# رهن (ر-ه-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Rihl” güneşli havada gökyüzünde beliren parçalı bulut, sonra dövüldüğünde yüzü gözü morarmış adam, kabileler arasında bir anlaşmazlık olduğunda birşey karşılığı olmak üzere alıkoydukları adam, alacaklıların borçlulardan alacakları…

- Harfler: ر - ه - ن
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [رَهِينٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/siga/%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Rehin | 1 | 1 | [52:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/ayet/52:21.md) |
| [رَهِينَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/siga/%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَعِيلَةٌ | Rehin | 1 | 1 | [74:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/ayet/74:38.md) |
| [فَرِهَانٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8C.md) | فَفِعَالٌ | Öyleyse rehinler | 1 | 1 | [2:283](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/ayet/2:283.md) |

## Mücavir kökler — 25 mücavir (35 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Kazandı
2. [ألت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Elus az yiyecek, bir kaç hurma şeklindedir
3. [أدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · İdave matara (su kabı) demektir
4. [لحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Meyve devşirdikten sonra olgunlaşan meyveler demektir
5. [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ve avuçlarlar
6. [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Sufur” süpürgedir
7. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
8. [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
9. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Zerre toz demektir
10. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
11. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İsm hurmadan yapılan içkidir
12. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
13. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
14. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Su birikintisidir
15. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Petekteki baldır
16. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
17. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İnek yavrusu, dana demektir
18. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
19. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
20. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
21. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Şey
22. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
23. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
24. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
25. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رهن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md), [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md), [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hakkın veya borcun güvencesi olarak bir şeyi alıkoymak, bir yerde sabit ve hareketsiz kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın kendi iradi eylemlerinin ve tercihlerinin sorumluluğuna ebedi teminat olarak rehin kılınması |
| Çekirdek Özet 3 | Karşılıksız serbestiyetin reddi; her ontolojik ve ahlaki eylemin bir borç ve teminat dengesine bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca ticari ve fıkhi bir teminat rehnine indirgeyip varoluşsal ve ahlaki sorumluluk bağını koparmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ره | Hafiflik, zayıflık, gevşeme, baskı altında bir duruma çekilme veya duraksama hareketidir; bu çekirdek [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) kökünde korkunun baskısıyla sinmede, [رهط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%B7.md) kökünde birbirine tutunarak toplanmada, [رهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82.md) kökünde bir şeyin ağırlığı altına girmede ve [رهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%88.md) kökünde dinginlik ile duraksamada görülür | ن | Çekirdeğe eklenen ن harfinin süreklilik, içselleşme ve bağlanma boyutu katmasıyla anlam, baskı altındaki duraksamayı bir hakka teminat olarak sürekli bir alıkonulma ve sabitlenme haline dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin failini, kararın başlangıç noktasını ve sorumluluğun merkezini temsil eder |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Varlığın veya taahhüdün açığa çıkması, dikkatin bir nesneye yönelmesi ve görünür kılınması hareketini anlatır |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Kararın ve teminatın zaman içinde devam eden, bağlayıcılığı süren dinamik tutulumunu simgeler |
