# رهق (ر-ه-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Bira gibi hafif sarımtırak içkidir

- Harfler: ر - ه - ق
- Kur'an'da: 10 geçiş · 10 ayet · 8 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَرْهَقُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%8E%D9%82%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | تَفْعَلُهُمْ | Onları sarar | 2 | 2 | [68:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/68:43.md) |
| [رَهَقًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/siga/%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8E%D9%82%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Üstüne gelmek | 2 | 2 | [72:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/72:6.md) |
| [تَرْهَقُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%8E%D9%82%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | تَفْعَلُهَا | Onu sarar | 1 | 1 | [80:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/80:41.md) |
| [تُرْهِقْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%90%D9%82%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | تُفْعِلْنِي | Beni sardırma | 1 | 1 | [18:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/18:73.md) |
| [سَأُرْهِقُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A3%D9%8F%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%90%D9%82%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | سَأُفْعِلُهُ | Onu sardıracağım | 1 | 1 | [74:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/74:17.md) |
| [وَتَرْهَقُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%8E%D9%82%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَتَفْعَلُهُمْ | Ve onları sarar | 1 | 1 | [10:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/10:27.md) |
| [يَرْهَقُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%8E%D9%82%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Sarar | 1 | 1 | [10:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/10:26.md) |
| [يُرْهِقَهُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%90%D9%82%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | يُفْعِلَهُمَا | İkisini sardırır | 1 | 1 | [18:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/18:80.md) |

## Mücavir kökler — 44 mücavir (63 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 32 · Zeyl etek denektir
2. [قتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Moloz demektir
3. [خشع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
4. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Zade : Azık demektir
5. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Yüz demektir
6. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
7. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
8. [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
9. [صعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bayır, yokuş yer demektir
10. [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zorluk
11. [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kulp, bağ demektir
12. [غلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ğulam, Genç, delikanlı demektir
13. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
14. [عوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Uvvez, hayvanın yetişemeyeceği yerdeki otluk yerin ve…
15. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Örter
16. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Bahçe demektir
17. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kesinlikle keseceğim
18. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çadırın kurulduğu yer demektir
19. [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Taşkınlaştıran
20. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
21. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kazandı
22. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rical ayak demektir
23. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
24. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
25. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
26. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bab kapı demektir
27. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
28. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
29. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Süllem” merdiven demektir
30. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
31. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
32. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
33. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İşiten
34. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ateş demektir
35. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
36. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
37. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
38. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
39. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
40. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
41. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Zalimler
42. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
43. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Yemm” durgun akan su demektir
44. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hufre, çukur demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رهق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md), [لحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82.md), [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin diğerine hızla yaklaşıp üzerine binmesi, onu bürüyüp sarması ve baskı altına alması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın iradesini, yüzünü veya konumunu kaçınılmaz biçimde kuşatan zillet, zulüm, günah veya ağır yük baskısı |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemde sınırların aşılması, dışsal ya da gayrimeşru bir gücün meşru alanı örtüp baskılamasıyla doğan sapma ve haksızlık |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir günah veya soyut bir kötülük sayıp, içerdiği ani yaklaşma, üstünü örtme, bürüme ve zorlayıcı baskı dinamiklerini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ره | Bir varlığın üzerine düşen, onu geren, saran ya da hareketsiz kılan incelme, baskı ve kuşatma hali; nitekim [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) kökünde içsel korku ve çekinme gerilimi, [رهط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7.md) kökünde insanı çevreleyen yakın küme baskısı, [رهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86.md) kökünde bir hakkın karşılığı olarak alıkonup bağlanma, [رهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%88.md) kökünde ise açılma ve duraksama durumları görülür. | ق | Boğazın gerisinden çıkan ve sert tutulum bildiren kaf harfi, bürüme ve kuşatma hareketine ansızın yetişme, ezici bir ağırlıkla üstüne çökme, zillet veya zulümle boyun eğdirme sertliğini eklemiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Bir sürecin tepe noktasından başlaması, yukarıdan yönelme ve hedef varlığın başını, yüzünü veya bütünü alması |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Ansızın belirme, soluksuz bırakacak biçimde açığa çıkma ve hissedilir bir etki alanı yayma |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Kuşatarak çevreleme, çember içine alma, kaçış deliğini kapatıp sıkıştırma |
| رهق | Tepe noktasından ansızın belirip etrafı çepeçevre sararak baskı altına alma | Yukarıdan veya hemen arkadan gelen bir kuvvetin hedefi hızla yakalaması, yüzünü ya da benliğini tamamen örterek kaçışı imkânsız kılması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir atlının ya da yürüyenin arkadakine yetişip neredeyse üstüne binmesi, av köpeklerinin avı sıkıştırıp sarması ve geniş adımlı devenin yürürken yolu hızla tüketip binicisini bürürcesine yakalaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ şiirinde konukların ve yolcuların ateşini sarıp sığındığı cömert kişiyi şu mısra ile anar: ومرهق النيران يحمد في ال / لأواء غير ملعن القدر |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde vaktin daralıp diğer namaz vaktinin önceki vakti bürüyecek kadar yaklaşması hali أرهق القوم الصلاة şeklinde; ayrıca ergenlik çağına yaklaşan çocuk için غلام مراهق nitelemesi kullanılmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça رهق kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen, üzerine çökme, yaklaşıp sarma ve bunaltma hareketini temsil eden bir yapı arz eder. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan ر-ه-ق kök ses birleşimi yerine, anlam alanı bakımından sıkıştırma, ezme ve üzerine yürüme hareketini karşılayan ר-ה-ב (rahab: gururla üstün gelme, üzerine baskı kurma) ve fonetik olarak akraba kökler üzerinden izler görülür. Süryanicede ise ruhun bunalması, acele ve hiddetle bir şeyin üzerine varılması durumlarıyla semantik kesişimler mevcuttur. Arapçada kök, somut düzlemde fiziksel bir yetişme, yaklaşma ve bürüme (غشيان الشيء الشيء بقهر) manasını korumuş; buradan ahlaki ve hukuki alana geçerek aklın hafifliği, sefihlik, haddi aşma, zulüm ve başkasına güç yetirilemeyecek bir yük bindirme anlamlarına evrilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin diğerine bürüyüp saracak kadar yaklaşması ve üzerine çökmesi | Avın yakalanması, devenin yolu katetmesi ve vaktin sıkışması somut kökünden, yüzü karartı kaplamasına ve insana ağır sorumluluk yüklenmesine geçilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רהב ve Süryanice rehṭ/rhb kök kümeleriyle kavramsal yakınlık | Üzerine atılma, korku salma, acelecilik ve bunaltıcı baskı kurma dinamiklerinde semantik paralellik görülür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü konsonant dizilişinde güvenilir kökteş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رهق | Anlamlı | Bürümek, yetişmek, baskılamak | Bir nesnenin diğerine hızla yetişip üstünü sarması, zillet ya da zulümle kuşatması | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| رقه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel sayılmıştır. |
| [هرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D9%82.md) | Anlamlı | Dökmek, akıtmak | Suyun veya kanın hızla boşaltılması, dökülüp akıtılması | Kur'an'da geçmez; Arapçada أراق / [هرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D9%82.md) biçimindedir. |
| [هقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%82%D8%B1.md) | Anlamlı | Aşırı uyku hali, gevşeme | İnsanın üzerine ağırlık çökmesi, derin uyku ve zayıflık | Kur'an'da geçmez; üstüne çökme boyutuyla uzak bağ taşır. |
| [قره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%87.md) | Anlamlı | Toplanmak, saf olmak | Suyun havuzda toplanması veya saf su hali | Kur'an'da geçmez; Tahdîb'de müsta'mel kaydedilmiştir. |
| [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) | Anlamlı | Zorla boyun eğdirmek, galebe çalmak | Bir varlığı üstün bir güçle bastırıp iradesini kırmak | Kur'an'da geçer; hedef kökle baskı ve üstünlük bağlamında zihinsel ortaklık taşır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رهق | Merkez | Kuşatıcı baskı ve bürüme | Bir gücün hızla yaklaşarak hedefi tamamen kaplaması ve kaçışsız kılması | Zillet, zulüm veya altından kalkılamaz ağır bir yükün çökmesi |
| [غشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) | Komşu | Örtmek, kaplamak | [غشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) genel bir örtme ve bürümeyi bildirirken, رهق içinde zorlayıcı hız, zillet ve ezici bir baskı unsuru barındırır. | Varlığın üstünü görünmez kılacak şekilde seren örtü |
| [لحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82.md) | Komşu | Yetişmek, erişmek | [لحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82.md) sadece arkadan gelip menzile kavuşmayı anlatırken, رهق yetişmekle kalmayıp hedefin üzerine binmeyi ifade eder. | Mesafeyi kapatıp aynı noktaya varma hali |
| [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md) | Komşu | Suya batırmak, boğmak | [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md) sıvı bir ortamda dibe çekme ve boğma iken, رهق dıştan sarıp nefes aldırmaz kılma baskısıdır. | Yoğun bir kütlenin altında kalarak kaybolma |
| [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) | Zıt | Açmak, örtüyü kaldırmak | رهق hedefin üzerini zillet veya dumanla kapatırken, [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) üzerindeki örtüyü bütünüyle sıyırıp açığa çıkarır. | Gizli veya sarılı olanı görünür ve serbest kılma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رهق | Bürüyüp sarmak, baskılamak, ağır yük yüklemek | Hem fiziksel yaklaşma ve kaplamayı hem ahlaki ve hukuki haddi aşma baskısını içerir. | Kesin |
| Latince | obruere, premere, oppressio | Üzerine çöküp ezmek, örtmek, bunaltmak | obruere bir şeyin üstünü kapatıp ezmeyi tam karşılarken, zilletin yüze yapışması nüansını kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to overwhelm, to oppress, to overtake | Üstünü kaplamak, ezmek, ansızın yetişmek | to overwhelm kuşatıcı baskıyı, to oppress zulüm ve ağır yük yönünü karşılar; kökün ilk fiziksel temas nüansı eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | überwältigen, bedrücken, überdecken | Boyun eğdirmek, bunaltmak, üzerini örtmek | überwältigen güç yetirilemez baskıyı, bedrücken içsel ezilmeyi verir; Arapçadaki yüzü saran duman/is imgesini tam taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | accabler, oppresser, envahir | Ağır yük altında ezmek, bunaltmak, istila etmek | accabler taşınamaz ağırlığı ve zilleti iyi aktarır; kökün hızlı yaklaşma ve yetişme hareketini tam içermez. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَرْهَقُهُمْ / تَرْهَقُهَا / يَرْهَقُ | Yüzü bürüyen zillet, karanlık ve keder | Kıyamet gününde inkârcıların ve suçluların yüzlerini saran aşağılanma ve kararma sahneleri (Yûnus [10:26](https://lisan.digital/tr/ayet/10:26.md), [10:27](https://lisan.digital/tr/ayet/10:27.md); Kalem [68:43](https://lisan.digital/tr/ayet/68:43.md); Meâric [70:44](https://lisan.digital/tr/ayet/70:44.md); Abese [80:41](https://lisan.digital/tr/ayet/80:41.md)). |
| تُرْهِقْنِي | Ağır yük yüklemek, zora koşmak | Mûsâ ile sâlih kul kıssasında yapılması güç, tahammül sınırını aşan talep ve muaheze bağlamı (Kehf [18:73](https://lisan.digital/tr/ayet/18:73.md)). |
| يُرْهِقَهُمَا | Sürüklemek, zorla bulaştırmak | Çocuğun ana babasını azgınlık ve inkâra sürüklemesi, onları baskı altına alması endişesi (Kehf [18:80](https://lisan.digital/tr/ayet/18:80.md)). |
| سَأُرْهِقُهُ | Cezaya çarptırmak, sarp yokuşa sürmek | İnatçı inkârcıya takdir edilen altından kalkılamaz, zorlayıcı azap süreci (Müddessir [74:17](https://lisan.digital/tr/ayet/74:17.md)). |
| رَهَقًا | Azgınlık, zulüm, kibir ve haddi aşma | İnsanların cinlere sığınarak onların şımarıklık ve sapkınlığını artırması (Cin [72:6](https://lisan.digital/tr/ayet/72:6.md)). |
| رَهَقًا | Haksız baskı, eksiltme ve mağduriyet | İman edenin maruz kalmayacağı hak ihlali ve üzerine haksızca çökülecek zillet (Cin [72:13](https://lisan.digital/tr/ayet/72:13.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cezanın mahiyeti | Kıyamet günü inkârcıların yüzünü bürüyecek olan zilletin fiziksel bir kararma mı yoksa manevi bir mahcubiyet ve rüsvaylık mı olduğu tartışması. | İnsanın benliğini kaçınılmaz biçimde kuşatan ontolojik ve ahlaki yenilgi. |
| Fıkıh | Vakit ve mükellefiyet sınırları | Namazın vaktini diğer namaz vaktine kadar geciktirme (إرهاق الصلاة) ve mükellefe takatinin üzerinde yük yüklenmesi meselesi. | Bir görevin sınırını aşındırıp diğer sınıra taşması ve tahammül sınırını aşan sorumluluk. |
| Tefsir | Kıssa ve eskatoloji tahlili | Kehf suresindeki yolculukta Mûsâ'nın maruz kaldığı zorluklar ile Cin suresindeki ins-cin ilişkisinde üretilen sapma ve cüretin tahlili. | Haddi aşma, haddini bilmeme ve zayıfın güçlü karşısında ezilmesi veya şımartılması. |
| Hadis | Ahlak ve sütre fıkhı | Namaz kılanın sütreye yakın durması (فَلْيُرْهِقْهُ) emri ile ahmaklık, kabalık ve hadsizliği niteleyen rüfekâ uyarıları. | Mesafe bırakmaksızın yaklaşma ve fıtrî ölçüleri yitirerek hadsizleşme. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve ibadet dengesi | Takatin üstünde mükellefiyet ve manevi lekelenme | Sınırı koruma | Dinde kulun güç yetiremeyeceği yükün altına sokulmaması (lâ tūrhiqnî) ve günahın benliği bürümesine engel olunması. | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve had bilinci | Hadsizlik, acelecilik ve aklî sefihlik (نَوْك) | İlmi disiplini koruma | Bilgiye dayanmaksızın hüküm vermekten, cüretkâr cehaletten ve kavramsal sınırları ihlal etmekten sakınma. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç kullanımı | Zorbalık, baskı ve istibdat | Meşruiyeti denetleme | İktidarın tebaaya taşınamaz yükler yüklemesi, muhaliflerini zillet örtüsüyle sindirmesi ve hukuk dışı tahakküm kurması. | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşme ve borç ilişkileri | Aşırı ifa güçlüğü, tekel baskısı ve hak gasbı | Adil mübadeleyi sağlama | Borçlunun ödeme gücünün üzerinde ezilmesi (baḫs ve rehak tezadı) veya piyasa aktörlerine altından kalkamayacakları maliyetler yüklenmesi. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk sınırının aşılması ve sönümleme katsayısı (Damping / Critical Overload) | Bir sistemin taşıma kapasitesinin üzerine çıkan harici bir kuvvetin (aşırı yük), sistemin dengesini bozup tüm yüzeyini kararsız hale getirmesi ve serbest hareket alanını sıfırlaması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yabancılaşma ve ezici yapısal şiddet (Structural Oppression) | Bireyin iradesini ve meşru alanını çepeçevre kuşatan toplumsal, kurumsal veya psikolojik baskının, kişide kaçışsız bir zillet ve çaresizlik duygusu üretmesi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir günah işleme veya sıradan bir ahlaki ayıp derekesine indirgemek; kelimenin ergenlik psikolojisi (mürâheka) üzerinden sadece cinsel dürtü karmaşasıyla sınırlandırılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | رهق Kur'an'da bir varlığın meşru alanını gaspeden, onu çepeçevre sarıp boğan dışsal baskıyı; adaletsizliğin ürettiği zilleti ve altından kalkılamaz sorumlulukları ifade eden kapsamlı bir tahakküm kavramıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki zillet sahnelerinin (terhekuha kataratün) ve Kehf suresindeki adli-kaderi müdahalelerin sadece rastlantısal olaylar sanılması; zulüm ve haksız yük bindirme mekanizmasının kavramsal derinliğinin ıskalanması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisindeki ezilme, mahcubiyet ve zillet duygusunu nasıl fiziksel bir bürünme (örtü/is) metaforuyla somutlaştırdığını gösterir; adalet ile zulüm arasındaki farkı yük ve sınır kavramı üzerinden açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mahşer sahnelerindeki psikolojik ve fiziki durum tasvirlerinde (Yûnus, Kalem, Meâric, Abese) ve sınırları zorlayan insan ilişkilerinin anlatıldığı kıssalarda (Kehf ve Müddessir). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsana isabet eden zilletin ve azabın keyfi bir dış müdahale değil, haddi aşmanın, kibir ve başkasına tahakküm etmenin doğal bir sonucu olarak kişinin kendi üzerine çökmesi olduğunu fark ettirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir atlının arkadan yetişip hedefin üstüne binmesi, avın kıskaca alınması ve yüzeyin duman, toz ya da yapışkan bir örtüyle tamamen sarılması.
- Soyut anlam: Bir gücün fıtrî ve hukuki sınırları ihlal ederek meşru alanı örtmesi, hedefe taşınamaz yük yükleyerek onu zillet, bunalım ve çaresizliğe mahkûm etmesi.
- Sistematik karşılık: Sisteme kapasitesinin üzerinde uygulanan harici basıncın, sınır toleranslarını yok ederek bütün yapıyı felç etmesi ve tahakküm altına alması.
- LaTeX modeli: $$R = \lim_{\delta \to 0} \left( \frac{F_{\text{ext}} - C_{\text{cap}}}{\delta} \right) \cdot \Theta(F_{\text{ext}} - C_{\text{cap}})$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R$ bürüme ve ezici yükü temsil eder. $F_{\text{ext}}$ sisteme dışarıdan uygulanan harici baskı ve zorlamadır. $C_{\text{cap}}$ hedefin taşıma ve tahammül kapasitesidir. $\Theta$ basamak fonksiyonu olup, dış baskı kapasiteyi aştığında devreye girer. $\delta$ mesafenin kapanmasını ve baskının sıfır mesafeden doğrudan temasla yüzeyi bürüyüşünü simgeler.

## Geçtiği ayetler (10 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Yunus 10:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/10:26.md) — يَرْهَقُ

لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنَى وَزِيَادَةٌ وَلَا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلَا ذِلَّةٌ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Güzel davrananlara daha güzeli ve fazlası var. Onların yüzleri ne kararır ne de zilletten kızarır. Onlar cennetin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

### [Yunus 10:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/10:27.md) — وَتَرْهَقُهُمْ

وَالَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئَاتِ جَزَاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِهَا وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ مَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ كَأَنَّمَا أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِمًا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Kötülükleri kazananlara; kötülükleri kadar ceza verilir. Onların yüzlerini zillet bürür. Allah’a karşı onları savunacak kimse yoktur. Yüzleri, geceden de kara bir parçayla örtülmüş gibidir. İşte bunlar da ateşin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

### [Kehf 18:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/18:73.md) — تُرْهِقْنِي

قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا

Meal (IK): Unuttuğum şeyden dolayı bana çıkışma, gücümün yetmediği şeyden beni sorumlu tutma, dedi.

### [Kehf 18:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/18:80.md) — يُرْهِقَهُمَا

وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا

Meal (IK): Oğlana gelince; onun anası babası inanmış kimselerdi. Çocuğun onları azdırıp küfre sürüklemesinden korkmuştuk.

### [Kalem 68:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/68:43.md) — تَرْهَقُهُمْ

خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَقَدْ كَانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَهُمْ سَالِمُونَ

Meal (IK): Gözleri dönmüş olarak, yğzlerini zillet bürür. Halbuki kendileri sapa* sağlam oldukları vakit secdeye çağırılmışlardı.

### [Mearic 70:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/70:44.md) — تَرْهَقُهُمْ

خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ذَلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي كَانُوا يُوعَدُونَ

Meal (IK): Gözleri dönmüş, yüzlerini zillet bürümüş olarak. İşte bu; onlara vaad olunan gündür.

### [Cin 72:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/72:6.md) — رَهَقًا

وَأَنَّهُ كَانَ رِجَالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزَادُوهُمْ رَهَقًا

Meal (IK): Doğrusu insanlardan bazı kimseler; cinnlerden bir takım kimselere sığınırlardı da onların azgınlıklarını artırırlardı.

### [Cin 72:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/72:13.md) — رَهَقًا

وَأَنَّا لَمَّا سَمِعْنَا الْهُدَى آمَنَّا بِهِ فَمَنْ يُؤْمِنْ بِرَبِّهِ فَلَا يَخَافُ بَخْسًا وَلَا رَهَقًا

Meal (IK): Doğrusu biz, hidayeti işittiğimizde ona inandık. Kim Rabbına iman ederse; o, ecrinin eksiltilmesinden ve kendisine haksızlık edilmesinden korkmaz.

### [Müddessir 74:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/74:17.md) — سَأُرْهِقُهُ

سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا

Meal (IK): Ben; onu sarp bir yokuşa sardıracağım.

### [Abese 80:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/ayet/80:41.md) — تَرْهَقُهَا

تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ

Meal (IK): Bir karanlık bürümüştür.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Bira gibi hafif sarımtırak içkidir. Hafif sarhoşluk, düşüncesizlik anlamlarında kullanılmıştır.
Sarıktır. Sarmak anlamında yokuşa çıkarken virajlar dolanarak çıkıldığı için sarma anlamı kazanmıştır. Yapışkan maddenin bez yüzeyine yapışması anlamına da gelmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والقاف والراء معهما
هر ق، ق ه ر، ر ه ق، ق ره
هرق:
هراقتِ السَّحابةُ ماءها تُهَريقُ فهي مُهَرِيقةٌ، والماءُ مُهَراقٌ. الهاءُ مفتوحةٌ في كلّه، لأنْها بدلٌ من همزة أراق، وهَرَقْتُ مثل أَرَقْتُ. ومن قال: أهراقَ فقد أخطأ في القياس. ويقال: مطرٌ مُهَرَ وْرِقٌ، ودمعٌ مُهَرَ وْرِقٌ.
ويُقال للغضبان: هَرِقْ على جَمْرِك، أي: آصبُبْ على غَضَبِك ما تُطْفِئُهُ به. قال رؤبة:
هَرِقْ على جَمْرِك أو تَبيّنِ
أي: تَثَبَّتْ.
والمُهْرَقُ: الصّحيفة البيضاء يُكْتَب فيها، ويجمع مَهاريقَ.
والمُهْرَقُ: الصّحراءُ الملساءُ، وجمعه: مهاريق.
قهر:
اللهُ القاهرُ القهّارُ. يُقالُ: أخذهم قَهْراً، أي: من غير رضاهم، والقَهْرُ: الغَلَبة، والأخذ من فوق.
والقَهْقَرُ: الحَجَر. قال:
جئنا على كلِّ كُمَيْتٍ هَيْكـلِ		أخْضرَ كالقهْقَرِ أو كالأحْيَلِ
رهق:
الرَّهَقُ: جهلٌ في الإنسان، وخفّةٌ في عقله. يقال: به رَهَقٌ، ولم أسمع منه فعلاً. ورجلٌ مُرَهَّقٌ: موصوف بالرَّهَقِ. قال:
إنّ في شُكْرِ صالحينا لَمـا يَدْ		حَضُ قَوْلَ المُرَهَّقِ المَوْصوم
ورَهِقَ فلانٌ فلاناً إذا تَبِعَهُ فقَرُب أن يلْحَقَهُ. ورَهِقَ أيضاً: غَشِيَ. قال الله عزّ وجلّ: "ولا يَرْهَقُ وَجَوهَهُمْ قَتَرٌ ولا ذِلَّةٌ".
والرَّهَقُ: غِشْيانُ الشّيء. تقول: رَهِقَهُ ما يَكْرَهُ، أي: غَشِيَهُ ذلك.
والرَّهَقُ: الكَذِب. قال: الكُمَيْت:
حَلَفَتْ يميناً غيرَ ما رَهَقٍ		باللهِ ربِّ محّمدٍ وبِـلالِ
والرَّهَقُ: العَظَمَةُ، وهو قوله: "فزادوهم رَهَقاً" والرَّهَقُ: الظلُّم، وهو قوله: "فلا يخاف بَخْسا ولا رَهَقا" والرَّهَقُ: العيب. قال كعب بن زهير:
ما فيه قولٌ ولا عيبٌ يُقالُ له		عند الرّهان سليمٌ جنّبَ الرَّهَقا
وتقول: أرهقناهم الخيلَ فهم مُرْهَقُونَ.
وأَرْهَقْتُهم أمراً صَعْباً إذا حملتهم عليه. وقول الله عزّ وجلّ: "سأُرْهِقُهُ صَعودا"، يُقال: جبل في النّار يُكَلِّفُ اللهُ الكُفّارَ صُعودَه.
والمُراهِقُ: الغُلامُ الّذي قاربَ الحُلُم.
ورجلٌ مُرَهَّقٌ: إذا كان يُظَنُّ به السُّوء.
ورجل مُرَهَّقٌ أيضاً، أي: يَنزِلُ به الضّيِفان، يأتونه وقد أَرْهَقَ اللّيلُ.
وأَرْهَقْنا الصَّلاةَ، أي: استأخرنا عنها.
قره:
القَرَهُ في الجسَدِ كالقَلَح في الأسنان، وهو الوسَخُ. والنَّعْتُ: أَقْرَهُ وقَرْهاُء ومُتَقَرِّهٌ.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **القاف** ve **الراء** onlarla birlikte
**هرق**، **قهر**، **رهق**، **قره**

**هرق**:
Bulut suyunu döktü: **هراقتِ السَّحابةُ ماءها تُهَريقُ**; o hâlde o **مُهَرِيقةٌ**’dır; su da **مُهَراقٌ**’dır. **الهاء** bunların hepsinde fethalıdır; çünkü o, **أراق**’ın hemzesinin bedelidir; ve **هَرَقْتُ** tıpkı **أَرَقْتُ** gibidir. Kim: **أهراقَ** derse kıyasta hata etmiştir. Ve denilir: **مطرٌ مُهَرَ وْرِقٌ**; ve **دمعٌ مُهَرَ وْرِقٌ**.
Ve öfkeliye denilir: **هَرِقْ على جَمْرِك**, yani: öfkenin üzerine onu söndüreceğin şeyi dök. Rü’be dedi ki:
**هَرِقْ على جَمْرِك أو تَبيّنِ**
yani: sağlamca dur.
Ve **المُهْرَقُ**: içine yazı yazılan beyaz sahifedir; **مَهاريقَ** diye çoğul yapılır.
Ve **المُهْرَقُ**: düz çöldür; çoğulu: **مهاريق**.

**قهر**:
Allah **القاهرُ**’dır, **القهّارُ**’dır. Denilir: onları **قَهْراً** aldı; yani: rızaları olmaksızın. Ve **القَهْرُ**: galebe ve üstten alma(dır).
Ve **القَهْقَرُ**: taştır. Dedi ki:
**جئنا على كلِّ كُمَيْتٍ هَيْكـلِ		أخْضرَ كالقهْقَرِ أو كالأحْيَلِ**

**رهق**:
**الرَّهَقُ**: insanda cehalet ve aklında hafifliktir. Denilir: onda **رَهَقٌ** var; ondan bir fiil işitmedim. Ve **مُرَهَّقٌ** adam: **الرَّهَقِ** ile vasıflanmış. Dedi ki:
**إنّ في شُكْرِ صالحينا لَمـا يَدْ		حَضُ قَوْلَ المُرَهَّقِ المَوْصوم**
Ve falan, falanı izleyip de ona yetişmeye yakın olacak kadar yaklaştığında: **رَهِقَ فلانٌ فلاناً**. Ve **رَهِقَ** ayrıca: bastı, kapladı. Allah عزّ وجلّ dedi: **"ولا يَرْهَقُ وَجَوهَهُمْ قَتَرٌ ولا ذِلَّةٌ"**.
Ve **الرَّهَقُ**: bir şeyin kaplamasıdır. Dersin ki: **رَهِقَهُ ما يَكْرَهُ**; yani: o, onu kapladı.
Ve **الرَّهَقُ**: yalandır. Dedi ki, el-Kümeyt:
**حَلَفَتْ يميناً غيرَ ما رَهَقٍ		باللهِ ربِّ محّمدٍ وبِـلالِ**
Ve **الرَّهَقُ**: azamettir; ve o, şu sözüdür: **"فزادوهم رَهَقاً"**. Ve **الرَّهَقُ**: zulümdür; ve o, şu sözüdür: **"فلا يخاف بَخْسا ولا رَهَقا"**. Ve **الرَّهَقُ**: ayıptır. Ka‘b b. Züheyr dedi ki:
**ما فيه قولٌ ولا عيبٌ يُقالُ له		عند الرّهان سليمٌ جنّبَ الرَّهَقا**
Ve dersin ki: **أرهقناهم الخيلَ**; böylece onlar **مُرْهَقُونَ**’dur.
Ve onlara zor bir işi yüklediğimde: **وأَرْهَقْتُهم أمراً صَعْباً**. Ve Allah عزّ وجلّ’ün sözü: **"سأُرْهِقُهُ صَعودا"**; denilir: ateşte bir dağdır; Allah kâfirlere onun tırmanışını yükler.
Ve **المُراهِقُ**: bulûğa yaklaşmış oğlandır.
Ve **مُرَهَّقٌ** adam: kendisinden kötülük zannedildiği zaman.
Ve **مُرَهَّقٌ** adam ayrıca, yani: misafirler ona iner; gece **أَرْهَقَ** etmişken ona gelirler.
Ve **أَرْهَقْنا الصَّلاةَ**: yani: onu geciktirdik.

