وربَّما جاوَزَ ذلِكَ قليلاً وما دونَ السَّبْعَةِ إِلَى الثَّلاثَةِ : النَّفَرُ أَو الرَّهْطُ : مَا دونَ العَشَرَةِ من الرِّجال وما فيهم امرأَةٌ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ وهو قَوْلُ أَبي زَيْدٍ ؛ وقالَ غيرُه : إِلَى الأَرْبَعينَ ولا تكونُ فيهم امرأةٌ . ورَوَى الأّزْهَرِيّ عن أَبي العبَّاس : الرَّهْط مَعْنَاهُ : الجَمْعُ ولا واحِدَ له من لَفْظِهِ وكَذلِكَ المَعْشَر والنَّفَرُ والقَوْمُ وهو للرِّجالِ دونَ النِّساءِ . قالَ : والعَشيرَةُ أَيْضاً للرِّجال . وقالَ ابنُ السِّكِّيتِ : العِتْرَةُ : الرَّهْطُ وفي التَّنْزيلِ العَزيزِ " وكانَ في المَدينَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ " فجَمَعَ وهو مِثْل ذَوْدٍ كما في الصّحاح وزادَ في اللّسَان : ولذلك إِذا نُسِبَ إِلَيْه نُسِبَ عَلَى لَفْظِه فقيل : رَهْطِيٌّ ج : أَرْهُطٌ كفَلْسٍ وأَفْلُسٍ وأَنْشَدَ الأَصْمَعِيّ :
" وفَاضِحٍ مُفْتَضِحٍ في أَرْهُطِهْ وقالَ رُؤْبَةُ :
" هو الذَّلِيلُ نَفَراً في أَرْهُطِهْ وأَرَاهِطُ قالَ الجَوْهَرِيّ : كَأَنَّهُ جمعُ أَرْهُطٍ وقالَ ابنُ سِيدَه : والسَّابقُ إِليَّ من أَوَّل وَهْلة أَنَّ أَرَاهِطَ جمْعُ أَرْهُطٍ ؛ لضِيقِه عن أَن يكونَ جَمْع رَهْطٍ قالَ : وهي إِحدى الحُرُوف الَّتِي جاءَ بِناءُ جَمْعِها عَلَى غيرِ مَا يَكُونُ في مثلِهِ ولم تُكَسَّرْ هي عَلَى بِنائِها في الواحِدِ قالَ : وإِنَّما حَمَل سِيبَوَيْه عَلَى ذلِكَ عِلْمُه بعزَّةِ جمعِ الجَمْعِ ؛ لأَنَّ الجُمُوع إنَّما هي للآحادِ وأَمَّا جَمْعُ الجَمْعِ بالفَتْحِ فَرْعٌ داخِلٌ عَلَى فَرْعٍ ولذلك حَمَلَ الفارِسِيُّ قَوْلَه تَعَالى " فرُهُنٌ مَقْبوضَةٌ " فيمن قرأَ به عَلَى بابِ سَحْلٍ وسُحُل وإِنْ قلَّ ولم يَحْمِلُه عَلَى أَنَّهُ جمعُ رِهانٍ الَّذي هو تَكْسيرُ رَهْنٍ لعزّة هذا في كلامهم . ويُجمع الرَّهْطُ أَيْضاً عَلَى أَرْهاط يحْتَمل أَن يكونَ جمْعَ الرَّهْطِ المحرّك مِثْل : سَببٍ وأَسْبابٍ أَو جمع الرَّهْطِ بالفَتْحِ مِثْلُ فَرْدٍ وأَفْرادٍ . ويُجمع أَيْضاً عَلَى أَرَاهِيط وهو في الصّحاح . وقالَ اللَّيْثُ : يُجمع الرَّهْطُ من الرِّجال أَرْهُطاً والعدد أَرْهِطَة ثمَّ أَرَاهِطُ قالَ الشَّاعِر وهو سَعْدُ بن مالكِ بنِ ضُبَيْعة بن قَيْسِ بن ثَعْلَبَةَ :
يا بُؤْسَ للحَرْبِ الَّتِي ... وَضَعَتْ أَرَاهِطَ فاسْتَراحُوا وأَنْشَدَ ابنُ دُرَيْدٍ :
أَرَاهِطُ من بَني عَمْرِو بنِ جَرْمٍ ... لَهُمْ نَسَبٌ إِذا نُسِبُوا كَرِيمُ والرَّهْطُ : العَدُوُّ نَقَلَهُ الصَّاغَانِيّ عن ابنِ عبَّادٍ . ورَهْطٌ : ع قالَ أَبُو قِلابَةَ الهُذَلِيّ :
يا دَارُ أَعْرِفُها وَحْشاً مَنَازِلُها ... بَيْنَ القَوَائِمِ من رَهْطٍ فأَلْبانِ
القوائِم : موضعٌ . وأَلْبان : بَلَدٌ . والرَّهْطُ : جِلْدٌ وفي الجَمْهَرَة : إزارٌ يُتَّخَذُ من أَدَمٍ وتُشَقَّقُ جَوانِبُه من أَسافِلِه لِيُمْكِنَ المَشْيُ فيه وقالَ أَبُو طالبٍ النَّحْوِيُّ : الرَّهْطُ يَكون من جِلْدٍ ومن صوفٍ يَلْبَسُه الصِّغارُ وفي المُحْكَمِ : الرَّهْطُ : جِلْدٌ طائِفِيّ تُشَقَّق جَوانِبُه يَلْبَسُه الصِّبْيانُ والنِّساءُ الحُيَّضُ . وفي الصّحاح : الرَّهْطُ : جِلْدٌ قَدْر مَا بَيْنَ السُرَّةِ إِلَى الرُّكْبَة تَلْبَسه الحائِضُ قالَ أَبُو المُثَلَّمِ الهُذَلِيُّ :
مَتى مَا أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلو ... كِ أَجْعَلْكَ رَهْطاً عَلَى حُيَّضِ وقالَ غيرُه الرَّهْطُ : مِئْزَرُ الحائِض يُجْعَل جَلوداً مُشَقَّقَة إلاَّ مَوضع الفَلْهَمِ . أو الرَّهْطُ جِلْدٌ يُشَقَّقُ سُيوراً والَّذي نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ عن النَّضْرِ بن شُمَيْلٍ : الرِّهاطُ : جُلودٌ تُشقَّق سُيوراً واحِدُها رَهْطٌ . وقالَ ابن الأَعْرَابِيّ : الرَّهْط : جِلْد يُقَدّ سُيوراً عِرَضُ السَّيْرِ أَرْبَعُ أَصابِعَ أو شِبْرٌ تَلْبَسُه الجارِيَةُ الصَّغيرة قبل أن تُدْرِك وتَلْبَسُه أَيْضاً وهي حائِضٌ قالَ : وهي نَجْدِيّة وج : رِهاطٌ وقالَ المُتَنَخِّلُ الهُذَلِيّ :
بضَرْبٍ في الجَماجِم ذي فُروغٍ ... وطَعْنٍ مثلِ تَعْطيطِ الرِّهاطِ أو هو أَي الرِّهاطُ واحدٌ أَيْضاً وهو أَديم يُقطعُ كقَدْرِ مَا بَيْنَ الحُجْزَةِ إِلَى الرُّكْبَةِ ثمَّ يُشَقَّق كأَمْثالِ الشُّرُك تَلْبسه الجارِيَةُ بنتُ السَّبْعَة وج : أَرْهِطَة ويُقَالُ : هو ثَوبٌ يَلْبَسه غِلْمانُ الأعْرابِ أَطْباقٌ بَعضُها فوقَ بَعْضٍ أَمثالُ المَراويحِ . وقالَ أَبُو عَمْرٍو : الرِّهاطُ بالكَسْرِ : مَتاعُ البَيْتِ : الطَّنافِسُ والأَنْماطُ والوَسائِدُ والفُرُشُ والبُسُط . والرَّهْطُ والتَّرْهيطُ : عِظَمُ اللَّقْمِ وشِدَّةُ الأكْلِ والدَّهْوَرَة الأُولى عن أَبي الهَيْثَم والثّانِيَةُ عن اللَّيْثُ وأَنْشَدَ اللَّيْثُ :