| رهن | Başlatılan bir sorumluluğun açığa çıkarılarak sürekli bir bağ ile tutulması | Bireyin ortaya koyduğu taahhüdün açıkça belirlenip bir karşılık bulununcaya kadar kesintisiz biçimde hapsedilmesi ve sabit kılınması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi bir hak karşılığında alıkoymak, hapsetmek; bir yerde kımıldamadan durup sabit kalmak; zayıflıktan ötürü hareket edemeyip yere çakılan deve veya insan |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde zayıflıktan dolayı çöken ve hareket edemeyen bedeni nitelemek üzere kullanılmıştır: إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ / هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ |
| Erken Arapça kullanım | Bir malın veya canın karşı tarafın elinde emanet ve güvence olarak tutulması; ayrıca at yarışlarında ortaya konan ödül ve karşılıklı bahis anlamında mürâhene |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök رهن Batı ve Güney Sami dillerinde borç güvencesi, taahhüt teminatı ve alıkoyma semantiğiyle belirgin bir ortaklık gösterir. İbranicede teminat ve rehine anlamına gelen kelimeler genellikle farklı köklerle karşılansa da kökün genel Sami katmanındaki uzantısı, bir borcun ifasına kadar bir nesnenin ya da canın tutulması matrisine dayanır. Süryanicede ve erken Aramice katmanında benzer şekilde rehn ve güvence bildiren türevler mevcuttur. Güney Sami dillerinde, özellikle Eski Güney Arapçasında kök, borç ilişkilerinde şahsın veya mülkün taahhüt altına alınması anlamını doğrudan korumuştur. Arapça bu kökü hem nesnelerin fiziksel olarak alıkonulması hem de insanın soyut ahlaki tutsaklığı bağlamında koruyarak kavramsal bir derinliğe ulaştırmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رهن | Fiziksel olarak durmak, zayıflayıp yere sabitlenmek kökünden bir hak karşılığı alıkonulmaya evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Aramice paralelleri | Borcun tasfiyesine kadar güvence nesnesi veya rehine tutulması semantik çerçevesinde süreklilik taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik genel çatı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رهن | Anlamlı | Bir hakka teminat olarak tutmak | Sabit kılmak, borç karşılığı alıkoymak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رنه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [هرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D9%86.md) | Anlamlı | Bir tür bitki adı | Sözlüklerde el-hernevî şeklinde bir bitkiye ad olarak kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [هنر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D8%B1.md) | Anlamlı | Hile, aldatma veya şaşkınlık | Sınırlı kullanımda şaşkınlık veya hileye delalet eder | Kur'an'da geçmez |
| نره | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) | Anlamlı | Akıtmak, genişçe yarmak | Suyun yatağını genişletip akması, gündüzün aydınlığı, azarlamak | Kur'an'da geçer; zıt hareket yönü |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رهن | Merkez | Teminat altına alma | Bir yükümlülüğün ifasına bağlı olarak serbestisi kısıtlanmış alıkoyma halidir | Belli bir hak ödeninceye dek nesneyi veya nefsi tutmak |
| [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Alıkoyma ve hapsetme | Bir teminat şartına bağlı olmaksızın fiziksel olarak engellemeyi ve tutmayı ifade eder | Bir kimseyi veya nesneyi sadece hareketten alıkoymak |
| [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) | Komşu | Güven bağı kurma | Bağlama, sözleşme ve manevi güvenceye dayanır; fiziki alıkoyma zorunluluğu yoktur | Güvenilir kılma, ahit ve bağ oluşturma |
| [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) | Komşu | Asılı ve bağlı bırakma | Nesnenin bir yere tutturulmasını veya askıda kalmasını anlatır; doğrudan borç teminatı içermez | İliştirme, bağlama, askıda bırakma |
| [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) | Zıt | Salıverme ve çözme | Bütün bağların ve kısıtlamaların kaldırılarak tam serbest bırakılmasıdır | Kayıtsız serbestiyet, çözülme ve salınma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رهن | Teminat olarak alıkoyma | Bir hak karşılığı tutulan nesne veya nefis | Kesin |
| Latince | Pignus, obses | Rehin, teminat, rehine | Hukuki teminatı ve rehin tutulan canı karşılar; ahlaki nefis rehnini dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Pledge, pawn, hostage | Rehin vermek, ipotek, rehine | Ticari teminatı ve esareti iyi verir; Kur'an'daki varoluşsal boyut eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Pfand, Geisel | Rehin nesnesi, rehine | Somut teminatı ve alıkonulan kişiyi ifade eder; ontolojik hesabı kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | Gage, otage | Teminat, rehin | Hukuki güvenceyi ve rehineliği karşılar; manevi tutsaklık yan anlamı zayıftır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رِهَانٌ | Hukuki ve ticari borç teminatı | Borçlanma akitlerinde kâtip ve şahit bulunamadığı durumlarda elden alınan kabzedilmiş maddi güvence; Bakara [2:283](https://lisan.digital/tr/ayet/2:283.md) |
