# رهف — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%81/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D9%81/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رهف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%81.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: رهف

ه ر ف
هرف ، فهر ، فره ، رفه ، رهف : مستعملة
هرف : قال الليث : الهَرْفُ : شِبْه الهذَيان من الإعجاب بالشيء ، يقال : هو يَهرِف بفلان نهارَه كلَّه هرفا .
قال : ويقال لبعض السِّباع : يَهرِف لكثرة صوته .
وفي الحديث : أنَّ رُفقةً جاءت وهم يهَرِفون بصاحبٍ لهم ، ويقولون : ما رأينا يا رسول الله مثلَ فلان ، ما سِرنا إلا كان في قراءة ، ولا نزَلْنا إلاّ كان في صلاة .
قال أبو عُبَيد : قوله : يَهرِفون به : يمدَحونه ، ويُطنِبُون في ذكره ، يقال منه : هَرَفْتُ بالرجل أَهرِف هَرْفاً ، ويقال في مثَلٍ : ( لاَ تَهْرِف قبلَ أن تَعرِف ) .
ثعلب عن ابن الأعرابي : هَرَفَ : إذا هَذَى وهَقَى مِثلُه .
قال : والهَرْف : مدحُ الرجلِ على غَير مَعرفة .
رهف : قال الليث : الرَّهْف مصدر الشيء الرَّهِيف ، وهو اللطيف الدَّقيق ، والفعلُ قد رَهُفَ يَرْهُف رَهافةً ، وقلَّما يُستَعمل إلاّ مُرْهَفاً ، وأرْهَفْتُ السيفَ : إذا رَقَّقتهَ ، وسهمٌ مُرهَف ، ورجل مُرْهَف الجسم : دَقيقٌ .
وفي الحديث أن عامرَ بن الطُّفَيل قدِم على رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وكان مُرهَف البَدَن . أي لطيف الجسم دَقيقه ، يقال : رُهِف فهو
مَرْهوف ، وأكثرُ ما يقال : مُرهَف الجسم ، ويقال : سيفٌ مُرهَف ورَهِيف ، وقد رَهَفْتَهُ وأَرهفتُه .
فره : قال الليث : فَرُهَ الإنسانُ يَفرُه فَراهةً فهو فارهٌ بيِّن الفَراهةَ والفراهِيَة .
وقال الله جلّ وعزّ : ( وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتاً فَارِهِينَ ) ( الشُّعَرَاء : 149 ) .
قال الفراء : معناه حاذِقين ، قال : ومن قرأها ( فَرِهين ) فمعناه أَشِرين بَطِرين ، وقال أبو الهيثم : من قرأها : ( فَرِهين ) فتفسيره أَشِرِين بطرين قال : والفَرِح في كلام العرب بالحاء : الأشِر البَطِر ، يقال : لا تَفرَح أي لا تأشَر ، قال لله جلّ وعزّ : ( لَهُ قَوْمُهُ لاَ تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لاَ ) ( القَصَص : 76 ) ؛ فالهاء هاهنا كأنها قامت مقام الحاء .
قلت : وسمعت الأعراب من بني عُقيل يقولون : جارية فارهةٌ ، وغلام فارِهٌ : إذا كانا مَلِيحَي الوَجْه والجميع فُرْه ، ويقال بَرْذَنٌ فارِهٌ ، وحمارٌ فارِهٌ ، إذا كانا سَيورَيْن ، ولا يقال للفَرَس العربي : فاره ولكن يقال فرسٌ جَواد ، وخُطِّيءَ عَدِيُّ بن زيد في قوله ينعتُ فرساً فقال : ( فارهاً مُتتابعاً ) .
ويقال : أفرَهَتْ فلانة ، إذا جاءت بأولادٍ فُرْهَةٍ ، أي مِلاح .
وقال الشافعي في باب ( نفقة المماليك والجواري ) : إذا كان لهنّ فَراهةٌ زِيد في كُسْوتهنّ ونفقتهِنّ ، يريد بالفَراهة الحُسن والمَلاحة .