" يا أَيُّها الآكِلُ ذو التَّرْهيطِ ورَجُلٌ تُرْهوطٌ بالضَّمِّ كَثيرُ الأكْلِ عن ابن عَبّاد . والرَّاهِطاءُ والرُّهَطاءُ كخُيَلاءَ الرُّهْطَةُ كهُمَزَةٍ نَقَلَ الجَوْهَرِيّ الأُولى والثّالِثَةُ : مِنْ جِحَرَةِ اليَرْبُوعِ الَّتِي يخرُجُ منها التُّرابُ ويَجْمَعُه كذا في الصّحاح وهي أوَّلُ حَفيرَةٍ يَحْتَفِرُها . زادَ الأّزْهَرِيّ : بَيْنَ القاصِعاءِ والنَّافِقاءِ يَخْبَأُ فيه أَوْلادَه . وقالَ أَبُو الهَيْثَم : الرَّهِطاءُ : التُّرابُ الَّذي يَجْعَلُه اليَرْبوعُ عَلَى فَمِ القاصِعاءِ وما وراءَ ذلِكَ وإِنَّما يُغَطِّي جُحْرَه حتَّى لا يَبْقَى إلاَّ عَلَى قَدْرِ مَا يَدْخُلُ الضَّوءُ مِنْهُ . قالَ : وأَصْلُه من الرَّهْطِ : الجِلْدِ الَّذي يُقَطَّعُ سُيُوراً يَصيرُ بعضُها فَوْقَ بَعْض . تتَوَقَّى به الحائِضُ . قالَ : وفي الرَّهْطِ فُرَجٌ وكَذلِكَ في القاصِعاءِ مع الرَّاهِطاءِ فُرْجَةٌ يَصِلُ بها إِلَيْه الضَّوْءُ . قالَ : والرَّهْطُ أَيْضاً عِظَمُ اللَّقْمِ سُمِّيَتْ رَاهِطاءَ لأَنَّها في داخِلِ فمِ الجُحْر كما أَنَّ اللُّقْمَةَ في داخِلِ الفَمِ . والرَّهْطَى كسَكْرَى : طائرٌ يأْكُلُ التِّينَ عندَ خُرُوجِه من وَرَقِه صَغيراً ويأْكُل زَمَعَ عَنَاقيدِ العِنَبِ وهو ببَعْضِ سَرَوَاتِ الطَّائِفِ وهو الَّذي يُسَمَّى عَيْرَ السَّرَاةِ والجَمْعُ : رَهَاطَى . وذُو مَرَاهِطَ : ع قالَ الرَّاجِزُ يَصِفُ إِبِلاً :
" كَمْ خَلَّفَتْ بلَيْلِها مِنْ حائطِ
" وذَعْذَعَتْ أَخْفاقَها مِنْ غائِطِ
" مُنْذُ قَطَعْنَا بَطْنَ ذِي مَرَاهِطِ ورُهَاط كغُرابٍ : ع بالحِجازِ وهو عَلَى ثلاثِ لَيَالٍ من مكَّةَ المُشَرَّفَة لثَقِيفٍ وهو نَجْدِيٌّ من بلادِ بَني هِلالٍ ويُقَالُ : وادِي رُهَاطٍ ببِلادِ هُذَيْلٍ قالَ أَبُو ذُؤَيْبٍ يَصِفُ الحُمُولَ :
هَبَطْنَ بَطْنَ رُهَاطٍ واغْتَصَبْنَ كمَا ... يَسْقِي الجُذُوعَ خِلالَ الدَّارِ نَضَّاحُ
وفي شرحِ الدِّيوانِ : هو عَلَى ثلاثِ لَيَالٍ من مكَّةَ . قُلْتُ : وهذا هو الصَّوَابُ . ومَرْجُ رَاهِطٍ : مَوْضِعٌ شَرْقِيِّ دِمَشْقَ كانت به وَقْعَةٌ كما في الصّحاح أَي بَيْنَ قَيْسٍ وتَغْلِبَ قالَ زُفَرُ بنُ الحارِثِ الكلابِيّ :
لَعَمْري لَقَدْ أَبْقَتْ وَقِيعَةُ راهِطٍ ... لمَرْوانَ صَدْعاً بَيْنَنا مُتَنائيا وقالَ ابنُ هَرْمَةَ يمْدَحُ عبدَ الواحِد ابن سُلَيْمَان :
أَبُوكَ غَدَاةَ المَرْجِ أَوْرَثَكَ العُلاَ ... وخَاضَ الوَغَى إذْ سالَ بالمَوْتِ رَاهِطُ ورَجُلٌ مُرَهَّطُ الوَجْهِ كمُعَظَّمٍ مُهَبَّجُه عن ابنِ عَبَّادٍ . ويُقَالُ : نحنُ ذَوُو ارْتِهاطٍ وذَوُو رَهْطٍ أَي مُجْتَمِعُونَ عن ابنِ عَبَّادٍ أَيْضاً . وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : يُقَالُ في الرَّهْطِ : أُرْهُوطٌ يُقَالُ : جاءَنا أُرْهُوطٌ مِثال أُرْكُوبٍ عن النَّضْرِ بنِ شُمَيْلٍ . وفي الحَدِيث : " فأَيْقَظَنَا ونحنُ ارْتِهَاطُ " أَي فِرَقٌ مُرْتَهِطُون وهو مصدَرٌ أَقامَه مُقامَ الفِعْلِ كقولِ الخَنْسَاءِ :
" فإِنَّما هيَ إِقْبالٌ وإِدْبَارُ أَي مُقْبِلَةٌ ومُدْبِرةٌ . والأَرْهاطُ : جمعُ الرَّهْط : الإِزارُ الَّذي تَلْبسُه الحائِضُ . وقالَ ابنُ عَبَّادٍ : رَهَّطَ الرَّجُلُ تَرْهِيطاً إِذا لَزِمَ ظَهْرَ المَطِيَّةِ فلم يَنْزِل وكَذلِكَ إِذا لَزِمَ جَوْفَ مَنْزِلِه فلم يَخْرُج . قالَ الأّزْهَرِيّ : وأَخْبَرَني الإِيادِيُّ عن شَمِرٍ عن ابن الأَعْرَابِيّ قالَ : يُقَالُ : فَرْشٌ مِنْ عُرْفُط وأَيْكَةٌ مِنْ أَثْلٍ ورَهْطٌ من عُشْرٍ وجَحْجَفٌ مِنْ رِمْثٍ . وقالَ اللَّيْثُ : رَهْطَةُ : رَكَايَا بالهِنْدِ مُعرَّبة يُسْتَقى منها بالثِّيرانِ . قالَ الصَّاغَانِيّ : أَمَّا أَرْضُ الهنْدِ فأَنا ابنُ بَجْدَتِها وطلاّعُ أَنْجِدَتِها وليسَتْ بها هذه الرَّكايَا وإِنَّما الدُّولابُ يسمَّى بالهِنْديَّة : أَرْهَتْ . فسَمِعَ بعضُ السَّفْر المُسْتَعْرِبينَ المُتَرَدِّدينَ إِلَى تِلْكَ البِلادِ يقُولُون : أَرْهَتْ فقال : أَرْهَطْ بالطَّاءِ فغَيَّرَها وليسَ في كلامِهم طاءٌ " ولا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ "

##### Türkçe

**رهط**
**رَهَطَ - يَرْهَطُ - رَهْط**
**رَهَطَ - يَرْهَطُ** + kavim + (nesne olarak) bir kimse: ona yapışıp kalırlar ve onu korumak ve başkalarının ona eziyetini engellemek için etrafında toplanırlar: birtakım fertler bir kişiye yapışıp kalır; ona yakınlardan üç ile on arasında olurlar; nesep yakınlığı veya menfaat sebebiyle; onu düşmanlarından veya herhangi bir tehlikeden men etsinler ve korusunlar diye.

**رَهْط**: “**فـَعـْل**” vezninde, fiil ismi “**رَهَطَ - يَرْهَطُ**”: ve ayrıca “**رَهَطَ - يَرْهَطُ**” fiiliyle olan şeydir: kavmin büyüğüne şahsî muhafızlar veya refakat: bir kavimde bir önder yahut büyüğün etrafında bir bağ (عصبة) teşkil eden, onun etrafında toplanıp onu korunaklı kılan ve muhafaza eden, güçlü erkeklerden bir topluluk.

Ve lafız, “düşmandan veya tehlikeden koruma, sakındırma ve muhafaza” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**عََصَمَ - يَعْصِمُ**، **وَقَى - يَقِي**، **حَرَسَ - يَحْرُسُ**، **سَلَحَ - يَسْلَحُ**، **حَمَى - يَحْمِيْ**، **رَهَط َ - يَرْهَطُ**

**رهط**
	﴿“Dediler ki: Ey Şuayb! Söylediklerinin çoğunu anlamıyoruz; ve biz seni içimizde zayıf görüyoruz; eğer **رَهْطُكَ** olmasaydı elbette seni taşlardık; ve sen bizim üzerimizde aziz değilsin.” (91)﴾ Hûd ﴿“Dedi ki: Ey kavmim! **أرهطي** size Allah’tan daha mı azizdir de O’nu arkanıza atılmış bir şey edindiniz? Şüphesiz Rabbim yaptıklarınızı kuşatandır.” (92)﴾ Hûd
	﴿“Ve şehirde dokuz **رَهْطٍ** vardı; yeryüzünde bozgunculuk ederler ve ıslah etmezlerdi.” (48)﴾ Neml

Tefsirde geldi: **رهطك**: aşiretin; dokuz **رهط**: reislerden kişiler; ve **الرهط**: cemaat için bir isim.

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**رهط**] ر ه ط: **رَهْطُ** erkeğin: kavmi ve kabilesidir; ve **الرَّهْطُ**: erkeklerden ondan aşağı olan (sayıdır); içlerinde kadın bulunmaz. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿Ve şehirde dokuz **رهط** vardı﴾ böylece çoğul geldi; ve onların lafızlarından bir tekili yoktur; **ذود** gibi. Ve cem‘i: **أرْهُطٌ** ve **أرْهَاطٌ** ve **أرَاهِطُ**; sanki **أرْهُطٍ** ve **أرَاهِيطَ** cem‘idir.

Râgıb
**رهط**
- **الرهط**: ondan aşağı olan bağ (عصابة); ve denildi ki: kırka kadar denir. Dedi ki: }dokuz **رهط** bozgunculuk ederler﴿[Neml/48]; ve dedi ki:﴾ve eğer **رهطك** olmasaydı elbette seni taşlardık﴿[Hûd/91],﴾ey kavmim **أرهطي**{ [Hûd/92]. Ve **الرهطاء** (denir: **الرهطة**، **الرهطاء**، **الراهطاء**) : jerboanın deliklerinden bir delik; ve ona **رهطة** denir. Ve şairin sözü:  - 199 -
أجعلك رهطا على حيض
(beyit:
متى ما أشأ غير زهو الملو *** ك أجعلك رهطا على حيض
ve o, Ebû’l-Muthallam el-Huzelî’nindir; Şerhu Dîvâni’l-Huzeliyyîn 1/306; ve Lisân (**زها**); ve el-Mücmel 2/402)
Böylece denildi: hayızlı kadınların giydiği bir deri; ve denildi: **الرهط**: hayızlı kadının hayız esnasında eşyasını onunla doldurduğu bir bez parçası; ve denilir: o, **الرهط**’tan daha zelildir.