**قره**:
**القَرَهُ** bedende, dişlerdeki **القَلَح** gibidir; o, kir(Dir). Sıfat: **أَقْرَهُ** ve **قَرْهاُء** ve **مُتَقَرِّهٌ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَهِقَهُ بالكسر يَرْهَقُهُ رَهَقاً، أي غشيه، من قوله تعالى: "ولا يَرْهَقُ وُجوهَهُمْ قَتَرٌ ولا ذِلَّةٌ". وفي الحديث: "إذا صلّى أحدُكم إلى الشيء، فَلْيُرْهَقْهُ" أي فَلْيَغْشَهُ ولا يبعُدْ منه. ويقال: أَرْهَقَهُ طغياناً، أي أغشاه إيَّاه. ويقال: أَرْهَقَني فلانٌ إثماً حتَّى رَهِقْتُهُ، أي حمَّلني إثماً حتّى حملته له. قال أبو زيد: أَرْهَقَهُ عُسراً، أي كلّفه إياه. يقال: لا تُرْهِقْني لا أَرْهَقَكَ الله: أي لا تُعْسِرني لا أعسَرك الله. قال الهذلي:
ولولا نحن أَرْهَقَهُ صُهَيْبٌحُسامَ الحَدِّ مَذْروباً خَشيبا
والمُرْهَقُ: الذي أُدْرِكَ لِيُقْتَلَ. قال الشاعر:
ومُرْهَقٍ سالَ إمْتاعاً بأُصْـدَتِـهِلم يَسْتَعِنْ وحَوامي الموتِ تَغْشاهُ
وقال الكميت:
تَنْدى أَكُفُّهُـمُ وفـي أبـياتـهـمثِقَةُ المُجاوِرِ والمُضافِ المُرْهَقِ
وراهَقَ الغلامُ فهو مُراهِقٌ، إذا قارب الاحتلام. وَأَرْهَقَ الصلاةَ، أي أخّرها حتَّى يدنو وقتُ الأخرى. قال الأصمعي: يقال: رجلٌ فيه رَهَقٌ، أي غِشْيان للمحارِمِ من شُرْب الخمر ونحوه. قال ابن الأحمر:
كالكَوْكَبِ الأَزْهَرِ انْشَقَّتْ دُجُنَّتُهُ		في الناس لا رَهَقٌ فيه ولا بَخَلُ
وقوله تعالى: "فَلا يَخافُ بَخْساً وَلا رَهَقاً" أي ظلماً. وقال أبو عبيدة في قوله تعالى: "فزادُوهُمْ رَهَقاً" أي سَفَهاً وطغياناً. ويقال: طلبتُ فلاناً حتَّى رَهِقْتُهُ رَهقاً، أي حتَّى دنوتُ منه فربَّما أخذَه وربَّما لم يأخذْه. وَرَهِقَ شُخوصُ فلانٍ، أي دنا وَأَزِفَ وأَفِدَ. ورجلٌ مُرَهَّقٌ، إذا كان يُظَنُّ به السُوءُ. وفي الحديث: أنَّه صلى الله عليه وسلم صلّى على امرأة تُرَهَّقُ أي تُتَّهَمُ وَتُؤْبُنُ بِشَرٍّ. ويقال أيضاً: رجلٌ مُرَهَّقٌ، إذا كان يغشاه الناس ويَنْزِلُ به الضيفانُ. قال زهيرٌ يمدح رجلاً:
وَمُرَهَّقُ النِيرانِ يُحْمَدُ في ال		لأُواءِ غيرُ مُلَعَّنِ الـقِـدْرِ
وقال ابن هَرْمَةَ: خَيْرُ الرجالِ المُرَهَّقونَ كما=خَيْرُ تِلاعِ البلادِ أَكَلَؤُها قال أبو زيد: يقال: القومُ رِهاقُ مائةٍ ورَهاقُ مائةٍ، أي زُهاء مائة ومقدار مائة. والرَيهُقانُ: الزعفرانُ.

##### Türkçe

رَهِقَهُ kesre ile **رَهِقَهُ** **يَرْهَقُهُ** **رَهَقاً**: yani onu bürüdü/kapladı; Yüce Allah’ın sözü olan: “**ولا يَرْهَقُ وُجوهَهُمْ قَتَرٌ ولا ذِلَّةٌ**” (ifadesinden). Ve hadiste: “**إذا صلّى أحدُكم إلى الشيء، فَلْيُرْهَقْهُ**” yani “onu bürüsün/kaplasın ve ondan uzaklaşmasın.” Ve denilir: **أَرْهَقَهُ** **طغياناً**: yani onu bununla bürüdü/kapladı. Ve denilir: “**أَرْهَقَني** falan kimse **إثماً** ta ki **رَهِقْتُهُ**”: yani bana bir günah yükledi, ta ki onu onun için yüklendim. Ebû Zeyd dedi: “**أَرْهَقَهُ** **عُسراً**”: yani onu ona yükledi/külfet etti. Denilir: “**لا تُرْهِقْني لا أَرْهَقَكَ الله**”: yani “bana güçlük çıkarma; Allah da sana güçlük çıkarmasın.” Hüzelî dedi:
ولولا نحن أَرْهَقَهُ صُهَيْبٌحُسامَ الحَدِّ مَذْروباً خَشيبا

Ve **المُرْهَقُ**: öldürülmek üzere yakalanıp erişilen kimsedir. Şair dedi:
ومُرْهَقٍ سالَ إمْتاعاً بأُصْـدَتِـهِلم يَسْتَعِنْ وحَوامي الموتِ تَغْشاهُ

Ve Kümeyt dedi:
تَنْدى أَكُفُّهُـمُ وفـي أبـياتـهـمثِقَةُ المُجاوِرِ والمُضافِ المُرْهَقِ

Ve **راهَقَ** oğlan, o hâlde o **مُراهِقٌ**’dur; ihtilâma yaklaşınca. Ve **أَرْهَقَ** **الصلاةَ**: yani onu geciktirdi; ta ki ötekinin vakti yaklaşsın. Asmaî dedi: denilir: “bir adam, onda **رَهَقٌ** vardır”: yani şarap içmek ve benzeri sebebiyle haramlara dalma/bürünme. İbnü’l-Ahmer dedi:
كالكَوْكَبِ الأَزْهَرِ انْشَقَّتْ دُجُنَّتُهُ		في الناس لا رَهَقٌ فيه ولا بَخَلُ

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**فَلا يَخافُ بَخْساً وَلا رَهَقاً**” yani zulüm. Ebû Ubeyde, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “**فزادُوهُمْ رَهَقاً**” yani sefihlik ve azgınlık, dedi. Ve denilir: falanı aradım, ta ki onu **رَهِقْتُهُ** **رَهقاً**: yani ona yaklaştım; bazen onu yakalar, bazen yakalamaz. Ve **رَهِقَ** falanın **شُخوصُ**: yani yaklaştı, vakti geldi, ve **أَفِدَ**. Ve bir adam **مُرَهَّقٌ**’dur; kendisi hakkında kötülük zannedilince. Ve hadiste: onun (sallallahu aleyhi ve sellem) **تُرَهَّقُ** bir kadın üzerine namaz kıldığı (vardır): yani itham edilir ve kötülükle anılır. Ve ayrıca denilir: bir adam **مُرَهَّقٌ**’dur; insanlar onu bürüyüp sarınca ve misafirler ona inince. Züheyr bir adamı överek dedi:
وَمُرَهَّقُ النِيرانِ يُحْمَدُ في ال		لأُواءِ غيرُ مُلَعَّنِ الـقِـدْرِ

Ve İbn Hırme dedi:
خَيْرُ الرجالِ المُرَهَّقونَ كما=خَيْرُ تِلاعِ البلادِ أَكَلَؤُها
Ebû Zeyd dedi: denilir: kavim **رِهاقُ مائةٍ** ve **رَهاقُ مائةٍ** (dır): yani yüze yakın ve yüz miktarı. Ve **الرَيهُقانُ**: safrandır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الهاء والقاف والراء
هرق ، هقر ، قهر ، قره ، رهق : مستعملات .
قهر : قال الليث : القَهْرُ : الغلبة والأخذ من فوق ، واللَّهُ القَاهِر القَهّار ، قَهَر خَلْقَه بقدرته وسلطانه ، فصرَّفهم على ما أراد طوعاً أو كرهاً . ويقال أُخِذ القومُ قَهْراً : إذا أُخِذوا دون رضاهم على سبيل الغلبة . ابن السّكيت : قال الطائيّ : القَهِيرَةُ : محْضٌ يُلْقَى فيه الرَّضْفُ فإذا غَلَى ذُرَّ عليه الدقيق وَسِيطَ به ثم أُكل . وقال غيره : قَهَرْنا اللحمَ نَقْهَرُه : وذلك أول ما تأخذ فيه النارُ فيسيل ماؤه ؛ قال الشاعِر :
فلمَّا أَنْ تَلَهْوَجْنَا شِوَاءً
به اللَّهَبَانُ مقْهُوراً ضَبِيحاً
يقال : ضبَحتْه النار وضَبَتْه وقَهَرَتْه : إذا غيَّرته . أبو عبيد عن الكسائيّ : أقْهَرْنَا فلاناً : وجدناه مقهوراً ؛ ومنه قول المُخَبل :
تمنَّى حُصَيْنٌ أن يَسُودَ جِذاعَه
فأَمْسى حُصَيْنٌ لو أُذلَّ وأُقْهِرا
قال أبو عبيد : ورواه الأصمعيّ : قد أَذَلَّ وأَقْهرا ؛ أي : صَارَ أصحابُه أذِلاَّء مَقْهُورين .
قال شمر : قال أبو عمرو : القَهْقَرُ : الحجر الأمْلس ، وقال أبو خيرة : القَهْقَرُ والقُهَاقِر ، وهو ما سَهَكْتَ به الشيءَ . قال : والقِهْرُ أعظم منه ؛ وقال الكميت :
وكأَنَّ خَلْفَ حِجَاجِها من رأسِها
وأَمامَ مَجْمَع أَخْدَعَيْها ، القَهْقَرَا
شمر عن أبي عبيدة قال : القهقَرُّ ، بتشديد الّراء ؛ قال الجعديّ :
بِأَخضَرَ كالقَهْقَر يَنْفُضُ رأسَه
أمامَ رِعالِ الخيلِ ، وهي تُقَرَّبُ
وأخبرني الإياديُّ عن شمر أنه قال : القهقرُ ، بالتخفيف : الطعام الكثير الذي في الأوعية منضوداً ؛ وأنشد :
بَات ابنُ أدْمَاءَ يُسَامي القَهْقَرَا
قال شمر : والقَهْقَرُ : الطعام الكثير الذي في العَيْبَة . قال : والقُهَيْقِرَانُ : دُوَيْبَّة . أبو عبيد : القَهْقَرَى : التراجع إلى الخلف ، يقال : رجع فلانٌ القَهْقَرى : إذا رجع على عقبه وقد قَهْقَرَ : إذا فعل ذلك . ابن الأنباريّ : إذا ثنيت القَهْقَرى والخَوْزَلَى تُثَنّيه بإسقاط الياء ، فقلت القهْقَرانِ والخوزَلان ، استثقالاً للياء مع التثنية ، وياء التثنية . وقد جاء في حديث رواه عكرمةُ عن ابن عباس عن عمرو ، أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( إني أُمسك بحُجَزكُمْ ، هَلُمَّ إلى النار ، وتَقَاحَمُونَ فيها تَقَاحُمَ الفَراشِ ، وتَرِدُونَ على الحوض ، ويُذْهَبَ بكم ذاتَ الشمال ، فأقول : يا ربّ ، أمَّتي فيقالُ : إنهم كانُوا يمشونَ بعدك القَهْقَرى ) . قلت : معناه : الارْتِدَادُ عمّا كانوا عليه .
هقر : ثعلب عن ابن الأعرابي : الهقَوَّرُ : الطويل الضخم الأحمر . والهُقَيْرَة . تصغير الهَقْرَة ؛ وهو : وجع من أوجاع الغنم .
قره : قال الليث : القَرَهُ في الجسد كالقَلَح في الأسنان ؛ وهو : الوسخُ . والنعت : أَقْرَهُ وقَرْهَاءُ ومُتَقَرهٌ . ثعلب عن ابن الأعرابي : قَرِه الرجل : إذا تَقَوَّب جِلْده من كثرة القُوباء .
هرق : قال الليث : هَرَاقَت السماء ماءَها ، وهي تُهَرِيق . والماء مُهَرَاق ، الهاء في ذلك متحرّكة ، لأنها ليست بأصليَّةٍ ، إنما هي بدل من همزةِ أَرَاقَ . قال : وهَرَقْتُ مثلُ أَرَقْتُ . قال ، ومَنْ قال : أَهْرَقْتُ فهو خطأ في القياس . ومَثَل للعرب تخاطب به الغضبان : هَرق على خَمْرِكَ أو تَبَيَّنْ ؛ أي : تَثَبّتْ . ومثلُ هرقت والأصل أرقت قولهم : هَرَحْتُ الدابَّة وأَرَحْتُها ؛ وَهَنَرْتُ النار وأنرتها . وأمَّا لغة من قال أَهْرَقْتُ الماء فهي بعيدة . وقال أبو زيد : الهاء فيها زائدة ، كما قالوا أَنْهأْتُ اللحم ، والأصل أَنَأْتُه بوزن أَنَعْتُه . ويقال هَرق عنّا من الظهيرة ، وأَهْرِىء عنَّا من الظهيرة ، جعل القاف مبدلة من الهمز في أهرىء . وقال بعض النحويين : إنما قالوا : هَرَاق يُهَرِيق لأن الأصل في أَرَاق يُرِيق يُؤَرْيِق ؛ لأن أفعل يُفْعِل كان في الأصل يُؤَفْعِلُ فقلبوا الهمزة التي في يُؤَرِيق هاء ، فقيل : يُهَرِيق ، ولذلك حركت الهاء . وقال الليث : يقال : مَطَر مُهَرَوْرِقٌ ودمع مُهَرَوْرِقٌ . عمرو عن أبيه : هو اليَمُّ والقَلَمَّسُ والنَوْفَلُ والمُهْرُقَانُ للبحر ، بضم الميم والرَّاء ؛ وقال ابن مقبل :
يمشي بهِ نُورُ الظبَاءِ كأنَّها
جَنَى مُهْرُقَانٍ فاضَ باللّيل سَاحِلُهْ
ومُهْرُقان معرّب أصله مَا هِي رُويان
وقال بعضهم : مُهْرُقان مُفْعُلان من هرقت ؛ لأن ماء البحر يفيض على الساحل إذا مَدّ فإذا جزر بقي الوَدَعْ . والمُهْرَقُ : الصحيفة البيضاء يكتب فيها ، معرَّبٌ أيضاً ، أصله مُهْرَه كَرَّر ، قاله الأصمعيّ فيما روى عنه أبو عبيد ؛ وأنشد :
لآلِ أَسْمَاءَ مِثْلُ المُهْرَقِ البَالِي
وقال الليث : المُهْرَقُ : الصحراء الملساء . قلت : وإنما قيل للصحراء مُهْرَقٌ تشبيهاً بالصحيفة الملساء ؛ وقال الأعشى :
ربي كريمٌ لا يكدرُ نِعْمَةً
وإذا تُنُوشِدَ في المَهَارِقِ أنشدا
أراد بالمَهَارق : الصحائف . وقال أبو زيد : يقال : هَرِيقُوا عنكم أوّلَ الليل فحمةَ الليلِ ؛ أي : انزلوا ، وهي ساعة يَشُقُّ فيها السير على الدوابّ حتى يمضي ذلك الوقت ، وهو ما بين العَشَاءين .
رهق : قال الليث : الرَّهَقُ : جهلٌ في الإنسان وخفَّةٌ في عقله ؛ تقول : به رهقٌ ، ولم أسمع منه فِعْلاً . قال : ورجلٌ مُرَهَّقٌ : موصوف بالرهق . قال : ورَهِقَ فلانٌ فلاناً : إذَا تَبِعَهُ فقَرب أن يلحَقَه . قال : والرَّهَقُ ، أيضاً : غشيان الشيءِ ، تقول : رهِقَه ما يكرَهُ ؛ أي : غشيه ذلك . قال اللَّهُ : ( وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ ) ( يُونس : 26 ) أي : لا يغشاها . أبو عبيد عن الأصمعيّ : في فلان رهَقٌ ؛ أي : يَغْشى المحارمَ . قال : وَأَرْهَقْتُ الرجل : أدْرَكْتُه ، ورهِقْتُه : غَشِيتُه . قال : والمُرَهَّقُ الذي يغشاه السُّؤالُ والضيفان . والمُرَهَّقُ ، أيضاً : المتَّهم في دِينه . وأرْهَق القوم الصلاة : إذا أخَّرُوها حتى يدنُوَ وقت الأخرى . أبو زيد : أرهَقْتُهُ عُسْراً : إذا كلَّفْتَه ذاك ، وأرهقْتُه إِثْماً حتى رهِقَه رهَقاً : أَدْرَكَه . وفي حديث أبي وائل : أنَّه صلّى على امرأةٍ كانت تُرَهَّقُ ؛ يعني : تُتَّهم وتُؤْبَنُ بشرَ ، ومنه رجل مُرَهَّق ، وفيه رَهَقٌ : إذا كان يُظَنّ به السوءُ ؛ وقال الشاعر :
كالكَوْكبِ الأزْهَرِ انشقَّتْ دُجُنَّتُه
في الناسِ ، لا رَهَقٌ فيه ولا بَخَلُ
سَلمة عن الفرّاء قال : رَهِقَنِي الرجل يرْهَقُني رَهَقاً ؛ أي : لَحِقَنِي وغَشِيني ، وأرهقْته : إذا أرهقته غيرَك . قال : والمُرْهَق : المحمولُ عليه في الأمر ما لا يطيق . وبه رَهَقٌ شديد : وهي العظمة والفساد . شمر قال ابن شميل : أَرْهَقَنِي القوم أن أصلّي ؛ أي : أَعْجَلُوني . وقال ابن الأعرابي : إنه لَرَهِقٌ نَزِلٌ ؛ أي : سريع إلى الشر ، سريع الحِدَّة ؛ وقال الكميت :
وِلاَيةُ سِلَّغْدٍ أَلَفَّ كأَنَّه
من الرَّهَقِ المَخْلُوطِ بالنُّوْكِ أَثْوَلُ
وقال الشيباني : فيه رَهَقٌ ؛ أي : خِفَّة وحدّة . وإنه لَمُرْهَقٌ ؛ أي : فيه حدّة وسفه . وقال الزَّجَّاج في قول الله : ( ُكَذِباً وَأَنَّهُ كَانَ رِجَالٌ مِّنَ الإِنسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِّنَ الْجِنِّ فَزَادوهُمْ ) ( الجنّ : 6 ) قيل كان أهْلُ الجاهليَّة إذا مرّت رُفقة منهم بوادٍ يقولون : نَعُوذُ بعزيز هذا الوادِي من مَرَدَة الجنّ ، فزادوهم رَهَقاً ؛ أي : ذِلّةً وضعفاً . قال : ويجوز واللَّهُ أعلم أنّ الإنس الذين عَاذُوا بالجنّ زادهم الجنُّ رَهَقاً ؛ أي : ذِلَّةً . وقال مجاهد في قوله : ( الْجِنِّ فَزَادوهُمْ ( قال : طُغْياناً . وقال قتادة : زَادُوهم إثْماً . وقال الكلبيّ : زادُوهم غيًّا . وأما قوله جلّ وعزّ : ( بِرَبِّهِ فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ ) ( الجنّ : 13 ) فإنّ الفرّاء قال : معناه : لا يخاف بخساً ولا ظُلماً . قلت : الرَّهَقُ ، اسمٌ من الإرهاق ، وهو : أن يُحمَلَ عليه ما لا يطيقه . وقال الليث : يقال : أرهقْنَاهم الخيلَ فهم
يُرهَقون . قال : والمُراهِقُ : الغلامُ الذي قد قارب الحُلْم . قال ابن بُزُرْج ، يقال : جارية مُراهقَةٌ وغلام مُرَاهِقٌ ، ويقال جارية رَاهِقَة وغلام رَاهِقٌ ، وذلك ابنُ العشرة وإحدى عشرة ؛ وأنشد :
وفَتَاةٍ راهِقٍ عُلقْتُها
في عَلاليَّ طِوالٍ وظُلَلْ
قال : والرَّهَقُ : الكذب ، وأنشد :
حَلَفَتْ يميناً غيرَ ما رهَقٍ
باللَّهِ رب محمّدٍ وبِلاَلِ
وفي حديث سعد : أنه كان إذا دخل مكّة مُرَاهِقاً خرج إلى عرَفَة قبل أن يطوفَ بالبيت . قوله : مراهقاً ؛ أي : ضَاقَ عليه الوقْتُ حتى يخافَ فوتَ الوقُوف بعرفةَ في وقته . ويقال : هو يَعْدُو الرَّهَق ، وهو : أن يُسرِع في عدْوه حتى يُرْهِقَ الذي يطلُبه . ويقال : القوم رُهَاقُ مائة ، ورَهاق مائة ، كقولك زُهاء مائة ، وقُراب مائة . وقال النضر : الرَّهُوق : الناقة الوَسَاعُ الجَواد التي إذا قُدْتَها رَهِقَتْك حتى تكادَ أن تطأَكَ بخفها ؛ وأنشد :
وقلت لها : أرْخِي فأَرْخَتْ برأسِها
غَشَمْشَمةٌ للقائدِينَ رَهُوقُ
وقال أبو عمرو : الرَّهَقُ : الخفّة والعربدة ؛ وأنشد في وصف كَرْمَةٍ :
لها حَلِيبٌ كأنَّ المِسْكَ خالَطَه
يَغْشَى النَّدامَى عليه الجُودُ والرَّهَقُ
أراد عصير العنب . والرَّيهَقَانُ : الزعفران ، قاله أبو عبيدة . الأصمعيّ : يقال : رَهِقَه دَيْنٌ فهو يَرْهَقُه : إذا غشيه . وإنه لعطوفٌ على المُرْهَق ؛ أي : على المدْرَك . وقد أرهَقَ فلانٌ الصلاةَ : إذا أخرَّها حتى تكاد أن تدْنُوَ من الأخرى . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : المُرهَّق : الفاسِد . والمُرَهّقُ : الكريم الجواد ؛ وقال ابن هَرمة :
خَيْرُ الرجالِ المُرَهَقّون كما
خَيْرُ تِلاَعِ البِلادِ أَوْطَؤها
وهم الذين يغشاهم الأضياف والسُّؤَّال .

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **القاف** ve **الراء**
**هرق** ، **هقر** ، **قهر** ، **قره** ، **رهق** : kullanılanlardır .

**قهر** : **الليث** dedi: **القَهْرُ**: galebe ve üstten alma; ve Allah **القَاهِر** **القَهّار**dır; yaratıklarını kudreti ve sultanıyla **قَهَر** etti, böylece onları dilediği üzere isteyerek yahut istemeyerek sevk etti. Ve denir: **أُخِذ القومُ قَهْراً**: eğer rızaları olmaksızın galebe yoluyla alındılarsa. **ابن السّكيت**: **الطائيّ** dedi: **القَهِيرَةُ**: içine **الرَّضْفُ** atılan saf (süt)tir; kaynayınca üzerine un serpilir ve onunla karıştırılır, sonra yenir. Başkası dedi: **قَهَرْنا اللحمَ نَقْهَرُه**: bu, ateşin onda ilk tuttuğu zamandır; suyu akıverir; şair dedi:
فلمَّا أَنْ تَلَهْوَجْنَا شِوَاءً
به اللَّهَبَانُ مقْهُوراً ضَبِيحاً
Denir: **ضبَحتْه** ateş ve **ضَبَتْه** ve **قَهَرَتْه**: eğer onu değiştirdiyse. **أبو عبيد**’den **الكسائيّ**’ye göre: **أقْهَرْنَا** falanı: onu mağlup edilmiş bulduk; ondan **المُخَبل**’in sözü:
تمنَّى حُصَيْنٌ أن يَسُودَ جِذاعَه
فأَمْسى حُصَيْنٌ لو أُذلَّ وأُقْهِرا
**أبو عبيد** dedi: **الأصمعيّ** onu şöyle rivayet etti: **قد أَذَلَّ وأَقْهرا**; yani: arkadaşları zelil, mağlup edilmiş kimseler oldu.

**شمر** dedi: **أبو عمرو** dedi: **القَهْقَرُ**: pürüzsüz taş; **أبو خيرة** dedi: **القَهْقَرُ** ve **القُهَاقِر**; o, onunla şeyi **سَهَكْتَ** ettiğindir. Dedi: ve **القِهْرُ** ondan daha büyüktür; ve **الكميت** dedi:
وكأَنَّ خَلْفَ حِجَاجِها من رأسِها
وأَمامَ مَجْمَع أَخْدَعَيْها ، القَهْقَرَا
**شمر**’in **أبي عبيدة**’den rivayetine göre dedi: **القهقَرُّ** ( **الراء**’ın şeddelenmesiyle); **الجعديّ** dedi:
بِأَخضَرَ كالقَهْقَر يَنْفُضُ رأسَه
أمامَ رِعالِ الخيلِ ، وهي تُقَرَّبُ
Ve bana **الإياديُّ** **شمر**’den haber verdi ki o dedi: **القهقرُ** (hafifletmeyle): kaplarda yığılmış halde bulunan çok yemektir; ve okudu:
بَات ابنُ أدْمَاءَ يُسَامي القَهْقَرَا
**شمر** dedi: ve **القَهْقَرُ**: **العَيْبَة**’deki çok yemektir. Dedi: ve **القُهَيْقِرَانُ**: küçük bir canlıdır. **أبو عبيد**: **القَهْقَرَى**: arkaya doğru geri çekilmedir; denir: falan **القَهْقَرى** döndü: eğer topuğu üzerine dönmüşse; ve **قَهْقَرَ** etti: eğer bunu yaptıysa. **ابن الأنباريّ**: **القَهْقَرى** ve **الخَوْزَلَى**’yı ikil yaptığında, **الياء**’ı düşürerek ikil yaparsın; böylece **القهْقَرانِ** ve **الخوزَلان** dersin; ikilleme ile ve ikillemenin **ياء**’ı ile birlikte **الياء**’ı ağır görerek. Ve **عكرمةُ**’nin **ابن عباس**’tan, onun da **عمرو**’dan rivayet ettiği bir hadiste geldi ki, Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: ( إني أُمسك بحُجَزكُمْ ، هَلُمَّ إلى النار ، وتَقَاحَمُونَ فيها تَقَاحُمَ الفَراشِ ، وتَرِدُونَ على الحوض ، ويُذْهَبَ بكم ذاتَ الشمال ، فأقول : يا ربّ ، أمَّتي فيقالُ : إنهم كانُوا يمشونَ بعدك القَهْقَرى ) . Dedim: manası: üzerinde bulundukları şeyden geri dönüştür.

**هقر** : **ثعلب**’ın **ابن الأعرابي**’den rivayetine göre: **الهقَوَّرُ**: uzun, iri, kırmızıdır. Ve **الهُقَيْرَة**: **الهَقْرَة**’nin küçültmesidir; o da: koyunun ağrılarından bir ağrıdır.

**قره** : **الليث** dedi: bedende **القَرَهُ**, dişlerdeki **القَلَح** gibidir; o: kir/pastır. Sıfat: **أَقْرَهُ** ve **قَرْهَاءُ** ve **مُتَقَرهٌ**. **ثعلب**’ın **ابن الأعرابي**’den rivayetine göre: adam **قَرِه** etti: eğer derisi, çok **القُوباء** sebebiyle kabarıp büküldüyse.

**هرق** : **الليث** dedi: gök, suyunu **هَرَاقَت** etti; o da **تُهَرِيق** eder. Su **مُهَرَاق**tır; bunda **الهاء** harekelidir; çünkü o aslî değildir; ancak **أَرَاقَ**’ın hemzesinden bedeldir. Dedi: ve **هَرَقْتُ** , **أَرَقْتُ** gibidir. Dedi: ve kim **أَهْرَقْتُ** derse, o kıyasta hatadır. Arapların öfkelene hitap ettikleri bir mesel: **هَرق على خَمْرِكَ أو تَبَيَّنْ**; yani: sağlamca araştır. Ve **هرقت** ile aslı **أرقت** olanın benzeri onların sözü: **هَرَحْتُ** biniti ve **أَرَحْتُها**; ve **وَهَنَرْتُ** ateşi ve **أنرتها**. Ama suyu **أَهْرَقْتُ** diyenin dili uzaktır. **أبو زيد** dedi: onda **الهاء** ziyadedir; onların **أَنْهأْتُ** eti demeleri gibi; aslı **أَنَأْتُه**’dur, **أَنَعْتُه** vezninde. Ve denir: öğle sıcağından bize karşı **هَرق** et; ve öğle sıcağından bize karşı **أَهْرِىء** et; **أهرىء**’de **القاف**’ı hemzeden bedel kıldı. Bazı nahivciler dedi: ancak **هَرَاق يُهَرِيق** dediler; çünkü **أَرَاق يُرِيق**’in aslı **يُؤَرْيِق**tir; zira **أفعل يُفْعِل** aslında **يُؤَفْعِلُ** idi; böylece **يُؤَرِيق**’teki hemzeyi **هاء**’a çevirdiler; bu yüzden **يُهَرِيق** denildi; bundan dolayı **الهاء** harekelendi. **الليث** dedi: denir: **مَطَر مُهَرَوْرِقٌ** ve gözyaşı **مُهَرَوْرِقٌ**. **عمرو**’nun babasından: deniz için **اليَمُّ** ve **القَلَمَّسُ** ve **النَوْفَلُ** ve **المُهْرُقَانُ** ( **الميم** ve **الرَّاء**’ın dammesiyle); **ابن مقبل** dedi:
يمشي بهِ نُورُ الظبَاءِ كأنَّها
جَنَى مُهْرُقَانٍ فاضَ باللّيل سَاحِلُهْ
Ve **مُهْرُقان** muarrabdır; aslı **مَا هِي رُويان**dır. Bazıları dedi: **مُهْرُقان** , **هرقت**’ten **مُفْعُلان**dır; çünkü denizin suyu med ettiğinde sahile taşar; cezir ettiğinde **الوَدَعْ** kalır. Ve **المُهْرَقُ**: içine yazı yazılan beyaz sahifedir; o da muarrabdır; aslı **مُهْرَه كَرَّر**’dir; bunu, **أبو عبيد**’in ondan rivayet ettiği üzere **الأصمعيّ** söyledi; ve okudu:
لآلِ أَسْمَاءَ مِثْلُ المُهْرَقِ البَالِي
**الليث** dedi: **المُهْرَقُ**: düz, pürüzsüz çöldür. Dedim: çöle **مُهْرَقٌ** denmesi, pürüzsüz sahifeye benzetmedendir; **الأعشى** dedi:
ربي كريمٌ لا يكدرُ نِعْمَةً
وإذا تُنُوشِدَ في المَهَارِقِ أنشدا
**المَهَارق** ile sahifeleri kastetti. **أبو زيد** dedi: denir: ilk gecenin başında, gecenin kömür karası vaktini üzerinizden **هَرِيقُوا** edin; yani: konaklayın; o, binitler üzerinde yürüyüşün zorlaştığı bir saattir; o vakit geçinceye dek; o da iki **العَشَاءين** arasındadır.

