# رهق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رهق

الرَّهَقُ: الكذب؛ وأَنشد:
حَلَفَتْ يَمِيناً غير ما رَهَقٍ
باللهِ، ربِّ محمدٍ وبِلالِ
أَبو عمرو: الرَّهَقُ الخِفّةُ والعَرْبَدةُ؛ وأَنشد في وصف كَرْمةٍ وشرابها:
لها حَلِيبٌ كأنَّ المِسْكَ خالَطَه،
يَغْشى النَّدامى عليه الجُودُ والرَّهَقُ،
أَراد عَصِيرَ العنب. والرَّهَقُ: جهل في الإِنسان وخِفَّة في عقله؛ تقول: به رَهَق. ورجل مُرَهَّقٌ: موصوف بذلك ولا فِعل له. والمُرَهَّقُ: الفاسِد. والمُرَهَّقُ: الكريم الجَوّاد. ابن الأَعرابي: إِنه لَرَهِقٌ نَزِلٌ أَي سريع إِلى الشرّ سريع الحِدَّة؛ قال الكميت:
وِلايةُ سِلَّغْدٍ أَلَفَّ كأَنَّه،
من الرَّهَقِ المَخْلُوط بالنُّوك، أَثْوَلُ
قال الشيباني: فيه رَهَق أَي حِدَّة وخِفَّة. وإِنه لَرَهِقٌ أَي فيه حدّة وسفَه. والرَّهَق: السَّفَه والنُّوكُ. وفي الحديث: حَسْبُكَ من الرَّهَق والجفاء أَن لا يُعرَفَ بيتُك؛ معناه لا تَدْعو الناسُ إِلى بيتك للطعام، أَراد بالرهَق النُّوكَ والحُمق. وفي حديث علي: أَنه وعَظ رجلاً في صُحبة رجل رَهِقٍ
أَي فيه خِفَّة وحِدَّة. يقال: رجل فيه رَهَق إِذا كان يَخِفّ إِلى الشرّ ويَغشاه، وقيل: الرَّهَقُ في الحديث الأَوّل الحُمق والجهل؛ أَراد حسبُك من هذا الخُلْق أَن يُجهل بيتُك ولا يُعرف، وذلك أَنه كان اشترى إِزاراً منه فقال للوَزّان: زِنْ وأَرْجِحْ، فقال: مَن هذا؟ فقال المسؤول: حَسْبُكَ جَهلاً أَن لا يعرف بيتك؛ قال ابن الأَثير: هكذا رواه الهروي، قال: وهو وَهِم وإنِما هو حسبك من الرَّهَق والجَفاء أَن لا تعرف نبيك أَي أَنه لما سأَل عنه حيث قال له: زِنْ وأَرجح، لم يكن يعرفه فقال له المَسؤول: حسبك جهلاً أَن لا تعرف نبيك؛ قال: على أَني رأَيته في بعض نسخ الهروي مُصْلَحاً، ولم يَذْكر فيه التعْليل والطَّعامَ والدُّعاء إِلى البيت. والرَّهَقُ: التُّهمَةُ. والمُرَهَّقُ: المُتَّهم في دِينه. والرَّهَقُ: الإِثْمُ. والرَّهْقةُ: المرأَةُ الفاجرة.
ورَهِقَ فلان فلاناً: تَبِعه فقارَب أَن يَلْحَقه. وأَرْهَقْناهم الخيْل: أَلحقْناهم إِياها. وفي التنزيل: ولا تُرْهِقْني من أَمْري عُسراً، أَي لا تُغْشني شيئاً؛ وقال أبو خِراش الهُذلي:
ولوْلا نَحْنُ، أَرْهَقَه صُهَيْبٌ
حُسامَ الحَدِّ مَطْرُوراً خَشِيبا