Lisân’ın özeti
1. **رَهْطُ** erkeğin: kavmi ve kabilesi. Denilir: onlar onun **رَهْطه**’udur, aşağı (دِنْية). Ve denildiğinde: falanın oğulları falanın **رَهْط**’udur; o, onun en yakın akrabalarıdır; ve **الفَصِيلةُ** bundan daha yakındır.
2. Ve **التَّرْهيطُ**: lokmaların büyüklüğü ve yemenin şiddeti ve yuvarlama (الدَّهْورة).
3. İbn Ömer hadîsinde: “Bizi uyandırdı, biz **ارْتِهاطٌ** iken”; yani bölükler, **مُرْتَهِطُون**; ve o, masdardır; fiilin makamına ikame etti.
4. Ve **الرَّهْطُ**: üçten ona kadar toplanan bir sayıdır; bazıları yediden ona kadar der; yediden aşağı üçe kadar olan **نَفَرٌ**’dir. Ve denildi: **الرَّهْطُ** erkeklerden ondan aşağı olandır; içlerinde kadın bulunmaz. Erkeklerden **الرَّهْطُ**’un cem‘i: **أَرْهُطاً**; ve sayı: **أَرْهِطةٌ** sonra **أَراهِط**.
5. Ve **الرَّهْطُ**: Tâifî bir deridir; yarılıp parçalanır; çocuklar ve hayızlı kadınlar onu giyer.
6. Ve **الرُّهَطةُ** ve **الرُّهَطاء** ve **الرّاهِطاء**; hepsi: jerboanın deliklerinden; ve o, kazdığı ilk çukurdur.