**رهق** : **الليث** dedi: **الرَّهَقُ**: insanda cehalet ve aklında hafifliktir; dersin: onda **رهقٌ** var; ondan fiil işitmedim. Dedi: ve adam **مُرَهَّقٌ**: **الرهق** ile vasıflanmış. Dedi: ve falan falanı **رَهِقَ** etti: eğer onu takip etti de ona yetişmeye yaklaştıysa. Dedi: ve **الرَّهَقُ** ayrıca: bir şeye musallat olma/örtme; dersin: ona hoşlanmadığı şey **رهِقَه** etti; yani: o şey onu kapladı. Allah dedi: ( **وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ** ) ( **يُونس : 26** ) yani: onu kaplamaz. **أبو عبيد**’in **الأصمعيّ**’den rivayetine göre: falanda **رهَقٌ** vardır; yani: haramları örter/işler. Dedi: ve adamı **أَرْهَقْتُ**: ona yetiştim; ve onu **رهِقْتُ**: onu kapladım/üstüne çöktüm. Dedi: ve **المُرَهَّقُ**: üzerine soru ve misafirler çöken kimsedir. Ve **المُرَهَّقُ** ayrıca: dininde itham edilen kimsedir. Ve kavim namazı **أرْهَق** etti: eğer onu, ötekinin vakti yaklaşıncaya dek geciktirdilerse. **أبو زيد**: onu darlıkla **أرهَقْتُهُ**: eğer ona bunu yüklediysem; ve onu günahla **أرهقْتُه** ta ki onu **رهِقَه** **رهَقاً**: ona yetişti. **أبي وائل** hadîsinde: kendisinin, **تُرَهَّقُ** edilen bir kadına namaz kıldığı; yani: itham edilir ve kötüyle anılır; bundan: **مُرَهَّق** adam; ve onda **رَهَقٌ**: eğer onda kötülük zannı varsa; şair dedi:
كالكَوْكبِ الأزْهَرِ انشقَّتْ دُجُنَّتُه
في الناسِ ، لا رَهَقٌ فيه ولا بَخَلُ
**سَلمة**’nin **الفرّاء**’dan rivayetine göre dedi: adam beni **رَهِقَنِي** eder, beni **يرْهَقُني** **رَهَقاً**; yani: bana yetişti ve beni kapladı; ve onu **أرهقْته**: eğer onu başkasına erhaq ettiysen. Dedi: ve **المُرْهَق**: işte gücünün yetmediği şeyle üzerine yüklenendir. Ve onda şiddetli **رَهَقٌ**: o, büyüklük ve bozulmadır. **شمر** dedi: **ابن شميل** dedi: kavim beni namaz kılmaya **أَرْهَقَنِي** etti; yani: beni acele ettirdiler. **ابن الأعرابي** dedi: o, elbette **لَرَهِقٌ نَزِلٌ**dür; yani: şerre hızlı, keskinliğe hızlı. **الكميت** dedi:
وِلاَيةُ سِلَّغْدٍ أَلَفَّ كأَنَّه
من الرَّهَقِ المَخْلُوطِ بالنُّوْكِ أَثْوَلُ
**الشيباني** dedi: onda **رَهَقٌ** vardır; yani: hafiflik ve keskinlik. Ve o elbette **لَمُرْهَقٌ**tur; yani: onda keskinlik ve sefihlik vardır. **الزَّجَّاج** Allah’ın sözü hakkında dedi: ( **ُكَذِباً وَأَنَّهُ كَانَ رِجَالٌ مِّنَ الإِنسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِّنَ الْجِنِّ فَزَادوهُمْ** ) ( **الجنّ : 6** ) denildi ki: cahiliye ehli, onlardan bir kafile bir vadiye uğradığında derlerdi: bu vadinin aziziyle, cinlerin azgınlarından sığınırız; böylece onlara **رَهَقاً** artırdılar; yani: zillet ve zayıflık. Dedi: ve caizdir—Allah daha iyi bilir—cinlere sığınan insanların, cinlerin onlara **رَهَقاً** artırması; yani: zillet. **مجاهد** onun sözü hakkında dedi: ( **الْجِنِّ فَزَادوهُمْ** ) dedi: azgınlık. **قتادة** dedi: onlara günah artırdılar. **الكلبيّ** dedi: onlara sapıklık artırdılar. Ama O’nun, aziz ve celil, sözü: ( **بِرَبِّهِ فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ** ) ( **الجنّ : 13** ) gelince; **الفرّاء** dedi: manası: eksiltme ve zulümden korkmaz. Dedim: **الرَّهَقُ** , **الإرهاق**’tan bir isimdir; o da: gücünün yetmediği şeyi onun üzerine yüklemektir. **الليث** dedi: denir: atları onlara **أرهقْنَاهم** ettik; böylece onlar **يُرهَقون**. Dedi: ve **المُراهِقُ**: buluğa yaklaşmış oğlandır. **ابن بُزُرْج** dedi: denir: **جارية مُراهقَةٌ** ve **غلام مُرَاهِقٌ**; ve denir: **جارية رَاهِقَة** ve **غلام رَاهِق**; bu, on ve on bir yaşındaki çocuktur; ve okudu:
وفَتَاةٍ راهِقٍ عُلقْتُها
في عَلاليَّ طِوالٍ وظُلَلْ
Dedi: ve **الرَّهَقُ**: yalandır; ve okudu:
حَلَفَتْ يميناً غيرَ ما رهَقٍ
باللَّهِ رب محمّدٍ وبِلاَلِ
**سعد** hadîsinde: Mekke’ye **مُرَاهِقاً** girdiğinde, evi tavaf etmeden önce Arafat’a çıkardı. Onun sözü: **مراهقاً**; yani: vakit ona daraldı da Arafat’ta vakfeyi vaktinde kaçırmaktan korkar. Ve denir: o, **الرَّهَق** koşusunu koşar; o: koşusunda hızlanıp, kendisini isteyen kimseyi **يُرْهِقَ** edinceye dek. Ve denir: kavim, yüzün **رُهَاقُ**’ıdır ve yüzün **رَهاق**’ıdır; senin “yüz kadar” demen gibi: **زُهاء** yüz, ve **قُراب** yüz. **النضر** dedi: **الرَّهُوق**: geniş adımlı, iyi koşan dişi devedir; onu sürdüğünde seni **رَهِقَتْ** eder de neredeyse ayağının altıyla seni çiğner; ve okudu:
وقلت لها : أرْخِي فأَرْخَتْ برأسِها
غَشَمْشَمةٌ للقائدِينَ رَهُوقُ
**أبو عمرو** dedi: **الرَّهَقُ**: hafiflik ve azgınlıktır; bir asmayı vasfederken okudu:
لها حَلِيبٌ كأنَّ المِسْكَ خالَطَه
يَغْشَى النَّدامَى عليه الجُودُ والرَّهَقُ
Üzüm suyunu kastetti. Ve **الرَّيهَقَانُ**: safrandır; bunu **أبو عبيدة** söyledi. **الأصمعيّ**: denir: ona bir borç **رَهِقَه** etti; o da onu **يَرْهَقُه**: eğer onu kapladıysa. Ve o, **المُرْهَق**’a karşı şefkatlidir; yani: yetişilene. Ve falan namazı **أرهَقَ** etti: eğer onu, ötekinin vaktine yaklaşacak kadar geciktirdiyse. **ثعلب**’ın **ابن الأعرابيّ**’den rivayetine göre: **المُرهَّق**: bozuk/ifsad olmuş. Ve **المُرَهّقُ**: kerim, cömerttir; **ابن هَرمة** dedi:
خَيْرُ الرجالِ المُرَهَقّون كما
خَيْرُ تِلاَعِ البِلادِ أَوْطَؤها
Ve onlar, misafirlerin ve dilencilerin kendilerine uğradığı kimselerdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراءِ والهاءِ وما يثلثهما)
  (رهو)  الراء والهاء والحرف المعتل أصلان، يدلُّ أحدُهما على دَعَةٍ وخَفْضٍ وسكون، والآخرُ على مكانٍ قد ينخفض ويرتفع.
  فالأوّل الرَّهْو: البحر الساكن. ويقولون: عيشٌ راهٍ، أي ساكن. ويقولون: أَرْهِ على نفسك، أي ارفُقْ بها. قال ابن الأعرابيِّ: رَها في السَّير يرهُو، إذا رفَق. ومن الباب الفرس المِرْهاءُ([1]) في السَّير، وهو مِثل المِرْخاء. ويكون ذلك سرعةً في سكونٍ من غير قلق.
  وأما المكان الذي ذكرناه فالرَّهْو: المنخفِض من الأرض، ويقال المرتفِع. واحتج قائل القول الثاني بهذا البيت:
  * يظلُّ النِّساء المرضِعاتُ برهْوَةٍ([2]) *
  قال: وذلك أنَّهنّ خوائفُ فيطلُبْن المواضعَ المرتفِعة. وبِقول الآخَر:
فجلّى كما جلَّى على رأْسِ رهوةٍ *** من الطَّير أقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أزرقُ([3])  وحكى الخَليل: الرَّهْوة: مستنقَعْ الماء، فأمّا حديث رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، حين سُئل عن غَطَفان فقال: "رَهْوَةٌ تَنْبُِعُ ماءً"، فإنه أراد الجبلَ العالي. ضرب ذلك لهم مثلاً([4]). وقد جاءَ عنه صلى الله عليه وآله وسلم أنّه قال: "أكَمَةٌ خَشْناء تنفِي النَّاسَ عنها". قال القُتَيبيّ: الرَّهوة تكون المرتفِعَ من الأرض، وتكون المنخفضَ. قال: وهو حرفٌ من الأضداد. فأمّا الرَّهاء فهي المَفازة المستوية قَلَّما تخلو من سَراب.
  ومما شذّ عن البابين الرَّهْو: ضربٌ من الطّير. والرَّهو: نعت سَوءٍ للمرأة. وجاءت الخيل رهْواً، أي متتابعة.
  (رهأ)  الراء والهاء والهمزة لا تكون إلاّ بدَخيل([5])، وهي الرَّهْيأَة، وذلك يدلُّ على قلَّة اعتدالٍ في الشيء. فالرَّهْيأة: أن يكون أحد عِدْلي الحِمل أثْقَل من الآخَر. رَهْيَأْتَ حِمْلك؛ ورهيَأْتَ أمرك، إذا لم تقوِّمْه. والرَّهيأة: العجْز والتّوانِي. ويقال ترهْيأَ في أمرِه، إذا همَّ به ثُمَّ أمسَكَ عنه. ومنه الرَّهيأة: أنْ تَغرورِقَ العينانِ. وتَرَهْيَأت السّحابةُ، إِذا تمخَّضَتْ للمطر.
  (رهب)  الراء والهاء والباء أصلان: أحدهما يدلُّ على خوفٍ، والآخَر على دِقّة وخِفَّة.
  فالأوَّل الرَّهْبة: تقول رهِبْت الشيءَ رُهْباً ورَهَباً ورَهْبَة. والترهُّب: التعبُّد. ومن الباب الإِرهاب، وهو قَدْع الإِبل من الحوض وذِيادُها.
  والأصل الآخر: الرَّهْب: الناقة المهزولة. والرِّهاب: الرِّقاق من النِّصال؛ واحدها رَهْبٌ. والرَّهاب: عظمٌ في الصَّدر مشرفٌ على البَطن مثلُ اللِّسان.
  (رهج)  الراء والهاء والجيم أُصَيلٌ يدلُّ على إِثارة غبارٍ وشبهِه. فالرَّهَج: الغُبار.
  (رهد)  الراء والهاء والدال أُصَيلٌ يدل على نَعْمةٍ، وهي الرَّهادة. ويقال هي رَهيدة([6])، أي رَخْصة. فأمَّا ابن دريد فقد ذكر ما يقارب هذا القياس، قال: يقال* رَهَدْتُ الشّيءَ رَهْداً، إذا سحَقْتَه سَحْقاً شديداً([7]). قال: والرَّهيدة: بُرٌّ يُدقُّ ويصَبُّ عليه اللَّبَن.
  (رهز)  الراء والهاء والزاء كلمة تدلُّ على الرّهْز، وهو التحرُّك.
  (رهس)  الراء والهاء والسين أصلان: أحدهما الامتلاء والكثرة، والآخَر الوطء.
  فالأول قولهم: ارتهَسَ الوادي: امتلأ. وارتهَسَ الجرادُ: ركِب بعضُه بعضاً.
  والأصل الآخر: الرَّهْس: الوطء. ومنه الرجُل الرَّهْوَس([8]): الأكول.
  (رهش)  الراء والهاء والشين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتحرُّك. فالارتهاش: أن تصطدم يدُ الدابة في مَشْيِه فتعقِر رواهِشَه، وهي عصَب باطن الذِّراع. قال الخليل: والارتهاش ضربٌ من الطَّعْن في عَرْض. قال:
أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نصرَكُمْ *** أخذْتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا([9]) قال: وارتهاشُه: تحريك يدَيه. ومن الباب رجل رُهْشُوشٌ: حَيٌّ([10]) كريم كأَنه يهتزّ ويرتاح للكرم والخير. ومن الباب المرتَهِشة، وهي القوس التي إذا رُمِيَ عنها اهتزَّتْ فضرب وترُها أبْهَرَها. والرَّهيس: التي يُصيب وترُها طائفَها. ومن الباب ناقةٌ رُهشوشٌ: غزيرة.
  (رهص)  الراء والهاء والصاد أصلٌ يدلُّ على ضَغْط وعصر وثَباتٍ. فالرَّهْص، فيما رواه الخليل: شِدّة العَصْر. والرَّهَص: أن يُصيب حجرٌ حافراً أو مَنْسِماً فيدوَى باطِنُه. يقال رَهَصه الحجر يرهَصُه، من الرَّهصَة. ودابَّةٌ رهيص: مرهوصة. والرَّواهص من الحجارة: التي ترهَصُ الدوابَّ إذا وطِئَتْها، واحدتها راهصة. قال الأعشى:
فعَضَّ حَديد الأرْضِ إن كنتَ ساخطاً *** بفيك وأحجارَ الكُلابِ الرَّوَاهصا([11])  وكان "الأسد الرَّهيص" من فُرْسان العرب([12]). والمَرْهَص: موضع الرَّهْصة. وقال:
  * على جبالٍ ترهَص المَرَاهصا([13]) *
  والرِّهْص: أَسفلُ عِرْقٍ في الحائط. ويَرْهَصُ([14]) الحائط بما يقيمه.
  والمَرَاهص: المراتب، يقال مَرهَصةٌ ومراهص، كقولك مرتَبة ومراتب.  ويقال: كيف مرهَصَةُ فلانٍ عند الملك، أي منزلتُه. قال:
رمى بِكَ في أُخراهُم تَركُكَ العُلَى *** وفُضِّلَ أقوامٌ عليك مَرَاهِصا([15])  (رهط)  الراء والهاء والطاء أصلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ في النّاسِ وغيرِهم. فالرَّهط: العِصابة من ثلاثةٍ إلى عَشرة. قال الخليل: ما دون السَّبعة إلى الثلاثةِ نفرٌ. وتخفيف الرَّهط أحسن من تثقيله([16]). قال والترهيط: دَهْوَرةُ اللُّقْمَةِ وجَمْعُها([17]). قال:
  * يا أيُّها الآكلُ ذو التَّرهِيط([18]) *
  والرَّاهطاء: جُحْرٌ من جِحْرة اليَربوع بين النّافقاء والقاصعاء، يَخْبَأُ فيه أولادَه. وقال: والرِّهاط: أديمٌ يُقطَع كقَدْر ما بين الحُجْزة إلى الرُّكْبة، ثم يُشقَّق كأمثال الشُّرُك، تلبَسه الجارية. قال:
بِضربٍ تَسْقُطُ الهاماتُ منه *** وطعنٍ مثلِ تعْطيط الرِّهاطِ([19])  والواحد رَهْطٌ([20]). وَقال:
متى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو *** كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ([21])  قال الخليل: والرِّهاط واحدٌ، والجمع أرهطة. قال: ويجوز في العشيرة أن تقول هؤلاء رَهْطك وأرْهُطُك، كلُّ ذلك جميعٌ، وهم رجال عشيرتك. وقال:
يا بُؤْسَ للحربِ التي *** وضعَتْ أراهِط فاستراحُوا([22])أي أراحتْهم من الدُّنيا بالقَتْل. ويقال لِراهِطاء اليَربوع رُهَطَةٌ أيضاً.
  (رهق)  الراء والهاء والقاف أصلان متقاربان: فأحدهما غِشيان الشّيءِ الشيءَ، والآخر العَجلة والتأخير([23]).
  فأمَّا الأوّل فقولُهم: رَهِقَه الأمرُ: غَشِيَه. والرَّهُوق من النُّوق: الجوادُ الوَسَاعُ التي تَرْهَقُك إِذا مددتَها، أي تغشاك لسَعَة خَطْوها. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ﴾ [يونس 26]. والمرَاهِق: الغلام الذي دَانَى الحُلُم. ورجلٌ مُرَهَّق: تنزل به* الضِّيفَانُ. وأرهق القومُ الصّلاةَ: أخَّروها حتى يدنُوَ وقتُ الصّلاةِ الأُخرى. والرَّهَق: العَجَلة والظُّلم. قال الله تعالى: ﴿فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ رَهَقاً([24])﴾[الجن 13]. والرَّهَق: عجلةٌ في كذب وعَيب. قال:
  * سليم جنب الرّهَقا([25]) *
  (رهك)  الراء والهاء والكاف أصل يدل على استرخاء. فالرَّهْوَك([26]): السَّمين من الجِداء والظِّباء([27]). والتَّرَهْوُك: التحرُّك في رَخاوة. ويقولون: رهَكْت الشَّيءَ، إذا سَحَقْتَه.
  (رهل)  الراء والهاء واللام كلمةٌ تدلُّ على استرخاء. فالرَّهَل: الاسترخاء من سِمَن. يقال فرسٌ رهِلُ الصَّدْر.
أنشدنا أبو الحسن القَطَّان، قال أنشدنا علي بن عبد العزيز، عن أبي عبيدٍ، عن الفرّاء:
فتىً قُدَّ قَدَّ السّيفِ لا متآزِفٌ *** ولا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبَآدِلُه([28])  (رهم)  الراء والهاء والميم يدلُّ على خِصْبٍ ونَدىً. فالرِّهْمَة: المَطْرة الصَّغيرةُ القَطْر؛ والجمعُ رِهَمٌ ورِهام. وروضة مَرْهُومَةٌ. وأَرْهَمَتِ السّماء: أتت بالرِّهام. ونزلنا بفلانٍ فكُنّا في أرهَمِ جانِبَيه، أي أخصبهما.
  (رهن)  الراء والهاء والنون أصلٌ يدل على ثباتِ شيءٍ يُمسَك بحقٍّ أو غيره. من ذلك الرَّهْن: الشيءُ يُرْهَن. تقول رهَنْت الشيءَ رهْناً؛ ولا يقال أرهَنْتُ. والشيء الرَّاهن: الثابت الدائم. ورَهَن لك الشيءُ: أقام. وأرهنْتُه لك: أقمتُه. وقال أبو زيد: أرْهَنْتُ في السِّلعة إرهاناً: غالَيْتُ فيها. وَهو من الغَلاء خاصَّة. قال:
  * عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ([29]) *
  وعبارة أبي عُبيدٍ في هذا عبارة شاذّة. لكنّ ابن السكّيت وغيره قالوا: أُرْهِنَتْ أُسْلِفَتْ. وهذا هو الصَّحيح. قالوا كلُّهُم: أرهَنْتُ ولَدي إرهاناً: أخْطَرْتُهُمْ([30]). فأمّا تسميتهم المهزُولَ من الناس [و] الإبلِ راهناً، فهو من الباب؛ لأنَّهم جعلوه كأنّه من هُزاله يثبُت مكانَه لا يتحرَّك. قال:
إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ *** هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ([31])  يقال منه رَهَنَ رُهوناً.
---------------------------------------------------------------
([1]) بدلها في القاموس: "المرهاة". واقتصر في اللسان على "مره" من أرهى.
([2]) البيت في اللسان (رهو) بدون نسبة. وهو لبشر بن أبي خازم، من قصيدة في المفضليات.
2: 129-133). وعجزه: * تفزع من خوف الجبان قلوبها *
([3]) البيت لذي الرمة في ديوانه 400 واللسان (رها، قنا). ورواية الديوان واللسان: "نظرت كما جلى".
([4]) وفسر "رهوة" في الحديث أيضاً بأنه جبل معين.
([5]) كذا. ولعل في الكلام بعده سقطا.
([6]) في الأصل: "رهدة"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([7]) بعده في الجمهرة (2: 259): "زعموا مثل الرهك سواء".
([8]) الرهوس، كجرول. ذكر في القاموس ولم يذكر في اللسان.
([9]) البيت في المخصص (6: 67) واللسان (رهش).
([10]) في الأصل: "حتى"، صوابه في اللسان
([11]) ديوان الأعشى 110 واللسان (رهص).
([12]) اسمه جبار بن عمرو بن عميرة، شاعر جاهلي. انظر الاشتقاق 231.
([13]) في الأصل: "الرواهصا".
([14]) في المجمل واللسان: "ورهصت".
([15]) البيت للأعشى في ديوانه 109 واللسان (رهص).
([16]) أي من أن يقال "رهط" بفتح الهاء.
([17]) الدهورة: التكبير. وفي الأصل: "هورة اللقمة"، صوابه من اللسان.
([18]) البيت في اللسان (رهط).
([19]) أنشده في اللسان (رهط، عطط). ونسبه في الموضع الأخير إلى المتنخل الهذلي. وقصيدة المتنخل في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين ص 89 ونسخة الشنقيطي من الهذليين 48. وروايته فيهما: * بضرب في الجماجم ذي فروغ *
([20]) في الأصل: "رهطة"، صوابه من اللسان والقاموس.
([21]) البيت لأبي المثلم الهذلي، كما في اللسان (رهط). وقصيدته في شرح السكري للهذليين 51.
([22]) البيت أول أبيات لسعد بن مالك بن ضبيعة. انظر الحماسة (1: 192).
([23]) في الأصل: "في التأخير".
([24]) من الآية 13 في سورة الجن.
([25]) لم أهتد إلى مرجع لتحقيق هذا.
([26]) ذكرت في القاموس ولم تذكر في اللسان.
([27]) بعد هذا الكلمة في الأصل: "والترهوك السمين"، وهي عبارة مقحمة أخذت مما بعدها وما قبلها.
([28]) البيت للعجير السلولي، أو زينب أخت يزيد بن الطثرية، كما في اللسان (أزف، بأدل، رهل).
([29]) صدره كما في اللسان (رهن): * يطوي ابن سلمى بها من راكب بعدا *
    أو: *ظلت تجوب بها البلدان ناجية *
([30]) أي جعلت لهم خطراً يستبقون إليه.
([31]) البيتان في اللسان (رهن)، وقد سبق أولهما في (خل 156) من هذا الجزء.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراءِ** ve **الهاءِ** ve ikisini üçleyen şeyler)

  (رهو)  **الراء** ve **الهاء** ve illetli harf iki asıldır; bunlardan biri rahatlığa, alçaklığa ve sükûna delâlet eder; diğeri ise alçalabilen ve yükselebilen bir mekâna.
  Birincisi **الرَّهْو**: durgun denizdir. Ve derler: **عيشٌ راهٍ**; yani sakin. Ve derler: **أَرْهِ على نفسك**; yani ona yumuşak davran. İbnü’l-A‘râbî dedi: **رَها** yolculukta **يرهُو**; yumuşak davrandığı zaman. Ve bu bâbdandır: yürüyüşte **الفرس المِرْهاءُ**; o, **المِرْخاء** gibidir. Ve bu, bir huzursuzluk olmaksızın bir sükûn içinde sürat olur.
  Bizim zikrettiğimiz mekâna gelince: **الرَّهْو**: yerin alçak olanıdır; ve yüksek olan denir. İkinci sözün sahibinin bu beyitle delil getirdi:
  * **يظلُّ النِّساء المرضِعاتُ برهْوَةٍ** *
  Dedi: Bu, onların korkmuş olmaları sebebiyledir; böylece yüksek yerleri ararlar. Ve başkasının sözüyle:
فجلّى كما جلَّى على رأْسِ رهوةٍ *** من الطَّير أقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أزرقُ  Ve el-Halîl nakletti: **الرَّهْوة**: su birikintisidir; fakat Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم’in hadisi: Gatafân hakkında sorulduğunda şöyle dedi: "**رَهْوَةٌ تَنْبُِعُ ماءً**"; o, yüksek dağı kastetti. Bunu onlara bir misal olarak vurdu. Ve ondan صلى الله عليه وآله وسلم geldiğine göre o şöyle dedi: "**أكَمَةٌ خَشْناء تنفِي النَّاسَ عنها**". el-Kuteybî dedi: **الرَّهوة** yerin yüksek olanı olur, ve alçak olanı olur. Dedi: O, zıtlar harflerinden bir harftir. Ama **الرَّهاء** ise düz çöldür; nadiren seraptan boş kalır.
  Ve iki bâbdan şâz olan şeylerden: **الرَّهْو**: kuşlardan bir türdür. Ve **الرَّهو**: kadın için kötü bir sıfattır. Ve atlar **رهْواً** geldi; yani peş peşe.

  (رهأ)  **الراء** ve **الهاء** ve **الهمزة** ancak dâhil (yabancı) ile olur; o da **الرَّهْيأَة**’dir; bu, şeyde az bir itidale delâlet eder. Öyleyse **الرَّهْيأة**: yükün iki denklerinden birinin ötekinden daha ağır olmasıdır. **رَهْيَأْتَ حِمْلك**; ve **رهيَأْتَ أمرك**; onu doğrultmadığın zaman. Ve **الرَّهيأة**: âcizlik ve gevşekliktir. Ve denir: **ترهْيأَ في أمرِه**; ona niyet edip sonra ondan el çektiği zaman. Ve ondandır **الرَّهيأة**: iki gözün dolup yaşarması. Ve bulut **تَرَهْيَأت**; yağmur için sancılandığı zaman.

  (رهب)  **الراء** ve **الهاء** ve **الباء** iki asıldır: biri korkuya delâlet eder, diğeri inceliğe ve hafifliğe.
  Birincisi **الرَّهْبة**: dersin **رهِبْت** şeyi **رُهْباً** ve **رَهَباً** ve **رَهْبَة**. Ve **الترهُّب**: ibadete kapanmadır. Ve bâbdandır **الإِرهاب**; o, develeri havuzdan men etmek ve onları uzaklaştırmaktır.
  Diğer asıl: **الرَّهْب**: zayıflamış dişi devedir. Ve **الرِّهاب**: ok uçlarının ince olanlarıdır; tekili **رَهْب**’dir. Ve **الرَّهاب**: göğüste karın üzerine çıkıntı yapan, dil gibi bir kemiktir.

  (رهج)  **الراء** ve **الهاء** ve **الجيم** bir asıldır; toz kaldırmaya ve benzerine delâlet eder. Öyleyse **الرَّهَج**: tozdur.

  (رهد)  **الراء** ve **الهاء** ve **الدال** bir asıldır; bir yumuşaklığa delâlet eder; o da **الرَّهادة**’dir. Ve denir: o **رَهيدة**’dir; yani ucuz. Ama İbn Düreyd bu kıyasa yakın olanı zikretti; dedi: denir: **رَهَدْتُ الشّيءَ رَهْداً**; onu şiddetli bir ezmeyle ezdiğin zaman. Dedi: ve **الرَّهيدة**: dövülüp üzerine süt dökülen buğdaydır.

  (رهز)  **الراء** ve **الهاء** ve **الزاء** bir kelimedir; **الرّهْز**’e delâlet eder; o da hareket etmektir.

  (رهس)  **الراء** ve **الهاء** ve **السين** iki asıldır: biri doluluk ve çokluk, diğeri çiğneme.
  Birincisi onların sözü: **ارتهَسَ الوادي**: doldu. Ve **ارتهَسَ الجرادُ**: bir kısmı bir kısmının üstüne bindi.
  Diğer asıl: **الرَّهْس**: çiğnemedir. Ve ondandır **الرجُل الرَّهْوَس**: obur.

  (رهش)  **الراء** ve **الهاء** ve **الشين** bir asıldır; çalkantıya ve harekete delâlet eder. Öyleyse **الارتهاش**: hayvanın yürüyüşünde elinin çarpışması ve **رواهِشَه**’ini yaralamasıdır; onlar, önkolun içindeki sinirlerdir. el-Halîl dedi: ve **الارتهاش** enlemesine bir tür saplamadır. Dedi:
أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نصرَكُمْ *** أخذْتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا  Dedi: ve onun **ارتهاشُه**’u: iki elini hareket ettirmesidir. Ve bâbdandır: **رجل رُهْشُوشٌ**: diri, cömert; sanki cömertliğe ve hayra titrer ve rahatlar. Ve bâbdandır **المرتَهِشة**; o, kendisinden atıldığında titreyen, böylece kirişi onun **أبْهَرَها**’sını vuran yaydır. Ve **الرَّهيس**: kirişi onun **طائفَها**’sına isabet eden (yay)dır. Ve bâbdandır: **ناقةٌ رُهشوشٌ**: bol sütlü.

  (رهص)  **الراء** ve **الهاء** ve **الصاد** bir asıldır; basınca, sıkmaya ve sebat etmeye delâlet eder. Öyleyse **الرَّهْص** el-Halîl’in rivayet ettiğine göre: sıkmanın şiddetidir. Ve **الرَّهَص**: bir taşın bir toynağa yahut bir nâla isabet edip içinin acımasıdır. Denir: taş onu **رَهَصه**; onu **يرهَصُه**; **الرَّهصَة**’den. Ve **دابَّةٌ رهيص**: **مرهوصة**. Ve taşlardan **الرَّواهص**: hayvanlar onları çiğnediğinde hayvanları **ترهَصُ** edenlerdir; tekili **راهصة**. el-A‘şâ dedi:
فعَضَّ حَديد الأرْضِ إن كنتَ ساخطاً *** بفيك وأحجارَ الكُلابِ الرَّوَاهصا  Ve "**الأسد الرَّهيص**" Arap süvarilerindendi. Ve **المَرْهَص**: **الرَّهْصة**’nın yeridir. Ve dedi:
  * على جبالٍ ترهَص المَرَاهصا *
  Ve **الرِّهْص**: duvardaki bir damarın en altıdır. Ve duvar onu ayakta tutan şeyle **يَرْهَصُ**.
  Ve **المَرَاهص**: mertebelerdir; denir **مَرهَصةٌ** ve **مراهص**; senin **مرتَبة** ve **مراتب** demen gibi. Ve denir: melikin yanında falanın **مرهَصَةُ**’si nasıldır; yani onun menzilesi. Dedi:
رمى بِكَ في أُخراهُم تَركُكَ العُلَى *** وفُضِّلَ أقوامٌ عليك مَرَاهِصا

  (رهط)  **الراء** ve **الهاء** ve **الطاء** bir asıldır; insanlarda ve başkalarında toplanmaya delâlet eder. Öyleyse **الرَّهط**: üçten ona kadar olan topluluktur. el-Halîl dedi: yediden aşağı üçe kadar **نفر**’dir. Ve **الرَّهط**’ın hafifletilmesi, ağırlaştırılmasından daha güzeldir. Dedi: ve **الترهيط**: lokmanın yuvarlanması ve toplanmasıdır. Dedi:
  * يا أيُّها الآكلُ ذو التَّرهِيط *
  Ve **الرَّاهطاء**: yerbu‘un yuvalarından bir yuva; **النّافقاء** ile **القاصعاء** arasındadır; yavrularını onda saklar. Ve dedi: ve **الرِّهاط**: bel ile diz arasındaki miktar kadar kesilen, sonra kayışlar gibi şerit şerit yarılan deridir; cariye onu giyer. Dedi:
بِضربٍ تَسْقُطُ الهاماتُ منه *** وطعنٍ مثلِ تعْطيط الرِّهاطِ  Tekili **رَهْط**’tur. Ve dedi:
متى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو *** كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ
el-Halîl dedi: ve **الرِّهاط** tektir; çoğulu **أرهطة**’dır. Dedi: ve aşirette “bunlar senin **رَهْطك**’ın ve **أرْهُطُك**’undur” demen câizdir; bunların hepsi topluluktur; onlar senin aşiretinin erkekleridir. Ve dedi:
يا بُؤْسَ للحربِ التي *** وضعَتْ أراهِط فاستراحُوا
yani onları öldürmekle dünyadan rahat ettirdi. Ve yerbu‘un **راهِطاء**’sına **رُهَطَةٌ** da denir.