ورَوَى أبو العباس ، عن ابن الأعرابي أنه قال : أَفْرَهَ الرجلُ : إذا اتّخذ غلاماً فارهاً . وقال : فارِهٌ وفُرْهٌ ميزانه نائب ونُوبٌ .
رفه : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه نَهى عن الإرْفاه .
قال أبو عُبَيد فُسِّر الإرْفاه أنه كثرة التدهن . قال : وهذا من وِرْدِ الإبل ، وذلك أنها إذا وَرَدَت كلَّ يوم مَتَى ما شاءت قيل : وَرَدَتْ رِفْهاً ، قال ذلك الأصمعي وأبو عُبيدة ، ويقال : قد أَرْفَهَ القومُ : إذا فَعلتْ إبلُهم ذلك ، فهم مُرْفِهون . فَشبَّه كثرة التدهن ، وإدامتَه به . قال لبيد يذكر نخلاً نابتةً على الماء :
يشْرَبن رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرَةٍ
فكلُّها كارِعٌ في الماء مُغْتَمِرُ
قال : وإذا كان الرجل في ضيق فنفَّسْتَ عنه قلتَ رفَّهْتَ عنه تَرفيهاً .
وقال أبو سعيد : الإرْفَاه : التنعُّم والدَّعَة ومُظاهرَةُ الطَّعام على الطَّعام ، واللباس على اللِّباس ، فكأنه نَهى عن التنعُّم فِعْلَ العجم ، وأَمَر بالتقشُّف ، وابتذال النفس .
رَوَى أبو عُبيد ، عن أبي عمرو ، يقال : هم في رَفاهةٍ ورَفاهيَة ورُفَهْنِيَةٍ : أي في خِصبٍ وعيشٍ واسع . وكذلك الرَّفَاغة والرُّفَغْنِيَةُ .
ورَوَى ثعلب ، عن ابن الأعرابي : أَرْفَه الرجلُ : دام على أكل النَّعيم كلَّ يوم ، وقد نُهِي عنه . قلت : كأنه أراد الإرْفاه الذي فَسَّره أبو عبيد أَنّه كَثرةُ التدهُّن . وفي ( النوادر ) : يقال : أَرْفِه عندي واسْتَرفِهْ ورَفِّهْ عندي ، واستنفه عندي وأَنفِه عندي ، ورَوِّحْ عندي ، المعنى : أقم واسْتَرحْ واستجمَّ .
والعَرَب تقول : إذا سقطت الطَّرْفَهُ قَلَّتْ في الأرض الرَّفَهَة .
قال أبو الهيثم : الرَّفَهة : الرحمة .
قال أبو ليلى : يقال : فلان رافهٌ بفلانٍ : أي راحمٌ له . ويقال : أمَا اترفَهُ فُلاناً ؟ الطَّرفة : عَيْنا الأسد : كَوكَبان ، الجبهةُ أمامهما ، وهي أربعة كواكب .
فهر : قال اللّيث : الفِهْرُ : الحَجَرُ قدرُ ما يكسر به جَوز أو يُدَقُّ به شيء ، قال : وعامة العرب تؤنث الفهر ، قال : وتَصغيرها فُهيْرة .
وقال الفراء : الفِهْر يذكَّر ويؤنَّث .
وقال الليث : قريشٌ كلهم يُنسَبون إلى وَلد فهر بن مالك بن النضر بن كِنانَةَ .
وفي حديث عليّ أنه رأى قوماً سدلوا ثيابَهم ، فقال : كأنكم اليهودُ خَرجوا من فُهرهم .