Lisânü’l-Arab
● - **رهط**: **رَهْطُ** erkeğin: kavmi ve kabilesi. Denilir: onlar onun **رَهْطه**’udur, aşağı (دِنْية). Ve **الرَّهْطُ**: üçten ona kadar toplanan bir sayıdır; bazıları yediden ona kadar der; yediden aşağı üçe kadar olan **نَفَرٌ**’dir. Ve denildi: **الرَّهْطُ** erkeklerden ondan aşağı olandır; içlerinde kadın bulunmaz. Allah Teâlâ dedi ki: Ve şehirde dokuz **رَهْط** vardı; böylece çoğul geldi; ve onun lafzından bir tekili yoktur; **ذَوْدٍ** gibi. Bundan dolayı ona nisbet edildiğinde lafzı üzere nisbet edilir; böylece **رَهْطِيّ** denir. Ve **الرَّهْط**’un cem‘i: **أَرْهُطٌ** ve **أَرْهاطٌ** ve **أَراهِطُ**. İbn Sîde dedi ki: ilk bakışta bana önce gelen, **أَراهِطَ**’ın **أُرْهُطٍ**’un cem‘i olmasıdır; **رَهْطٍ**’un cem‘i olmaya darlığından dolayı; fakat Sîbeveyh onu **رَهْطٍ**’un cem‘i kıldı. Dedi ki: o, cem‘inin binası benzerinde olanın dışında gelen harflerden biridir; ve o, tekildeki binası üzere kırılmadı. Dedi ki: Sîbeveyh’i buna sevk eden, cem‘u’l-cem‘in azlığına dair bilgisidir; çünkü cem‘ler ancak âhâd içindir; cem‘u’l-cem‘ ise bir fer‘in üzerine giren fer‘dir. Bundan dolayı el-Fârisî, Allah Teâlâ’nın sözü: **فرُهُنٌ** مقبوضة, onunla okuyan kimse hakkında, onu **سَحْلٍ** ve **سُحُلٍ** babına hamletti—az da olsa—ve onu, **رَهْنٍ**’in kırması olan **رهان**’ın cem‘i olduğuna hamletmedi; onların sözünde bunun azlığından dolayı. Ve el-Leys dedi ki: erkeklerden **الرَّهْطُ**’un cem‘i: **أَرْهُطاً**; ve sayı: **أَرْهِطةٌ** sonra **أَراهِط**. Şair dedi ki:
يا بُؤْس لِلْحَرْبِ التي وَضَعَت أَراهِطَ، فاسْترَاحوا
Ve **الأَرْهُطِ**’a şahit, Ru’be’nin sözü:
هُوَ الدََّّلِيلُ نَفَراً في أَرْهُطه
Ve bir başkası dedi ki:
وفاضِحٍ مُفْتَضِحٍ في أَرْهُطِهْ
Ve **الرَّهْطُ** ondan (yani on sayısından) olabilir. el-Leys: **الرهط**’un hafifletilmesi, ağırlaştırılmasından daha güzeldir. el-Ezherî, Ebû’l-Abbâs’tan rivayet etti: dedi ki: **المَعْشَرُ** ve **الرهط** ve **النَّفَرُ** ve **القوم**; bunların mânası cem‘dir; ve onların lafızlarından bir tekil yoktur; ve o, kadınlar değil erkekler içindir. Dedi ki: ve **العَشيرةُ** da erkeklerdir. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **العِتْرةُ** o, **الرَّهْطُ**tur. Ebû Mansûr dedi ki: denildiğinde: falanın oğulları falanın **رَهْط**’udur; o, onun en yakın akrabalarıdır; ve **الفَصِيلةُ** bundan daha yakındır. Ve denilir: biz **ذَوُو ارْتِهاطٍ**’ız; yani arkadaşlarımızdan **رَهْطٍ** sahipleriyiz. Ve İbn Ömer hadîsinde: “Bizi uyandırdı, biz **ارْتِهاطٌ** iken”; yani bölükler, **مُرْتَهِطُون**; ve o, masdardır; fiilin makamına ikame etti; el-Hansâ’nın sözü gibi:
فإِنما هِيَ إِقْبالٌ وإِدْبار
yani: gelen ve giden; yahut **ذَوِي ارْتِهاطٍ** mânası üzere. Kelimenin aslı **الرَّهْطِ**tandır; ve onlar, erkeğin aşireti ve ehli. Ve denildi: **الرهط** erkeklerden ondan aşağı olandır; ve denildi: kırka kadar; ve içlerinde kadın bulunmaz. Ve **الرَّهْطُ**: bir deridir; diz ile göbek arası kadar; hayızlı kadın onu giyerdi. Ve onlar cahiliyede çıplak tavaf ederlerdi; kadınlar **أَرْهاط** içinde. İbn Sîde dedi ki: **الرَّهْطُ** Tâifî bir deridir; yarılıp parçalanır; çocuklar ve hayızlı kadınlar onu giyer. Ebû’l-Muthallam el-Huzelî dedi ki:
مَتى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو
كِ، أَجعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ
İbnü’l-A‘râbî: **الرَّهْطُ** kayışlar hâlinde kesilen bir deridir; kayışın eni dört parmak yahut bir karış; küçük kız onu ergenliğe erişmeden önce giyer; ve hayızlı iken de onu giyer. Dedi ki: o, Necdîdir; ve cem‘i **رِهاطٌ**tur. Huzelî dedi ki:
بِضَرْبٍ في الجَماجِمِ ذي فُرُوغ،
وطَعْنٍ مِثْلِ تَعْطِيطِ الرِّهاطِ
Ve denildi: **الرِّهاطُ** tekildir; ve o, bel kuşağından dize kadar olan miktarda kesilen bir deridir; sonra ayakkabı bağları misali yarılır; yedi yaşındaki kız onu giyer; ve cem‘i **أَرْهِطةٌ**dır. Ve denilir: o, bedevî oğlanların giydiği bir elbisedir; tabakalar, bir kısmı bir kısmının üstünde; yelpazeler misali. Ve Huzelî’nin beytini okuttu:
مثلِ تَعْطِيطِ الرِّهاطِ
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الرَّهْط** hayızlının peştamalıdır; yarılmış deriler yapılır; ancak **الفَلْهَم** yeri müstesna. Ebû Tâlib en-Nahvî dedi ki: **الرَّهْطُ** derilerden de olur, yünden de; **الحَوْفُ** ise ancak derilerden olur. Ve **التَّرْهيطُ**: lokmaların büyüklüğü ve yemenin şiddeti ve yuvarlama (الدَّهْورة). Ve şu okundu:
يا أَيُّها الآكِلُ ذُو التَّرْهِيطِ
Ve **الرُّهَطةُ** ve **الرُّهَطاء** ve **الرّاهِطاء**; hepsi: jerboanın deliklerinden; ve o, kazdığı ilk çukurdur. el-Ezherî artırdı: **القاصِعاء** ile **النّافِقاء** arasında; onda yavrularını gizler. Ebû’l-Heysem: **الرّاهِطاء** jerboanın **القاصعاء**’ın ağzı üzerine ve onun arkasına koyduğu topraktır; ancak o, deliğini örter ki, ondan ışığın girdiği miktar kadar kalmasın. Dedi ki: aslı **الرَّهْط**tandır; ve o, kayışlar hâlinde kesilen bir deridir; bir kısmı bir kısmının üstüne gelir; sonra hayızlı için giyilir; onunla sakınır ve peştamal edinir. Dedi ki: **الرَّهْط**ta yarıklar vardır; aynı şekilde **القاصعاء**’da **الرّاهطاء** ile birlikte bir yarık vardır; onunla ışık ona ulaşır. Dedi ki: ve **الرَّهْطُ** ayrıca lokmaların büyüklüğüdür; **راهِطاء** diye adlandırıldı; çünkü o, deliğin ağzının içindedir; tıpkı lokmanın ağzın içinde olması gibi. el-Cevherî: ve **الراهِطاء** **الدّامَّاء** gibidir; ve o, jerboanın deliklerinden biridir; ondan toprağı çıkarır ve onu toplar. Ve aynı şekilde **الرُّهَطةُ** **الهُمَزةِ** misalidir. Ve **الرَّهْطَى**: bir kuştur; inciri yaprağından küçükken çıktığında yer; üzüm salkımlarının **زَمَعَ**’ını yer; Tâif’in bazı **سَروات**’ında bulunur; ve o, **عَيْرَ السَّراةِ** diye adlandırılandır; cem‘i **رَهاطَى**. Ve **رَهْطٌ**: bir yerdir. Ebû Kilâbe el-Huzelî dedi ki:
يا دارُ أَعْرِفُها وحْشاً مَنازِلُها،
بَيْنَ القَوائمِ من رَهْطٍ فأَلْبانِ
Ve **رُهاطٌ**: Hicaz’da bir yerdir; Mekke’den üç gece mesafededir. Ebû Züeyb dedi ki:
هَبَطْنَ بَطْنَ رُهاطَ، واعْتَصَبْنَ كما
يَسْقي الجُذُوعَ، خِلالَ الدارِ، نَضّاحُ
Ve **مَرْجُ راهِطٍ**: Şam’da bir yerdir; orada bir vak‘a olmuştu. et-Tehzîb: ve **رُهاط** Huzeyl beldelerinde bir yerdir. Ve **ذُو مَراهِطَ**: başka bir yerin adıdır. Râciz, develeri vasfederek dedi ki:
كم خَلَّفَتْ بلَيْلِها من حائِطِ،
ودَغْدَغَتْ أَخْفافُها من غائطِ،
مُنْذُ قَطَعْنا بَطْنَ ذي مَراهطِ،
يَقُودُها كلُّ سَنامٍ عائطِ،
لم يَدْمَ دَفّاها من الضَّواغِطِ
Dedi ki: ve **وادي رُهاطٍ** Huzeyl beldelerindedir. el-Ezherî, **رمط** tercümesinde dedi ki: **الرَّمْطُ** **العُرْفُطِ** ve benzeri ağaçların, **الغَيْضةِ** gibi, toplanma yeridir. Dedi ki: bu bir tashîftir; Arapları, **السِّدْر**den sık ağaçlıklı koruluğa **غَيْضُ سِدْر** ve **رَهْطُ سِدْر** dediklerini işittim. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: denilir: **فَرْشٌ** **عُرْفُطٍ**tan; ve **أَيْكَةٌ** **أَثْلٍ**den; ve **رَهْطٌ** **عُشَرٍ**den; ve **جَفْجَفٌ** **رِمْثٍ**ten. Dedi ki: o, **الهاء** iledir, başka değil; onu **الميم** ile rivayet eden tashîf etmiştir.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**رهط**) **الراء** ve **الهاء** ve **الطاء**; insanlarda ve başkalarında bir toplanmaya delâlet eden bir asıldır. Böylece **الرَّهط**: üçten ona kadar olan bağ (عِصابة). el-Halîl dedi ki: yediden aşağı üçe kadar olan **نَفَرٌ**’dir. Ve **الرَّهط**’un hafifletilmesi, ağırlaştırılmasından daha güzeldir([16]). Ve dedi ki: **والترهيط**: lokmanın yuvarlanması (دَهْوَرةُ) ve onun toplanmasıdır([17]). Dedi ki:
* يا أيُّها الآكلُ ذو التَّرهِيط([18]) *