  (رهق)  **الراء** ve **الهاء** ve **القاف** birbirine yakın iki asıldır: bunlardan biri şeyin şeyi kaplamasıdır; diğeri acele ve geciktirmedir.
  Birincisine gelince: onların sözü: **رَهِقَه الأمرُ**: onu kapladı. Ve develerden **الرَّهُوق**: iyi, geniş adımlı olan; onu uzattığında seni **تَرْهَقُك**; yani adımının genişliği sebebiyle seni kaplar. Allah جلّ ثناؤه dedi: ﴿**وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ**﴾ [Yûnus 26]. Ve **المرَاهِق**: bulûğa yaklaşmış oğlandır. Ve **رجلٌ مُرَهَّق**: ona misafirler iner. Ve kavim namazı **أرهق** etti: onu, diğer namazın vakti yaklaşıncaya kadar geciktirdiler. Ve **الرَّهَق**: acele ve zulümdür. Allah تعالى dedi: ﴿**فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ رَهَقاً**﴾[Cin 13]. Ve **الرَّهَق**: yalan ve ayıpta bir aceledir. Dedi:
  * سليم جنب الرّهَقا *

  (رهك)  **الراء** ve **الهاء** ve **الكاف** bir asıldır; gevşemeye delâlet eder. Öyleyse **الرَّهْوَك**: oğlaklardan ve ceylanlardan semiz olan. Ve **التَّرَهْوُك**: bir gevşeklik içinde hareket etmektir. Ve derler: **رهَكْت الشَّيءَ**; onu ezdiğin zaman.

  (رهل)  **الراء** ve **الهاء** ve **اللام** gevşemeye delâlet eden bir kelimedir. Öyleyse **الرَّهَل**: semizlikten olan gevşemedir. Denir: **فرسٌ رهِلُ الصَّدْر**.
Bize Ebü’l-Hasen el-Kattân okuttu; dedi: bize Ali b. Abdülazîz okuttu; Ebû Ubeyd’den, el-Ferrâ’dan:
فتىً قُدَّ قَدَّ السّيفِ لا متآزِفٌ *** ولا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبَآدِلُه

  (رهم)  **الراء** ve **الهاء** ve **الميم** berekete ve neme delâlet eder. Öyleyse **الرِّهْمَة**: damlası küçük olan küçük yağmurdur; çoğulu **رِهَمٌ** ve **رِهام**. Ve **روضة مَرْهُومَةٌ**. Ve gök **أَرْهَمَت**: **الرِّهام** getirdi. Ve falanın yanında indik; böylece onun iki yanının **أرهَمِ**’inde olduk; yani ikisinin daha bereketlisinde.

  (رهن)  **الراء** ve **الهاء** ve **النون** bir asıldır; bir hakk ile yahut başkasıyla tutulan bir şeyin sabitliğine delâlet eder. Bundan: **الرَّهْن**: rehin edilen şey. Dersin: **رهَنْت** şeyi **رهْناً**; ve **أرهَنْتُ** denmez. Ve **الشيء الرَّاهن**: sabit, devamlı olandır. Ve **رَهَن لك الشيءُ**: durdu. Ve **أرهنْتُه لك**: onu durdurdum. Ebû Zeyd dedi: **أرْهَنْتُ في السِّلعة إرهاناً**: onda pahalıya gittim. Ve o, özellikle pahalılıktandır. Dedi:
  * عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ *
Ve Ebû Ubeyd’in bu husustaki ibaresi şâz bir ibaredir. Lâkin İbnü’s-Sikkît ve başkaları dediler: **أُرْهِنَتْ**: peşin verildi. Ve bu doğrudur. Dediler, hepsi: **أرهَنْتُ ولَدي إرهاناً**: onları tehlikeye attım. Ama insanların ve develerin zayıfına **راهناً** adını vermeleri, bu bâbdandır; çünkü onu, zayıflığından dolayı sanki yerinde sabit kalır, hareket etmez gibi kıldılar. Dedi:
إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ *** هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ
Bundan **رَهَنَ** fiili **رُهوناً** olarak denir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- رهقه الأمر: غشيه بقهر، يقال: رهقته وارهقته، نحو ردفته وأردفته، وبعثته وابتعثته قال: ﴿وترهقهم ذلة﴾ [يونس/27]، وقال: ﴿سأرهقه صعودا﴾ [المدثر/17]، ومنه: أرهقت الصلاة: إذا أخرتها حتى غشي وقت الأخرى.

##### Türkçe

- **رهقه** iş: onu kahır ile bürüdü/kapladı; denilir: **رهقته** ve **ارهقته**; **ردفته** ve **أردفته**, ve **بعثته** ve **ابتعثته** gibi. Dedi: ﴿وترهقهم ذلة﴾ [يونس/27], ve dedi: ﴿سأرهقه صعودا﴾ [المدثر/17]. Ve ondandır: **أرهقت الصلاة**: onu, diğerinin vakti onu kaplayıncaya kadar geciktirdiğin zaman.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ه ق
رهقـه‏:‏ دنـا منـه‏.‏
‏"‏ وإذا صلّـى أحدكـم إلـى شيء فليرهقه ‏"‏‏.‏
ورهقت الكلاب الصيد‏.‏
وأرهقناهـم الخيـل‏.‏
وصبـيّ مراهق‏:‏ مدان للحلم‏.‏
ورجل مرهق‏:‏ مضياف يرهقه الضيوف كثيراً ومرهق النار‏.‏
قال زهير‏:‏ ومرهق النيران يحمد في ال - لأواء غير ملعّن القدر وقال ابن هرمة‏:‏ خير الرجال المرهقون كما خيـر تلاع البلاد أكلؤها ومن المجاز‏:‏ رهقه الدين ورهقته الصلاة وأرهقوا الصلاة‏:‏ أخروها إلى آخر وقتها حتى تكاد تفـوت‏.‏
وقـد أتينـا البلـد فـي العصيـر المرهقـة‏.‏
وقـد أرهقكـم الليـل فأسرعـوا‏.‏
وصلـى الظهر مراهقاً‏:‏ مدانياً للفوات‏.‏
وكان سعد إذا دخل مكة مراهقاً خرج إلى عرفة قبل أن يطوف‏.‏

##### Türkçe

ر ه ق
**رهقـه**: ona yaklaştı.
"Ve sizden biri bir şeye doğru namaz kıldığı zaman, ona **فليرهقه**."
Köpekler avı **ورهقت**.
Onlara atları **وأرهقناهـم**.
**وصبـيّ مراهق**: bulûğa yaklaşan.
**ورجل مرهق**: misafirperver; misafirler onu çokça yorar; ve **مرهق النار**.
Züheyr dedi:
Ve **مرهق النيران** darlıkta övülür; kaderi lânetleyen değildir.
İbn Hirma dedi:
**خير الرجال المرهقون**; nitekim beldelerin en hayırlı otlakları, en otlu olanlarıdır.
Mecazdan: Borç ona **رهقه**; namaz ona **ورهقته**; ve **أرهقوا الصلاة**: onu vaktinin sonuna ertelediler; neredeyse geçecek (kaçacak) hâle gelinceye kadar.
Ve biz beldeye **فـي العصيـر المرهقـة** geldik.
Ve gece sizi **وقـد أرهقكـم**; öyleyse acele edin.
Öğleyi **مراهقاً** kıldı: geçmeye (kaçmaya) yaklaşan.
Ve Sa‘d, Mekke’ye **مراهقاً** girdiği zaman, tavaf etmeden önce Arafat’a çıkardı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّهَقُ: الكذب؛ وأَنشد:
حَلَفَتْ يَمِيناً غير ما رَهَقٍ
باللهِ، ربِّ محمدٍ وبِلالِ
أَبو عمرو: الرَّهَقُ الخِفّةُ والعَرْبَدةُ؛ وأَنشد في وصف كَرْمةٍ وشرابها:
لها حَلِيبٌ كأنَّ المِسْكَ خالَطَه،
يَغْشى النَّدامى عليه الجُودُ والرَّهَقُ،
أَراد عَصِيرَ العنب. والرَّهَقُ: جهل في الإِنسان وخِفَّة في عقله؛ تقول: به رَهَق. ورجل مُرَهَّقٌ: موصوف بذلك ولا فِعل له. والمُرَهَّقُ: الفاسِد. والمُرَهَّقُ: الكريم الجَوّاد. ابن الأَعرابي: إِنه لَرَهِقٌ نَزِلٌ أَي سريع إِلى الشرّ سريع الحِدَّة؛ قال الكميت:
وِلايةُ سِلَّغْدٍ أَلَفَّ كأَنَّه،
من الرَّهَقِ المَخْلُوط بالنُّوك، أَثْوَلُ
قال الشيباني: فيه رَهَق أَي حِدَّة وخِفَّة. وإِنه لَرَهِقٌ أَي فيه حدّة وسفَه. والرَّهَق: السَّفَه والنُّوكُ. وفي الحديث: حَسْبُكَ من الرَّهَق والجفاء أَن لا يُعرَفَ بيتُك؛ معناه لا تَدْعو الناسُ إِلى بيتك للطعام، أَراد بالرهَق النُّوكَ والحُمق. وفي حديث علي: أَنه وعَظ رجلاً في صُحبة رجل رَهِقٍ
أَي فيه خِفَّة وحِدَّة. يقال: رجل فيه رَهَق إِذا كان يَخِفّ إِلى الشرّ ويَغشاه، وقيل: الرَّهَقُ في الحديث الأَوّل الحُمق والجهل؛ أَراد حسبُك من هذا الخُلْق أَن يُجهل بيتُك ولا يُعرف، وذلك أَنه كان اشترى إِزاراً منه فقال للوَزّان: زِنْ وأَرْجِحْ، فقال: مَن هذا؟ فقال المسؤول: حَسْبُكَ جَهلاً أَن لا يعرف بيتك؛ قال ابن الأَثير: هكذا رواه الهروي، قال: وهو وَهِم وإنِما هو حسبك من الرَّهَق والجَفاء أَن لا تعرف نبيك أَي أَنه لما سأَل عنه حيث قال له: زِنْ وأَرجح، لم يكن يعرفه فقال له المَسؤول: حسبك جهلاً أَن لا تعرف نبيك؛ قال: على أَني رأَيته في بعض نسخ الهروي مُصْلَحاً، ولم يَذْكر فيه التعْليل والطَّعامَ والدُّعاء إِلى البيت. والرَّهَقُ: التُّهمَةُ. والمُرَهَّقُ: المُتَّهم في دِينه. والرَّهَقُ: الإِثْمُ. والرَّهْقةُ: المرأَةُ الفاجرة.
ورَهِقَ فلان فلاناً: تَبِعه فقارَب أَن يَلْحَقه. وأَرْهَقْناهم الخيْل: أَلحقْناهم إِياها. وفي التنزيل: ولا تُرْهِقْني من أَمْري عُسراً، أَي لا تُغْشني شيئاً؛ وقال أبو خِراش الهُذلي:
ولوْلا نَحْنُ، أَرْهَقَه صُهَيْبٌ
حُسامَ الحَدِّ مَطْرُوراً خَشِيبا
وروي: مذْرُوباً خَشِيبا؛ وأَرْهَقه حُساماً: بمعنى أَغْشاه إِيّاه؛ وعليه يصح المعنى. وأَرْهقَه عُسْراً أَي كَلَّفه إِياه؛ تقول: لا تُرْهِقْني لا أَرهَقك اللهُ أَي لا تُعْسِرْني لا أَعْسَرَك اللهُ؛ وأَرْهَقَه إِثماً أَو أَمراً صَعْباً حتى رَهِقه رَهَقاً، والرَّهَق: غِشْيان الشيء؛ رَهِقَه، بالكسر، يَرْهَقُه رهَقاً أَي غَشِيَه. تقول: رَهِقه ما يَكْره أَي غشيه ذلك. وأَرْهَقْت الرَّجل: أَدْركْته، ورَهِقْته: غَشِيته. وأَرْهَقه طُغْياناً أَي أَغْشاه إِيّاه، وأَرْهَقْته إِثماً حتى رَهِقه رَهَقاً: أَدركه. وأَرْهَقَني فُلان إِثماً حتى رَهِقْته أَي حَمَّلَني إِثماً حتى حَمَلته له. وفي الحديث: فإِن رَهِقَ سَيِّدَه دَيْن أَي لَزِمه أَداؤه وضُيِّقَ عليه. وحديث سعد: كان إِذا دخَل مكة مُراهِقاً خرَج إِلى عرفة قَبل أَن يَطُوف بالبيت أَي إِذا ضاق عليه الوقت بالتأْخير حتى يخاف فَوْتَ الوقوف كأَنه كان يَقْدَم يوم التَّرْوِية أَو يوم عرفةَ. الفرّاء: رَهِقَني الرَّجلُ يَرْهَقُني رَهَقاً أَي لَحِقَني وغَشِيني، وأَرْهقْته إِذا أَرْهَقْته غيرَك. يقال: أَرْهقناهم الخيل فهم مُرْهَقون. ويقال: رَهِقه دين فهو يَرْهَقُه إِذا غَشِيه. وإِنه لعَطُوبٌ على المُرْهَق أَي على المُدْرَكِ. والمُرْهَقُ: المَحْمول عليه في الأَمرِ ما لا يُطِيق. وبه رَهْقة شديدة: وهي العَظَمة والفَساد. ورَهِقَت الكلابُ الصيد رَهَقاً: غشيته ولَحِقَتْه. والرَّهَق: غِشْيان المحارم من شرب الخمر ونحوه. تقول: في فلان رهَق أَي يَغْشَى المحارم؛ قال ابن أَحمر يَمدح النُّعمان بن بَشِير الأَنصاري:
كالكَوْكَبِ الأَزهَرِ انْشَقَّتْ دُجُنَّتُه،
في النّاسِ، لا رَهَقٌ فيه ولا بَخَلُ
قال ابن بري: وكذلك فسر الرَّهق في شِعر الأَعشى بأَنه غِشيان المَحارم وما لا خير فيه في قوله:
لا شيء يَنْفَعُني من دُونِ رُؤيَتِها،
هل يَشْتَفِي وامِقٌ ما لم يُصِبْ رَهَقا؟
والرَّهَقُ: السَّفَه وغشيانُ المحارم. والمُرْهَق: الذي أُدْرِك ليُقتل؛ قال الشاعر:
ومُرْهَقٍ سالَ إِمْتاعاً بأُصْدتِه
لم يَسْتَعِنْ، وحَوامِي المَوْتِ تَغْشاه
فَرَّجْتُ عنه بصَرْعَيْنِ لأَرْملةٍ،
وبائسٍ جاء مَعْناه كمَعْناه
قال ابن بري: أَنشده أَبو علي الباهلي غَيْث بن عبد الكريم لبعض العرب يصف رجلاً شريفاً ارْتُثّ في بعض المَعارِك، فسأَلهم أَن يُمْتِعوه بأُصْدته، وهي ثوب صغير يُلبس تحت الثياب أَي لا يُسْلَب؛ وقوله لم يَستَعن لم يَحلِق عانَته وهو في حال الموت، وقوله: فرّجْت عنه بصرعيْن، الصرّعانِ: الإِبلان ترد إِحداهما حين تَصْدُر الأُخرى لكثرتها، يقول: افتديته بصرعين من الإِبل فأَعتقته بهما، وإِنما أَعددتهما للأَرامِل والأَيْتام أَفْدِيهم بها؛ وقال الكميت:
تَنْدَى أَكُفُّهِمُ، وفي أَبياتِهمْ
ثِقةُ المُجاوِر، والمُضافِ المُرْهَقِ
والمُرَهَّق: الذي يغشاه السؤَّالُ والضِّيفانُ؛ قال ابن هرمة: خَيْرُ الرِّجال المُرَهَّقُون، كما
خَيْرُ تِلاعِ البِلادِ أَكْلَؤها
وقال زهير يمدح رجلاً:
ومُرَهَّقُ النِّيرانِ يُحْمَد في الـ
ـلأواء، غيرُ مُلَعَّن القِدْر
وفي التنزيل: ولا يَرْهَقُ وجوهَهم قَتَر ولا ذِلّة؛ أَي لا يَغشاها ولا يَلحقُها. وفي الحديث: إِذا صلَّى أَحدكم إِلى شيء فليَرْهَقْه أَي فلْيَغْشه ولْيدْنُ منه ولا يَبعُد منه.
وأَرْهقَنا الليلُ: دنا منا. وأَرهقْنا الصلاةَ: أَخَّرناها حتى دنا وقت الأُخرى. وفي حديث ابن عمرو: وأَرهقْنا الصلاةَ ونحن نتوضَّأ أَي أَخَّرناها عن وقتها حتى كدنا نُغْشِيها ونُلْحِقُها بالصلاة التي بعدها. ورهِقَتْنا الصلاة رَهَقاً: حانت.
ويقال: هو يَعْدُو الرَّهَقَى وهو أَن يُسرِعَ في عدْوه حتى يَرْهَقَ الذي يطلبُه.
والرَّهُوق: الناقة الوَساعُ الجَواد التي إِذا قُدْتَها رَهِقَتك حتى تكاد تطؤُك بخُفَّيها؛ وأَنشد:
وقلتُ لها: أَرْخِي، فأَرْخَتْ برأْسِها
غَشَمْشَمةٌ للقائدِينَ رهوق
وراهق الغلامُ، فهو مراهِق إِذا قارب الاحتلام. والمُراهِق: الغلام الذي قد قارب الحُلُم، وجارية مراهِقة. ويقال: جارية راهِقة وغلام راهِق، وذلك ابن العشر إِلى إِحدى عشرة؛ وأَنشد:
وفَتاةٍ راهِقٍ عُلِّقْتُها
في عَلاليَّ طِوالٍ وظُلَلْ
وقال الزجاج في قوله تعالى: وإِنه كان رجالٌ من الإِنس يعُوذون برجال من الجن فزادُوهم رَهَقاً؛ قيل: كان أَهل الجاهلية إِذا مرَّت رُفقة منهم بوادٍ يقولون: نعُوذ بعَزِير هذا الوادي من مَرَدة الجن، فزادوهم رَهَقاً أَي ذِلة وضَعفاً، قال: ويجوز، والله أَعلم، أَن الإِنسان الذي عاذوا به من الجن زادهم رهقاً أَي ذِلّة، وقال قتادة: زادوهم إِثماً، وقال الكلبي: زادوهم غَيّاً، وقال الأَزهري: فزادوهم رهَقاً هو السرعة إِلى الشر، وقيل: في قوله فزادوهم رهقاً أَي سَفَهاً وطُغياناً، وقيل في تفسير الرهَق: الظُّلم، وقيل الطغيان، وقيل الفساد، وقيل العظَمة، وقيل السفه، وقيل الذلّة.
ويقال: الرهق الكِبْر. يقال: رجل رَهِق أَي معجب ذو نَخْوة، ويدل على صحة ذلك قول حذيفة لعمر بن الخطاب، رضي الله عنه: إِنك لرَهِق؛ وسبب ذلك أَنه أُنزلت آية الكَلالة على رسول الله، صلى الله عليه وسلم، ورأْسُ ناقة عمر بن الخطاب، رضي الله عنه، عند كَفَل ناقة حذيفة فلَقَّنها رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، حذيفةَ ولم يُلَقِّنْها عمَر، رضي الله عنه، فلما كان في خلافة عمر بعث إِلى حذيفة يسأَله عنها، فقال حذيفة: إِنك لرَهِق، أَتظنُّ أَنِّي أَهابُك لأُقرئك؟ فكان عمر، رضي الله عنه، بعد ذلك إِذا سمع إِنساناً يقرأُ: يبين الله لكم أَن تَضِلوا؛ قال عمر، رضي الله عنه: اللهم إِنك بَيَّنتها وكَتمها حذيفةُ. والرهَق: العجلة؛ قال الأَخطل: صُلْب الحَيازِيم، لا هَدْر الكلام إِذا
هزّ القَناةَ، ولا مستعجِل رَهِقُ
وفي الحديث: إِن في سَيف خالدٍ رَهَقاً أَي عجلة. والرهَق: الهلاك أَيضاً؛ قال رؤبة يصف حُمُراً وردت الماءَ:
بَصْبَصْن واقْشَعْرَرْن من خَوْفِ الرَّهَق
أَي من خوف الهلاك. والرَّهَق أَيضاً: اللَّحاق. وأَرهقني القوم أَن أُصلي أَي أَعجلوني. وأَرهقْته أَن يصلي إِذا أَعجلتَه الصلاة. وفي الحديث: ارْهَقوا القِبلةَ أَي ادْنُوا منها؛ ومنه قولهم: غلام مُراهِق أَي مُقارِب للحُلُم، وراهَق الحلُم: قاربه. وفي حديث موسى والخضر: فلو أَنه أَدركَ أَبَوَيه لأَرْهقَهما طُغياناً وكُفراً أَي أَغشاهما وأَعجلهما. وفي التنزيل: أَن يُرهِقَهما طغياناً وكفراً. ويقال: طلبت فلاناً حتى رهِقته أَي حتى دنوتُ منه، فربما أَخذه وربما لم يأْخُذْه. ورَهِق شُخوصُ فلان أَي دنا وأَزِف وأَفِد. والرهَق: العَظَمة، والرهَق: العيْب، والرهق: الظلم. وفي التنزيل: فلا يخاف بَخْساً ولا رَهَقاً؛ أَي ظُلماً؛ وقال الأَزهري: في هذه الآية الرهق اسم من الإِرهاق وهو أَن يحمل عليه ما لا يُطيقه. ورجُل مُرَهَّق إِذا كان يُظن به السوءُ. وفي حديث أَبي وائل: أَنه، صلى الله عليه وسلم، صلى على امرأَة كانت تُرَهَّق أَي تُتَّهم وتُؤَبَّن بشر. وفي الحديث: سَلك رجلان مَفازة: أَحدهما عابد، والآخر به رَهَق؛ والحديث الآخر: فلان مُرَهَّق أَي مُتَّهَم بسوء وسَفَه، ويروى مُرَهِّق أَي ذو رَهَق.
ويقال: القوم رُهاق مائة ورِهاق مائة، بكسر الراء وضمها، أَي زُهاء مائة ومقدار مائة؛ حكاه ابن السكيت عن أَبي زيد.
والرَّيْهُقان: الزعفران؛ وأَنشد ابن بريد لحميد بن ثور:
فأَخْلسَ منها البَقْلُ لَوْناً، كأَنَّه
عَلِيل بماء الرَّيْهُقانِ ذَهِيب
وقال آخر:
التارِك القِرْن على المِتانِ،
كأَنّما عُلَّ برَيْهُقانِ

##### Türkçe

**الرَّهَقُ**: yalan; ve inşad etti:

“**حَلَفَتْ يَمِيناً غير ما رَهَقٍ**
Allah’a, Muhammed’in ve Bilâl’in Rabbine (yemin etti).”

Ebû Amr: **الرَّهَقُ** hafiflik ve azgınlıktır; ve bir asmanın ve içkisinin vasfında inşad etti:

“Onun bir sütü vardır; sanki misk ona karışmıştır,
Üzerine cömertlik ve **الرَّهَقُ** meclis ehline üşüşür,”

Üzüm sıkmasını kastetti. Ve **الرَّهَقُ**: insanda cehalet ve aklında hafifliktir;
dersin ki: onda **رَهَق** var. Ve **مُرَهَّقٌ** adam: bununla vasıflanmış, fiili yoktur. Ve **المُرَهَّقُ**:
bozuk (fesat). Ve **المُرَهَّقُ**: kerîm, cömert. İbnü’l-A‘râbî: “Şüphesiz o **لَرَهِقٌ**
**نَزِلٌ**” yani şerre hızlı, keskinliğe hızlıdır; el-Kümeyt dedi:

“**وِلايةُ سِلَّغْدٍ أَلَفَّ كأَنَّه،
من الرَّهَقِ المَخْلُوط بالنُّوك، أَثْوَلُ**”

Eş-Şeybânî dedi: onda **رَهَق** vardır yani keskinlik ve hafiflik. Ve şüphesiz o **لَرَهِقٌ** yani onda
keskinlik ve sefihlik vardır. Ve **الرَّهَق**: sefihlik ve **النُّوكُ**tur. Ve hadiste: “Sana
**الرَّهَق** ve kabalıktan yeter ki evin bilinmesin”; manası: insanlar seni
yemeğe evine çağırmasın; **الرَّهَق** ile **النُّوكَ**u ve ahmaklığı kastetti. Ve Ali’nin hadisinde: onun bir adamı, **رَهِقٍ** bir adamın
sohbetinde iken vaaz ettiği (gelmiştir),
yani onda hafiflik ve keskinlik vardır. Denir: bir adamda **رَهَق** vardır, eğer
şerre hafifçe yönelir ve ona üşüşürse; ve denildi: ilk hadiste **الرَّهَقُ** ahmaklık ve cehalettir; kastetti:
bu huydan sana yeter ki evin bilinmesin ve tanınmasın; bu da şundandır: ondan bir
izâr satın almıştı da tartıcıya dedi: “Tart ve ağır bas.” O da dedi: “Bu kim?”
Soru sorulana dedi: “Sana cehalet olarak yeter ki evin bilinmesin”; İbnü’l-Esîr dedi: el-Herevî böyle rivayet etti; dedi:
o yanılmıştır; ancak “Sana **الرَّهَق** ve kabalıktan yeter ki peygamberini tanımayasın”dır; yani
ona “Tart ve ağır bas” dediği yerde onu sorduğunda onu tanımıyordu; soru sorulana dedi:
“Sana cehalet olarak yeter ki peygamberini tanımayasın”; dedi: bununla beraber el-Herevî’nin bazı nüshalarında onu
düzeltilmiş gördüm; onda ta‘lîli, yemeği ve eve daveti zikretmedi.
Ve **الرَّهَقُ**: ithamdır. Ve **المُرَهَّقُ**: dininde itham edilen. Ve **الرَّهَقُ**:
günahtır. Ve **الرَّهْقةُ**: fâcire kadın.

Ve “**رَهِقَ** falan falanı”: onu takip etti, neredeyse ona yetişti. Ve “**أَرْهَقْناهم الخيل**”:
atı onlara yetiştirdik. Ve tenzilde: “Ve işimden bana bir zorluk **تُرْهِقْني** etme” yani
bana bir şey örtüp bürütme; Ebû Hırâş el-Hüzelî dedi:

“Eğer biz olmasaydık, Suheyb ona yetiştirirdi
Keskin ağızlı bir kılıcı, yontulmuş, tahta gibi”

Ve “**مذْرُوباً خَشِيبا**” diye de rivayet edildi; ve “**أَرْهَقه حُساماً**”: ona onu bürüdü/örtüp verdi manasındadır;
buna göre mana sahih olur. Ve “**أَرْهَقَه عُسْراً**” yani onu ona yükledi; dersin ki: “Bana **تُرْهِقْني** etme, Allah seni **أَرهَقك** etmesin” yani
bana zorluk çıkarma, Allah sana zorluk çıkarmasın; ve “**أَرْهَقَه إِثماً** yahut zor bir işi” ta ki onu **رَهِقه رَهَقاً**; ve **الرَّهَق**: bir şeyin bürüyüp kaplamasıdır;
“**رَهِقَه**”, kesre ile, “**يَرْهَقُه**” **رهَقاً** yani onu bürüdü/kapladı. Dersin ki: “Ona hoşlanmadığı şey **رَهِقه**”
yani o onu kapladı. Ve “**أَرْهَقْتُ الرَّجل**”: ona yetiştim; ve “**رَهِقْته**”: onu bürüdüm/kapladım.
Ve “**أَرْهَقه طُغْياناً**” yani ona onu bürüdü; ve “**أَرْهَقْته إِثماً حتى رَهِقه رَهَقاً**”: ona yetişti. Ve “Falan bana bir günah **أَرْهَقَني** ta ki onu **رَهِقْته**”
yani bana bir günah yükledi, ta ki onu onun için yüklendim. Ve hadiste: “Eğer efendisine bir borç **رَهِقَ** ederse”
yani ödemesi ona lâzım oldu ve ona daraltıldı. Sa‘d hadisi: Mekke’ye **مُراهِقاً** girdiğinde
Beyt’i tavaf etmeden önce Arafat’a çıkardı; yani gecikme sebebiyle vakit ona daraldığında, vakfeyi kaçırmaktan korkacak hale gelince; sanki
terviye günü yahut Arafat günü gelirdi. El-Ferrâ: “**رَهِقَني** adam **يَرْهَقُني رَهَقاً**” yani bana yetişti ve beni kapladı;
ve “**أَرْهقْته**” onu başkasına **أَرْهَقْته** (yetiştirdiğinde) denir. Denir: “**أَرْهقناهم الخيل**” onlar da **مُرْهَقون**dur. Ve denir:
“Borç onu **رَهِقه**; o da onu **يَرْهَقُه**” eğer onu kaplarsa. Ve “Şüphesiz o, **المُرْهَق** üzerine **عَطُوبٌ**dur” yani
**المُدْرَكِ** üzerine. Ve **المُرْهَقُ**: işte gücünün yetmediği şeyin üzerine yüklendiği kimsedir.
Ve onda şiddetli **رَهْقة** vardır: o da büyüklük ve fesattır. Ve “Köpekler avı **رَهِقَت** **رَهَقاً**”:
onu kapladı ve ona yetişti. Ve **الرَّهَق**: şarap içmek ve benzeri haramları bürüyüp işlemek.
Dersin ki: falanda **رهَق** vardır yani haramları işler; İbn Ahmer, Ensârî Nu‘mân b. Beşîr’i överken dedi:

“Parlak yıldız gibi; karanlığı yarılmıştır,
İnsanlar içinde; onda ne **رَهَقٌ** vardır ne cimrilik.”

İbn Berrî dedi: el-A‘şâ’nın şiirinde de **الرَّهق** böyle tefsir edilmiştir: haramları işlemek
ve hayır olmayan şeyler; şu sözünde:

“Onu görmemden başka hiçbir şey bana fayda vermez,
Bir âşık, **رَهَقا** isabet etmedikçe şifa bulur mu?”

Ve **الرَّهَقُ**: sefihlik ve haramları işlemek. Ve **المُرْهَق**: yakalanmış olup
öldürülmek için (yakalanan) kimsedir; şair dedi:

“Ve bir **مُرْهَقٍ** ki, **أُصْدتِه**siyle bir müddet yaşamak istedi,
Yardım istemedi; ölümün çevreleri onu bürür.”

“Onu, bir dul kadına ait iki deveyle,
Ve manası onun manası gibi olan bir yoksulla (fidye vererek) kurtardım.”

İbn Berrî dedi: Ebû Ali el-Bâhilî bunu, bazı Araplardan, Gays b. Abdülkerîm (adıyla) inşad etti;
bazı savaşlarda yaralı olarak taşınmış şerefli bir adamı vasfeder; onlardan, **أُصْدتِه**siyle
bir müddet yaşatmalarını istedi; o, elbiselerin altında giyilen küçük bir elbisedir, yani soyulmasın; ve “**لم يَسْتَعِنْ**” sözü:
ölüm halinde iken kasık tıraşı olmamıştı; ve “**فرّجْت عنه بصرعيْن**” sözü: **الصرّعانِ**:
develerden ikisi; çokluklarından biri dönerken diğeri döner; der ki: onu iki deveyle fidye verip onunla azat ettim;
ben onları dullar ve yetimler için hazırlamıştım, onlarla fidye verirdim; el-Kümeyt dedi:

“Onların avuçları ıslanır; evlerinde
Komşunun ve eklenen **المُرْهَقِ**in güveni vardır.”