قال أبو عبيد : قوله خرجوا من فُهرهم : هو موضعُ مِدْراسهم الذي يجتمعون فيه كالعيد يصلُّون فيه . قال وهي : كلمة نبطية أو عبرانية ، أصلها بُهر فعربت بالفاء وقيل : فُهر .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : أَفهرَ الرجلُ إذا خلا مع جاريته لقضاء حاجته ومعه في البيت أُخرى من جواريه فأكْسل عن هذه : أي أوْلَجَ ولم يُنْزل ، فقام من هذه إلى الأخرى فأَنزَل معها . وقد نُهي عنه في الخبر . قال : وأَفهر : إذا كان مع جاريته والأخرى تسمع حِسَّه وقد نُهي عنه . قال : والعَرَبُ تسمي هذا : الفَهْر والوَجْس والرِّكْزَ والخَفْخَفَة .
قال : وأَفهر الرجل : إذا شهد الفهرَ ، وهو عيدُ اليهودِ . وأَفهر : إذا شهد مِدْرَاسَ اليهود .
وأَفهر بعيرُه : إذا أَبْدَع فأُبْدِع به .
وأَفهرَ : إذا اجتمع لحمُه زِيَماً زيماً وتكتَّل فكان مُعَجَّراً ، وهو أقبح السِّمَن .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نَهى عن الفَهَر ، وقد فسره ابن الأعرابي ، وقال غيره : هو من التفهير ، وهو أن يُحضِر الفَرَس ؛ فيعتريه انقطاعٌ في الجَرْي من كلال أو غيره ، وكأنه مأخوذٌ من الإفهار ، وهو الإكسال عن الجماع .
قال ابن دُرِيد : ناقة فَيْهَرَةٌ : أي صُلْبةٌ ، في بعض اللغات .

### Türkçe

ه ر ف
**هرف** ، **فهر** ، **فره** ، **رفه** ، **رهف** : kullanımdadır.

**هرف** : Leys dedi: **الهَرْفُ**: bir şeye hayranlıktan doğan sayıklamaya benzer (hâl)dir. Denir ki: O, falan kimse hakkında bütün gündüzünü **هرفا** olarak **يَهرِف** eder.
Dedi: Ve bazı yırtıcı hayvanlar için de denir: sesinin çokluğundan dolayı **يَهرِف**.
Hadiste: bir topluluğun geldiği, bir arkadaşları hakkında **يهَرِفون** oldukları ve şöyle dedikleri: “Ey Allah’ın Resûlü, falan gibi birini görmedik; yürüdük mü ancak o okumada olurdu, konakladık mı ancak o namazda olurdu.”
Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü: **يَهرِفون به**: onu övüyorlar ve onu anmada sözü uzatıyorlar (mübalağa ediyorlar). Bundan denir: Bir adam hakkında **هَرَفْتُ**; **أَهرِف** **هَرْفاً**. Ve bir meselde denir: (**لاَ تَهْرِف قبلَ أن تَعرِف**) “Bilmeden önce **تَهْرِف** etme.”
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **هَرَفَ**: sayıkladığı ve onun benzerini kustuğu zaman.
Dedi: Ve **الهَرْف**: tanımaksızın adamı övmektir.

**رهف** : Leys dedi: **الرَّهْف** ince olan şeyin kaynağıdır; o, latif ve dakiktir. Fiil: **رَهُفَ** **يَرْهُف** **رَهافةً**; pek az kullanılır, ancak **مُرْهَفاً** olarak. Ve “kılıcı **أرْهَفْتُ**”: onu incelttiğim zaman. Ve **سهمٌ مُرهَف**; ve **رجل مُرْهَف الجسم**: ince (dakik)tir.
Hadiste: Âmir b. et-Tufeyl’in Resûlullah’a ( صلى الله عليه وسلم ) geldiği ve **مُرهَف البَدَن** olduğu (geçer). Yani bedeni latif, ince olan. Denir: **رُهِف**; o hâlde o **مَرْهوف**tur. En çok denilen: **مُرهَف الجسم**. Ve denir: **سيفٌ مُرهَف** ve **رَهِيف**; ve onu **رَهَفْتَهُ** ve **أَرهفتُه**.