Ve **الرَّاهطاء**: **اليَربوع**’un **جِحْرة**’lerinden bir **جُحْر**dur; **النّافقاء** ile **القاصعاء** arasındadır; yavrularını onun içinde saklar. Ve dedi: ve **الرِّهاط**: **أديم**dir; **الحُجْزة** ile **الرُّكْبة** arasındaki miktar kadar kesilir, sonra **الشُّرُك** misalleri gibi yarılır; cariye onu giyer. Dedi:

Bir vuruşla ki ondan başlar düşer *** ve bir saplayışla, **الرِّهاط**’ın yarılması gibi

Ve tekili **رَهْطٌ**dur. Ve dedi:

Ne zaman istersem, kralların böbürlenmesi olmaksızın *** seni **حُيَّض** üzerine bir **رَهْطاً** kılarım

**الخليل** dedi: ve **الرِّهاط** tektir, çoğulu **أرهطة**’dır. Dedi: ve aşirette “bunlar senin **رَهْطك**’ın ve **أرْهُطُك**’tur” demen caizdir; bunların hepsi çoğuldur; ve onlar senin aşiretinin erkekleridir. Ve dedi:

Yazıklar olsun o savaşa ki *** **أراهِط** koydu da rahat ettiler

Yani onları öldürmekle dünyadan rahat ettirdi. Ve **اليَربوع**’un **راهِطاء**’ına **رُهَطَةٌ** da denir.

**القاموس المحيط**:
**الرَّهْطُ**, ve harekelenir: adamın kavmi ve kabilesi; üçten veya yediden ona yahut ondan aşağıya kadar; ve içlerinde kadın yoktur; ve lafzından bir tekili yoktur; çoğulu **أرْهُطٌ** ve **أراهِطُ** ve **أرهاطٌ** ve **أراهِيطُ**; ve düşman; ve (bir anlam): altlarından yanları yarılan bir deri; içinde yürümek mümkün olsun diye; küçükler ve **الحُيَّضُ** onu giyer; yahut kayışlar hâlinde yarılan bir deri;
çoğulu: **رِهاطٌ**; yahut o da tekildir; çoğulu: **أرْهِطةٌ**. Ve **الرِّهاطُ**, kesre ile: ev eşyasıdır. Ve **الرَّهْطُ** ve **التَّرْهيطُ**: lokmanın büyüklüğü ve yemenin şiddetidir. Ve **رَجُلٌ تُرْهوطٌ**, damme ile. Ve **الرَّاهِطاءُ** ve **الرُّهَطاءُ**, **خُيَلاءَ** gibi ve **هُمَزَةٍ** gibi, **اليَرْبوعِ**’un **جِحَرَة**’sinden: ondan toprağı çıkardığı (delik). Ve **الرَّهْطى**, **سَكْرَى** gibi: bir kuştur. Ve **ذُو مَرَاهِطَ**: (bir yer adı).

Ve **غُرابٍ** gibi: Mekke’den **ثَقيفٍ**’e üç gece mesafede (bir yer). Ve **مَرْجُ راهِطٍ**: Dımaşk’ın doğusundadır. Ve **رَجُلٌ مُرَهَّطُ الوَجْه**, **مُعَظَّمٍ** gibi: yüzü parlatılmış olan. Ve biz **ذَوُو ارْتِهاطٍ**, ve **ذَوُو رَهْطٍ**’ız; yani: toplanmış kimseleriz.

**تاج العروس**:
ر ه ط
**الرَّهْطُ** fetha ile, ve harekelenir; onu **الصَّاغَانِيّ** nakletti. **اللَّيْثُ** dedi: **الرَّهْطِ**’ın hafifletilmesi, ağırlaştırılmasından daha iyidir: adamın kavmi ve kabilesi; denir ki: o, onun **رَهْطُه**’dur; yakınlık; bunu **الجَوْهَرِيّ** söyledi. Ve denildi: **الرَّهْطُ**: üçten ona kadar yahut yediden ona kadar toplanan bir sayıdır. **ابنُ دُرَيْدٍ** dedi: ve belki bunu biraz aşar; ve yediden aşağıdan üçe kadar: **النَّفَرُ** yahut **الرَّهْطُ**: erkeklerden ondan aşağı olan; ve içlerinde kadın yoktur; onu **الجَوْهَرِيّ** nakletti; ve bu **أَبي زَيْدٍ**’in sözüdür. Ve başkası dedi: kırka kadar; ve içlerinde kadın olmaz. **الأّزْهَرِيّ**, **أَبي العبَّاس**’tan rivayet etti: **الرَّهْط**’un manası: topluluktur; ve lafzından bir tekili yoktur; ve كذلك **المَعْشَر** ve **النَّفَرُ** ve **القَوْمُ**; ve o, kadınlar değil erkekler içindir. Dedi: ve **العَشيرَةُ** da erkekler içindir. **ابنُ السِّكِّيتِ** dedi: **العِتْرَةُ**: **الرَّهْطُ**tur. Ve aziz tenzilde: “**وكانَ في المَدينَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ**”; böylece çoğul yaptı; ve o, **ذَوْدٍ** gibidir, **الصّحاح**’ta olduğu üzere. Ve **اللّسَان**’da artırdı: bu sebeple ona nisbet edildiğinde lafzı üzere nisbet edilir; böylece “**رَهْطِيٌّ**” denir. Çoğulu: **أَرْهُطٌ**; **فَلْسٍ** ve **أَفْلُسٍ** gibi. Ve **الأَصْمَعِيّ** inşad etti:

“Ve kendi **أَرْهُطِهْ**’inde rezil eden bir rezil edici”

Ve **رُؤْبَةُ** dedi:

“o, kendi **أَرْهُطِهْ**’inde toplulukça zelildir”