Ve **المُرَهَّق**: dilencilerin ve misafirlerin bürüdüğü (sıkça geldiği) kimsedir; İbn Hürme dedi:

“En hayırlı erkekler **المُرَهَّقُون**dur; nasıl ki
Ülkenin en hayırlı yükseltileri en otlaklı olanıdır.”

Ve Züheyr bir adamı överken dedi:

“Ve **مُرَهَّقُ النِّيرانِ** (ateşleri çok yakılan) darlıkta övülür,
Kazanı lânetlenmiş olmayan.”

Ve tenzilde: “Ve yüzlerini ne bir karartı ne bir zillet **يَرْهَقُ**” yani onu bürüyüp kaplamaz ve
ona yetişmez. Ve hadiste: “Sizden biri bir şeye doğru namaz kıldığında onu **فليَرْهَقْه** etsin” yani
ona yaklaşsın, ona yakın dursun, ondan uzak durmasın.

Ve “Bize gece **أَرْهقَ** etti”: bize yaklaştı. Ve “Namazı **أَرهقْنا**”: onu geciktirdik, ta ki ötekinin vakti yaklaştı.
İbn Amr hadisi: “Ve biz abdest alırken namazı **أَرهقْنا**” yani
onu vaktinden geciktirdik, ta ki neredeyse onu bürüyüp (vaktine) yetiştirip onu sonraki namaza ekleyecektik.
Ve “Namaz bize **رَهِقَتْنا** **رَهَقاً**”: vakti geldi.

Ve denir: o, **الرَّهَقَى** koşusuyla koşar; o da koşusunda hızlanmasıdır, ta ki
aradığını **يَرْهَقَ** etsin.

Ve **الرَّهُوق**: geniş adımlı, iyi koşan deve; onu sürdüğünde seni **رَهِقَتْ** eder, ta ki
neredeyse iki tırnağıyla seni çiğner; ve inşad etti:

“Ona dedim: ‘Gevşe’; o da başıyla gevşedi:
Sürücülere karşı bir hırçınlık; (o) bir **رهوق**.”

Ve “Delikanlı **راهق** etti”: o **مراهِق**tir, eğer ihtilâma yaklaştıysa. Ve **المُراهِق**: ihtilâma yaklaşmış delikanlıdır;
ve **مراهِقة** cariye. Ve denir: **راهِقة** cariye ve **راهِق** oğlan;
bu, on yaştan on bire kadardır; ve inşad etti:

“Ve bir **راهِقٍ** kız ki ona tutuldum,
Uzun saçaklarımda ve gölgeliklerimde.”

Ve ez-Zeccâc, Allah’ın sözü hakkında dedi: “Ve şüphesiz insanlardan erkekler, cinlerden erkeklere sığınırlardı da onları **رَهَقاً** artırırlardı”;
denildi: cahiliye ehli, onlardan bir kafile bir vadiye uğradığında derlerdi: “Bu vadinin azîzine, cinlerin azgınlarından sığınırız”;
böylece onları **رَهَقاً** artırdılar yani zillet ve zayıflık; dedi: ve caizdir, Allah daha iyi bilir, sığındıkları cin olan varlık
onları **رهقاً** artırdı yani zillet; Katâde dedi: onları günahça artırdılar; el-Kelbî dedi:
onları sapkınlıkça artırdılar; el-Ezherî dedi: “Onları **رهقاً** artırdılar” o, şerre hızdır;
ve denildi: “Onları **رهقاً** artırdılar” sözünde yani sefihlik ve azgınlık; ve **الرهَق** tefsirinde denildi:
zulüm; ve denildi: azgınlık; ve denildi: fesat; ve denildi: büyüklük; ve denildi: sefihlik; ve denildi:
zillet.

Ve denir: **الرهق** kibirdir. Denir: **رَهِق** adam yani kendini beğenmiş, gurur sahibi; bunun sıhhatine delil,
Huzeyfe’nin Ömer b. el-Hattâb’a, Allah ondan razı olsun, sözü: “Şüphesiz sen **لَرَهِق**sin”; bunun sebebi:
**الكَلالة** âyeti Resûlullah’a, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, indirildiğinde, Ömer b. el-Hattâb’ın devesinin başı,
Allah ondan razı olsun, Huzeyfe’nin devesinin sağrısı yanında idi; Resûlullah, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, onu Huzeyfe’ye telkin etti,
Ömer’e telkin etmedi; Ömer’in hilâfetinde olunca Huzeyfe’ye gönderip onu sordu; Huzeyfe dedi: “Şüphesiz sen **لَرَهِق**sin;
beni korkacağımı mı sanıyorsun da sana okutayım?” Ömer, Allah ondan razı olsun, bundan sonra bir insanın şu okuyuşunu işittiğinde:
“Allah size açıklar ki sapıtasınız”; Ömer, Allah ondan razı olsun, dedi:
“Allah’ım, sen onu açıkladın; Huzeyfe onu gizledi.” Ve **الرهَق**: aceledir; el-Ahtal dedi:

“Bel kemerleri serttir; mızrağı salladığında söz israfı yoktur,
Ve aceleci bir **رَهِقُ** değildir.”

Ve hadiste: “Hâlid’in kılıcında **رَهَقاً** vardır” yani acele. Ve **الرهَق**: helâk
da (demektir); Ru’be, suya gelen yaban eşeklerini vasfederken dedi:

“**بَصْبَصْن واقْشَعْرَرْن من خَوْفِ الرَّهَق**”

Yani helâk korkusundan. Ve **الرَّهَق** ayrıca: yetişip kavuşmadır. Ve “Kavim beni namaz kılmaya **أَرهقني** etti” yani beni acele ettirdiler.
Ve “Onu namaz kılmaya **أَرهقْته**” eğer onu namaza acele ettirdinse. Ve hadiste:
“**ارْهَقوا القِبلةَ**” yani ona yaklaşın; bundan: **مُراهِق** oğlan, yani
ihtilâma yaklaşan; ve “**راهَق الحلُم**”: ona yaklaştı. Mûsâ ve Hızır hadisi: “Eğer anne-babasına yetişseydi onları
azgınlık ve küfürle **لأَرْهقَهما** ederdi” yani onları bürür ve acele ettirirdi. Ve tenzilde:
“Onları azgınlık ve küfürle **يُرهِقَهما**.” Ve denir: falanı aradım ta ki onu **رَهِقته**
yani ona yaklaştım; bazen onu yakalar, bazen yakalamaz. Ve “Falanın göçüp gitmesi **رَهِق** etti” yani
yaklaştı, erişti, geldi. Ve **الرهَق**: büyüklüktür; ve **الرهَق**: ayıptır; ve **الرهق**: zulümdür.
Ve tenzilde: “Artık ne bir eksiltmeden ne de **رَهَقاً**dan korkar” yani zulümden; el-Ezherî dedi:
bu âyette **الرهق** **الإِرهاق**tan bir isimdir; o da ona gücünün yetmediği şeyi yüklemektir.
Ve **مُرَهَّق** adam: kendisinden kötülük zannedilirse. Ebû Vâil hadisi: onun, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun,
kötülükle itham edilen ve ayıplanan bir kadına namaz kıldığı; yani **تُرَهَّق**: itham edilir ve kötüyle anılırdı.
Ve hadiste: “İki adam bir çöl yoluna girdi: biri âbid, diğeri onda **رَهَق** vardı”;
ve diğer hadiste: “Falan **مُرَهَّق**” yani kötü ve sefihlikle itham edilen; ve **مُرَهِّق** diye de rivayet edilir yani
**رَهَق** sahibi.

Ve denir: kavim **رُهاق** yüz ve **رِهاق** yüz, râ’nın kesresi ve zammıyla, yani yüze yakın ve yüz miktarı;
İbnü’s-Sikkît bunu Ebû Zeyd’den nakletti.

Ve **الرَّيْهُقان**: safrandır; İbn Bureyd, Humeyd b. Sevr’den inşad etti:

“Onunla sebze bir renk çaldı; sanki o
**الرَّيْهُقانِ** suyuyla hastalanmış bir altındır.”

Ve bir başkası dedi:

“Rakibi sırt üstünde bırakan,
Sanki **رَيْهُقانِ** ile tedavi edilmiş.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ه ق * * رَهِقَهُ * غشيه وبابه طرب ومنه قوله تعالى ﴿ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة﴾ وفي الحديث ﴿إذا صلى أحدكم إلى الشيء فليرهقه﴾ أي فليغْشَهُ ولا يبعد عنه ويقال * أرْهَقَهُ * طغيانا أي أغشاه إياه وأرهقه إثما حتى رهقه أي حمله إثما حتى حمله وأرهقه عسرا كلفه إياه يقال لا ترهقني لا أرهقك الله أي لا تعسرني لا أعسرك الله و * رَاهَقَ * الغلام فهو * مُرَاهِقٌ * أي قارب الاحتلام وقوله تعالى ﴿فلا يخاف بخسا ولا رهقا﴾ أي ظلما وقوله تعالى ﴿فزادوهم رهقا﴾ أي سفها وطغيانا ورجل * مُرَهَّقٌ * إذا كان يظن به السوء وفي الحديث ﴿أنه صلى على امرأة * تُرَهَّقُ *﴾ أي تتهم وتؤبن بشر

##### Türkçe

* ر ه ق * **رَهِقَهُ**: onu kapladı; bâbı **طرب**’dır. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: { ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة } (yani: yüzlerini ne bir karartı kaplar ne de bir zillet). Ve hadiste: { إذا صلى أحدكم إلى الشيء فليرهقه } yani: onu kaplasın; ondan uzaklaşmasın. Ve denilir: **أرْهَقَهُ** طغيانا, yani onu onunla kapladı. Ve onu bir günahla **أرهقه**; ta ki onu **رهقه**; yani ona bir günah yükledi; ta ki onu yükledi. Ve onu bir zorlukla **أرهقه**; onu ona yükledi. Denilir: لا ترهقني لا أرهقك الله, yani: beni zorlaştırma; Allah da sana zorlaştırmasın. Ve **رَاهَقَ**: oğlan; o da **مُرَاهِقٌ**’dur; yani ihtilâma yaklaştı. Ve Yüce Allah’ın sözü: { فلا يخاف بخسا ولا رهقا } yani: zulüm. Ve Yüce Allah’ın sözü: { فزادوهم رهقا } yani: sefihlik ve azgınlık. Ve **مُرَهَّقٌ** adam: kendisi hakkında kötülük zannedildiği zaman. Ve hadiste: { أنه صلى على امرأة **تُرَهَّقُ** } yani: itham olunur ve bir şer ile ayıplanır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

رهقه، كفرح: غشيه ولحقه يرهقه رهقا، ومنه قول الله تعالى:  ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة  وفي الحديث:  إذا صلى أحدكم إلى شيء فليرهقه  أي: فليغشه. أو رهقه رهقا: إذا دنا منه، ويقال: رهق شخوص فلان، أي: دنا وأزف، وطلبت فلانا حتى رهقته، أي: حتى دنوت منه سواء أخذه أو لم يأخذه. واختلف في قوله تعالى:  فزادوهم رهقا  قيل: الرهق، محركة هو السفه. وقيل: هو النوك والخفة والعربدة وركوب الشر عن أبي عمرو، وأنشد في وصف كرمة وشرابها:
  لها حليب كأن المسك خـالـطـه                      يغشى الندامى عليه الجود والرهق وقال الفراء- في قوله تعالى-  فلا يخاف بخسا ولا رهقا  . إن الرهق هو الظلم.
 وقيل: هو  غشيان المحارم  . قال الأزهرى: الرهق: اسم من الإرهاق، وهو أن تحمل الإنسان على مالا يطيقه. والرهق أيضا: الكذب وبه فسر قول الشاعر:
  حلفت يمينا غير ما رهق                      بالله رب محمد وبـلال قاله النضر. والرهق أيضا: العجلة قال الأخطل:
  صلب الحيازيم لا هذر الكلام إذا                      هز القناة ولا مستعجل رهـق وفي الحديث:  إن في سيف خالد رهقا  ، وقد رهق، كفرح، في الكل رهقا. ويقال: هو يغدو الرهقى، كجمزى، أي: يسرع في مشيه وفي المحكم: في عدوه حتى يرهق طالبه قال ذو الرمة:
  حتى إذا هاهى به وأسدا
  وانقض يعدو الرهقى واستأسدا والرهيق كأمير: لغة في الرحيق، بمعنى الخمر كالمدح والمده. والرهوق كصبور: الناقة الوساع الجواد التي إذا قدتها رهقتك حتى تكاد تطؤك بخفيها قاله النضر، وأنشد:
  وقلت لها أرخى فأرخت برأسها                      غشمشمة للـقـائدين رهـوق والريهقان، بضم الهاء: الزعفران نقله ابن دريد، وأنشد:
  التارك القرن على المتان
  كأنما عسل بريهقان وأنشد ابن برى، والصاغاني لحميد ابن ثور - رضي الله عنه-:
  فأخلس منها البقل لونا كأنه                      عليل بماء الريهقان ذهيب

  وقال أبو حنيفة: زعم بعض الرواة أن الزعفران يقال له: الريهقان، ولم أجد ذلك معروفا. قلت: ولا عبرة إلى إنكاره هذا، فقد أثبته غير واحد من الأئمة. ويقال: القوم رهاق مائة، كغراب، وكتاب أي: زهاؤها ومقدارها، حكاه ابن السكيت عن ابن دريد. وأرهقه طغيانا أي: أغشاه إياه، وألحق ذلك به، يقال: أرهقني فلان إثما حتى رهقته، أي: حملني إثما حتى حملته، وقال أبو خراش الهذلي:
  ولولا نحن أرهقه صهيب                      حسام الحد مطرورا خشيبا أي: أغشاه إياه. وقال أبو زيد: أرهقه عسرا أي: كلفه إياه ومنه قوله تعالى:  ولا ترهقني من أمري عسرا  وقيل: معناه لا تغشني شيئا. ومن المجاز: أرهق الصلاة: إذا أخرها حتى كادت أن تدنو من الأخرى عن الأصمعي، ومنه حديث ابن عمر:  وقد أرهقنا الصلاة ونحن نتوضأ، فقال: ويل للأعقاب من النار  . وأرهقته أن يصلي أي: أعجلته عنها، ويقال: لا ترهقني، لا أرهقك الله أي: لا تعسرني لا أعسرك الله، وهي تتمة لقول أبى زيد السابق.
 والمرهق، كمكرم: من أدرك زاد الصاغاني: ليقتل، وأنشد:
  ومرهق سال إمتاعا بأصـدتـه                      لم يستعن وحوامي الموت تغشاه
  فرجت عنه بصرعينـا لأرمـلة                      أو بائس جاء معناه كمـعـنـاه قال ابن بري: أنشده أبو علي الباهلي غيث بن عبد الكريم لبعض العرب يصف رجلا شريفا ارتث في بعض المعارك، فسألهم أن يمتعوه بأصدته، وهي ثوب صغير يلبس تحت الثياب، أي: لا يسلب، وقوله: لم يستعن، أي: لم يحلق عانته وهو في حال الموت، والصرعان: الإبلان ترد إحداهما حين تصدر الأخرى، لكثرتها، يقول: افتديته بصرعين من الإبل فأعتقته بهما، وإنما أعددتهما للأرامل والأيتام أفديهم بهما. قلت: وروى أبو عمر في اليواقيت صدر البيت الأول:
  مثل البرام غدا في أصدة خلق وقد مر الإيماء إلى ذلك في  ص ر ع  أيضا، وقال الكميت:
  تندى أكفهـم وفـي أبـياتـهـم                      ثقة المجاور والمضاف المرهق والمرهق كمعظم: هو الموصوف بالرهق محركة، وهو الجهل والخفة في العقل، قاله الليث، وأنشد:
  إن في شكر صالحينا لمـا يد                      حض قول المرهق الموصوم وقيل: المرهق: من يظن به السوء أو يتهم ويؤبن بشر أوسفه، ومنه الحديث:  أنه صلى على امرأة كانت ترهق  .
 والمرهق: من يغشاه الناس كثيرا، وتنزل به الأضياف قال زهير يمدح هرم بن سنان:
  ومرهق النيران يطعم في ال                      لأواء غير ملعـن الـقـدر وقال ابن هرمة:
  خير الرجال المرهقون كما                      خير تلاع البلاد أوطؤهـا وراهق الغلام مراهقة: قارب الحلم فهو مراهق، والجارية مراهقة. وفي حديث سعد- رضي الله عنه:  أنه كان إذا دخل مكة مراهقا خرج إلى عرفة قبل أن يطوف بالبيت وبين الصفا والمروة، ثم يطوف بعد أن يرجع  أي: مقاربا لآخر الوقت كأنه كان يقدم يوم التروية أو يوم عرفة، فيضيق عليه الوقت حتى كاد يفوته التعريف كذا في النهاية والعباب، وهو مجاز.
 ومما يستدرك عليه:

  الرهق، محركة: التهمة والإثم، عن قتادة. ورجل مرهق، كمعظم: موصوف به، ولا فعل له. والمرهق أيضا: الفاسد، ومن به حدة وسفه. والمتهم في دينه. وقال ابن الأعرابي: إنه لرهق نزل، أي: سريع إلى الشر، قال الكميت:
  و لاية سلـغـد ألـف كـأنـه                      من الرهق المخلوط بالنوك أثول والرهق، محركة: التهمة والإثم، عن قتادة، والذلة والضغف، عن الزجاج، والغي، عن ابن الكلبي، والفساد، والعظمة، والكبر، والعنت، واللحاق، والهلاك، ومن الأخير قول رؤبة يصف حمرا وردت الماء:  بصبصن واقشعررن من خوف الرهق  أي: من خوف الهلاك. والرهق أيضا: الهلاك. والرهقة: المرأة الفاجرة.
 ورهق فلان فلانا: إذا تبعه وقارب أن يلحقه. وأرهقناهم الخيل: ألحقناهم إياها. وبه رهقة شديدة، وهي العظمة والفساد. وأرهقكم الليل فأسرعوا، أي: دنا، وهو مجاز. ورهقتنا الصلاة رهقا، أي: حانت، وهو مجاز. وأتينا في العصير المرهقة، وهو مجاز أيضا. ويقال: جارية راهقة، وغلام راهق، وذلك ابن العشرة إلى إحدى عشرة، ومنه قول الشاعر:
  وفتاة راهق علقـتـهـا                      في علالي طوال وظلل ورجل رهق، ككتف: معجب ذو نخوة. ورهقه الدين: غشية وركبه، وهو مجاز. ويقال: صلى الظهر مراهقا، أي: مدانيا للفوات، وهو مجاز أيضا.

##### Türkçe

**رهقه**، **كفرح**: Onu kapladı ve ona yetişti; onu **يرهقه** **رهقا**. Bundan, Allah Teâlâ’nın sözü:  **ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة**  (yani: yüzlerini ne bir is kaplar ne de bir zillet). Hadiste:  **إذا صلى أحدكم إلى شيء فليرهقه**  yani: onu kaplasın. Veya **رهقه** **رهقا**: ona yaklaştığı zaman. Ve denilir: **رهق شخوص فلان**, yani: yaklaştı ve (vakti) yaklaştı. Ve falanı aradım ta ki **رهقته**; yani: ona yaklaştım; onu yakalasa da yakalamasa da. Ve Allah Teâlâ’nın sözü hakkında ihtilaf edildi:  **فزادوهم رهقا**  ; denildi ki: **الرهق** (harekeli) sefihliktir. Ve denildi ki: o, ahmaklık ve hafiflik ve azgınlık ve şerre binmektir; Ebû Amr’dan. Ve bir asmayı ve onun içkisini vasfederken şu beyit okundu:
  لها حليب كأن المسك خـالـطـه                      يغشى الندامى عليه الجود والرهق
Ve Ferrâ—Allah Teâlâ’nın sözü hakkında—:  **فلا يخاف بخسا ولا رهقا**  : Şüphesiz **الرهق** zulümdür.
Ve denildi ki: o,  **غشيان المحارم**  (haramları kaplayıp içine dalma)dır. Ezherî dedi: **الرهق**: **الإرهاق**’tan bir isimdir; o da insanı gücünün yetmediği şeye yüklemen(iz)dir. Ve **الرهق** ayrıca: yalandır; bununla şairin sözü tefsir edildi:
  حلفت يمينا غير ما رهق                      بالله رب محمد وبـلال
Bunu Nadr söyledi. Ve **الرهق** ayrıca: aceledir. Ahtal dedi:
  صلب الحيازيم لا هذر الكلام إذا                      هز القناة ولا مستعجل رهـق
Hadiste:  **إن في سيف خالد رهقا**  ; ve (bu) **رهق** etmiştir, **كفرح**; hepsinde **رهقا** (vardır). Ve denilir: o, **يغدو الرهقى**, **كجمزى**; yani: yürüyüşünde sürat eder. Ve **المحكم**’de: koşusunda, ta ki onu arayanı **يرهق** etsin. Zü’r-Rumme dedi:
  حتى إذا هاهى به وأسدا
  وانقض يعدو الرهقى واستأسدا
Ve **الرهيق** **كأمير**: **الرحيق**’te bir dildir; şarap manasında; **المدح** ve **المده** gibi. Ve **الرهوق** **كصبور**: geniş adımlı, iyi koşan dişi devedir; onu sürdüğünde seni **رهقتك** eder, ta ki neredeyse toynaklarıyla seni çiğneyecek olur; bunu Nadr söyledi. Ve şu beyit okundu:
  وقلت لها أرخى فأرخت برأسها                      غشمشمة للـقـائدين رهـوق
Ve **الريهقان**, **بضم الهاء**: safrandır; bunu İbn Düreyd nakletti. Ve şu beyit okundu:
  التارك القرن على المتان
  كأنما عسل بريهقان
İbn Berrî ve Sâğânî, Humeyd b. Sevr’den—Allah ondan razı olsun—şu beyiti okudu:
  فأخلس منها البقل لونا كأنه                      عليل بماء الريهقان ذهيب

Ve Ebû Hanîfe dedi: Bazı râviler, safrana **الريهقان** denildiğini iddia etti; ben bunu bilinen bulmadım. Dedim ki: Bunun inkârına itibar yoktur; zira onu imamların birden fazlası ispat etmiştir. Ve denilir: **القوم رهاق مائة**، **كغراب**، و**كتاب**; yani: ona yakın(ı) ve miktarı; bunu İbn Sikkît, İbn Düreyd’den hikâye etti. Ve **أرهقه طغيانا**: ona onu kaplattı ve bunu ona ilhak etti; denilir: falan bana bir günah **أرهقني** etti, ta ki ben onu **رهقته** ettim; yani: bana bir günah yükledi, ta ki ben onu yüklendim. Ve Ebû Harâş el-Hüzelî dedi:
  ولولا نحن أرهقه صهيب                      حسام الحد مطرورا خشيبا
yani: ona onu kaplattı. Ve Ebû Zeyd dedi: **أرهقه عسرا**: ona onu yükledi. Bundan Allah Teâlâ’nın sözü:  **ولا ترهقني من أمري عسرا**  . Ve denildi ki: manası: bana bir şey kaplatma. Mecazdan: **أرهق الصلاة**: onu, diğerine yaklaşacak hâle gelinceye kadar geciktirdiği zaman; Asmaî’den. Bundan İbn Ömer hadisi:  **وقد أرهقنا الصلاة ونحن نتوضأ، فقال: ويل للأعقاب من النار**  . Ve **أرهقته أن يصلي**: yani: onu ondan acele ettirdi. Ve denilir: **لا ترهقني، لا أرهقك الله**; yani: beni zora sokma, Allah da seni zora sokmasın; bu, Ebû Zeyd’in önceki sözünün tamamlayıcısıdır.
Ve **المرهق**، **كمكرم**: yetişen (kimse)dir; Sâğânî ekledi: öldürülmek için. Ve şu beyit okundu:
  ومرهق سال إمتاعا بأصـدتـه                      لم يستعن وحوامي الموت تغشاه
  فرجت عنه بصرعينـا لأرمـلة                      أو بائس جاء معناه كمـعـنـاه
İbn Berrî dedi: Bunu Ebû Ali el-Bâhilî, Gays b. Abdülkerîm’den, bazı Araplardan rivayet etti; bazı savaşlarda yaralanıp geride kalan şerefli bir adamı vasfeder; onlardan, **بأصدته** ile kendisini faydalandırmalarını istedi; o, elbisenin altında giyilen küçük bir elbisedir; yani: soyulmasın. Ve onun sözü: **لم يستعن**; yani: ölüm hâlinde iken kasığını tıraş etmedi. Ve **الصرعان**: iki devedir; çokluklarından dolayı, biri dönerken diğeri döner. Diyor ki: onu develerden iki **صرع** ile fidye verdim; böylece onu bunlarla serbest bıraktım; hâlbuki ben onları dullar ve yetimler için hazırlamıştım; onları bunlarla fidye veririm. Dedim ki: Ebû Ömer **اليواقيت**’te birinci beytin صدر’ını şöyle rivayet etti:
  مثل البرام غدا في أصدة خلق
Ve buna işaret, **ص ر ع**’da da geçmişti. Ve Kumeyt dedi:
  تندى أكفهـم وفـي أبـياتـهـم                      ثقة المجاور والمضاف المرهق
Ve **المرهق** **كمعظم**: **الرهق** (harekeli) ile vasıflanandır; o da cehalet ve akılda hafifliktir; bunu Leys söyledi. Ve şu beyit okundu:
  إن في شكر صالحينا لمـا يد                      حض قول المرهق الموصوم
Ve denildi ki: **المرهق**: kendisi hakkında kötülük zannedilen veya itham edilen ve kötüyle yahut sefihlikle ayıplanandır. Bundan hadis:  **أنه صلى على امرأة كانت ترهق**  .
Ve **المرهق**: insanların onu çokça kapladığı (çokça gelip gittiği) kimsedir; misafirler ona iner. Züheyr, Harem b. Sinân’ı överken dedi:
  ومرهق النيران يطعم في ال                      لأواء غير ملعـن الـقـدر
İbn Hereme dedi:
  خير الرجال المرهقون كما                      خير تلاع البلاد أوطؤهـا
Ve **راهق الغلام مراهقة**: bulûğa yaklaştı; o hâlde o **مراهق**’tır; kız da **مراهقة**’dır. Sa‘d—Allah ondan razı olsun—hadisinde:  **أنه كان إذا دخل مكة مراهقا خرج إلى عرفة قبل أن يطوف بالبيت وبين الصفا والمروة، ثم يطوف بعد أن يرجع**  ; yani: vaktin sonuna yaklaşmış olarak; sanki terviye günü yahut arefe günü erken gelir, vakit ona daralır da tanıtma (Arafat’ta bulunma) neredeyse elinden kaçacak olur; **النهاية** ve **العباب**’da böyle(ce); bu mecazdır.
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:

**الرهق** (harekeli): itham ve günah; Katâde’den. Ve **رجل مرهق**، **كمعظم**: bununla vasıflanmış; onun fiili yoktur. Ve **المرهق** ayrıca: bozuk (kimse)dir; ve kendisinde keskinlik ve sefihlik olan. Ve dininde itham edilen. İbnü’l-A‘râbî dedi: Şüphesiz o, **لرهق نزل**’dir; yani: şerre hızlı(dır). Kumeyt dedi:
  و لاية سلـغـد ألـف كـأنـه                      من الرهق المخلوط بالنوك أثول
Ve **الرهق** (harekeli): itham ve günah; Katâde’den. Ve zillet ve zayıflık; Zeccâc’dan. Ve sapma; İbnü’l-Kelbî’den. Ve bozukluk, ve büyüklük, ve kibir, ve meşakkat, ve yetişme, ve helâk. Sonuncusundan, Ru’be’nin suya gelen yaban eşeklerini vasfederken sözü:  **بصبصن واقشعررن من خوف الرهق**  ; yani: helâk korkusundan. Ve **الرهق** ayrıca: helâktir. Ve **الرهقة**: fâcir kadın.
Ve **رهق فلان فلانا**: onu takip ettiği ve ona yetişmeye yaklaştığı zaman. Ve **أرهقناهم الخيل**: atları onlara yetiştirdik. Ve onda şiddetli bir **رهقة** vardır; o, büyüklük ve bozukluktur. Ve **أرهقكم الليل فأسرعوا**: yani: yaklaştı; bu mecazdır. Ve **رهقتنا الصلاة رهقا**: yani: vakti geldi; bu mecazdır. Ve **وأتينا في العصير المرهقة**: bu da mecazdır. Ve denilir: **جارية راهقة** ve **غلام راهق**; bu, on yaşından on bire (kadar)dır. Bundan şairin sözü:
  وفتاة راهق علقـتـهـا                      في علالي طوال وظلل
Ve **رجل رهق**، **ككتف**: hayran olunan, hamiyet sahibi. Ve **رهقه الدين**: onu kapladı ve ona bindi; bu mecazdır. Ve denilir: **صلى الظهر مراهقا**; yani: kaçırmaya yaklaşmış olarak; bu da mecazdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَهِقَهُ
1 رَهِقَهُ ذ , (JK, S, Mgh, Msb, K,) aor. رَهَقَ , (S, Msb, K,) inf. n. رَهَقٌ, (S, Mgh, Msb,) He, or it, came upon, properly as a thing that covered, him, or it; or came to him, or it; syn. غَشِيَهُ: (S, K:) and (K) reached, or overtook, him, or it: (ElFلrلbee, Msb, K:) or it signifies, (K,) or signifies also, (S,) he drew near to, or approached, (S, Mgh, Msb, K,) whether he took, or did not take, (S, K,) him, or it: (S, Mgh, Msb, K:) or he followed him, and was near to reaching, or overtaking, him. (JK.) It is said in the Kur [x. 27], وَلَا يَرْهَقُ وَجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلَا ذِلَّةٌ, meaning (assumed tropical:) And there shall not come upon, or overspread, their faces [blackness, or darkness, nor abjectness, or ignominy]. (S, TA.) And you say, رَهِقَهُ الدَّيْنُ, (Msb, TA,) or دَيْنٌ, (Mgh,) Debt, or a debt, came upon him. (Mgh, Msb, TA.) And رَهِقَتْنَا الصَّلَاةُ, (inf. n. رُهُوقٌ, Msb, or رَهَقٌ, TA,) (tropical:) The time of prayer came upon us. (Mgh, * Msb, TA.) And it is said in a trad., اـِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ اـِلَى الشَّىْءِ فَلْيَرْهَقْهُ, i. e. [When any one of you prays towards the thing,] let him come near to it. (JK, S. [In the Mgh, اـِلَى سُتْرَةٍ فَلْيَرْهَقْهَا, i. e. towards a thing that he has set up for that purpose, &c.]) One says also, طَلَبْتُ فُلَانًا حَتَّى رَهِقْتُهُ, inf. n. رَهَقٌ, I sought such a one until I drew near to him, and, as it sometimes means, took him, or, as it sometimes means, did not take him. (S.) And طَلَبْتُ الشَّىْءَ حَتَّى رَهِقْتُهُ وَكِدْتُ آخُذُهُ أَوْ أَخَذْتُهُ [I sought the thing until I came near to it, and I almost took it, or I took it]. (Az, Msb.) And رَهَقَ شُخُوصُ فُلَانٍ, i. e. (assumed tropical:) [Such a one's going, or going forth or away,] drew near. (S.) ↓ أَرْهَقْتُهُ also signifies I drew near to it; syn. دَانَيْتُهُ. (Msb.) And one says, اللَّيْلُ ↓ أَرْهَقَكُمُ فَأَسْرِعُوا, i. e. (tropical:) The night has drawn near [to you, therefore hasten ye]; syn. دَنَا. (TA.) ― -b2- You say also, رَهِقَهُ بِمَا يَكْرَهُ, inf. n. رَهَقٌ, He did to him that which he disliked, or hated. (JK.) ― -b3- And رَهِقْتُ اـِثْمًا: see 4. -A2- رَهِقَ as an intrans. v.: see رَهَقٌ, which is its inf. n., below.