وروي: مذْرُوباً خَشِيبا؛ وأَرْهَقه حُساماً: بمعنى أَغْشاه إِيّاه؛ وعليه يصح المعنى. وأَرْهقَه عُسْراً أَي كَلَّفه إِياه؛ تقول: لا تُرْهِقْني لا أَرهَقك اللهُ أَي لا تُعْسِرْني لا أَعْسَرَك اللهُ؛ وأَرْهَقَه إِثماً أَو أَمراً صَعْباً حتى رَهِقه رَهَقاً، والرَّهَق: غِشْيان الشيء؛ رَهِقَه، بالكسر، يَرْهَقُه رهَقاً أَي غَشِيَه. تقول: رَهِقه ما يَكْره أَي غشيه ذلك. وأَرْهَقْت الرَّجل: أَدْركْته، ورَهِقْته: غَشِيته. وأَرْهَقه طُغْياناً أَي أَغْشاه إِيّاه، وأَرْهَقْته إِثماً حتى رَهِقه رَهَقاً: أَدركه. وأَرْهَقَني فُلان إِثماً حتى رَهِقْته أَي حَمَّلَني إِثماً حتى حَمَلته له. وفي الحديث: فإِن رَهِقَ سَيِّدَه دَيْن أَي لَزِمه أَداؤه وضُيِّقَ عليه. وحديث سعد: كان إِذا دخَل مكة مُراهِقاً خرَج إِلى عرفة قَبل أَن يَطُوف بالبيت أَي إِذا ضاق عليه الوقت بالتأْخير حتى يخاف فَوْتَ الوقوف كأَنه كان يَقْدَم يوم التَّرْوِية أَو يوم عرفةَ. الفرّاء: رَهِقَني الرَّجلُ يَرْهَقُني رَهَقاً أَي لَحِقَني وغَشِيني، وأَرْهقْته إِذا أَرْهَقْته غيرَك. يقال: أَرْهقناهم الخيل فهم مُرْهَقون. ويقال: رَهِقه دين فهو يَرْهَقُه إِذا غَشِيه. وإِنه لعَطُوبٌ على المُرْهَق أَي على المُدْرَكِ. والمُرْهَقُ: المَحْمول عليه في الأَمرِ ما لا يُطِيق. وبه رَهْقة شديدة: وهي العَظَمة والفَساد. ورَهِقَت الكلابُ الصيد رَهَقاً: غشيته ولَحِقَتْه. والرَّهَق: غِشْيان المحارم من شرب الخمر ونحوه. تقول: في فلان رهَق أَي يَغْشَى المحارم؛ قال ابن أَحمر يَمدح النُّعمان بن بَشِير الأَنصاري:
كالكَوْكَبِ الأَزهَرِ انْشَقَّتْ دُجُنَّتُه،
في النّاسِ، لا رَهَقٌ فيه ولا بَخَلُ
قال ابن بري: وكذلك فسر الرَّهق في شِعر الأَعشى بأَنه غِشيان المَحارم وما لا خير فيه في قوله:
لا شيء يَنْفَعُني من دُونِ رُؤيَتِها،
هل يَشْتَفِي وامِقٌ ما لم يُصِبْ رَهَقا؟
والرَّهَقُ: السَّفَه وغشيانُ المحارم. والمُرْهَق: الذي أُدْرِك ليُقتل؛ قال الشاعر:
ومُرْهَقٍ سالَ إِمْتاعاً بأُصْدتِه
لم يَسْتَعِنْ، وحَوامِي المَوْتِ تَغْشاه
فَرَّجْتُ عنه بصَرْعَيْنِ لأَرْملةٍ،
وبائسٍ جاء مَعْناه كمَعْناه
قال ابن بري: أَنشده أَبو علي الباهلي غَيْث بن عبد الكريم لبعض العرب يصف رجلاً شريفاً ارْتُثّ في بعض المَعارِك، فسأَلهم أَن يُمْتِعوه بأُصْدته، وهي ثوب صغير يُلبس تحت الثياب أَي لا يُسْلَب؛ وقوله لم يَستَعن لم يَحلِق عانَته وهو في حال الموت، وقوله: فرّجْت عنه بصرعيْن، الصرّعانِ: الإِبلان ترد إِحداهما حين تَصْدُر الأُخرى لكثرتها، يقول: افتديته بصرعين من الإِبل فأَعتقته بهما، وإِنما أَعددتهما للأَرامِل والأَيْتام أَفْدِيهم بها؛ وقال الكميت:
تَنْدَى أَكُفُّهِمُ، وفي أَبياتِهمْ
ثِقةُ المُجاوِر، والمُضافِ المُرْهَقِ
والمُرَهَّق: الذي يغشاه السؤَّالُ والضِّيفانُ؛ قال ابن هرمة: خَيْرُ الرِّجال المُرَهَّقُون، كما
خَيْرُ تِلاعِ البِلادِ أَكْلَؤها
وقال زهير يمدح رجلاً:
ومُرَهَّقُ النِّيرانِ يُحْمَد في الـ
ـلأواء، غيرُ مُلَعَّن القِدْر
وفي التنزيل: ولا يَرْهَقُ وجوهَهم قَتَر ولا ذِلّة؛ أَي لا يَغشاها ولا يَلحقُها. وفي الحديث: إِذا صلَّى أَحدكم إِلى شيء فليَرْهَقْه أَي فلْيَغْشه ولْيدْنُ منه ولا يَبعُد منه.
وأَرْهقَنا الليلُ: دنا منا. وأَرهقْنا الصلاةَ: أَخَّرناها حتى دنا وقت الأُخرى. وفي حديث ابن عمرو: وأَرهقْنا الصلاةَ ونحن نتوضَّأ أَي أَخَّرناها عن وقتها حتى كدنا نُغْشِيها ونُلْحِقُها بالصلاة التي بعدها. ورهِقَتْنا الصلاة رَهَقاً: حانت.
ويقال: هو يَعْدُو الرَّهَقَى وهو أَن يُسرِعَ في عدْوه حتى يَرْهَقَ الذي يطلبُه.
والرَّهُوق: الناقة الوَساعُ الجَواد التي إِذا قُدْتَها رَهِقَتك حتى تكاد تطؤُك بخُفَّيها؛ وأَنشد:
وقلتُ لها: أَرْخِي، فأَرْخَتْ برأْسِها
غَشَمْشَمةٌ للقائدِينَ رهوق
وراهق الغلامُ، فهو مراهِق إِذا قارب الاحتلام. والمُراهِق: الغلام الذي قد قارب الحُلُم، وجارية مراهِقة. ويقال: جارية راهِقة وغلام راهِق، وذلك ابن العشر إِلى إِحدى عشرة؛ وأَنشد:
وفَتاةٍ راهِقٍ عُلِّقْتُها
في عَلاليَّ طِوالٍ وظُلَلْ
وقال الزجاج في قوله تعالى: وإِنه كان رجالٌ من الإِنس يعُوذون برجال من الجن فزادُوهم رَهَقاً؛ قيل: كان أَهل الجاهلية إِذا مرَّت رُفقة منهم بوادٍ يقولون: نعُوذ بعَزِير هذا الوادي من مَرَدة الجن، فزادوهم رَهَقاً أَي ذِلة وضَعفاً، قال: ويجوز، والله أَعلم، أَن الإِنسان الذي عاذوا به من الجن زادهم رهقاً أَي ذِلّة، وقال قتادة: زادوهم إِثماً، وقال الكلبي: زادوهم غَيّاً، وقال الأَزهري: فزادوهم رهَقاً هو السرعة إِلى الشر، وقيل: في قوله فزادوهم رهقاً أَي سَفَهاً وطُغياناً، وقيل في تفسير الرهَق: الظُّلم، وقيل الطغيان، وقيل الفساد، وقيل العظَمة، وقيل السفه، وقيل الذلّة.