Ve **أَرَاهِطُ**: **الجَوْهَرِيّ** dedi: sanki **أَرْهُطٍ**’un çoğuludur. **ابنُ سِيدَه** dedi: ve bana ilk bakışta önce gelen: **أَرَاهِطَ**’ın **أَرْهُطٍ**’un çoğulu olduğudur; **رَهْطٍ**’un çoğulu olmaya darlığından dolayı. Dedi: ve o, çoğulunun yapısı benzerinde olanın dışında gelen harflerden biridir; ve o, tekildeki yapısı üzere kırılmamıştır. Dedi: ve **سِيبَوَيْه**’i buna sevk eden ancak çoğulun çoğulunun azlığına dair bilgisidir; çünkü çoğullar ancak tekiller içindir; çoğulun çoğulu ise fetha ile, bir dala giren bir daldır. Bu yüzden **الفارِسِيُّ**, “**فرُهُنٌ مَقْبوضَةٌ**” yüce sözünü, onunla okuyan kimse hakkında, **سَحْلٍ** ve **سُحُل** babına hamletti; az olsa da; ve onu, **رِهانٍ**’ın çoğulu olduğuna hamletmedi; ki o, **رَهْنٍ**’in kırmasıdır; onların كلامında bunun azlığından dolayı. Ve **الرَّهْطُ** ayrıca **أَرْهاط** üzerine de cem edilir; muhtemeldir ki harekeli **الرَّهْطِ**’ın çoğulu olsun; **سَببٍ** ve **أَسْبابٍ** gibi; yahut fethalı **الرَّهْطِ**’ın çoğulu; **فَرْدٍ** ve **أَفْرادٍ** gibi. Ve ayrıca **أَرَاهِيط** üzerine de cem edilir; ve o **الصّحاح**’tadır. **اللَّيْثُ** dedi: erkeklerden **الرَّهْطُ**, **أَرْهُطاً** olarak cem edilir; ve sayı **أَرْهِطَة**; sonra **أَرَاهِطُ**. Şair dedi—o **سَعْدُ بن مالكِ بنِ ضُبَيْعة بن قَيْسِ بن ثَعْلَبَةَ**’dır:

Yazıklar olsun o savaşa ki ... **أَرَاهِطَ** koydu da rahat ettiler

Ve **ابنُ دُرَيْدٍ** inşad etti:

**أَرَاهِطُ** **بَني عَمْرِو بنِ جَرْمٍ**’dendir ... onlara, nisbet edildiklerinde soylu bir nesep vardır

Ve **الرَّهْطُ**: düşmandır; onu **الصَّاغَانِيّ**, **ابنِ عبَّادٍ**’dan nakletti. Ve **رَهْطٌ**: (bir yer adı). **أَبُو قِلابَةَ الهُذَلِيّ** dedi:

Ey yurt, onu tanırım; meskenleri ıssızdır ... **القَوَائِمِ** ile **رَهْطٍ**’tan **أَلْبانِ** arasında

**القوائِم**: bir yerdir. Ve **أَلْبان**: bir beldedir. Ve **الرَّهْطُ**: deridir. Ve **الجَمْهَرَة**’de: **أَدَم**’den yapılan bir **إزار**dır; ve yanları altlarından yarılır ki içinde yürümek mümkün olsun. Ve **أَبُو طالبٍ النَّحْوِيُّ** dedi: **الرَّهْطُ** deriden de olur, yünden de; küçükler onu giyer. Ve **المُحْكَم**’de: **الرَّهْطُ**: **طائِفِيّ** bir deridir; yanları yarılır; oğlanlar ve **النِّساءُ الحُيَّضُ** onu giyer. Ve **الصّحاح**’ta: **الرَّهْطُ**: göbek ile diz arasındaki miktar kadar bir deridir; **الحائِضُ** onu giyer. **أَبُو المُثَلَّمِ الهُذَلِيُّ** dedi:

Ne zaman istersem, kralların böbürlenmesi olmaksızın ... seni **حُيَّضِ** üzerine bir **رَهْطاً** kılarım

Ve başkası dedi: **الرَّهْطُ**: **الحائِض**’ın peştamalıdır; yarılmış deriler yapılır; ancak **الفَلْهَمِ** yeri hariç. Yahut **الرَّهْطُ**: kayışlar hâlinde yarılan bir deridir. Ve **الجَوْهَرِيّ**’nin **النَّضْرِ بن شُمَيْلٍ**’den naklettiği: **الرِّهاطُ**: kayışlar hâlinde yarılan derilerdir; tekili **رَهْطٌ**tur. **ابن الأَعْرَابِيّ** dedi: **الرَّهْط**: kayışlar hâlinde kesilen bir deridir; kayışın eni dört parmak yahut bir karıştır; küçük cariye, erginleşmeden önce onu giyer; ve hayızlı iken de onu giyer. Dedi: ve o **نَجْدِيّة**’dir; çoğulu: **رِهاطٌ**. Ve **المُتَنَخِّلُ الهُذَلِيّ** dedi:

Başlarda yarıklar sahibi bir vuruşla ... ve **الرِّهاط**’ın yarılması gibi bir saplayışla

Yahut o—yani **الرِّهاطُ**—tekildir de; ve o, **أديم**dir; **الحُجْزَة** ile **الرُّكْبة** arasındaki miktar kadar kesilir; sonra **الشُّرُك** misalleri gibi yarılır; yedi yaşındaki kız çocuğu onu giyer; çoğulu: **أَرْهِطَة**. Ve denir: o, bedevî oğlanlarının giydiği bir elbisedir; tabakalar, bazısı bazısının üstünde; yelpazeler misali. Ve **أَبُو عَمْرٍو** dedi: **الرِّهاطُ** kesre ile: ev eşyasıdır: **الطَّنافِسُ** ve **الأَنْماطُ** ve **الوَسائِدُ** ve **الفُرُشُ** ve **البُسُط**. Ve **الرَّهْطُ** ve **التَّرْهيطُ**: lokmanın büyüklüğü ve yemenin şiddeti; birincisi **أَبي الهَيْثَم**’den, ikincisi **اللَّيْثُ**’ten. Ve **اللَّيْثُ** inşad etti:

“Ey **التَّرْهيطِ** sahibi yiyici”