رُهِّقَ
2 رُهِّقَ ذ He was one to whom رَهَقٌ [q. v.] was attributed. (Mgh.) [He was one to whom ignorance was attributed; an object of suspicion in respect of his religion: (see the part. n., below:) or he was suspected of evil conduct.] It is said in a trad., صَلَّى عَلَى امْرَأَةٍ تُرَهَّقُ, (S, Mgh,) meaning [He prayed over a woman] suspected of evil conduct. (S.)

راهق
3 راهق ذ , (S, Msb, K,) and راهق الحُلُمَ, (JK, Az, K, all in art. خلف,) inf. n. مُرَاهَقَةٌ, (Msb,) He (a boy) was, or became, near to attaining puberty, or virility; (S, Msb, K;) as also ↓ ارهق, inf. n. اـِرْهَاقٌ. (Msb.) And راهقت العِشْرِينَ [She nearly attained the age of twenty]. (K in art. عصر.)

ارهقهُ طُغْيَانًا
4 ارهقهُ طُغْيَانًا ذ i. q. أَغْشَاهُ اـِيَّاهُ [i. e. He made excessive disobedience to come upon him, properly as a thing that covered him]; (S, K;) and أَلْحَقَهُ بِهِ [i. e. made it to reach him, or overtake him, or befall him]. (K.) It is said in the Kur xviii. 79, فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا, meaning [And we disapproved] that he should make excessive disobedience, and ingratitude, to come upon them twain, by his undutiful conduct, so bringing evil upon them: or that he should couple with the faith of them twain his excessive disobedience and his ingratitude, so that there would be in one house two believers and one who was excessively disobedient and ungrateful: or that he should communicate to them twain his excessive disobedience and his ingratitude. (Ksh, Bd. [See also خَشِىَ.]) And one says, أَرْهَقَنِى فُلَانٌ اـِثْمًا ↓ حَتَّى رَهِقْتُهُ, meaning Such a one made me to hear the burden of a sin, [as though he made the sin to come upon me as a burden,] so that I bore it. (S.) And أَرْهَقْتُ الرَّجُلَ أَمْرًا I made, required, or constrained, the man to bear, or endure, a thing, or an event. (Msb.) And راهقهُ عُسْرًا He made, required, or constrained, him to do a difficult thing: (AZ, S, Mgh, K:) or he made a difficulty to come upon him, properly as a thing that covered him; syn. أَغْشَاهُ اـِيَّاهُ. (Ksh and Bd in xviii. 72.) And ارهقهُ, alone, He demanded of him a difficult thing. (S, Msb, K.) You say, لَا تُرْهِقْنِى لَا أَرْهَقَكَ اللّٰهُ Demand not thou of me a difficult thing: may God not demand of thee a difficult thing. (AZ, S, K.) And اـِرْهَاقٌ signifies also The inciting, or urging, a man to do a thing that he is not able to do. (Az, K, TA.) ― -b2- You say also, أَرْهَقْنَاهُمُ الخَّيْلَ We made the horsemen to overtake them, or come up with them: (TA:) or to be near doing so. (JK.) ― -b3- And ارهق الصَّلَاةَ (tropical:) He delayed the prayer (JK, S, Mgh, Msb, K, TA) until it approached the other [next after it], (JK,) or until it almost approached the other, (Mgh, K, TA,) or until the time of the other approached. (S, Msb.) ― -b4- And أَرْهَقْتُهُ أَنْ يُصَلِّىَ i. q. أَعْجَلْتُهُ عَنْهَا [i. e. I hurried him so as to prevent him from praying: see similar phrases in art. عجل]. (K.) ― -b5- See also 1, near the end of the paragraph, in two places: ― -b6- and see 3. -A2- ارهقت الدَّابَّةُ السَّرْجَ: see 4 in art. زهق.

رَهَقٌ
رَهَقٌ ذ The doing of forbidden things: (S, Mgh, Msb, K:) wrongdoing; wrongful, unjust, in jurious, or tyrannical, conduct: (Fr, S, K:) it has this meaning in the Kur lxxii. 13, (S, TA,) accord. to Fr; or, as some say, the former mean ing: (TA:) the doing evil: (AA, K:) and a subst. from اـِرْهَاقٌ signifying the inciting, or urging, a man to do a thing that he is not able to do: (Az, K:) lightwittedness; or lightness and hastiness of disposition or deportment; (S, K;) and excessive disobedience: so in the Kur lxxii. 6, (S, TA,) accord. to some: (TA:) foolishness, or stupidity: lightness, or levity: (K:) or ignorance, and lightness of intellect: (JK:) and illnature, or evil disposition: (TA:) and haste: (K:) and lying: (Mgh, K:) in all these senses, [i. e. in all that have been mentioned above as from the K, and app. in others also, above and below,] its verb is ↓ رَهِقَ, aor. رَهَقَ , [meaning He did forbidden things: acted wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically: &c.:] (K, TA:) of which it is the inf. n.: (TA:) and the following meanings also are assigned to it [app. by interpreters of the passages in which it occurs in the Kur]: sus picion, or evil opinion: and sin: accord. to Katلdeh: lowness, vileness, or meanness; and weakness; accord. to Zj: error; accord. to Ibn El-Kelbee: and bad, or corrupt, conduct: and pride: and so ↓ رَهْقَةٌ, in these two senses: and the commission of a sin or crime or fault; syn. عَنَتٌ: and the act of reaching, or overtaking [app. of some evil accident]: and perdition. (TA.)

رَهِقٌ
رَهِقٌ ذ A man in whose conduct, or character, is رَهَقٌ [expl. above: i. e. one who does forbidden things: &c.]: (O:) hasty: quick to do evil: and self-conceited; proud, or haughty. (TA.) And رَهِقَةٌ A vitious woman; or an adulteress, or a fornicatress. (TA.)

رَهْقَةٌ
رَهْقَةٌ ذ : see رَهَقٌ.

يَعْدُو الرَّهَقَى
يَعْدُو الرَّهَقَى ذ He runs quickly, so as to require his pursuer to do what is difficult or what is beyond his power (حَتَّى يُرْهِقَ طَالِبَهُ, or, as in the CK, حتّى يُرْهَقَ طَالِبُهُ [which is virtually the same]): (M, K, TA:) or he runs quickly, so that he almost reaches, or overtakes, (حتّى يَكَادَ يَرْهَقُ,) the object of his pursuit. (JK.)

رُهْقَانُ مِائَةٍ
رُهْقَانُ مِائَةٍ ذ : see what next follows.

رُهَاقُ مِائَةٍ
رُهَاقُ مِائَةٍ ذ and رِهَاقُ مِائِةٍ As many as a hundred; (AZ, ISk, JK, S, K;) as also مائة ↓ رُهْقَانُ: (so in one of my copies of the S:) such are said to be a man's camels, (JK,) or such is said to be a company of men. (AZ, ISk, S.)

رَهُوقٌ
رَهُوقٌ ذ A wide-stepping, and quick, or excellent, she-camel, that comes upon him who leads her so as almost to tread upon him with her feet. (En Nadr, K.)

رَهِيقٌ
رَهِيقٌ ذ Wine: (K:) a dial. var. of رَحِيقٌ, like as مَدْهٌ is of مَدْحٌ. (TA.)

رَاهِقٌ
رَاهِقٌ ذ applied to a boy, and رَاهِقَةٌ applied to a girl, From ten to eleven years old. (TA.) [See also مُرَاهِقٌ.]

رَيْهُقَانٌ
رَيْهُقَانٌ ذ Saffron. (JK, IDrd, S, K.)

مُرْهَقٌ
مُرْهَقٌ ذ Reached, or overtaken, (JK, S, O, K,) to be slain. (S, O.) ― -b2- Straitened. (Ham p. 682.)

أَتَيْنَا فِى العُصَيْرِ المُرْهِقَةِ
أَتَيْنَا فِى العُصَيْرِ المُرْهِقَةِ ذ (tropical:) [app. We came when the time of the afternoon-prayer was drawing near; العُصَيْر being the dim. of العَصْرُ: see the phrase أَرْهَقَكُمُ اللَّيْلُ فَأَسْرِعُوا, near the end of the first paragraph]. (TA.)

مُرَهَّقٌ
مُرَهَّقٌ ذ One to whom men come (S, K, TA) often, (TA,) and at whose abode guests alight. (JK, S, K, * TA.) ― -b2- Also One to whom رَهَقٌ [q. v.] is attributed: (JK, K:) [said in the TA to have no verb; but this is not the case: see 2:] one of whom evil is thought: (JK, S, K:) or who is suspected of evil, or of lightwittedness: (TA:) one to whom ignorance is attributed: (Mgh;) an object of suspicion in respect of his religion: (Mgh, TA:) corrupt [in conduct]: one in whom is sharpness [of temper] and lightwittedness. (TA.)

مُرَاهِقٌ
مُرَاهِقٌ ذ Near to attaining puberty; applied to a boy: (JK, Mgh, TA:) and with ة applied to a girl. (TA.) [See also رَاهِقٌ.] ― -b2- [Hence,] دَخَلَ مَكَّةَ مُرَاهِقًا (tropical:) He entered Mekkeh nearly at the end of the [proper] time [to do so as a pilgrim], so that he almost missed the halt at 'Arafلt. (Nh, O, K, TA.) And صَلَّى الظُّهْرَ مُرَاهِقًا (tropical:) He performed the noon-prayer nearly missing the time. (TA.)

##### Türkçe

**رَهِقَهُ**
1 **رَهِقَهُ** ذ , (JK, S, Mgh, Msb, K,) muzâri‘i **رَهَقَ** , (S, Msb, K,) mastar ismi **رَهَقٌ**, (S, Mgh, Msb,) O, yahut o (şey), onun üzerine geldi; aslında onu örten bir şey gibi; yahut ona geldi; eşanlamlısı: **غَشِيَهُ**: (S, K:) ve (K) ona ulaştı, yahut ona yetişti: (ElFلrلbee, Msb, K:) yahut şu mânâya gelir, (K,) yahut ayrıca şu mânâya gelir, (S,) ona yaklaştı, yahut ona yaklaştı (yakın oldu): (S, Mgh, Msb, K,) ister onu alsın ister almasın: (S, K:) (S, Mgh, Msb, K:) yahut onu takip etti ve ona yetişmeye, yahut ona erişmeye yakındı. (JK.) Kur’ân’da [x. 27] şöyle denilmiştir: **وَلَا يَرْهَقُ وَجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلَا ذِلَّةٌ**, mânâsı (mecaz kabul edilerek:) Yüzlerinin üzerine [karalık yahut karanlık] gelmeyecek, yahut yüzlerini kaplamayacak; ne de aşağılık, yahut zillet. (S, TA.) Ve dersin ki: **رَهِقَهُ الدَّيْنُ**, (Msb, TA,) yahut **دَيْنٌ**, (Mgh,) Borç, yahut bir borç, onun üzerine geldi. (Mgh, Msb, TA.) Ve **رَهِقَتْنَا الصَّلَاةُ**, (mastar ismi **رُهُوقٌ**, Msb, yahut **رَهَقٌ**, TA,) (mecaz:) Namaz vakti bize geldi. (Mgh, * Msb, TA.) Ve bir hadiste şöyle denilmiştir: **اـِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ اـِلَى الشَّىْءِ فَلْيَرْهَقْهُ**, yani [sizden biri şeye doğru namaz kıldığında] ona yaklaşsın. (JK, S. [Mgh’de: **اـِلَى سُتْرَةٍ فَلْيَرْهَقْهَا**, yani bu maksat için diktiği bir şeye doğru, vb.]) Yine şöyle denir: **طَلَبْتُ فُلَانًا حَتَّى رَهِقْتُهُ**, mastar ismi **رَهَقٌ**, Böyle birini aradım; nihayet ona yaklaştım; ve bazen mânâsı: onu aldım; yahut bazen mânâsı: onu almadım. (S.) Ve **طَلَبْتُ الشَّىْءَ حَتَّى رَهِقْتُهُ وَكِدْتُ آخُذُهُ أَوْ أَخَذْتُهُ** [Şeyi aradım; nihayet ona yaklaştım; ve onu neredeyse aldım, yahut onu aldım]. (Az, Msb.) Ve **رَهَقَ شُخُوصُ فُلَانٍ**, yani (mecaz kabul edilerek:) [falancanın gidişi, yahut çıkıp gitmesi] yaklaştı. (S.) ↓ **أَرْهَقْتُهُ** da “ona yaklaştım” mânâsına gelir; eşanlamlısı: **دَانَيْتُهُ**. (Msb.) Ve şöyle denir: **اللَّيْلُ** ↓ **أَرْهَقَكُمُ فَأَسْرِعُوا**, yani (mecaz:) Gece size yaklaştı; öyleyse acele edin; eşanlamlısı: **دَنَا**. (TA.) ― -b2- Yine dersin ki: **رَهِقَهُ بِمَا يَكْرَهُ**, mastar ismi **رَهَقٌ**, Ona hoşlanmadığı, yahut nefret ettiği şeyi yaptı. (JK.) ― -b3- Ve **رَهِقْتُ اـِثْمًا**: 4’e bak. -A2- **رَهِقَ** geçişsiz fiil olarak: aşağıda onun mastar ismi olan **رَهَقٌ**’a bak.

**رُهِّقَ**
2 **رُهِّقَ** ذ Kendisine **رَهَقٌ** [bk. o] nispet edilen kimse oldu. (Mgh.) [Kendisine cehalet nispet edilen; dini hususunda şüphe konusu olan: (aşağıdaki ism-i fâile bak:) yahut kötü davranışla itham edilen.] Bir hadiste şöyle denilmiştir: **صَلَّى عَلَى امْرَأَةٍ تُرَهَّقُ**, (S, Mgh,) mânâsı: [kötü davranışla] itham edilen bir kadın üzerine namaz kıldı. (S.)

**راهق**
3 **راهق** ذ , (S, Msb, K,) ve **راهق الحُلُمَ**, (JK, Az, K, hepsi خلف maddesinde,) mastar ismi **مُرَاهَقَةٌ**, (Msb,) O (erkek çocuk) bulûğa, yahut erkekliğe erişmeye yakın oldu, yahut yakınlaştı; (S, Msb, K;) bunun gibi ↓ **ارهق**, mastar ismi **اـِرْهَاقٌ**. (Msb.) Ve **راهقت العِشْرِينَ** [yirmi yaşa yaklaşmış oldu]. (K, عصر maddesinde.)

**ارهقهُ طُغْيَانًا**
4 **ارهقهُ طُغْيَانًا** ذ **أَغْشَاهُ اـِيَّاهُ** ile aynı mânâdadır [yani: Aşırı azgınlığı onun üzerine getirdi; aslında onu örten bir şey gibi]; (S, K;) ve **أَلْحَقَهُ بِهِ** [yani: onu ona ulaştırdı, yahut ona yetiştirdi, yahut ona isabet ettirdi]. (K.) Kur’ân’da xviii. 79’da şöyle denilmiştir: **فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا**, mânâsı: [Hoş görmedik] ki, onun edepsiz davranışı sebebiyle, aşırı azgınlığı ve nankörlüğü onların ikisinin üzerine getirsin; böylece onlara kötülük getirmiş olsun: yahut onların ikisinin imanına onun aşırı azgınlığını ve nankörlüğünü eklesin; böylece bir evde iki mümin ve bir aşırı azgın ve nankör bulunsun: yahut onların ikisine onun aşırı azgınlığını ve nankörlüğünü aktarsın. (Ksh, Bd. [Ayrıca **خَشِىَ**’ye de bak.]) Ve şöyle denir: **أَرْهَقَنِى فُلَانٌ اـِثْمًا** ↓ **حَتَّى رَهِقْتُهُ**, mânâsı: Falanca bana bir günahın yükünü yükledi [sanki günahı bir yük gibi üzerime getirdi], nihayet ben onu taşıdım. (S.) Ve **أَرْهَقْتُ الرَّجُلَ أَمْرًا**: Erkeğe bir şeyi, yahut bir olayı taşımayı, yahut katlanmayı yaptırdım, yahut ondan istedim, yahut onu buna zorladım. (Msb.) Ve **راهقهُ عُسْرًا**: Ona zor bir şeyi yaptırdı, yahut ondan istedi, yahut onu buna zorladı: (AZ, S, Mgh, K:) yahut ona bir zorluğu onun üzerine gelen, aslında onu örten bir şey gibi, getirdi; eşanlamlısı: **أَغْشَاهُ اـِيَّاهُ**. (Ksh ve Bd, xviii. 72’de.) Ve **ارهقهُ**, tek başına: Ondan zor bir şey istedi. (S, Msb, K.) Dersin ki: **لَا تُرْهِقْنِى لَا أَرْهَقَكَ اللّٰهُ** Benden zor bir şey isteme: Allah senden zor bir şey istemesin. (AZ, S, K.) Ve **اـِرْهَاقٌ** ayrıca şu mânâya gelir: Bir adamı gücünün yetmediği bir şeyi yapmaya sevk etmek, yahut zorlamak. (Az, K, TA.) ― -b2- Yine dersin ki: **أَرْهَقْنَاهُمُ الخَّيْلَ** Süvarileri onlara yetiştirdik, yahut onlara ulaştırdık: (TA:) yahut buna yakın kıldık. (JK.) ― -b3- Ve **ارهق الصَّلَاةَ** (mecaz:) Namazı geciktirdi (JK, S, Mgh, Msb, K, TA); ta ki ötekine [ondan sonraki namaza] yaklaştı, (JK,) yahut ötekine neredeyse yaklaştı, (Mgh, K, TA,) yahut ötekinin vakti yaklaştı. (S, Msb.) ― -b4- Ve **أَرْهَقْتُهُ أَنْ يُصَلِّىَ** **أَعْجَلْتُهُ عَنْهَا** ile aynı mânâdadır [yani: onu ondan (namazdan) alıkoyacak şekilde acele ettirdim: عجل maddesindeki benzer ibarelere bak]. (K.) ― -b5- Ayrıca 1’e, paragrafın sonuna yakın iki yerde bak: ― -b6- ve 3’e bak. -A2- **ارهقت الدَّابَّةُ السَّرْجَ**: زهق maddesinde 4’e bak.

**رَهَقٌ**
**رَهَقٌ** ذ Yasak şeyleri yapmak: (S, Mgh, Msb, K:) haksızlık; haksız, zalim, incitici, yahut zorba davranış: (Fr, S, K:) Kur’ân lxxii. 13’te bu mânâdadır, (S, TA,) Fr’ye göre; yahut bazılarına göre önceki mânâ: (TA:) kötülük yapmak: (AA, K:) ve **اـِرْهَاقٌ**’tan bir isim olup, bir adamı gücünün yetmediği bir şeyi yapmaya sevk etmek, yahut zorlamak mânâsına gelir: (Az, K:) aklî hafiflik; yahut tabiatta yahut tavırda hafiflik ve acelecilik; (S, K;) ve aşırı itaatsizlik: Kur’ân lxxii. 6’da böyledir, (S, TA,) bazılarına göre: (TA:) ahmaklık, yahut budalalık: hafiflik: (K:) yahut cehalet ve aklın hafifliği: (JK:) ve kötü huyluluk, yahut kötü tabiat: (TA:) ve acele: (K:) ve yalan söyleme: (Mgh, K:) bu mânâların hepsinde, [yani K’dan zikredilenlerin hepsinde ve görünüşe göre yukarıda ve aşağıda diğerlerinde de,] onun fiili ↓ **رَهِقَ**, muzâri‘i **رَهَقَ**’tır; [mânâsı: Yasak şeyleri yaptı; haksız, zalim, incitici, yahut zorba davrandı; vb.:] (K, TA:) ve bunun mastar ismidir: (TA:) ve ayrıca şu mânâlar da ona nispet edilmiştir [Kur’ân’da geçtiği yerlerin müfessirlerince]: şüphe, yahut kötü zan; ve günah; Katâde’ye göre: alçaklık, rezillik, yahut bayağılık; ve zayıflık; Zj’ye göre: hata; İbn El-Kelbî’ye göre: ve kötü, yahut bozuk davranış; ve kibir; ve bu iki mânâda ↓ **رَهْقَةٌ** da böyledir: ve bir günahı yahut suçu yahut kusuru işlemek; eşanlamlısı: **عَنَتٌ**: ve (bir kötülüğün) ulaşması yahut yetişmesi fiili: ve helâk. (TA.)

**رَهِقٌ**
**رَهِقٌ** ذ Davranışında yahut karakterinde **رَهَقٌ** [yukarıda açıklanan; yani yasak şeyleri yapan; vb.] bulunan adam: (O:) aceleci: kötülüğü çabuk yapan: ve kendini beğenmiş; kibirli, yahut mağrur. (TA.) Ve **رَهِقَةٌ**: Kötü kadın; yahut zina eden kadın. (TA.)

**رَهْقَةٌ**
**رَهْقَةٌ** ذ : **رَهَقٌ**’a bak.

**يَعْدُو الرَّهَقَى**
**يَعْدُو الرَّهَقَى** ذ Hızlı koşar; öyle ki onu takip edene zor olanı yahut gücünün üstünde olanı yaptırır (**حَتَّى يُرْهِقَ طَالِبَهُ**, yahut CK’de olduğu üzere **حتّى يُرْهَقَ طَالِبُهُ** [ki bu, fiilen aynı şeydir]): (M, K, TA:) yahut hızlı koşar; öyle ki, neredeyse ulaşır, yahut yetişir (**حتّى يَكَادَ يَرْهَقُ,**) takip ettiği şeye. (JK.)

**رُهْقَانُ مِائَةٍ**
**رُهْقَانُ مِائَةٍ** ذ : hemen sonra gelene bak.

**رُهَاقُ مِائَةٍ**
**رُهَاقُ مِائَةٍ** ذ ve **رِهَاقُ مِائِةٍ** Yüz kadar: (AZ, ISk, JK, S, K;) bunun gibi **مائة** ↓ **رُهْقَانُ**: (S’nin nüshalarımdan birinde böyle:) bir adamın develeri için böyle denir, (JK,) yahut bir erkekler topluluğu için böyle denir. (AZ, ISk, S.)

**رَهُوقٌ**
**رَهُوقٌ** ذ Geniş adımlı ve hızlı, yahut pek iyi bir dişi deve; onu yeden kimsenin üzerine gelir; öyle ki ayaklarıyla neredeyse ona basar. (En Nadr, K.)

**رَهِيقٌ**
**رَهِيقٌ** ذ Şarap: (K:) **رَحِيقٌ**’un lehçe varyantıdır; tıpkı **مَدْهٌ**’ün **مَدْحٌ**’dan olması gibi. (TA.)

**رَاهِقٌ**
**رَاهِقٌ** ذ erkek çocuğa söylenir; ve kıza söylenen **رَاهِقَةٌ**: On yaştan on bir yaşa kadar. (TA.) [Ayrıca **مُرَاهِقٌ**’a da bak.]

**رَيْهُقَانٌ**
**رَيْهُقَانٌ** ذ Safran. (JK, IDrd, S, K.)

**مُرْهَقٌ**
**مُرْهَقٌ** ذ Ulaşılmış, yahut yetişilmiş, (JK, S, O, K,) öldürülmek üzere. (S, O.) ― -b2- Sıkıştırılmış. (Ham s. 682.)

**أَتَيْنَا فِى العُصَيْرِ المُرْهِقَةِ**
**أَتَيْنَا فِى العُصَيْرِ المُرْهِقَةِ** ذ (mecaz:) [görünüşe göre: İkindi namazının vakti yaklaşırken geldik; **العُصَيْر** ise **العَصْرُ**’un küçültmesidir: birinci paragrafın sonuna yakın **أَرْهَقَكُمُ اللَّيْلُ فَأَسْرِعُوا** ibaresine bak]. (TA.)

**مُرَهَّقٌ**
**مُرَهَّقٌ** ذ İnsanların kendisine geldiği kimse (S, K, TA) sıkça, (TA,) ve ikametgâhına misafirlerin konduğu kimse. (JK, S, K, * TA.) ― -b2- Ayrıca kendisine **رَهَقٌ** [bk. o] nispet edilen kimse: (JK, K:) [TA’da fiili yok denilmiştir; fakat durum böyle değildir: 2’ye bak:] hakkında kötülük düşünülen kimse: (JK, S, K:) yahut kötülükle, yahut aklî hafiflikle itham edilen: (TA:) kendisine cehalet nispet edilen: (Mgh;) dini hususunda şüphe konusu olan: (Mgh, TA:) [davranışta] bozuk: kendisinde keskinlik [huy sertliği] ve aklî hafiflik bulunan. (TA.)

**مُرَاهِقٌ**
**مُرَاهِقٌ** ذ Bulûğa yakın; erkek çocuğa söylenir: (JK, Mgh, TA:) ve ة ile kıza söylenir. (TA.) [Ayrıca **رَاهِقٌ**’a da bak.] ― -b2- [Bundan dolayı,] **دَخَلَ مَكَّةَ مُرَاهِقًا** (mecaz:) Mekke’ye [haccı eda etmek için] [münasip] vaktin sonuna yakın girdi; öyle ki Arafat’ta vakfeyi neredeyse kaçırdı. (Nh, O, K, TA.) Ve **صَلَّى الظُّهْرَ مُرَاهِقًا** (mecaz:) Öğle namazını vakti neredeyse kaçıracak şekilde kıldı. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَهِقَ
رَهِقَ A ( n. ac. رَهَق 4 ),
a.  Was foolish. stupid.

b.  Was bad, wicked, evil; was false, deceitful.

c.  Was tyrannical.

d.  Drew near to; overtook; came upon.

e.  Made haste, hurried.

رَهَّقَ
رَهَّقَ II ,
a.  Accused of bad conduct.

رَاْهَقَ
رَاْهَقَ III ,
a.  Was near virility ( boy ).

أَرْهَقَ
أَرْهَقَ IV ,
a.  Imposed upon; tyrannized over.

رَهَق
رَهَق 4 ,
a.  Bad conduct.

b.  Tyranny.

رِهَاْق
رِهَاْق 23 ,  رُهَاْق 24 ,
a.  Quantity.

b.  About, close upon.

##### Türkçe

رَهِقَ
رَهِقَ A ( i. ac. **رَهَق** 4 ),
a. Ahmak idi, aptal idi.

b. Kötü idi, habis idi, şerli idi; yalancı idi, aldatıcı idi.

c. Zalim idi.

d. Yaklaştı; yetişti; üzerine geldi.

e. Acele etti, çabuk davrandı.

رَهَّقَ
رَهَّقَ II ,
a. Kötü davranışla itham etti.

رَاْهَقَ
رَاْهَقَ III ,
a. Erkekliğe yakın idi (çocuk).

أَرْهَقَ
أَرْهَقَ IV ,
a. Yükledi; üzerinde zorbalık etti.

رَهَق
رَهَق 4 ,
a. Kötü davranış.

b. Zorbalık.