| رَهِينٌ | Amellerin karşılığı olarak alıkonulan kişi | Her bireyin kendi kazandığı eylemlerin yükü altında teminat olarak tutulması ve hesaba bağlanması; Tûr [52:21](https://lisan.digital/tr/ayet/52:21.md) |
| رَهِينَةٌ | Varoluşsal ve ahlaki sorumluluk tutsağı | İnsanın kendi iradi kesbine karşılık hapsedilmiş olması; kurtuluşun ancak arınmayla mümkün olduğu bağlam; Müddessir [74:38](https://lisan.digital/tr/ayet/74:38.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Adalet ve sorumluluk | Bireysel sorumluluğun başkasına aktarılamayacağı; her nefsin sadece kendi kesbine rehin olduğu esası | Cebir anlayışının reddi ve iradi sorumluluğun ontolojik tutumu |
| Fıkıh | Borçlar hukuku | Rehin akdinin geçerlilik şartları, kabz şartı, rehin maldan yararlanma ve borç ödenmediğinde tasfiyesi | Maddi bir malın alacak karşılığında aynî teminat olarak alıkonulması |
| Tefsir | Ahiret tasvirleri | Âhirette nefsin tutuklu kalması ile amel defterinin hesabı arasındaki teminat bağı | Nefsin ameline karşılık cehennemde veya hesapta hapsedilmesi |
| Hadis | Akika ve çocuk hukuku | Yeni doğan çocuğun akikasıyla rehin olması ifadesi ve bunun getirdiği dini yükümlülükler | Bir vecibenin ifasına kadar çocuğun gelişimsel veya manevi bağlılığı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel hesap ve adalet | Nefsin ameline rehinliği | Cezanın ve mükafatın bireyselleştirilmesi | Kimse bir başkasının borcu için alıkonulamaz; herkes kendi kesbinin teminatıdır | Kesin |
| İlmi | İlliyet ve nedensellik | Sonucun sebebe bağlılığı | Mantıksal tutarlılık ve epistemik güvence | Bir iddianın doğrulanması sağlam delillere ve temellere rehin kılınmıştır | Güçlü |
| Siyasi | Toplum sözleşmesi ve kamu düzeni | Hukuki güvence ve taahhüt | Barış ve istikrarın teminat altına alınması | Taraflar arasındaki barış antlaşmalarında yükümlülüklerin teminata bağlanması | Güçlü |
| İktisadi | Kredi ve borçlanma düzeni | Aynî teminat (rehin mal) | Finansal riskin azaltılması ve güvenin tesisi | Güven eksikliğinde ekonomik dolaşımın tıkanmasını önleyen güvence mekanizması | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu / Bağlanma enerjisi | Bir parçacığın serbest kalabilmesi için sisteme hapsedildiği enerji eşiğini aşmak zorunda olması hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Teminatlı taahhüt kuramı | Sosyal veya hukuki ilişkilerde tarafların sadakatini sağlamak üzere bir kıymetin alıkonulması ilkesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece bankacılık, ipotek ve maddi borç güvencesine hasredip ahlaki ve varoluşsal boyutunu göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın yeryüzündeki tüm eylemlerinin borç ve sorumluluk ürettiği; nefsin bu borç ödeninceye dek serbest kalamayacağı hakikati |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bireysel sorumluluk ilkesini zedeleyerek şefaat veya soy bağıyla kurtulunabileceği zannına kapılmak; fıkhi rehni ahlaktan koparmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın adalet, irade ve bireysel sorumluluk ahlakını borç-teminat analojisi üzerinden kurduğunu gösterdiği için merkezidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Borçlanma hukukunu düzenleyen ayetlerde (Bakara [2:283](https://lisan.digital/tr/ayet/2:283.md)) ve ahiret sorumluluğunu bildiren ayetlerde (Tûr [52:21](https://lisan.digital/tr/ayet/52:21.md), Müddessir [74:38](https://lisan.digital/tr/ayet/74:38.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın başkasının günahıyla yargılanacağı veya amelsiz kurtuluşa erebileceği inancını yıkar; ameli nefsin tek kurtuluş akçesi kılar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir borcun veya hakkın ödenmesine kadar bir nesnenin kabzedilerek hareketsiz ve sabit tutulmasıdır.
- Soyut anlam: İnsanın varoluşsal olarak kendi ürettiği eylemlerin yükümlülüğüne bağlanması ve bu yükümlülük karşılanmadıkça serbest kalamamasıdır.
- Sistematik karşılık: Hukukta alacağın teminatı olan aynî hak; ahlak ve kelamda ise nefsin kendi iradi kesbine doğrudan rehin kılınması kuralıdır.
- LaTeX modeli: $$S = \{ x \in X \mid f(x) < \theta \} \implies \phi(x) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $X$ evrensel iradi eylemler kümesini, $x$ bireyin iradi kesbini, $f(x)$ eylemin doğurduğu sorumluluk veya borç karşılama değerini, $\theta$ adalet terazisinde borcun tasfiyesi için gereken eşik değerini temsil eder. Borç değeri eşiğin altında kaldığında ($f(x) < \theta$), sistem bireyin serbestiyet durumunu $\phi(x) = 0$ (rehin, alıkonulmuş) olarak belirler; serbestiyet ancak tam ifa ile açılır.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%87%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:283](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/ayet/2:283.md) — فَرِهَانٌ

وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ وَمَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ

Meal (IK): Eğer seferde olur da yazacak kimse bulamazsanız; alınan rehinler yeter. Şayet birbirinize güvenirseniz güvenilen kimse Rabbı olan Allah’tan korksun da borcunu ödesin. Bir de şehadeti gizlemeyin. Onu gizleyenin kalbi günahkardır. Allah yaptıklarınızı bilir.

### [Tur 52:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/ayet/52:21.md) — رَهِينٌ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ

Meal (IK): İman edip de soyları da imanda kendilerine tabi olanlar; onlara, soylarını da kattık. Onların işlediklerinden hiç bir şey eksiltmedik. Herkes kazandığı ile bağlıdır.

### [Müddessir 74:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/ayet/74:38.md) — رَهِينَةٌ

كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ

Meal (IK): Her nefis kazandığı ile bağlıdır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Rihl” güneşli havada gökyüzünde beliren parçalı bulut, sonra dövüldüğünde yüzü gözü morarmış adam, kabileler arasında bir anlaşmazlık olduğunda birşey karşılığı olmak üzere alıkoydukları adam, alacaklıların borçlulardan alacakları kaşılığı tutulan eşyadır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والراء، والنون معهما
ه ر ن،ه ن ر، ر ه ن، ن ه ر مستعملات هرن: الهَرْنَويَ: نبتٌ.
هنر: الهَنْرَةُ: وَقْبَةُ الأُذُن.
رهن: الرَّهْنُ معروفٌ، تقول: رَهَنْتُ الشَّيءَ فلانا رهنا. فالشّيءُ مَرْهونٌ. وأرْهَنْتُ فلاناً ثوباً إذا دفعته إليه ليَرْهَنَه. وارتهنه فلان، إذا أخذه رهناً.
والرُّهون، والرِّهان والرُّهُنُ: جمع الرَّهن.
والمُراهنة والرِّهان: أن يُراهِنَ القوم على سِباقِ الخَيْل وغيره.
وأَرْهَنْتُ المِّيت قبراً: ضمّنته إياه.
وكلّ أَمْرٍ يُحْتَبَسُ به شيءٌ فهو رُهْنُهُ، ومُرْتَهَنُه، كما أنّ الإِنسانَ رهينُ عَمَلِه، نهر: النَّهَرُ لُغَةٌ في النَّهْر، والجميع: نُهُرٌ وأَنْهار. واستَنْهر النَّهْرُ، أي: أخذ لمجراه مَوْضِعاً مكيناً. والمَنْهَر: مَوْضِعُ النَّهْر يَحْتفُره الماءُ.
والنَّهارُ: ضياء ما بينَ طلوع الفَجْر إلى غُروب الشَّمس، لا يُجْمع.
وجلٌ نَهِرٌ: صاحب نهار، قال:
لَسْتُ بليليٍّ ولكنّي نَهِـرْ
لا أُدلِجُ اللَّيْلَ ولكنْ أَبْتَكِرْ
والنَّهارُ: فرخ القَطا والغَطاط والعُقاب ونحوه. ثلاثة أَنْهِرة. ونَهَرْتُ الرَّجلَ نَهْراً وانتهرته انتهاراً: زَجَرْته بكلامٍ عن شرّ.

##### Türkçe

**باب الهاء والراء، والنون معهما**
**ه ر ن**،**ه ن ر**، **ر ه ن**، **ن ه ر** kullanımdadır.

**هرن**: **الهَرْنَويَ**: bir bitkidir.

**هنر**: **الهَنْرَةُ**: kulağın çukuru.

**رهن**: **الرَّهْنُ** bilinir; dersin ki: “**رَهَنْتُ** şeyi falana rehin olarak.” Şey ise **مَرْهونٌ**dur. Ve “**أرْهَنْتُ** falana bir elbise” (yani) onu kendisine verdim ki onu rehin versin. Ve falan onu **ارتهنه**; (yani) onu rehin olarak aldı.