ويقال: الرهق الكِبْر. يقال: رجل رَهِق أَي معجب ذو نَخْوة، ويدل على صحة ذلك قول حذيفة لعمر بن الخطاب، رضي الله عنه: إِنك لرَهِق؛ وسبب ذلك أَنه أُنزلت آية الكَلالة على رسول الله، صلى الله عليه وسلم، ورأْسُ ناقة عمر بن الخطاب، رضي الله عنه، عند كَفَل ناقة حذيفة فلَقَّنها رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، حذيفةَ ولم يُلَقِّنْها عمَر، رضي الله عنه، فلما كان في خلافة عمر بعث إِلى حذيفة يسأَله عنها، فقال حذيفة: إِنك لرَهِق، أَتظنُّ أَنِّي أَهابُك لأُقرئك؟ فكان عمر، رضي الله عنه، بعد ذلك إِذا سمع إِنساناً يقرأُ: يبين الله لكم أَن تَضِلوا؛ قال عمر، رضي الله عنه: اللهم إِنك بَيَّنتها وكَتمها حذيفةُ. والرهَق: العجلة؛ قال الأَخطل: صُلْب الحَيازِيم، لا هَدْر الكلام إِذا
هزّ القَناةَ، ولا مستعجِل رَهِقُ
وفي الحديث: إِن في سَيف خالدٍ رَهَقاً أَي عجلة. والرهَق: الهلاك أَيضاً؛ قال رؤبة يصف حُمُراً وردت الماءَ:
بَصْبَصْن واقْشَعْرَرْن من خَوْفِ الرَّهَق
أَي من خوف الهلاك. والرَّهَق أَيضاً: اللَّحاق. وأَرهقني القوم أَن أُصلي أَي أَعجلوني. وأَرهقْته أَن يصلي إِذا أَعجلتَه الصلاة. وفي الحديث: ارْهَقوا القِبلةَ أَي ادْنُوا منها؛ ومنه قولهم: غلام مُراهِق أَي مُقارِب للحُلُم، وراهَق الحلُم: قاربه. وفي حديث موسى والخضر: فلو أَنه أَدركَ أَبَوَيه لأَرْهقَهما طُغياناً وكُفراً أَي أَغشاهما وأَعجلهما. وفي التنزيل: أَن يُرهِقَهما طغياناً وكفراً. ويقال: طلبت فلاناً حتى رهِقته أَي حتى دنوتُ منه، فربما أَخذه وربما لم يأْخُذْه. ورَهِق شُخوصُ فلان أَي دنا وأَزِف وأَفِد. والرهَق: العَظَمة، والرهَق: العيْب، والرهق: الظلم. وفي التنزيل: فلا يخاف بَخْساً ولا رَهَقاً؛ أَي ظُلماً؛ وقال الأَزهري: في هذه الآية الرهق اسم من الإِرهاق وهو أَن يحمل عليه ما لا يُطيقه. ورجُل مُرَهَّق إِذا كان يُظن به السوءُ. وفي حديث أَبي وائل: أَنه، صلى الله عليه وسلم، صلى على امرأَة كانت تُرَهَّق أَي تُتَّهم وتُؤَبَّن بشر. وفي الحديث: سَلك رجلان مَفازة: أَحدهما عابد، والآخر به رَهَق؛ والحديث الآخر: فلان مُرَهَّق أَي مُتَّهَم بسوء وسَفَه، ويروى مُرَهِّق أَي ذو رَهَق.
ويقال: القوم رُهاق مائة ورِهاق مائة، بكسر الراء وضمها، أَي زُهاء مائة ومقدار مائة؛ حكاه ابن السكيت عن أَبي زيد.
والرَّيْهُقان: الزعفران؛ وأَنشد ابن بريد لحميد بن ثور:
فأَخْلسَ منها البَقْلُ لَوْناً، كأَنَّه
عَلِيل بماء الرَّيْهُقانِ ذَهِيب
وقال آخر:
التارِك القِرْن على المِتانِ،
كأَنّما عُلَّ برَيْهُقانِ