رِهَاْق
رِهَاْق 23 ,  رُهَاْق 24 ,
a. Miktar.

b. Yaklaşık, yakın üzere.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رهق
رَهِقَ - يَرْهَقُ - رَهَق - أَرْهَقَ - يُرْهِقُ
رَهِقَ - يَرْهَقُ + شيء أو أمر + كائناً:  يشكل عليه حملاً  وعبءاَ لا يطيقه: يعمل هذا الشيء وكأنه حمل إضافي زائد عن طاقته، وعلى الكائن أن يحمله، فيؤدي إلى تعب الكائن ومعاناته من ألم نفسي وجسدي
رَهَق: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول من " رَهِقَ - يَرْهَقُ ": التحميل  بعبء زائد مجهد: وهو كذلك ما يكون بفعل " رَهِقَ - يَرْهَقُ ": آثار حَمْل عبء زائد على الوجه والجسم من تعب وإرهاق وألم
أَرْهَقَ - يُرْهِقُ: على وزن " أفعل" من " رَهِقَ - يَرْهَقُ ": جعله " يَرْهَقُ ": جعله يتعب ويعاني ألماً نفسياً وجسدياً وذلك بأن يُحَمِّله فوق طاقته
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "حمل ثقل والالتزام به في السكون والحركة، وبيان درجة الإجهاد من الحمل"، وهي:
أوِدَ - يَأْوَدُ (آدَ - يَؤُودُ)، ناءَ - يَنُوْءُ، رَهِقَ - يَرْهَقُ، وَزَرَ - يَزِرُ، غَرِمَ - يَغْرَمُ، ثَقُلَ - يَثْقُلً
يرهق - ترهقهم
الذلة حمل يرهق الناس	﴿خاشعة أبصارهم ترهقهم ذلة وقد كانوا يدعون إلى السجود وهم سالمون(43)﴾ القلم ﴿خاشعة أبصارهم ترهقهم ذلةذلك اليوم الذي كانوا يوعدون(44)﴾ المعارج
الذلة ترهق وجوه الناس	﴿للذين أحسنوا الحسنى وزيادة ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون (26)﴾ يونس ﴿والذين كسبوا السيئات جزاء سيئة بمثلها وترهقهم ذلة ما لهم من الله من عاصم كأنما أغشيت وجوههم قطعا من الليل مظلما أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(27)﴾ يونس
القتر يرهق وجوه الناس	﴿للذين أحسنوا الحسنى وزيادة ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون (26)﴾ يونس ﴿ترهقها قترة (41)﴾ عبس
رهقا
البخس ضد الرهق﴿وأنا لما سمعنا الهدى آمنا به فمن يؤمن بربه فلا يخاف بخسا ولا رهقا(13)﴾ الجن ﴿وأنه كان رجال من الإنس يعوذون برجال من الجن فزادوهم رهقا(6)﴾ الجن
أرهق - أرهقه
﴿قال لا تؤاخذني بما نسيت ولا ترهقني من أمري عسرا(73)﴾ الكهف ﴿وأما الغلام فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا(80)﴾ الكهف
	﴿سأرهقه صعودا(17)﴾ المدثر
مختار الصحاح
● [رهق] ر ه ق: رَهِقَهُ غشيه وبابه طرب ومنه قوله تعالى ﴿ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة﴾ وفي الحديث ﴿إذا صلى أحدكم إلى الشيء فليرهقه﴾ أي فليغْشَهُ ولا يبعد عنه ويقال أرْهَقَهُ طغيانا أي أغشاه إياه وأرهقه إثما حتى رهقه أي حمله إثما حتى حمله وأرهقه عسرا كلفه إياه يقال لا ترهقني لا أرهقك الله أي لا تعسرني لا أعسرك الله و رَاهَقَ الغلام فهو مُرَاهِقٌ أي قارب الاحتلام وقوله تعالى ﴿فلا يخاف بخسا ولا رهقا﴾ أي ظلما وقوله تعالى ﴿فزادوهم رهقا﴾ أي سفها وطغيانا ورجل مُرَهَّقٌ إذا كان يظن به السوء وفي الحديث ﴿أنه صلى على امرأة تُرَهَّقُ﴾ أي تتهم وتؤبن بشر
الراغب
رهق
- رهقه الأمر: غشيه بقهر، يقال: رهقته وارهقته، نحو ردفته وأردفته، وبعثته وابتعثته قال: }وترهقهم ذلة﴿[يونس/27]، وقال:﴾سأرهقه صعودا{ [المدثر/17]، ومنه: أرهقت الصلاة: إذا أخرتها حتى غشي وقت الأخرى.
ملخص اللسان
1.     والمُرْهَقُ: المَحْمول عليه في الأَمرِ ما لا يُطِيق. وبه رَهْقة شديدة: وهي العَظَمة والفَساد.
2.     وأَرْهقَه عُسْراً أَي كَلَّفه إِياه؛ تقول: لا تُرْهِقْني لا أَرهَقك اللهُ أَي لا تُعْسِرْني لا أَعْسَرَك اللهُ؛
3.     وأَرْهَقَه إِثماً أَو أَمراً صَعْباً حتى رَهِقه رَهَقاً، وأَرْهَقَني فُلان إِثماً حتى رَهِقْته أَي حَمَّلَني إِثماً حتى حَمَلته له.
4.     وفي الحديث: فإِن رَهِقَ سَيِّدَه دَيْن أَي لَزِمه أَداؤه وضُيِّقَ عليه ،
5.     والمُرَهَّق: الذي يغشاه السؤَّالُ والضِّيفانُ؛
6.     والمُرَهَّقُ: الكريم الجَوّاد.
7.    وإِنه كان رجالٌ من الإِنس يعُوذون برجال من الجن فزادُوهم رَهَقاً؛ قيل: كان أَهل الجاهلية إِذا مرَّت رُفقة منهم    بوادٍ يقولون: نعُوذ بعَزِير هذا الوادي من مَرَدة الجن، فزادوهم رَهَقاً أَي ذِلة وضَعفاً،
8.    والرهَق: الهلاك
9.     والرَّهَق: غِشْيان الشيء؛ رَهِقَه، بالكسر، يَرْهَقُه رهَقاً أَي غَشِيَه. تقول: رَهِقه ما يَكْره أَي غشيه ذلك. ولا تُرْهِقْني من أَمْري عُسراً، أَي لا تُغْشني شيئاً؛ وأَرْهَقه حُساماً: بمعنى أَغْشاه إِيّاه؛
10.                        وأَرْهَقْت الرَّجل: أَدْركْته،
11.                        ورَهِقْته: غَشِيته.وأَرْهَقه طُغْياناً أَي أَغْشاه إِيّاه، وأَرْهَقْته إِثماً حتى رَهِقه رَهَقاً: أَدركه.
12.                        ورَهِقَ فلان فلاناً: تَبِعه فقارَب أَن يَلْحَقه. وأَرْهَقْناهم الخيْل: أَلحقْناهم إِياها.
13.                        الرَّهَقُ الخِفّةُ والعَرْبَدةُ؛فيه رَهَق أَي حِدَّة وخِفَّة.
14.                        وإِنه لَرَهِقٌ أَي فيه حدّة وسفَه ،
15.                        والرَّهَقُ: جهل في الإِنسان وخِفَّة في عقله؛تقول: به رَهَق. ورجل مُرَهَّقٌ: موصوف بذلك ولا فِعل له.
16.                        والرَّهَقُ: التُّهمَةُ. والمُرَهَّقُ: المُتَّهم في دِينه.
17.                        والرَّهَقُ:الإِثْمُ.
18.                        والرَّهْقةُ: المرأَةُ الفاجرة.
19.                        والمُرَهَّقُ:الفاسِد.
20.                        إِنه لَرَهِقٌ نَزِلٌ أَي سريع إِلى الشرّ سريع الحِدَّة؛رجل فيه رَهَق إِذا كان يَخِفّ إِلى الشرّ ويَغشاه،
21.                        الرَّهَقُ: الكذب
22.                       وراهق الغلامُ، فهو مراهِق إِذا قارب الاحتلام. والمُراهِق: الغلام الذي قد قارب الحُلُم، وجارية مراهِقة. ويقال: جارية راهِقة وغلام راهِق،وذلك ابن العشر إِلى إِحدى عشرة؛
لسان العرب
● - رهق: الرَّهَقُ: الكذب؛ وأَنشد:    حَلَفَتْ يَمِيناً غير ما رَهَقٍ    باللهِ، ربِّ محمدٍ وبِلالِ    أَبو عمرو: الرَّهَقُ الخِفّةُ والعَرْبَدةُ؛ وأَنشد في وصف كَرْمةٍ    وشرابها:    لها حَلِيبٌ كأنَّ المِسْكَ خالَطَه،    يَغْشى النَّدامى عليه الجُودُ والرَّهَقُ،    أَراد عَصِيرَ العنب. والرَّهَقُ: جهل في الإِنسان وخِفَّة في عقله؛    تقول: به رَهَق. ورجل مُرَهَّقٌ: موصوف بذلك ولا فِعل له. والمُرَهَّقُ:    الفاسِد. والمُرَهَّقُ: الكريم الجَوّاد. ابن الأَعرابي: إِنه لَرَهِقٌ    نَزِلٌ أَي سريع إِلى الشرّ سريع الحِدَّة؛ قال الكميت:    وِلايةُ سِلَّغْدٍ أَلَفَّ كأَنَّه،    من الرَّهَقِ المَخْلُوط بالنُّوك، أَثْوَلُ    قال الشيباني: فيه رَهَق أَي حِدَّة وخِفَّة. وإِنه لَرَهِقٌ أَي فيه    حدّة وسفَه. والرَّهَق: السَّفَه والنُّوكُ. وفي الحديث: حَسْبُكَ من    الرَّهَق والجفاء أَن لا يُعرَفَ بيتُك؛ معناه لا تَدْعو الناسُ إِلى بيتك    للطعام، أَراد بالرهَق النُّوكَ والحُمق. وفي حديث علي: أَنه وعَظ رجلاً في    صُحبة رجل رَهِقٍ    أَي فيه خِفَّة وحِدَّة. يقال: رجل فيه رَهَق إِذا كان يَخِفّ إِلى    الشرّ ويَغشاه، وقيل: الرَّهَقُ في الحديث الأَوّل الحُمق والجهل؛ أَراد    حسبُك من هذا الخُلْق أَن يُجهل بيتُك ولا يُعرف، وذلك أَنه كان اشترى    إِزاراً منه فقال للوَزّان: زِنْ وأَرْجِحْ، فقال: مَن هذا؟ فقال المسؤول:    حَسْبُكَ جَهلاً أَن لا يعرف بيتك؛ قال ابن الأَثير: هكذا رواه الهروي، قال:    وهو وَهِم وإنِما هو حسبك من الرَّهَق والجَفاء أَن لا تعرف نبيك أَي    أَنه لما سأَل عنه حيث قال له: زِنْ وأَرجح، لم يكن يعرفه فقال له المَسؤول:    حسبك جهلاً أَن لا تعرف نبيك؛ قال: على أَني رأَيته في بعض نسخ الهروي    مُصْلَحاً، ولم يَذْكر فيه التعْليل والطَّعامَ والدُّعاء إِلى البيت.    والرَّهَقُ: التُّهمَةُ. والمُرَهَّقُ: المُتَّهم في دِينه. والرَّهَقُ:    الإِثْمُ. والرَّهْقةُ: المرأَةُ الفاجرة.    ورَهِقَ فلان فلاناً: تَبِعه فقارَب أَن يَلْحَقه. وأَرْهَقْناهم    الخيْل: أَلحقْناهم إِياها. وفي التنزيل: ولا تُرْهِقْني من أَمْري عُسراً، أَي    لا تُغْشني شيئاً؛ وقال أبو خِراش الهُذلي:    ولوْلا نَحْنُ، أَرْهَقَه صُهَيْبٌ    حُسامَ الحَدِّ مَطْرُوراً خَشِيبا    وروي: مذْرُوباً خَشِيبا؛ وأَرْهَقه حُساماً: بمعنى أَغْشاه إِيّاه؛    وعليه يصح المعنى. وأَرْهقَه عُسْراً أَي كَلَّفه إِياه؛ تقول: لا    تُرْهِقْني لا أَرهَقك اللهُ أَي لا تُعْسِرْني لا أَعْسَرَك اللهُ؛ وأَرْهَقَه    إِثماً أَو أَمراً صَعْباً حتى رَهِقه رَهَقاً، والرَّهَق: غِشْيان الشيء؛    رَهِقَه، بالكسر، يَرْهَقُه رهَقاً أَي غَشِيَه. تقول: رَهِقه ما يَكْره    أَي غشيه ذلك. وأَرْهَقْت الرَّجل: أَدْركْته، ورَهِقْته: غَشِيته.    وأَرْهَقه طُغْياناً أَي أَغْشاه إِيّاه، وأَرْهَقْته إِثماً حتى رَهِقه    رَهَقاً: أَدركه. وأَرْهَقَني فُلان إِثماً حتى رَهِقْته أَي حَمَّلَني إِثماً    حتى حَمَلته له. وفي الحديث: فإِن رَهِقَ سَيِّدَه دَيْن أَي لَزِمه    أَداؤه وضُيِّقَ عليه. وحديث سعد: كان إِذا دخَل مكة مُراهِقاً خرَج إِلى    عرفة قَبل أَن يَطُوف بالبيت أَي إِذا ضاق عليه الوقت بالتأْخير حتى يخاف    فَوْتَ الوقوف كأَنه كان يَقْدَم يوم التَّرْوِية أَو يوم عرفةَ. الفرّاء:    رَهِقَني الرَّجلُ يَرْهَقُني رَهَقاً أَي لَحِقَني وغَشِيني،    وأَرْهقْته إِذا أَرْهَقْته غيرَك. يقال: أَرْهقناهم الخيل فهم مُرْهَقون. ويقال:    رَهِقه دين فهو يَرْهَقُه إِذا غَشِيه. وإِنه لعَطُوبٌ على المُرْهَق أَي    على المُدْرَكِ. والمُرْهَقُ: المَحْمول عليه في الأَمرِ ما لا يُطِيق.    وبه رَهْقة شديدة: وهي العَظَمة والفَساد. ورَهِقَت الكلابُ الصيد    رَهَقاً: غشيته ولَحِقَتْه. والرَّهَق: غِشْيان المحارم من شرب الخمر ونحوه.    تقول: في فلان رهَق أَي يَغْشَى المحارم؛ قال ابن أَحمر يَمدح النُّعمان بن    بَشِير الأَنصاري:    كالكَوْكَبِ الأَزهَرِ انْشَقَّتْ دُجُنَّتُه،    في النّاسِ، لا رَهَقٌ فيه ولا بَخَلُ    قال ابن بري: وكذلك فسر الرَّهق في شِعر الأَعشى بأَنه غِشيان المَحارم    وما لا خير فيه في قوله:    لا شيء يَنْفَعُني من دُونِ رُؤيَتِها،    هل يَشْتَفِي وامِقٌ ما لم يُصِبْ رَهَقا؟    والرَّهَقُ: السَّفَه وغشيانُ المحارم. والمُرْهَق: الذي أُدْرِك    ليُقتل؛ قال الشاعر:    ومُرْهَقٍ سالَ إِمْتاعاً بأُصْدتِه    لم يَسْتَعِنْ، وحَوامِي المَوْتِ تَغْشاه    فَرَّجْتُ عنه بصَرْعَيْنِ لأَرْملةٍ،    وبائسٍ جاء مَعْناه كمَعْناه    قال ابن بري: أَنشده أَبو علي الباهلي غَيْث بن عبد الكريم لبعض العرب    يصف رجلاً شريفاً ارْتُثّ في بعض المَعارِك، فسأَلهم أَن يُمْتِعوه    بأُصْدته، وهي ثوب صغير يُلبس تحت الثياب أَي لا يُسْلَب؛ وقوله لم يَستَعن لم    يَحلِق عانَته وهو في حال الموت، وقوله: فرّجْت عنه بصرعيْن، الصرّعانِ:    الإِبلان ترد إِحداهما حين تَصْدُر الأُخرى لكثرتها، يقول: افتديته    بصرعين من الإِبل فأَعتقته بهما، وإِنما أَعددتهما للأَرامِل والأَيْتام    أَفْدِيهم بها؛ وقال الكميت:    تَنْدَى أَكُفُّهِمُ، وفي أَبياتِهمْ    ثِقةُ المُجاوِر، والمُضافِ المُرْهَقِ    والمُرَهَّق: الذي يغشاه السؤَّالُ والضِّيفانُ؛ قال ابن هرمة:    خَيْرُ الرِّجال المُرَهَّقُون، كما    خَيْرُ تِلاعِ البِلادِ أَكْلَؤها    وقال زهير يمدح رجلاً:    ومُرَهَّقُ النِّيرانِ يُحْمَد في الـ    ـلأواء، غيرُ مُلَعَّن القِدْر    وفي التنزيل: ولا يَرْهَقُ وجوهَهم قَتَر ولا ذِلّة؛ أَي لا يَغشاها ولا    يَلحقُها. وفي الحديث: إِذا صلَّى أَحدكم إِلى شيء فليَرْهَقْه أَي    فلْيَغْشه ولْيدْنُ منه ولا يَبعُد منه.    وأَرْهقَنا الليلُ: دنا منا. وأَرهقْنا الصلاةَ: أَخَّرناها حتى دنا وقت    الأُخرى. وفي حديث ابن عمرو: وأَرهقْنا الصلاةَ ونحن نتوضَّأ أَي    أَخَّرناها عن وقتها حتى كدنا نُغْشِيها ونُلْحِقُها بالصلاة التي بعدها.    ورهِقَتْنا الصلاة رَهَقاً: حانت.    ويقال: هو يَعْدُو الرَّهَقَى وهو أَن يُسرِعَ في عدْوه حتى يَرْهَقَ    الذي يطلبُه.    والرَّهُوق: الناقة الوَساعُ الجَواد التي إِذا قُدْتَها رَهِقَتك حتى    تكاد تطؤُك بخُفَّيها؛ وأَنشد:    وقلتُ لها: أَرْخِي، فأَرْخَتْ برأْسِها    غَشَمْشَمةٌ للقائدِينَ رهوق    وراهق الغلامُ، فهو مراهِق إِذا قارب الاحتلام. والمُراهِق: الغلام الذي    قد قارب الحُلُم، وجارية مراهِقة. ويقال: جارية راهِقة وغلام راهِق،    وذلك ابن العشر إِلى إِحدى عشرة؛ وأَنشد:    وفَتاةٍ راهِقٍ عُلِّقْتُها    في عَلاليَّ طِوالٍ وظُلَلْ    وقال الزجاج في قوله تعالى: وإِنه كان رجالٌ من الإِنس يعُوذون برجال من    الجن فزادُوهم رَهَقاً؛ قيل: كان أَهل الجاهلية إِذا مرَّت رُفقة منهم    بوادٍ يقولون: نعُوذ بعَزِير هذا الوادي من مَرَدة الجن، فزادوهم رَهَقاً    أَي ذِلة وضَعفاً، قال: ويجوز، والله أَعلم، أَن الإِنسان الذي عاذوا به    من الجن زادهم رهقاً أَي ذِلّة، وقال قتادة: زادوهم إِثماً، وقال الكلبي:    زادوهم غَيّاً، وقال الأَزهري: فزادوهم رهَقاً هو السرعة إِلى الشر،    وقيل: في قوله فزادوهم رهقاً أَي سَفَهاً وطُغياناً، وقيل في تفسير الرهَق:    الظُّلم، وقيل الطغيان، وقيل الفساد، وقيل العظَمة، وقيل السفه، وقيل    الذلّة.    ويقال: الرهق الكِبْر. يقال: رجل رَهِق أَي معجب ذو نَخْوة، ويدل على    صحة ذلك قول حذيفة لعمر بن الخطاب، رضي الله عنه: إِنك لرَهِق؛ وسبب ذلك    أَنه أُنزلت آية الكَلالة على رسول الله، صلى الله عليه وسلم، ورأْسُ ناقة    عمر بن الخطاب، رضي الله عنه، عند كَفَل ناقة حذيفة فلَقَّنها رسولُ    الله، صلى الله عليه وسلم، حذيفةَ ولم يُلَقِّنْها عمَر، رضي الله عنه، فلما    كان في خلافة عمر بعث إِلى حذيفة يسأَله عنها، فقال حذيفة: إِنك لرَهِق،    أَتظنُّ أَنِّي أَهابُك لأُقرئك؟ فكان عمر، رضي الله عنه، بعد ذلك إِذا    سمع إِنساناً يقرأُ: يبين الله لكم أَن تَضِلوا؛ قال عمر، رضي الله عنه:    اللهم إِنك بَيَّنتها وكَتمها حذيفةُ. والرهَق: العجلة؛ قال الأَخطل:    صُلْب الحَيازِيم، لا هَدْر الكلام إِذا    هزّ القَناةَ، ولا مستعجِل رَهِقُ    وفي الحديث: إِن في سَيف خالدٍ رَهَقاً أَي عجلة. والرهَق: الهلاك    أَيضاً؛ قال رؤبة يصف حُمُراً وردت الماءَ:    بَصْبَصْن واقْشَعْرَرْن من خَوْفِ الرَّهَق    أَي من خوف الهلاك. والرَّهَق أَيضاً: اللَّحاق. وأَرهقني القوم أَن    أُصلي أَي أَعجلوني. وأَرهقْته أَن يصلي إِذا أَعجلتَه الصلاة. وفي الحديث:    ارْهَقوا القِبلةَ أَي ادْنُوا منها؛ ومنه قولهم: غلام مُراهِق أَي    مُقارِب للحُلُم، وراهَق الحلُم: قاربه. وفي حديث موسى والخضر: فلو أَنه    أَدركَ أَبَوَيه لأَرْهقَهما طُغياناً وكُفراً أَي أَغشاهما وأَعجلهما. وفي    التنزيل: أَن يُرهِقَهما طغياناً وكفراً. ويقال: طلبت فلاناً حتى رهِقته    أَي حتى دنوتُ منه، فربما أَخذه وربما لم يأْخُذْه. ورَهِق شُخوصُ فلان أَي    دنا وأَزِف وأَفِد. والرهَق: العَظَمة، والرهَق: العيْب، والرهق: الظلم.    وفي التنزيل: فلا يخاف بَخْساً ولا رَهَقاً؛ أَي ظُلماً؛ وقال الأَزهري:    في هذه الآية الرهق اسم من الإِرهاق وهو أَن يحمل عليه ما لا يُطيقه.    ورجُل مُرَهَّق إِذا كان يُظن به السوءُ. وفي حديث أَبي وائل: أَنه، صلى    الله عليه وسلم، صلى على امرأَة كانت تُرَهَّق أَي تُتَّهم وتُؤَبَّن    بشر. وفي الحديث: سَلك رجلان مَفازة: أَحدهما عابد، والآخر به رَهَق؛    والحديث الآخر: فلان مُرَهَّق أَي مُتَّهَم بسوء وسَفَه، ويروى مُرَهِّق أَي    ذو رَهَق.    ويقال: القوم رُهاق مائة ورِهاق مائة، بكسر الراء وضمها، أَي زُهاء مائة    ومقدار مائة؛ حكاه ابن السكيت عن أَبي زيد.    والرَّيْهُقان: الزعفران؛ وأَنشد ابن بريد لحميد بن ثور:    فأَخْلسَ منها البَقْلُ لَوْناً، كأَنَّه    عَلِيل بماء الرَّيْهُقانِ ذَهِيب    وقال آخر:    التارِك القِرْن على المِتانِ،    كأَنّما عُلَّ برَيْهُقانِ
مقاييس اللغة:
(رهق)  الراء والهاء والقاف أصلان متقاربان: فأحدهما غِشيان الشّيءِ الشيءَ، والآخر العَجلة والتأخير([23]).
فأمَّا الأوّل فقولُهم: رَهِقَه الأمرُ: غَشِيَه. والرَّهُوق من النُّوق: الجوادُ الوَسَاعُ التي تَرْهَقُك إِذا مددتَها، أي تغشاك لسَعَة خَطْوها. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ﴾ [يونس 26]. والمرَاهِق: الغلام الذي دَانَى الحُلُم. ورجلٌ مُرَهَّق: تنزل به* الضِّيفَانُ. وأرهق القومُ الصّلاةَ: أخَّروها حتى يدنُوَ وقتُ الصّلاةِ الأُخرى. والرَّهَق: العَجَلة والظُّلم. قال الله تعالى: ﴿فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ رَهَقاً([24])﴾[الجن 13]. والرَّهَق: عجلةٌ في كذب وعَيب. قال:
* سليم جنب الرّهَقا([25]) *
القاموس المحيط:
رَهِقَهُ، كفرِحَ غَشِيَهُ ولَحقَهُ، أو دَنَا منه، سَواءٌ أخَذَهُ أوْ لَمْ يأخُذْهُ. والرَّهَقُ، مُحرَّكةً السَّفَهُ، والنَّوْكُ، والخِفَّةُ، ورُكوبُ الشَّرِّ والظُّلْمِ، وغِشْيانُ المَحارِمِ، واسمٌ مِنَ الإِرْهاقِ، وهو أن تَحْمِلَ الإِنْسانَ على ما لا يُطيقُه، و الكَذِبُ، والعَجَلَةُ، رَهِقَ، كفرِحَ، في الكُلِّ. وهو يَعْدُو الرَّهَقَى، كجَمَزَى، أي يُسْرِعُ في مَشْيِهِ حتى يَرْهَقَ طالِبَهُ، وكأميرٍ الخَمْرُ. وكصَبورٍ الناقَةُ الوَساعُ الجَوادُ، التي إذا قُدْتَها رَهِقَتْكَ حتى تَكادَ تَطَؤُكَ بِخُفَّيْها. والرَّيْهُقانُ، بضم الهاءِ الزَّعْفَرانُ،
ورِهاقُ مئةٍ، كغُرابٍ وكتابٍ: زُهاؤُها. وأرْهَقَه طُغْياناً: أغْشاهُ إياهُ، وألْحَقَ ذلك به، و عُسْراً: كَلَّفَهُ إياهُ، و الصَّلاَةَ: أخَّرَها حتى كادَتْ تَدْنُو مِن الْأُخْرَى. وأرْهَقْتُه أن يُصَلِّيَ: أعْجَلْتُه عنها.
ولا تُرْهِقْنِي لا أرْهَقَكَ اللُّه: لا تُعْسِرْنِي لا أعْسَرَكَ الله. والمُرْهَقُ، كمُكْرَمٍ: مَنْ أُدْرِكَ. وكمُعَظَّمٍ: المَوْصوفُ بالرَّهَقِ، ومَنْ يُظَنُّ به السوءُ، ومن يَغْشاهُ الناسُ والأضْيافُ.
وراهَقَ الغُلامُ: قَارَبَ الحُلُمَ. ودَخَلَ مَكَّةَ مُراهِقاً: مُقارِباً لآِخِرِ الوَقْتِ حتى كادَ يَفوتُهُ التَّعْريفُ.
تاج العروس:
رهق
رَهِقَهُ كفَرِحَ : غَشِيَهُ ولَحَقَه يَرْهَقُه رَهَقاً ومنه قولُ اللهِ تعالَى : " ولا يَرْهَقُ وُجُوهَهُم قتَرٌ ولا ذِلَّةٌ " وفي الحَدِيثِ : " إِذا صَلّى أحَدُكُم إِلى شَيْءً فلْيَرْهَقْهُ " أي : فليُغَشِّهِ . أو رَهِقَه رَهَقاً : إِذا دَنا مِنْهُ ويُقال : رَهِقَ شُخُوصُ فُلانٍ أي : دنا وأزِفَ وطلَبْتُ فُلاناً حَتّى رَهِقْتُه أَي : حَتّى دَنَوْتُ منه سواءٌ أخَذَه أَو لَمْ يَأْخُذْه . واخْتُلِفَ في قولهِ تَعالى : " فزادُوهُمْ رَهَقاً " قيلَ : الرَّهقُ مُحَركَة هو السَّفَهُ . وقِيلَ : هو النَّوْكُ والخِفةُ والعَرْبَدَةُ ورُكُوبُ الشَّرِّ عن أبِي عمَروٍ وأنْشَدَ في وَصْفِ كَرْمَة وشَرابِها :
لها حَلِيبٌ كَأَن المِسْكَ خالَطَهُ ... يَغْشَى النَّدامَى عليه الجُودُ والرهَقُ وقالَ الفَرّاءُ - في قَوْلِه تَعالَى - " فلا يَخافُ بَخْساً ولا رَهَقاً " . إن الرَّهَقَ هو الظُّلْمُ
وقِيلَ : هو " غِشْيانُ المَحارِم " . قالَ الأَزْهَرِىُّ : الرَّهَقُ : اسم من الإِرْهاقِ وهو أَن تَحْمِلَ الإِنْسانَ على مالا يُطِيقُه . والرَّهَقُ أيْضاً : الكَذِبُ وبه فُسِّرَ قولُ الشاعِرِ :
حَلَفَتْ يَمِيْناً غيرَ ما رَهَقٍ ... باللهِ رَبِّ مُحَمَّدٍ وبِلالِ قالَهُ النَّضْرُ . والرَّهَقُ أيضاً : العَجَلَةُ قال الأَخْطَلُ :
صُلْبُ الحَيازِيم لا هَذْرُ الكَلام إِذا ... هَزَّ القَناةَ ولا مُسْتَعْجِل رَهِقُ وفي الحَدِيثِ : " إنَّ في سَيْفِ خالِدٍ رَهَقاً " وقد رَهِقَ كفَرِحَ في الكلِّ رَهَقاً . ويُقال : هُوَ يغدو الرَّهقَى كجَمَزَى أي : يُسْرِعُ في مَشيِه وفي المُحْكَم : في عَدْوِه حَتّى يُرْهِقَ طالِبَهُ قال ذُو الرمَّةِ :
" حَتّى إِذا هاهَى بهِ وأَسَّدَا
" وانْقَضَّ يَعْدُو الرَّهقَى واسْتَأسَدَا والرَّهِيقُ كأَمِيرٍ : لُغَةٌ في الرَّحِيقِ بمَعْنَى الخَمْر كالمَدْح وِالمَدْهِ . والرَّهُوقُ كصَبُورٍ : الناقَةُ الوَساعُ الجَوادُ التي إِذا قدْتَها رَهِقَتْكَ حَتّى تَكادَ تَطَؤُكَ بخُفيْها قالَهُ النَّضْر وأَنْشَدَ :
وقُلْتُ لها أرْخِى فأَرْخَتْ برَأسِها ... غَشَمْشَمَةٌ للقائِدِينَ رَهُوقُ والرَّيْهُقان بضَمِّ الهاءَ : الزَّعفرانُ نَقَلَه ابنُ درَيْدٍ وأنشدَ :
" التّارِك القِرْنَ على المِتانِ
" كأَنَّما عُسل برَيْهُقانِ وأنْشَدَ ابنُ بَرِّىّ والصّاغانيُّ لحُمَيْدِ ابنِ ثَوْرٍ - رَضِيَ اللهُ عنه - :
فأَخْلَسَ منها البَقْلُ لَوْناً كأَنَّه ... عَلِيل بماءَ الريْهُقانِ ذَهِيبُ
وقالَ أَبو حَنِيفَةَ : زعمَ بعضُ الرواةِ أَنّ الزَّعفْرانَ يُقالُ لهُ : الرَّيْهُقانُ ولم أَجِدْ ذلِكَ مَعْرُوفاً . قُلْتُ : ولا عِبْرَةَ إِلى إِنْكاره هذا فقد أَثْبَتَه غَيْرُ واحِدٍ من الأئِمَّةِ . ويُقال : القَوْمُ رُهاقُ مائَةٍ كغُرابٍ وكِتاب أي : زُهاؤُها ومِقْدارُها حكاهُ ابنُ السِّكِّيتِ عن ابْن دُرَيدٍ . وأَرْهَقَه طُغْياناً أي : أَغشاهُ إِيّاهُ وأَلْحَق ذلِك به يُقال : أرْهَقَنِي فُلانٌ إِثْماً حَتَّى رَهِقْتُه أي : حَمَّلَنِي إِثْماً حَتّى حَمَلْتُه وقالَ أَبو خِراشٍ الهُذَلِي :
ولَوْلا نَحْنُ أَرْهَقَهُ صُهَيْبٌ ... حُسامَ الحَدِّ مَطْرُورًا خَشِيبَا أَي : أَغْشاهُ إِيّاه . وقالَ أبُو زَيْد : أرْهَقَه عُسْرًا أَي : كَلَّفَه إِياهُ ومنه قولُه تَعالى : " ولا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْراً " وقيلَ : معناهُ لا تُغْشِنِي شَيئاً . ومن المَجازِ : أَرْهَقَ الصَّلاةَ : إِذا أَخَّرَها حَتّى كادَتْ أنْ تَدْنو من الأُخرَى عن الأَصْمَعِيِّ ومنه حَدِيث ابنِ عُمَرَ : " وقد أَرْهَقْنا الصُّلاةَ ونَحن نَتَوَضَّأُ فقالَ : وَيْلٌ للأعْقابِ من النّارِ " . وأرْهَقْتُه أَنْ يُصَلِّيَ أَي : أَعجَلتُه عَنْها ويُقال : لا تُرْهِقْني لا أرْهَقَكَ اللّهُ أَي : لا تُعْسِرْنِي لا أَعْسَرَكَ اللهُ وهي تَتِمَّةٌ لقَوْلِ أَبِى زَيْدٍ السابِقِ
والمُرْهَقُ كمُكْرَم : مَنْ أدْرِكَ زادَ الصاغانِيُّ : ليُقْتَلَ وأَنشدَ :
ومُرْهَقٍ سالَ إمْتاعاً بأُصدَتِه ... لَمْ يَسْتَعِنْ وحَوامِي المَوْتِ تَغْشاهُ
فَرَّجْتُ عنه بِصَرْعَيْنَا لأَرْمَلَةٍ ... أَو بائِسٍ جاءَ مَعْناهُ كمَعْناهُ قالَ ابنُ بَرِّي : أنْشَدَه أَبو عَلِيّ الباهِلِيُّ غَيْثُ بن عَبْدِ الكَرِيم لبَعْض العَرَب يَصِفُ رَجُلاً شَرِيفاً ارْتُثَّ في بَعْضِ المَعارِكِ فسَألَهُم أَن يُمتِعُوهُ بأُصْدَتِه وهِيَ ثَوْبٌ صَغيرٌ يُلْبَسُ تحْتَ الثِّياب أي : لا يُسْلَبُ وقوله : لَمْ يَسْتَعِنْ أَي : لم يَحْلِقْ عانَتَه وهو في حالِ المَوْتِ والصَّرْعانِ : الإِبِلان تَرِدُ إحْداهُما حِينَ تَصْدُرُ الأُخرىَ لكَثْرَتِها يَقُولُ : افتَدَيْته بصَرْعَيْن من الإبلِ فأَعْتَقْتُه بِهما وإِنّما أعْدَدْتُهما للأرامِلِ والأَيْتام أفْدِيهِم بهِما . قُلْتُ : ورَوَى أَبو عُمَرَ في اليَواقِيتِ صَدْرَ البَيْتِ الأَول :
" مثل البِرام غَدا في أُصْدَةٍ خَلَقٍ وقد مَرَّ الإيماءُ إِلى ذلك في " ص ر ع " أَيضاً وقالَ الكُميْتُ :
تَنْدَى أَكفهمُ وفي أَبْياتِهِم ... ثِقَةُ المُجاوِرِ والمُضافِ المُرْهَقِ والمُرَهَّقٌ كمُعَظَّم : هو المَوْصُوفُ بالرَّهَقِ مُحَرَّكَةً وهو الجَهْلُ والخِفَّةُ في العَقْل قاله اللَّيْثُ وأَنشَدَ :
إِنّ في شُكْرِ صالِحِينا لَمَا يَدْ ... حَضُ قَوْلَ المُرَهّقِ المَوْصُومِ وقِيلَ : المُرَهَّقُ : مَن يُظَن به السُّوءُ أَو يُتَّهَم ويُؤَبَّنُ بشَرٍّ أَوْسَفَه ومنه الحَدِيثُ : " أَنَّهُ صَلَّى على امْرَأَة كانَتْ تُرَهَّقُ "
والمُرَهَّقُ : مَنْ يَغْشاهُ الناسُ كَثِيراً وتَنْزِلُ به الأَضيافُ قالَ زُهَيْرٌ يَمْدَحُ هَرِمَ بنَ سِنان :
ومُرَهَّقُ النِّيرانِ يُطْعِمُ في ال ... لأْواءِ غَيْرُ مُلْعَّنِ القِدْرِ وقالَ ابنُ هَرْمَةَ :
خَيْرُ الرِّجالِ المُرَهقُونَ كما ... خَيْرُ تِلاع البِلادِ أوْطَؤُها وراهَقَ الغُلامُ مُراهَقَةً : قارَبَ الحُلُمَ فهو مُراهِق والجارِيَةُ مُراهِقَةٌ . وفي حَدِيثِ سَعْدٍ - رضِيَ اللهُ عنه : " أَنّه كانَ إِذا دَخَلَ مَكةَ مُراهِقاً خَرَج إِلى عَرَفَةَ قبلَ أَنْ يَطُوفَ بالبَيْتِ وبَيْنَ الصَّفا والمَرْوَةِ ثم يَطُوف بعدَ أَنْ يَرْجعَ " أَي : مُقارِباً لآخِرِ الوَقْتِ كأَنّه كانَ يَقْدُمُ يومَ التَّرْوِيَةِ أَو يَوْمَ عَرَفَةَ فيَضِيقُ عليه الوَقتُ حَتّى كادَ يَفوتُه التَّعْرِيفُ كذا في النِّهاية والعُبابِ وهو مَجازٌ
ومما يسُتدْرَكُ عليه :
الرَّهَقُ مُحَرَّكَةً : التُّهمَةُ والإِثْمُ عن قَتادَةَ . ورَجُلٌ مُرَهَّقٌ كمُعَظم : موصوفٌ بهِ ولا فِعْلَ له . والمُرَهَّقُ أَيضاً : الفاسِدُ ومَنْ بهِ حِدَّة وسَفَهٌ . والمُتَّهَمُ في دِينِه . وقالَ ابنُ الأَعْرابِيِّ : إِنَّهُ لرَهِقٌ نَزِلٌ أَي : سَرِيعٌ إِلى الشَّرِّ قال الكُمَيْتُ :
و لايَة سِلَّغْد أَلَفَّ كأَنَّهُ ... من الرَّهَقِ المَخْلُوطِ بالنَّوْكِ أَثْوَلُ والرَّهَقُ مُحَرَّكةً : التهَمَة والإثْمُ عن قَتادَةَ والذِّلَّةُ والضَّغفُ عن الزَّجاجُ والغَيُّ عن ابنِ الكَلْبِي والفَسادُ والعَظَمَةُ والكِبْرُ والعَنَتُ واللَّحاقُ والهَلاكُ ومن الأخِيرِ قولُ رُؤْبَةَ يصِفُ حُمُرًا وَرَدَت الماء : " بَصْبَصْنَ واقْشَعْرَرْنَ من خَوْفِ الرَّهَقْ " أَي : من خَوْفِ الهَلاكِ . والرَّهَقُ أَيضاً : الهَلاكُ . والرَّهقَةُ : المَرْأةُ الفاجِرَةُ
ورَهِقَ فُلان فُلاناً : إِذا تَبِعَهُ وقارَبَ أَنْ يَلْحَقَهُ . وأَرْهَقناهُم الخَيْلَ : أَلْحَقْناهُم إيّاها . وبه رَهقَةٌ شَدِيدَةٌ وهي العَظَمَةُ والفَسادُ . وأَرْهَقَكُم اللَّيْلُ فأَسْرِعُوا أَي : دَنا وهو مَجازٌ . ورَهِقَتْنا الصَّلاةَ رَهَقاً أي : حانَت وهو مَجازٌ . وأَتَيْنا في العُصيْرِ المُرْهَقة وهو مَجازٌ أَيضاً . ويُقال : جارِيَةٌ راهِقَةٌ وغلامٌ راهِقٌ وذلِكَ ابنُ العَشَرِة إِلى إِحْدَى عَشَرَة ومنه قَوْلُ الشاعِرِ :
وفَتاةٍ راهِقٍ عُلِّقْتُها ... في عَلالِيّ طِوالٍ وظُلَلْ ورَجُل رَهِقٌ ككَتِفٍ : مُعْجِبٌ ذو نَخوَةٍ . ورَهِقَهُ الدَّيْنُ : غَشِيَة ورَكِبَهُ وهو مَجازٌ . ويُقال : صَلَّى الظهْرَ مُراهِقاً أَي : مُدانِياً للفَواتِ وهو مَجازٌ أَيضاً