Ve **الرُّهون** ve **الرِّهان** ve **الرُّهُنُ**: **الرَّهن**’in çoğuludur.

Ve **المُراهنة** ve **الرِّهان**: kavmin at yarışı ve başkası üzerine bahisleşmesidir.

Ve “**أَرْهَنْتُ** ölüyü bir kabre”: onu ona dâhil ettim.

Ve her iş ki onunla bir şey alıkonulur; o, onun **رُهْنُهُ**dur ve onun **مُرْتَهَنُه**dur; nitekim insan, amelinin **رهينُ**idir.

**نهر**: **النَّهَرُ** **النَّهْر** hakkında bir lugattır; hepsi: **نُهُرٌ** ve **أَنْهار**. Ve nehir **استَنْهر**; yani, yatağı için sağlam bir yer edindi. Ve **المَنْهَر**: suyun kazdığı nehir yeridir.

Ve **النَّهارُ**: fecrin doğuşu ile güneşin batışı arasındaki aydınlıktır; çoğul yapılmaz.

Ve “adam **نَهِرٌ**”: gündüz sahibi; dedi ki:
لَسْتُ بليليٍّ ولكنّي نَهِـرْ
لا أُدلِجُ اللَّيْلَ ولكنْ أَبْتَكِرْ

Ve **النَّهارُ**: **القَطا**’nın, **الغَطاط**’ın, **العُقاب**’ın ve benzerinin yavrusudur. Üç **أَنْهِرة**. Ve “**نَهَرْتُ** adamı **نَهْراً** ve onu **انتهرته** **انتهاراً**”: onu, bir şerden (alıkoymak için) sözle azarladım.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الرَهْنُ معروف، والجمع رهانٌ ورُهُنٌ. تقول منه: رَهَنْتُ الشيءَ عند فلانٍ، ورَهَنتُهُ الشيءَ أي أرهنته الشيءبمعنىً. قال عبدُ الله بن همّامٍ السَلوليّ:
فلما خَشِيتُ أظافيرهمْنَجَوْتُ وأَرْهَنْتُهُمْ مالِكا
ورَهَنَ الشيءُ، أي دام وثبت. والراهِنُ: الثابتُ. والراهِنُ: المهزولُ من الإبل والناس. وقال أبو زيد: أَرْهَنْتُ في السلعة: غاليتُ بها. وهو من الغلاء خاصّةً. وقال ابن السكيت: أَرْهَنْتُ فيها بمعنى أسلفتُ فيها. والمُرْتَهِنُ: الذي يأخذ الرَهْنَ، والشيءُ مَرْهونٌ ورَهينٌ، والأنثى رَهِينَةٌ. وراهِنْتُ فلاناً على كذا مُراهَنَةً: خاطَرْتُهُ. وأَرْهَنْتُ به وَلَدي إرْهاناً: أخطرتهم به خَطراً. والرَهينَةُ: واحدة الرَهائِنِ. ورَهَنَ الشيءَ رَهْناً، أي دام. وأَرْهَنْتُ لهم الطعامَ والشراب: أَدَمْتُهُ لهم. وهو طعامٌ راهِنٌ.