### Türkçe

**الرَّهَقُ**: yalan; ve inşad etti:

“**حَلَفَتْ يَمِيناً غير ما رَهَقٍ**
Allah’a, Muhammed’in ve Bilâl’in Rabbine (yemin etti).”

Ebû Amr: **الرَّهَقُ** hafiflik ve azgınlıktır; ve bir asmanın ve içkisinin vasfında inşad etti:

“Onun bir sütü vardır; sanki misk ona karışmıştır,
Üzerine cömertlik ve **الرَّهَقُ** meclis ehline üşüşür,”

Üzüm sıkmasını kastetti. Ve **الرَّهَقُ**: insanda cehalet ve aklında hafifliktir;
dersin ki: onda **رَهَق** var. Ve **مُرَهَّقٌ** adam: bununla vasıflanmış, fiili yoktur. Ve **المُرَهَّقُ**:
bozuk (fesat). Ve **المُرَهَّقُ**: kerîm, cömert. İbnü’l-A‘râbî: “Şüphesiz o **لَرَهِقٌ**
**نَزِلٌ**” yani şerre hızlı, keskinliğe hızlıdır; el-Kümeyt dedi:

“**وِلايةُ سِلَّغْدٍ أَلَفَّ كأَنَّه،
من الرَّهَقِ المَخْلُوط بالنُّوك، أَثْوَلُ**”

Eş-Şeybânî dedi: onda **رَهَق** vardır yani keskinlik ve hafiflik. Ve şüphesiz o **لَرَهِقٌ** yani onda
keskinlik ve sefihlik vardır. Ve **الرَّهَق**: sefihlik ve **النُّوكُ**tur. Ve hadiste: “Sana
**الرَّهَق** ve kabalıktan yeter ki evin bilinmesin”; manası: insanlar seni
yemeğe evine çağırmasın; **الرَّهَق** ile **النُّوكَ**u ve ahmaklığı kastetti. Ve Ali’nin hadisinde: onun bir adamı, **رَهِقٍ** bir adamın
sohbetinde iken vaaz ettiği (gelmiştir),
yani onda hafiflik ve keskinlik vardır. Denir: bir adamda **رَهَق** vardır, eğer
şerre hafifçe yönelir ve ona üşüşürse; ve denildi: ilk hadiste **الرَّهَقُ** ahmaklık ve cehalettir; kastetti:
bu huydan sana yeter ki evin bilinmesin ve tanınmasın; bu da şundandır: ondan bir
izâr satın almıştı da tartıcıya dedi: “Tart ve ağır bas.” O da dedi: “Bu kim?”
Soru sorulana dedi: “Sana cehalet olarak yeter ki evin bilinmesin”; İbnü’l-Esîr dedi: el-Herevî böyle rivayet etti; dedi:
o yanılmıştır; ancak “Sana **الرَّهَق** ve kabalıktan yeter ki peygamberini tanımayasın”dır; yani
ona “Tart ve ağır bas” dediği yerde onu sorduğunda onu tanımıyordu; soru sorulana dedi:
“Sana cehalet olarak yeter ki peygamberini tanımayasın”; dedi: bununla beraber el-Herevî’nin bazı nüshalarında onu
düzeltilmiş gördüm; onda ta‘lîli, yemeği ve eve daveti zikretmedi.
Ve **الرَّهَقُ**: ithamdır. Ve **المُرَهَّقُ**: dininde itham edilen. Ve **الرَّهَقُ**:
günahtır. Ve **الرَّهْقةُ**: fâcire kadın.

Ve “**رَهِقَ** falan falanı”: onu takip etti, neredeyse ona yetişti. Ve “**أَرْهَقْناهم الخيل**”:
atı onlara yetiştirdik. Ve tenzilde: “Ve işimden bana bir zorluk **تُرْهِقْني** etme” yani
bana bir şey örtüp bürütme; Ebû Hırâş el-Hüzelî dedi:

“Eğer biz olmasaydık, Suheyb ona yetiştirirdi
Keskin ağızlı bir kılıcı, yontulmuş, tahta gibi”