Ve **رَجُلٌ تُرْهوطٌ** damme ile: çok yiyen; **ابن عَبّاد**’dan. Ve **الرَّاهِطاءُ** ve **الرُّهَطاءُ**, **خُيَلاءَ** gibi; **الرُّهْطَةُ** **هُمَزَةٍ** gibi; **الجَوْهَرِيّ** birincisini ve üçüncüsünü nakletti: **اليَرْبُوعِ**’un, toprağın çıktığı **جِحَرَة**’sindendir; ve onu biriktirir; **الصّحاح**’ta böyle. Ve o, kazdığı ilk çukurdur. **الأّزْهَرِيّ** artırdı: **القاصِعاءِ** ile **النَّافِقاءِ** arasındadır; yavrularını onun içinde saklar. Ve **أَبُو الهَيْثَم** dedi: **الرَّهِطاءُ**: **اليَرْبوع**’un **القاصِعاءِ**’ın ağzı üzerine ve onun ötesine koyduğu topraktır; ancak yuvasını örter; ta ki ondan ışığın girdiği miktar kadarından başka bir şey kalmasın. Dedi: ve aslı **الرَّهْطِ**’tan, yani kayışlar hâlinde kesilen deriden gelir; bazısı bazısının üstüne olur; **الحائِضُ** onunla korunur. Dedi: ve **الرَّهْطِ**’ta yarıklar vardır; كذلك **القاصِعاءِ**’da **الرَّاهِطاء** ile birlikte bir yarık vardır; onunla ışık ona ulaşır. Dedi: ve **الرَّهْطُ** ayrıca lokmanın büyüklüğüdür; **رَاهِطاء** diye adlandırıldı; çünkü o, yuvanın ağzının içinde, tıpkı lokmanın ağzın içinde olması gibi. Ve **الرَّهْطَى** **سَكْرَى** gibi: bir kuştur; inciri, yaprağından çıkışı sırasında küçükken yer; ve üzüm salkımlarının **زَمَعَ**’ını yer; ve o, **الطَّائِفِ**’in bazı **سَرَوَات**’ındadır; ve o, **عَيْرَ السَّرَاةِ** diye adlandırılandır; çoğulu: **رَهَاطَى**. Ve **ذُو مَرَاهِطَ**: (bir yer adı). **الرَّاجِزُ**, develeri vasfederek dedi:

“Gecesinde nice bıraktı, bir duvardan”

" ve **وذَعْذَعَتْ أَخْفاقَها** (kanat çırpışlarını) **مِنْ غائِطِ** (çukurdan)
" **مُنْذُ قَطَعْنَا بَطْنَ ذِي مَرَاهِطِ** (beri, **ذِي مَرَاهِطِ**’in vadisini yardığımızdan)

Ve **رُهَاط** (bir yer adı), **كغُرابٍ** (Gurâb gibi): Hicaz’da bir (yerdir); Mekke-i Mükerreme’den üç gecelik (mesafe) üzeredir; Sakîf’indir; o ise Benî Hilâl beldelerinden Necdî’dir. Ve denilir: Hüzeyl beldelerinde **وادِي رُهَاطٍ**. Ebû Züeyb, yükleri vasfederek dedi:
هَبَطْنَ بَطْنَ رُهَاطٍ واغْتَصَبْنَ كمَا ... يَسْقِي الجُذُوعَ خِلالَ الدَّارِ نَضَّاحُ

Ve divanın şerhinde: O, Mekke’den üç gecelik (mesafe) üzeredir. Dedim: Bu, doğru olanın ta kendisidir. Ve **مَرْجُ رَاهِطٍ**: Dımaşk’ın doğusunda bir mevki‘dir; orada bir vuku‘a olmuştur; Sıhâh’ta olduğu gibi; yani Kays ile Tağlib arasında. Züfer b. el-Hâris el-Kilâbî dedi:
لَعَمْري لَقَدْ أَبْقَتْ وَقِيعَةُ راهِطٍ ... لمَرْوانَ صَدْعاً بَيْنَنا مُتَنائيا

Ve İbn Herme, Abdülvâhid b. Süleymân’ı överek dedi:
أَبُوكَ غَدَاةَ المَرْجِ أَوْرَثَكَ العُلاَ ... وخَاضَ الوَغَى إذْ سالَ بالمَوْتِ رَاهِطُ

Ve **رَجُلٌ مُرَهَّطُ الوَجْهِ** (yüzü **مُرَهَّط** olan bir adam), **كمُعَظَّمٍ مُهَبَّجُه** (şişirilmiş, kabartılmış gibi): İbn Abbâd’dan. Ve denilir: **نحنُ ذَوُو ارْتِهاطٍ وذَوُو رَهْطٍ** yani: toplanmış kimseleriz; İbn Abbâd’dan yine.

Ve kendisine istidrâk olunan şeylerdendir: **يُقَالُ في الرَّهْطِ : أُرْهُوطٌ**; denilir: **جاءَنا أُرْهُوطٌ**; **مِثال أُرْكُوبٍ** (أُرْكُوب vezni üzere); en-Nadr b. Şümeyl’den.

Ve hadiste: " **فأَيْقَظَنَا ونحنُ ارْتِهَاطُ** " yani: bölükler hâlinde **مُرْتَهِطُون** (toplanmışlar) iken; ve o, bir mastardır; onu fiilin makamına ikame etti; el-Hansâ’nın sözü gibi:
" فإِنَّما هيَ إِقْبالٌ وإِدْبَارُ
yani: **مُقْبِلَةٌ ومُدْبِرةٌ** (gelen ve giden).

Ve **الأَرْهاطُ**: **الرَّهْط**’un cem‘idir: hayızlı kadının giydiği izâr.

Ve İbn Abbâd dedi: **رَهَّطَ الرَّجُلُ تَرْهِيطاً**: binitin sırtına yapışıp inmediği zaman; ve bunun gibi, evinin iç kısmına yapışıp çıkmadığı zaman.

el-Ezherî dedi: İyâdî bana haber verdi; Şemir’den; İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: Denilir: **فَرْشٌ مِنْ عُرْفُط** ve **أَيْكَةٌ مِنْ أَثْلٍ** ve **رَهْطٌ من عُشْرٍ** ve **جَحْجَفٌ مِنْ رِمْثٍ**.

Ve el-Leys dedi: **رَهْطَةُ**: Hind’de, Arapçalaştırılmış kuyulardır; onlardan öküzlerle su çekilir.

es-Sâgânî dedi: Hind toprağına gelince, ben onun **بَجْدَتِها**’sının oğluyum ve onun **أَنْجِدَتِها**’sının keşşâfıyım; onda bu kuyular yoktur; ancak dolap, Hindî dilde **أَرْهَتْ** diye adlandırılır. Derken o beldelere gidip gelen Arapçalaşmış seferlerden bazıları **أَرْهَتْ** diyorlar diye işitti; şöyle dedi: **أَرْهَطْ** **بالطَّاءِ** ( **الطاء** ile); böylece onu değiştirdi; hâlbuki onların sözlerinde **طاء** yoktur:
" **ولا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ** "