##### Türkçe

**الرَهْنُ** bilinen (meşhur)dur; çoğulu **رهانٌ** ve **رُهُنٌ**dur. Ondan şöyle dersin: **رَهَنْتُ** şeyi falanın yanında; ve **رَهَنتُهُ** şeyi, yani onu şeye **أرهنته**; (bu) bir mânâ ile. Abdullah b. Hemmâm es-Selûlî dedi ki:
فلما خَشِيتُ أظافيرهمْنَجَوْتُ وأَرْهَنْتُهُمْ مالِكا
Ve **رَهَنَ** şey; yani devam etti ve sabit oldu. Ve **الراهِنُ**: sabit olandır. Ve **الراهِنُ**: develerden ve insanlardan zayıf (cılız) olandır. Ebû Zeyd dedi: **أَرْهَنْتُ** meta’da: onunla pahalılaştırdım. Ve o, özellikle pahalılıktandır. İbnü’s-Sikkît dedi: **أَرْهَنْتُ** onda, **أسلفتُ** onda mânâsınadır. Ve **المُرْتَهِنُ**: **الرَهْنَ**ı alan kimsedir; ve şey **مَرْهونٌ** ve **رَهينٌ**dir; dişisi **رَهِينَةٌ**dir. Ve **راهِنْتُ** falanı şunun üzerine **مُراهَنَةً**: ona karşı risk aldım. Ve onunla oğlumu **إرْهاناً** **أَرْهَنْتُ**: onları onunla bir risk olarak tehlikeye attım. Ve **الرَهينَةُ**: **الرَهائِنِ**in bir tanesidir. Ve **رَهَنَ** şeyi **رَهْناً**: yani devam etti. Ve onlara yiyeceği ve içeceği **أَرْهَنْتُ**: onu onlara devamlı kıldım. Ve o, **راهِنٌ** bir yiyecektir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ر ن
هنر ، هرن ، نهر ، رهن : ( مستعملة ) .
هرن : أما هرن فإني لا أحفظ فيه شيئاً من كلام العرب ، واسم هرُون معرَّب لا اشتقاق له في اللغة العربية .
قال الدِّينَوَرِيّ : الهَيْرُون : ضَربٌ من التمر معروف .
هنر : يقال : هَنَرتُ الثوبَ بمعنى أَنَرْتُه أُهَنِيره ، وهو أن يُعْلِمَه ، قاله اللحياني .
وقال الليث : الهنْرة : وَقْبَة الأُذن .
قلت : وهي عربية صحيحة .
روَى أبو عمرو ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابي أنه قال : الهُنَيرة : تصغير الهنْرة ، وهي الأذُن المليحة .
رهن : قال الليث : الرَّهن معروف ، تقول : رَهْنْتُ فلاناً داراً رَهْناً ، وارتهنه : إذا أخذه رَهناً .
قال : والرُّهونُ والرِّهانُ والرُّهُنُ : جماعة الرَّهن . والرِّهان أيضاً : مراهنة الرجل على سِباق الخيل وغير ذلك .
قال : وأَرْهنْتُ فلاناً ثوباً : إذا دفعتَه إليه ليَرْهنَه ، وأرْهنْتُ الميِّتَ قَبْراً : إذا ضمَّنْتَه إيَّاه . وكلُّ أَمْرٍ يُحبَس به شيءٌ فهو رَهنُه ومُرْتَهنَه ، كما أنَّ الإنسان رَهينُ عَملِه .
الحرّانيّ ، عن ابن السّكِّيت : يقال : أرْهنَ في كذا وكذا يُرْهن إرهاناً : إذا أَسْلف فيه ، وأنشَد :
يطوي ابنُ سَلْمَى بها عن راكبٍ بَعَداً
عِيديَّةٌ أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانِيرُ
بها : بإبل . عيديّة : نُجُب ، منسوبةٌ إلى بنات العيد ، وهو فحلٌ معروفٌ كان مُنْجِباً ، أراد أنَّ ابنَ سَلْمَى يَحمل الناسَ على هذه النجائب وهي عِيديّة تتلَفُ فيها الدنانير لنجابتها ، وقد رهنتُه كذا وكذا ، أَرْهنُه رَهناً .
وقال الأصمعيّ : لا يقال : أرهنتُه . قال : وأمّا قولُ عبد الله بن هَمام السَّلُوليّ :
فلمّا خَشِيتُ أظافِيرَه
نجوتُ وأرْهَنهُمْ مالكا
فهو كما تقول : قمتُ وأَصُكُّ رأسه . قال : ومَن رَوَى ( وأرهنتُهم مالكاً ) ، فقد أخطأ .
وقال غيره : أرهنتُ لهم الطعامَ والشرابَ إرهاناً : أي أَدَمته ، وهو طعامٌ راهنٌ : أي دائم . قاله أبو عمرو ، وأنشد :
لا يَستِفيقون منها وهي راهِنَةٌ
إلاّ بهاتِ وإن عَلُّوا وإنْ نَهِلوا
أبو زيد : أنا لك رَهْنٌ بالرِّضا : أي كفيل . وقال :
إنّ كَفِّي لكَ رَهنٌ بالرِّضا
أي أنا كفِيل لك ، ويَدِى لكَ رَهنٌ ، يريدون به الكَفَالة .
أخبرني المنذري ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ أنّه أنشده :
والمَرْءُ مرهونٌ ومن لا يُخْتَرمْ
بعاجل الحتْفِ يُعَاجَلْ بالهَرَمْ
قال : أَرْهَن : أدَام لهم ، أرْهنتُ لهم طعامِي ، وأَرْهَيْتُه : أي أَدَمْتُهُ لهم . وأَرْهَى لكَ الأمرُ : أي أَمكنَكَ ، وكذلك أَوْهَبَ . قال : والمَهْوُ والرَّهْوُ والرَّخَفُ واحد وهو اللِّين .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : أَرْهَنْتُ في السِّلْعة : غالَيْتُ بها .