Ve “**مذْرُوباً خَشِيبا**” diye de rivayet edildi; ve “**أَرْهَقه حُساماً**”: ona onu bürüdü/örtüp verdi manasındadır;
buna göre mana sahih olur. Ve “**أَرْهَقَه عُسْراً**” yani onu ona yükledi; dersin ki: “Bana **تُرْهِقْني** etme, Allah seni **أَرهَقك** etmesin” yani
bana zorluk çıkarma, Allah sana zorluk çıkarmasın; ve “**أَرْهَقَه إِثماً** yahut zor bir işi” ta ki onu **رَهِقه رَهَقاً**; ve **الرَّهَق**: bir şeyin bürüyüp kaplamasıdır;
“**رَهِقَه**”, kesre ile, “**يَرْهَقُه**” **رهَقاً** yani onu bürüdü/kapladı. Dersin ki: “Ona hoşlanmadığı şey **رَهِقه**”
yani o onu kapladı. Ve “**أَرْهَقْتُ الرَّجل**”: ona yetiştim; ve “**رَهِقْته**”: onu bürüdüm/kapladım.
Ve “**أَرْهَقه طُغْياناً**” yani ona onu bürüdü; ve “**أَرْهَقْته إِثماً حتى رَهِقه رَهَقاً**”: ona yetişti. Ve “Falan bana bir günah **أَرْهَقَني** ta ki onu **رَهِقْته**”
yani bana bir günah yükledi, ta ki onu onun için yüklendim. Ve hadiste: “Eğer efendisine bir borç **رَهِقَ** ederse”
yani ödemesi ona lâzım oldu ve ona daraltıldı. Sa‘d hadisi: Mekke’ye **مُراهِقاً** girdiğinde
Beyt’i tavaf etmeden önce Arafat’a çıkardı; yani gecikme sebebiyle vakit ona daraldığında, vakfeyi kaçırmaktan korkacak hale gelince; sanki
terviye günü yahut Arafat günü gelirdi. El-Ferrâ: “**رَهِقَني** adam **يَرْهَقُني رَهَقاً**” yani bana yetişti ve beni kapladı;
ve “**أَرْهقْته**” onu başkasına **أَرْهَقْته** (yetiştirdiğinde) denir. Denir: “**أَرْهقناهم الخيل**” onlar da **مُرْهَقون**dur. Ve denir:
“Borç onu **رَهِقه**; o da onu **يَرْهَقُه**” eğer onu kaplarsa. Ve “Şüphesiz o, **المُرْهَق** üzerine **عَطُوبٌ**dur” yani
**المُدْرَكِ** üzerine. Ve **المُرْهَقُ**: işte gücünün yetmediği şeyin üzerine yüklendiği kimsedir.
Ve onda şiddetli **رَهْقة** vardır: o da büyüklük ve fesattır. Ve “Köpekler avı **رَهِقَت** **رَهَقاً**”:
onu kapladı ve ona yetişti. Ve **الرَّهَق**: şarap içmek ve benzeri haramları bürüyüp işlemek.
Dersin ki: falanda **رهَق** vardır yani haramları işler; İbn Ahmer, Ensârî Nu‘mân b. Beşîr’i överken dedi:

“Parlak yıldız gibi; karanlığı yarılmıştır,
İnsanlar içinde; onda ne **رَهَقٌ** vardır ne cimrilik.”

İbn Berrî dedi: el-A‘şâ’nın şiirinde de **الرَّهق** böyle tefsir edilmiştir: haramları işlemek
ve hayır olmayan şeyler; şu sözünde:

“Onu görmemden başka hiçbir şey bana fayda vermez,
Bir âşık, **رَهَقا** isabet etmedikçe şifa bulur mu?”

Ve **الرَّهَقُ**: sefihlik ve haramları işlemek. Ve **المُرْهَق**: yakalanmış olup
öldürülmek için (yakalanan) kimsedir; şair dedi:

“Ve bir **مُرْهَقٍ** ki, **أُصْدتِه**siyle bir müddet yaşamak istedi,
Yardım istemedi; ölümün çevreleri onu bürür.”

“Onu, bir dul kadına ait iki deveyle,
Ve manası onun manası gibi olan bir yoksulla (fidye vererek) kurtardım.”

İbn Berrî dedi: Ebû Ali el-Bâhilî bunu, bazı Araplardan, Gays b. Abdülkerîm (adıyla) inşad etti;
bazı savaşlarda yaralı olarak taşınmış şerefli bir adamı vasfeder; onlardan, **أُصْدتِه**siyle
bir müddet yaşatmalarını istedi; o, elbiselerin altında giyilen küçük bir elbisedir, yani soyulmasın; ve “**لم يَسْتَعِنْ**” sözü:
ölüm halinde iken kasık tıraşı olmamıştı; ve “**فرّجْت عنه بصرعيْن**” sözü: **الصرّعانِ**:
develerden ikisi; çokluklarından biri dönerken diğeri döner; der ki: onu iki deveyle fidye verip onunla azat ettim;
ben onları dullar ve yetimler için hazırlamıştım, onlarla fidye verirdim; el-Kümeyt dedi:

“Onların avuçları ıslanır; evlerinde
Komşunun ve eklenen **المُرْهَقِ**in güveni vardır.”