**فره** : Leys dedi: İnsan **فَرُهَ** eder; **يَفرُه** **فَراهةً**; o hâlde o, **فارهٌ**dur; **الفَراهةَ** ve **الفراهِيَة**si açık (belli)dir.
Allah, aziz ve celîl, dedi: (**وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتاً فَارِهِينَ**) (الشُّعَرَاء : 149).
Ferrâ dedi: manası “maharetli”dir. Dedi: Kim onu (**فَرِهين**) okursa, manası “azgın, şımarık”tır. Ebû’l-Heysem dedi: Kim onu (**فَرِهين**) okursa, onun tefsiri “azgın, şımarık”tır. Dedi: Arapların كلامında **الفَرِح** (حاء ile) “azgın, şımarık”tır. Denir: “**لا تَفرَح**” yani “azgınlık etme.” Allah, aziz ve celîl, dedi: (**لَهُ قَوْمُهُ لاَ تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لاَ**) (القَصَص : 76); buradaki **الهاء** sanki **الحاء**ın yerini tutmuş gibidir.
Dedim: Benî Ukayl’den bedevîleri şöyle derken işittim: **جارية فارهةٌ** ve **غلام فارِهٌ**: ikisi de yüzce güzel oldukları zaman. Çoğulu **فُرْه**. Ve denir: **بَرْذَنٌ فارِهٌ** ve **حمارٌ فارِهٌ**: ikisi de yürüyüşlü (iyi giden) oldukları zaman. Arap atına **فاره** denmez; fakat **فرسٌ جَواد** denir. Adî b. Zeyd, bir atı nitelediği sözünde hata etti; şöyle dedi: (**فارهاً مُتتابعاً**).
Ve denir: **أفرَهَتْ** falanca kadın; **فُرْهَةٍ** çocuklar getirdiği zaman; yani güzel.
Şâfiî, (kölelerin ve câriyelerin nafakası) babında dedi: Onlarda **فَراهةٌ** olursa, onların giyimine ve nafakasına artırılır; **الفَراهة** ile güzelliği ve alımlılığı kasteder.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: O dedi: Adam **أَفْرَهَ** eder: **فارهاً** bir oğlan edinirse. Dedi: **فارِهٌ** ve **فُرْهٌ** vezni **نائب** ve **نُوبٌ**dur.

**رفه** : Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: **الإرْفاه**tan nehyetti.
Ebû Ubeyd dedi: **الإرْفاه** “yağlanmanın çokluğu” diye tefsir edildi. Dedi: Bu, develerin suya geliş virdindendir; çünkü onlar her gün, ne zaman isterlerse suya geldiklerinde “**وَرَدَتْ رِفْهاً**” denir. Bunu Asma‘î ve Ebû Ubeyde söyledi. Ve denir: Kavim **أَرْفَهَ** etti: develeri bunu yaptığı zaman; onlar **مُرْفِهون**dur. Yağlanmanın çokluğunu ve onun sürdürülmesini buna benzetti. Lebîd, su üzerinde bitmiş hurmaları anarak dedi:
يشْرَبن رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرَةٍ
فكلُّها كارِعٌ في الماء مُغْتَمِرُ
Dedi: Adam darlık içinde olur da sen ondan sıkıntıyı giderirsen, “ondan **رفَّهْتَ**; **تَرفيهاً**” dersin.
Ebû Saîd dedi: **الإرْفَاه**: nimet içinde yaşama, rahatlık; yemeği yemeğin üstüne, elbiseyi elbisenin üstüne yığmadır. Sanki Acemlerin yaptığı gibi nimet içinde yaşamayı nehyetti ve zühdü, nefsi hor kullanmayı emretti.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan rivayet etti: Denir: Onlar **رَفاهةٍ** ve **رَفاهيَة** ve **رُفَهْنِيَةٍ** içindedir: yani bolluk ve geniş geçim içindedir. Aynı şekilde **الرَّفَاغة** ve **الرُّفَغْنِيَةُ**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: Adam **أَرْفَه** etti: her gün nimet yemeği yemeye devam ettiği zaman; ondan nehyedilmiştir. Dedim: Sanki Ebû Ubeyd’in “yağlanmanın çokluğu” diye tefsir ettiği **الإرْفاه**ı kastetti. **( النوادر )**’de: Denir: “Yanımda **أَرْفِه** et ve **اسْتَرفِهْ** et; yanımda **رَفِّهْ** et; yanımda **استنفه** et ve yanımda **أَنفِه** et; yanımda **رَوِّحْ** et.” Mana: kal ve dinlen ve ferahla.