##### Türkçe

رهق
**رَهِقَ - يَرْهَقُ - رَهَق - أَرْهَقَ - يُرْهِقُ**

**رَهِقَ - يَرْهَقُ** + şey veya iş + bir varlığa: ona, taşıyamayacağı bir yük ve ağırlık teşkil eder: bu şey, sanki gücünün üstünde fazladan ek bir yük gibi iş görür; varlığın onu taşıması gerekir; böylece varlığın yorulmasına ve ruhî ve bedenî bir acıdan muzdarip olmasına yol açar.

**رَهَق**: “فـَعـَل” vezninde: **رَهِقَ - يَرْهَقُ**’tan “mef‘ûl” mânasında fiil ismi: yoran, fazladan bir yükle yükleme: ve yine o, **رَهِقَ - يَرْهَقُ** fiiliyle olan şeydir: yüz ve beden üzerinde fazladan bir yük taşımanın, yorgunluk, bitkinlik ve acıdan olan izleri.

**أَرْهَقَ - يُرْهِقُ**: **رَهِقَ - يَرْهَقُ**’tan “أفعل” vezninde: onu “**يَرْهَقُ**” kıldı: onu yordu ve ruhî ve bedenî bir acı çekmesine sebep oldu; bu da onu gücünün üstünde yüklemesiyle olur.

Ve lafız, “sükûnda ve harekette ağırlık yüklenme ve ona bağlanma, ve yükten doğan yorgunluk derecesini beyan” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**أوِدَ - يَأْوَدُ (آدَ - يَؤُودُ)، ناءَ - يَنُوْءُ، رَهِقَ - يَرْهَقُ، وَزَرَ - يَزِرُ، غَرِمَ - يَغْرَمُ، ثَقُلَ - يَثْقُلً**

**يرهق - ترهقهم**

Zillet, insanları yük olarak yorar
﴿**خاشعة أبصارهم ترهقهم ذلة وقد كانوا يدعون إلى السجود وهم سالمون(43)**﴾ kalem ﴿**خاشعة أبصارهم ترهقهم ذلةذلك اليوم الذي كانوا يوعدون(44)**﴾ meâric

Zillet, insanların yüzlerini yorar
﴿**للذين أحسنوا الحسنى وزيادة ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون (26)**﴾ yûnus ﴿**والذين كسبوا السيئات جزاء سيئة بمثلها وترهقهم ذلة ما لهم من الله من عاصم كأنما أغشيت وجوههم قطعا من الليل مظلما أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(27)**﴾ yûnus

**القتر** insanların yüzlerini yorar
﴿**للذين أحسنوا الحسنى وزيادة ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون (26)**﴾ yûnus ﴿**ترهقها قترة (41)**﴾ abese

**رهقا**
Eksiltme, **الرهق**’ın zıddıdır
﴿**وأنا لما سمعنا الهدى آمنا به فمن يؤمن بربه فلا يخاف بخسا ولا رهقا(13)**﴾ cin ﴿**وأنه كان رجال من الإنس يعوذون برجال من الجن فزادوهم رهقا(6)**﴾ cin

**أرهق - أرهقه**
﴿**قال لا تؤاخذني بما نسيت ولا ترهقني من أمري عسرا(73)**﴾ kehf ﴿**وأما الغلام فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا(80)**﴾ kehf

﴿**سأرهقه صعودا(17)**﴾ müddessir

Muhtârü’s-sıhâh
● [**رهق**] ر ه ق: **رَهِقَهُ** onu kapladı; kapısı **طرب**’dır. Ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة**﴾. Hadiste: ﴿**إذا صلى أحدكم إلى الشيء فليرهقه**﴾ yani onu kaplasın ve ondan uzaklaşmasın. Ve denir: **أرْهَقَهُ طغيانا** yani onu onunla kapladı; ve **أرهقه إثما حتى رهقه** yani ona günah yükledi, ta ki onu kaplayıncaya kadar; yani ona günah yükledi, ta ki onu taşıyıncaya kadar. Ve **أرهقه عسرا**: onu onunla yükümlü kıldı. Denir: **لا ترهقني لا أرهقك الله** yani beni zorlaştırma; Allah seni zorlaştırmasın. Ve **رَاهَقَ الغلام**; o **مُرَاهِقٌ**’tir; yani ihtilâma yaklaştı. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**فلا يخاف بخسا ولا رهقا**﴾ yani zulüm. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**فزادوهم رهقا**﴾ yani sefihlik ve taşkınlık. Ve bir adam **مُرَهَّقٌ** olur; kendisinden kötülük zannedildiği zaman. Hadiste: ﴿**أنه صلى على امرأة تُرَهَّقُ**﴾ yani itham edilir ve kötüyle anılır.

Râgıb
رهق
- **رهقه الأمر**: onu kahırla kapladı; denir: **رهقته وارهقته**; **ردفته وأردفته** ve **بعثته وابتعثته** gibi. Dedi ki: ﴿**وترهقهم ذلة**﴾ [yûnus/27], ve dedi ki: ﴿**سأرهقه صعودا**﴾ [müddessir/17]. Ondandır: **أرهقت الصلاة**: onu, diğerinin vakti kaplayıncaya kadar geciktirdiğin zaman.

Lisân özeti
1. **والمُرْهَقُ**: işte, kendisine gücünün yetmediği şey yüklenen. Ve onda şiddetli bir **رَهْقة** vardır: o da büyüklük ve bozulmadır.
2. **وأَرْهقَه عُسْراً** yani onu onunla yükümlü kıldı; dersin: **لا تُرْهِقْني لا أَرهَقك اللهُ** yani beni zorlaştırma; Allah seni zorlaştırmasın;
3. **وأَرْهَقَه إِثماً أَو أَمْراً صَعْباً حتى رَهِقه رَهَقاً**; ve falan kimse bana günah yükledi, ta ki onu taşıyıncaya kadar: yani bana günah yükledi, ta ki onu onun için taşıyıncaya kadar.
4. Hadiste: “Eğer efendisine bir borç **رَهِقَ** ederse” yani onu ödemesi kendisine lâzım geldi ve ona daraltıldı,
5. **والمُرَهَّق**: kendisini dilenciler ve misafirler kaplayan kimse;
6. **والمُرَهَّقُ**: kerîm, cömert.
7. “Ve gerçekten insanlardan birtakım adamlar cinlerden birtakım adamlara sığınıyorlardı; böylece onlara **رَهَقاً** artırdılar”; denildi: cahiliye ehli, onlardan bir kafile bir vadiye uğradığında “bu vadinin azîzine, cinlerin azgınlarından sığınırız” derlerdi; böylece onlara **رَهَقاً** artırdılar; yani zillet ve zayıflık,
8. **والرهَق**: helâk
9. **والرَّهَق**: bir şeyi kaplama; **رَهِقَه** (kesre ile) **يَرْهَقُه رهَقاً** yani onu kapladı. Dersin: **رَهِقه ما يَكْره** yani o, hoşlanmadığı şey onu kapladı. Ve: **ولا تُرْهِقْني من أَمْري عُسراً** yani bana bir şey kaplama; ve **أَرْهَقه حُساماً**: onu onunla kapladı mânasındadır;
10. **وأَرْهَقْت الرَّجل**: ona yetiştim,
11. **ورَهِقْته**: onu kapladım. Ve **وأَرْهَقه طُغْياناً** yani onu onunla kapladı; ve **وأَرْهَقْته إِثماً حتى رَهِقه رَهَقاً**: ona yetişti.
12. **ورَهِقَ فلان فلاناً**: onu takip etti; neredeyse ona yetişecekti. Ve **وأَرْهَقْناهم الخيْل**: atları onlara yetiştirdik.
13. **الرَّهَقُ**: hafiflik ve taşkınlık; onda **رَهَق** vardır: yani keskinlik ve hafiflik.
14. Ve o, elbette **لَرَهِقٌ**’tir: yani onda keskinlik ve sefihlik vardır,
15. **والرَّهَقُ**: insanda cehalet ve aklında hafiflik; dersin: onda **رَهَق** var. Ve bir adam **مُرَهَّقٌ**: bununla vasıflı; onun fiili yoktur.
16. **والرَّهَقُ**: itham. Ve **المُرَهَّقُ**: dininde itham edilen.
17. **والرَّهَقُ**: günah.
18. **والرَّهْقةُ**: fâcire kadın.
19. **والمُرَهَّقُ**: bozuk.
20. O, elbette **لَرَهِقٌ نَزِلٌ**’dir: yani şerre hızlı, keskinliğe hızlı; bir adamda **رَهَق** olur; şerre hafifçe yöneldiği ve onu kapladığı zaman,
21. **الرَّهَقُ**: yalan
22. **وراهق الغلامُ**; o **مراهِق**’tir; ihtilâma yaklaştığı zaman. Ve **المُراهِق**: hulme yaklaşmış oğlan; ve **جارية مراهِقة**. Ve denir: **جارية راهِقة** ve **غلام راهِق**; bu da on yaştan on bire kadardır;

Lisânü’l-ʿArab
● - **رهق**: **الرَّهَقُ**: yalan; ve inşâd etti:
حَلَفَتْ يَمِيناً غير ما رَهَقٍ
باللهِ، ربِّ محمدٍ وبِلالِ

Ebû Amr: **الرَّهَقُ** hafiflik ve taşkınlıktır; ve bir asmanın ve içkisinin vasfında inşâd etti:
لها حَلِيبٌ كأنَّ المِسْكَ خالَطَه،
يَغْشى النَّدامى عليه الجُودُ والرَّهَقُ،
Üzüm suyunu kastetti.

Ve **الرَّهَقُ**: insanda cehalet ve aklında hafiflik; dersin: onda **رَهَق** var. Ve bir adam **مُرَهَّقٌ**: bununla vasıflı; onun fiili yoktur. Ve **المُرَهَّقُ**: bozuk. Ve **المُرَهَّقُ**: kerîm, cömert.

İbnü’l-Aʿrâbî: o, elbette **لَرَهِقٌ نَزِلٌ**’dir: yani şerre hızlı, keskinliğe hızlı; el-Kumeyt dedi ki:
وِلايةُ سِلَّغْدٍ أَلَفَّ كأَنَّه،
من الرَّهَقِ المَخْلُوط بالنُّوك، أَثْوَلُ

Eş-Şeybânî dedi: onda **رَهَق** vardır: yani keskinlik ve hafiflik. Ve o, elbette **لَرَهِقٌ**’tir: yani onda keskinlik ve sefihlik vardır. Ve **الرَّهَق**: sefihlik ve ahmaklıktır.

Hadiste: “Sana **الرَّهَق** ve kabalıktan yeter: evinin bilinmemesi”; mânası: insanları yemeğe evine çağırmaman; **الرهق** ile ahmaklığı ve budalalığı kastetti.

Ali hadisi: bir adamı, **رَهِقٍ** bir adamın arkadaşlığında iken öğütledi; yani onda hafiflik ve keskinlik vardır. Denir: bir adamda **رَهَق** vardır; şerre hafifçe yöneldiği ve onu kapladığı zaman. Ve denildi: ilk hadiste **الرَّهَق** ahmaklık ve cehalettir; bu huydan sana yeter ki evin bilinmesin ve tanınmasın…

Ve **الرَّهَقُ**: itham. Ve **المُرَهَّقُ**: dininde itham edilen. Ve **الرَّهَقُ**: günah. Ve **الرَّهْقةُ**: fâcire kadın.

Ve **رَهِقَ** falan, falanı: onu takip etti; neredeyse ona yetişecekti. Ve **أَرْهَقْناهم الخيْل**: atları onlara yetiştirdik.

Tenzilde: **ولا تُرْهِقْني من أَمْري عُسراً**: yani bana bir şey kaplama. Ebû Hırâş el-Hüzelî dedi ki:
ولوْلا نَحْنُ، أَرْهَقَه صُهَيْبٌ
حُسامَ الحَدِّ مَطْرُوراً خَشِيبا

Ve rivayet edildi: **مذْرُوباً خَشِيبا**; ve **أَرْهَقه حُساماً**: onu onunla kapladı mânasındadır; ve bunun üzerine mânanın doğruluğu sahih olur.

Ve **أَرْهقَه عُسْراً**: yani onu onunla yükümlü kıldı; dersin: **لا تُرْهِقْني لا أَرهَقك اللهُ** yani beni zorlaştırma; Allah seni zorlaştırmasın.

Ve **أَرْهقَه إِثماً أَو أَمْراً صَعْباً حتى رَهِقه رَهَقاً**; ve **الرَّهَق**: bir şeyi kaplamadır; **رَهِقَه** (kesre ile) **يَرْهَقُه رهَقاً** yani onu kapladı. Dersin: **رَهِقه ما يَكْره** yani o, hoşlanmadığı şey onu kapladı.

Ve **أَرْهَقْت الرَّجل**: ona yetiştim; ve **رَهِقْته**: onu kapladım. Ve **أَرْهَقه طُغْياناً**: onu onunla kapladı. Ve **أَرْهَقْته إِثماً حتى رَهِقه رَهَقاً**: ona yetişti. Ve falan kimse bana günah yükledi, ta ki onu taşıyıncaya kadar: yani bana günah yükledi, ta ki onu onun için taşıyıncaya kadar.

Hadiste: “Eğer efendisine bir borç **رَهِقَ** ederse” yani onu ödemesi kendisine lâzım geldi ve ona daraltıldı.

Saʿd hadisi: Mekke’ye **مُراهِقاً** girdiği zaman, Beyt’i tavaf etmeden önce Arafat’a çıkardı; yani geciktirmeyle vakit ona daraldığında, duruşu kaçırmaktan korkacak hâle gelince…

El-Ferrâ: “Adam bana **رَهِقَ** eder; beni **يَرْهَقُني رَهَقاً**”: yani bana yetişti ve beni kapladı; ve **أَرْهقْته**: onu başkasına yetiştirdiğin zaman. Denir: **أَرْهقناهم الخيل فهم مُرْهَقون**. Ve denir: borç onu **رَهِقَه**; o da onu **يَرْهَقُه**: onu kapladığı zaman. Ve o, **المُرْهَق** üzerine elbette **لعَطُوبٌ**’dur: yani yakalanmış üzerine.

Ve **المُرْهَقُ**: işte, kendisine gücünün yetmediği şey yüklenen. Ve onda şiddetli bir **رَهْقة** vardır: o da büyüklük ve bozulmadır.

Ve köpekler avı **رَهِقَت**: onu kapladı ve ona yetişti.

Ve **الرَّهَق**: şarap içmek ve benzeriyle haramları kaplamaktır; dersin: falanda **رهق** var: yani haramları kaplar. İbn Ahmer dedi…
كالكَوْكَبِ الأَزهَرِ انْشَقَّتْ دُجُنَّتُه،
في النّاسِ، لا رَهَقٌ فيه ولا بَخَلُ

…ve benzeri.

Ve **المُرْهَق**: öldürülmek üzere yakalanmış kimse; şair dedi…

Ve **المُرَهَّق**: kendisini dilenciler ve misafirler kaplayan kimse; İbn Hirma dedi…
خَيْرُ الرِّجال المُرَهَّقُون، كما
خَيْرُ تِلاعِ البِلادِ أَكْلَؤها

Ve Züheyr bir adamı medhederken dedi…
ومُرَهَّقُ النِّيرانِ يُحْمَد في الـ
ـلأواء، غيرُ مُلَعَّن القِدْر

Tenzilde: **ولا يَرْهَقُ وجوهَهم قَتَر ولا ذِلّة**: yani onu kaplamaz ve ona yetişmez.

Hadiste: “Sizden biri bir şeye doğru namaz kıldığında onu **فليَرْهَقْه**”: yani onu kaplasın; ona yaklaşsın ve ondan uzaklaşmasın.

Ve **أَرْهقَنا الليلُ**: bize yaklaştı. Ve **أَرهقْنا الصلاةَ**: onu, diğerinin vakti yaklaşıncaya kadar geciktirdik.

…

Ve **الرَّهُوق**: geniş adımlı, koşumlu, iyi deve; onu sürdüğünde seni **رَهِقَتْ** eder; ta ki neredeyse iki tırnağıyla seni çiğneyecek olur. Ve inşâd etti…

Ve **وراهق الغلامُ**…

…

Ve **الرَّهَق**: acele; el-Ahtal dedi…
صُلْب الحَيازِيم، لا هَدْر الكلام إِذا
هزّ القَناةَ، ولا مستعجِل رَهِقُ

Hadiste: “Hâlid’in kılıcında **رَهَقاً** vardır”: yani acele.

Ve **الرَّهَق**: helâk da. Ru’be dedi…
بَصْبَصْن واقْشَعْرَرْن من خَوْفِ الرَّهَق

…

Ve **الرَّهَق**: zulüm. Tenzilde: **فلا يخاف بَخْساً ولا رَهَقاً**: yani zulüm. El-Ezherî dedi: bu âyette **الرهق**, **الإِرْهاق**’tan bir isimdir; o da insana gücünün yetmediği şeyi yüklemektir.

Ve bir adam **مُرَهَّق** olur; kendisinden kötülük zannedildiği zaman. Ebû Vâil hadisi: onun, kendisi **تُرَهَّق** olan bir kadına namaz kıldığı: yani itham edilir ve kötüyle anılır.

Ve denir: kavim **رُهاق مائة** ve **رِهاق مائة** (râ’nın kesresi ve zammıyla): yani yüz kadar ve yüz miktarı; İbnü’s-Sikkît bunu Ebû Zeyd’den nakletti.

Ve **الرَّيْهُقان**: safran…

Mekâyîsü’l-luğa:
(**رهق**) **الراء** ve **الهاء** ve **القاف** iki yakın asıldır: bunlardan biri, şeyin şeyi kaplaması; diğeri, acele ve geciktirmedir.

Birincisine gelince: onların sözü: **رَهِقَه الأمرُ**: onu kapladı. Develerden **الرَّهُوق**: çektiğinde seni **تَرْهَقُك** eden, yani adım genişliğinden dolayı seni kaplayan, geniş adımlı iyi deve. Allah, yüce övgüsüyle, dedi: ﴿**وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ**﴾ [yûnus 26]. Ve **المرَاهِق**: hulme yaklaşmış oğlan. Ve bir adam **مُرَهَّق**: misafirler ona iner. Ve kavim namazı **أرهق** etti: onu, diğer namazın vakti yaklaşıncaya kadar geciktirdiler. Ve **الرَّهَق**: acele ve zulümdür. Allah Teâlâ dedi: ﴿**فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ رَهَقاً**﴾[cin 13]. Ve **الرَّهَق**: yalan ve ayıpta bir aceledir. Dedi ki:
* سليم جنب الرّهَقا *

El-Kâmûsü’l-muhît:
**رَهِقَهُ** ( **فرِح** gibi): onu kapladı ve ona yetişti; yahut ona yaklaştı; onu almış olsun yahut almamış olsun. Ve **الرَّهَقُ** (harekeli): sefihlik, ahmaklık, hafiflik, şerre binme ve zulüm, haramları kaplama, ve **الإِرْهاق**’tan bir isimdir; o da insanı gücünün yetmediği şeye yüklemendir; ve yalan, ve acele; **رَهِقَ** ( **فرِح** gibi) bunların hepsinde. Ve o, **الرَّهَقَى** üzere koşar ( **جَمَزَى** gibi): yani yürüyüşünde hızlanır; ta ki talep edenini **يَرْهَقَ** edinceye kadar. Ve ( **أمير** gibi) şarap. Ve ( **صَبور** gibi) geniş adımlı iyi deve; onu sürdüğünde seni **رَهِقَتْكَ** eder; ta ki neredeyse iki tırnağıyla seni çiğneyecek olur. Ve **الرَّيْهُقانُ** ( **الهاء**’nın zammıyla): safran.

Ve **رِهاقُ مئةٍ** ( **غُراب** ve **كتاب** gibi): onun yüz kadar oluşu.

Ve **أرْهَقَه طُغْياناً**: onu onunla kapladı ve bunu ona iliştirdi. Ve **عُسْراً**: onu onunla yükümlü kıldı. Ve **الصَّلاَةَ**: onu, diğerine yaklaşacak hâle gelinceye kadar geciktirdi. Ve **أرْهَقْتُه أن يُصَلِّيَ**: onu ona karşı acele ettirdim.

Ve **ولا تُرْهِقْنِي لا أرْهَقَكَ اللُّه**: beni zorlaştırma; Allah seni zorlaştırmasın.

Ve **المُرْهَقُ** ( **مُكْرَم** gibi): yakalanmış kimse. Ve ( **مُعَظَّم** gibi): **الرَّهَق** ile vasıflı olan; ve kendisinden kötülük zannedilen; ve insanları ve misafirleri kendisini kaplayan.

Ve **وراهَقَ الغُلامُ**: hulme yaklaştı. Ve “Mekke’ye **مُراهِقاً** girdi”: vaktin sonuna yaklaşmış olarak; ta ki neredeyse tanıtımı kaçıracaktı.

Tâcü’l-ʿarûs:
رهق
**رَهِقَهُ** ( **فَرِح** gibi): onu kapladı ve ona yetişti; onu **يَرْهَقُه رَهَقاً**; ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: “**ولا يَرْهَقُ وُجُوهَهُم قتَرٌ ولا ذِلَّةٌ**”. Hadiste: “**إِذا صَلّى أحَدُكُم إِلى شَيْءً فلْيَرْهَقْهُ**” yani onu kaplasın. Yahut **رَهِقَه رَهَقاً**: ona yaklaştığı zaman. Ve denir: **رَهِقَ شُخُوصُ فُلانٍ**: yani yaklaştı ve vakti geldi. Ve falanı aradım, ta ki **رَهِقْتُه**: yani ona yaklaştım; onu almış olsun yahut almamış olsun.

Ve Allah Teâlâ’nın “**فزادُوهُمْ رَهَقاً**” sözü hakkında ihtilaf edildi: denildi ki **الرَّهق** (harekeli) sefihliktir. Ve denildi: ahmaklık, hafiflik, taşkınlık ve şerre binmektir…

…

Ve **الرَّهَق** ayrıca: yalan; ve bununla şairin sözü tefsir edildi…

Ve **الرَّهَق** ayrıca: acele…

Ve **الرَّهِيق** ( **أمير** gibi): **الرَّحِيق**’te bir lugattır; şarap mânasında…

Ve **الرَّهُوق** ( **صَبُور** gibi): geniş adımlı iyi deve…

Ve **الرَّيْهُقان** ( **الهاء**’nın zammıyla): safran…

Ve **القَوْمُ رُهاقُ مائَةٍ** ( **غُراب** ve **كِتاب** gibi): onun yüz kadar oluşu ve miktarı…

Ve **أَرْهَقَه طُغْياناً**: onu onunla kapladı ve bunu ona iliştirdi…

Ve **أَرْهَقَه عُسْرًا**: yani onu onunla yükümlü kıldı; ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: “**ولا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْراً**”; ve denildi: mânası “bana bir şey kaplama”dır…

Ve mecazdan: **أَرْهَقَ الصَّلاةَ**: onu, diğerine yaklaşacak hâle gelinceye kadar geciktirdiği zaman…

Ve **المُرْهَقُ** ( **مُكْرَم** gibi): yakalanmış kimse; es-Sâgânî artırdı: öldürülmek üzere…

Ve **المُرَهَّقٌ** ( **مُعَظَّم** gibi): **الرَّهَق** (harekeli) ile vasıflı olan; o da cehalet ve akılda hafifliktir…

Ve denildi: **المُرَهَّقُ**: kendisinden kötülük zannedilen yahut itham edilen ve kötüyle anılan yahut sefihlikle…

Ve **المُرَهَّقُ**: insanları çokça kendisini kaplayan ve misafirlerin kendisine indiği kimse…

Ve **وراهَقَ الغُلامُ مُراهَقَةً**: hulme yaklaştı…

…

Ve bundan istidrâk olunan: **الرَّهَقُ** (harekeli): itham ve günah… ve zillet ve zayıflık… ve sapma… ve bozulma ve büyüklük ve kibir… ve sıkıntı… ve yetişme… ve helâk…

Ve **الرَّهقَةُ**: fâcire kadın.

Ve **رَهِقَ** falan, falanı: onu takip ettiği ve neredeyse ona yetiştiği zaman. Ve **أَرْهَقناهُم الخَيْلَ**: atları onlara yetiştirdik. Ve onda şiddetli bir **رَهقَةٌ** vardır; o da büyüklük ve bozulmadır.

Ve “Gece sizi **أَرْهَقَكُم** etti; öyleyse hızlanın”: yani yaklaştı; bu mecazdır. Ve “Namaz bize **رَهِقَتْنا**”: yani vakti geldi; bu mecazdır. Ve “ikindide **المُرْهَقة** geldik”: bu da mecazdır.

Ve denir: **جارِيَةٌ راهِقَةٌ** ve **غلامٌ راهِقٌ**; bu da on yaştan on bire kadardır…

Ve bir adam **رَهِقٌ** ( **كَتِف** gibi): kendini beğenmiş, gururlu. Ve borç onu **رَهِقَه**: onu kapladı ve bindi; bu mecazdır. Ve denir: öğleyi **مُراهِقاً** kıldı: yani kaçırmaya yaklaşmış olarak; bu da mecazdır.