Ve **المُرَهَّق**: dilencilerin ve misafirlerin bürüdüğü (sıkça geldiği) kimsedir; İbn Hürme dedi:

“En hayırlı erkekler **المُرَهَّقُون**dur; nasıl ki
Ülkenin en hayırlı yükseltileri en otlaklı olanıdır.”

Ve Züheyr bir adamı överken dedi:

“Ve **مُرَهَّقُ النِّيرانِ** (ateşleri çok yakılan) darlıkta övülür,
Kazanı lânetlenmiş olmayan.”

Ve tenzilde: “Ve yüzlerini ne bir karartı ne bir zillet **يَرْهَقُ**” yani onu bürüyüp kaplamaz ve
ona yetişmez. Ve hadiste: “Sizden biri bir şeye doğru namaz kıldığında onu **فليَرْهَقْه** etsin” yani
ona yaklaşsın, ona yakın dursun, ondan uzak durmasın.

Ve “Bize gece **أَرْهقَ** etti”: bize yaklaştı. Ve “Namazı **أَرهقْنا**”: onu geciktirdik, ta ki ötekinin vakti yaklaştı.
İbn Amr hadisi: “Ve biz abdest alırken namazı **أَرهقْنا**” yani
onu vaktinden geciktirdik, ta ki neredeyse onu bürüyüp (vaktine) yetiştirip onu sonraki namaza ekleyecektik.
Ve “Namaz bize **رَهِقَتْنا** **رَهَقاً**”: vakti geldi.

Ve denir: o, **الرَّهَقَى** koşusuyla koşar; o da koşusunda hızlanmasıdır, ta ki
aradığını **يَرْهَقَ** etsin.

Ve **الرَّهُوق**: geniş adımlı, iyi koşan deve; onu sürdüğünde seni **رَهِقَتْ** eder, ta ki
neredeyse iki tırnağıyla seni çiğner; ve inşad etti:

“Ona dedim: ‘Gevşe’; o da başıyla gevşedi:
Sürücülere karşı bir hırçınlık; (o) bir **رهوق**.”

Ve “Delikanlı **راهق** etti”: o **مراهِق**tir, eğer ihtilâma yaklaştıysa. Ve **المُراهِق**: ihtilâma yaklaşmış delikanlıdır;
ve **مراهِقة** cariye. Ve denir: **راهِقة** cariye ve **راهِق** oğlan;
bu, on yaştan on bire kadardır; ve inşad etti:

“Ve bir **راهِقٍ** kız ki ona tutuldum,
Uzun saçaklarımda ve gölgeliklerimde.”

Ve ez-Zeccâc, Allah’ın sözü hakkında dedi: “Ve şüphesiz insanlardan erkekler, cinlerden erkeklere sığınırlardı da onları **رَهَقاً** artırırlardı”;
denildi: cahiliye ehli, onlardan bir kafile bir vadiye uğradığında derlerdi: “Bu vadinin azîzine, cinlerin azgınlarından sığınırız”;
böylece onları **رَهَقاً** artırdılar yani zillet ve zayıflık; dedi: ve caizdir, Allah daha iyi bilir, sığındıkları cin olan varlık
onları **رهقاً** artırdı yani zillet; Katâde dedi: onları günahça artırdılar; el-Kelbî dedi:
onları sapkınlıkça artırdılar; el-Ezherî dedi: “Onları **رهقاً** artırdılar” o, şerre hızdır;
ve denildi: “Onları **رهقاً** artırdılar” sözünde yani sefihlik ve azgınlık; ve **الرهَق** tefsirinde denildi:
zulüm; ve denildi: azgınlık; ve denildi: fesat; ve denildi: büyüklük; ve denildi: sefihlik; ve denildi:
zillet.