Araplar der: **الطَّرْفَهُ** düştüğü zaman, yerde **الرَّفَهَة** azaldı.
Ebû’l-Heysem dedi: **الرَّفَهة**: rahmettir.
Ebû Leylâ dedi: Denir: Falan, falana **رافهٌ**dur: yani ona merhamet edendir. Ve denir: “Falanı **اترفَهُ** etmedi mi?” **الطَّرفة**: aslanın iki gözü; iki yıldızdır. **الجبهةُ** onların önündedir; o, dört yıldızdır.

**فهر** : Leys dedi: **الفِهْرُ**: ceviz kırılan yahut bir şey dövülen kadar (büyüklükte) taş. Dedi: Arapların çoğu **الفهر**i müennes yapar. Dedi: Onun küçültmesi **فُهيْرة**dir.
Ferrâ dedi: **الفِهْر** müzekker de yapılır, müennes de yapılır.
Leys dedi: Kureyş’in hepsi, Kinâne b. en-Nadr b. Mâlik b. Fihr’in evladına nisbet edilir.
Ali’nin hadisinde: Bir kavmi elbiselerini salmış gördü; dedi: Sanki siz Yahudilersiniz; **فُهرهم**lerinden çıkmışlar.
Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü “**خرجوا من فُهرهم**”: onların içinde toplandıkları, bayram gibi, içinde namaz kıldıkları dershanelerinin yeridir. Dedi: Bu, Nabatîce yahut İbranîce bir kelimedir; aslı **بُهر** idi; **الفاء** ile Arapçalaştırıldı ve **فُهر** denildi.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أَفهرَ** etti: câriyesiyle ihtiyacını gidermek için yalnız kaldığında ve evde diğer câriyelerinden bir başkası da varken, bundan (**هذه**) tembelleşirse; yani soktu da boşalmadı; sonra bundan kalkıp ötekine geçti ve onunla boşaldı. Haberde bundan nehyedilmiştir. Dedi: Ve **أَفهر**: câriyesiyle iken öteki onun sesini işittiği zaman; bundan da nehyedilmiştir. Dedi: Araplar buna **الفَهْر** ve **الوَجْس** ve **الرِّكْزَ** ve **الخَفْخَفَة** adını verir.
Dedi: Adam **أَفهر** etti: **الفهر**e şahit olduğu zaman; o, Yahudilerin bayramıdır. Ve **أَفهر**: Yahudilerin **مِدْرَاس**ına şahit olduğu zaman.
Ve devesi **أَفهر** etti: yorulup kaldığı zaman; onunla (yolculuk) bırakıldı.
Ve **أَفهرَ**: eti parça parça (**زِيَماً زيماً**) toplandığı, yığılıp topaklandığı zaman; böylece **مُعَجَّراً** olur; bu, şişmanlığın en çirkinidir.
Hadiste: Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) **الفَهَر**den nehyettiği (geçer). İbnü’l-A‘râbî onu tefsir etti. Başkası dedi: O, **التفهير**dendir; o da atı hazır bulundurmandır; böylece ona koşuda, yorgunluktan yahut başkasından bir kesilme arız olur. Sanki **الإفهار**dan alınmıştır; o da cinsel ilişkide tembellik etmektir.
İbn Düreyd dedi: **ناقة فَيْهَرَةٌ**: yani serttir; bazı lehçelerde.