قال : وهو من الغَلاء خاصة ، وأنشد قوله :
عِيدِيَّةٌ أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ
أي أُغْلِيَتْ ، وغيره يقولُ : أسْلِفَت قال : ورَهَنْتُ في البيْع والقَرْض بغير ألف ، لا غير . وأَرْهنْت وَلَدي إرْهاناً : أخطرتهم به خَطَراً وقول الله جلّ وعزّ : ( فَرُهُنٌ مَقْبُوضَةٌ ) ( البقرة : 283 ) ، قرأ نافعٌ وعاصم وأبو جعفر وشَيْبة : ( فرِهان وقرأ أبو عَمرو وابن كثير : ( فرهن ) ، وكان أبو عمرو يقول : الرِّهان في الخيل أكثر .
أبو عُبيد ، عن الأمويّ : الراهن : المهزول من الإبل ، والناس . وقال قَعْنَبُ :
بانت سُعادُ وأَمْسَى دُونها عَدَنُ
وغَلِقَتْ عندها من قَلْبك الرُّهُنُ
سلمة عن الفرّاء : من قرأ : ( فرهن ) ، فهو جمعُ رِهان ، مثل ثُمُر جمعُ ثِمار .
وقال غيره : رَهْن ورُهُن مثل سَقْف وسُقُف قال : والرُّهُن في الرَّهُن أكثر ، والرِّهان في الخيل أكْثَر .
أبو عُبَيد ، عن الأمويّ : الرَّاهنُ : المهزول من الإبل والنّاسِ ، وأنشَد :
إمّا تَريْ جِسْمِيَ خَلاًّ قَدْ رَهَنْ
هَزْلاً ومَا مَجْدُ الرِّجال في السِّمَنْ
شمِرٌ ، عن ابن شمَيل : الرّاهن : الأعجف من ركوب أو مرض أو حَدَث ، يقال : رُكِبَ حتّى رَهن .
رأَيتُ بخطِّ أبي بكر الإياديّ : جاريةٌ أُرْهُون : أي حائض . قلت : لم أره لغيره .
نهر : قال اللّيث : النَّهَر لغةٌ في النهر ، والجميع نُهُر وأنهار . واستنهرَ النهرَ : إذا أخَذَ لمجراه موضعاً مَكيناً قال : والمَنْهَرُ : موضع النهر يحتفِره الماءُ .
قال : والنهار : ضياء ما بين طلوع الفَجر إلى غروب الشمس ، ولا يُجمع . ورجلٌ نَهِر : صاحبُ نهار .
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( مُّسْتَطَرٌ إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى جَنَّاتٍ ) ( القَمَر : 54 ) أي في ضياءٍ وسَعة .
قال الفرّاء : وسمعتُ العربَ تُنْشِد :
إنْ تكُ لَيْلِيّاً فإني نَهِرُ
مَتَى أَرَى الصُّبحَ فَلاَ أنتظِرُ
وقال : ومعنى نَهِر : أي صاحبُ نهار ، لستُ بصاحب ليل وأَنشَد :
لولا الثّرِيدانِ هَلكْنَا بالضُّمُرْ
ثَريدُ ليلٍ وثريدٌ وبالنُّهُرْ
قلتُ : النُّهُر : جمعُ النهار هاهنا .
قال الفرّاء : وقيل ) الْمُتَّقِينَ فِى جَنَّاتٍ ) ( القَمَر : 54 ) ، معناه أَنهار ، كقوله : ( الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ ) ( القَمَر : 45 ) معناه الأدبار . وقال أبو إسحاق نحوه . وقال : الاسم الواحد يدلّ على الجميع ، فيُجتَزأ به من الجميع ، ويقال : أَنهَرَ بطَنُه : إذا جاء بطْنُه مِثلَ مَجيء النهَر ، وأنهَرَ دَمُه : أي سال دَمُه .
وقال أبو الجرّاح : أنهَر بطْنُه ، واسْتَطلَقَتْ عُقَدُه .
ويقال : أنهَرتُ دَمَه ، وأَمَرتُ دَمه ، وَهَرَقْتُ دَمَه . ويقال : طَعَنه طَعْنَةً أنهرَ فَتْقَها : أي وَسَّعه ، ومنه قولُ قيس بن الخَطيم :
مَلكتُ بها كفِّي فأنهَرتُ فَتْقَها
يُرَى قائِماً مِن دُونها ما وَرَاءها
وأنشد أَبو عُبيد قولَ أبي ذؤيب :
على قَصَبٍ وفُراتٍ نَهِرْ
قال شمِر : نَهِر : أي واسع . والقَصَب : مَجَارِي الماء من العيون .
قال : والعرب تُسَمِّي العَوَّاء والسِّماكَ الأنهَرَين لكثرة مائِهما .
ورَوَى المنذريّ عن أبي الهيثم قال : النهار : اسمٌ ، وهو ضدّ اللّيل ، والنهار : اسم لكلّ يومٍ . والليلُ : اسم لكلّ ليلة ؛ لا يقال : نهار ونهاران ، ولا ليلٌ ولا ليلان ، إنما واحدُ النهار يومٌ ، وتثنيتُه يومان ، وضدُّ اليوم ليلة ، وجمعها ليالٍ ، قال : وربما وَضَعت العربُ النهار في موضع اليوم ، ثمّ جَمَعوه نهُراً ، قال الراجز :
ثَرِيدُ ليلٍ وثَرِيدٌ بالنُّهُرْ
وقال اللّيث : النهارُ : فرخُ القطاة ، وثلاثة أَنهِرة .
وقال غيره : النهار : فَرخُ الحُبارَى ، والنَّهْرُ : من الانتهار ، يقال : نهَرْتهُ وانتهَرْته : إذا استقبلتَه بكلامٍ تزجُرُه عن خَبر .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : النهر : الدَّغْرَةُ ، وهي الخُلسة .
وقال أبو عبيد : قال الكسائيّ : حَفرتُ البئر حتّى نهَرتُ ، فأنا أَنهَرُ : أي بلَغتُ الماء . ونهرٌ نَهِرٌ : أي واسعٌ ، وأنشد :
على قَصَب وفُراتٍ نَهِرْ
وقال غيره : الناهور : السَّحاب ، وأنشد :
أَو شُقَّةٌ خرجت من جَوف ناهُورِ