Ve denir: **الرهق** kibirdir. Denir: **رَهِق** adam yani kendini beğenmiş, gurur sahibi; bunun sıhhatine delil,
Huzeyfe’nin Ömer b. el-Hattâb’a, Allah ondan razı olsun, sözü: “Şüphesiz sen **لَرَهِق**sin”; bunun sebebi:
**الكَلالة** âyeti Resûlullah’a, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, indirildiğinde, Ömer b. el-Hattâb’ın devesinin başı,
Allah ondan razı olsun, Huzeyfe’nin devesinin sağrısı yanında idi; Resûlullah, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, onu Huzeyfe’ye telkin etti,
Ömer’e telkin etmedi; Ömer’in hilâfetinde olunca Huzeyfe’ye gönderip onu sordu; Huzeyfe dedi: “Şüphesiz sen **لَرَهِق**sin;
beni korkacağımı mı sanıyorsun da sana okutayım?” Ömer, Allah ondan razı olsun, bundan sonra bir insanın şu okuyuşunu işittiğinde:
“Allah size açıklar ki sapıtasınız”; Ömer, Allah ondan razı olsun, dedi:
“Allah’ım, sen onu açıkladın; Huzeyfe onu gizledi.” Ve **الرهَق**: aceledir; el-Ahtal dedi:

“Bel kemerleri serttir; mızrağı salladığında söz israfı yoktur,
Ve aceleci bir **رَهِقُ** değildir.”

Ve hadiste: “Hâlid’in kılıcında **رَهَقاً** vardır” yani acele. Ve **الرهَق**: helâk
da (demektir); Ru’be, suya gelen yaban eşeklerini vasfederken dedi:

“**بَصْبَصْن واقْشَعْرَرْن من خَوْفِ الرَّهَق**”

Yani helâk korkusundan. Ve **الرَّهَق** ayrıca: yetişip kavuşmadır. Ve “Kavim beni namaz kılmaya **أَرهقني** etti” yani beni acele ettirdiler.
Ve “Onu namaz kılmaya **أَرهقْته**” eğer onu namaza acele ettirdinse. Ve hadiste:
“**ارْهَقوا القِبلةَ**” yani ona yaklaşın; bundan: **مُراهِق** oğlan, yani
ihtilâma yaklaşan; ve “**راهَق الحلُم**”: ona yaklaştı. Mûsâ ve Hızır hadisi: “Eğer anne-babasına yetişseydi onları
azgınlık ve küfürle **لأَرْهقَهما** ederdi” yani onları bürür ve acele ettirirdi. Ve tenzilde:
“Onları azgınlık ve küfürle **يُرهِقَهما**.” Ve denir: falanı aradım ta ki onu **رَهِقته**
yani ona yaklaştım; bazen onu yakalar, bazen yakalamaz. Ve “Falanın göçüp gitmesi **رَهِق** etti” yani
yaklaştı, erişti, geldi. Ve **الرهَق**: büyüklüktür; ve **الرهَق**: ayıptır; ve **الرهق**: zulümdür.
Ve tenzilde: “Artık ne bir eksiltmeden ne de **رَهَقاً**dan korkar” yani zulümden; el-Ezherî dedi:
bu âyette **الرهق** **الإِرهاق**tan bir isimdir; o da ona gücünün yetmediği şeyi yüklemektir.
Ve **مُرَهَّق** adam: kendisinden kötülük zannedilirse. Ebû Vâil hadisi: onun, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun,
kötülükle itham edilen ve ayıplanan bir kadına namaz kıldığı; yani **تُرَهَّق**: itham edilir ve kötüyle anılırdı.
Ve hadiste: “İki adam bir çöl yoluna girdi: biri âbid, diğeri onda **رَهَق** vardı”;
ve diğer hadiste: “Falan **مُرَهَّق**” yani kötü ve sefihlikle itham edilen; ve **مُرَهِّق** diye de rivayet edilir yani
**رَهَق** sahibi.

Ve denir: kavim **رُهاق** yüz ve **رِهاق** yüz, râ’nın kesresi ve zammıyla, yani yüze yakın ve yüz miktarı;
İbnü’s-Sikkît bunu Ebû Zeyd’den nakletti.

Ve **الرَّيْهُقان**: safrandır; İbn Bureyd, Humeyd b. Sevr’den inşad etti:

“Onunla sebze bir renk çaldı; sanki o
**الرَّيْهُقانِ** suyuyla hastalanmış bir altındır.”

Ve bir başkası dedi:

“Rakibi sırt üstünde bırakan,
Sanki **رَيْهُقانِ** ile tedavi edilmiş.”