##### Türkçe

ه ر ن
**هنر** ، **هرن** ، **نهر** ، **رهن** : (kullanılanlar).

**هرن** : **هرن**’e gelince, onda Arapların sözünden hiçbir şey ezberimde tutmuyorum; **هرُون** ismi ise muarrabdır, Arap dilinde onun için bir اشتقاق yoktur.
ed-Dîneverî dedi: **الهَيْرُون**: bilinen bir tür hurmadır.

**هنر** : denir: **هَنَرتُ الثوبَ**; **أَنَرْتُه** anlamındadır; **أُهَنِيره** (şeklinde); bu, onu işaretlemek/alametlemek demektir; bunu el-Lihyânî söyledi.
el-Leys dedi: **الهنْرة**: kulağın çukuru/oyukluğu.
Dedim: O, sahih bir Arapçadır.
Ebû Amr rivayet etti; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: o şöyle dedi: **الهُنَيرة**: **الهنْرة**’nin küçültmesidir; o da güzel kulaktır.

**رهن** : el-Leys dedi: **الرَّهن** bilinen (şey)dir; dersin: **رَهْنْتُ** falana bir evi **رَهْناً**; ve **ارتهنه**: onu rehin olarak aldığı zaman.
Dedi: **الرُّهونُ** ve **الرِّهانُ** ve **الرُّهُنُ**: **الرَّهن**’in topluluğudur. **الرِّهان** ayrıca: adamın at yarışı ve bunun dışındakiler üzerine bahisleşmesidir.
Dedi: **أَرْهنْتُ** falana bir elbiseyi: onu kendisine, onu rehin etsin diye verdiğin zaman. Ve **أرْهنْتُ** ölüyü bir kabre: onu ona (kabre) تضمين ettiğin zaman. Ve her iş ki onunla bir şey hapsedilir; o, onun **رَهنُه**’dur ve **مُرْتَهنَه**’dir; nitekim insan, amelinin **رَهينُ**’idir.

el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: denir: **أرْهنَ** şunda bunda, **يُرْهن** **إرهاناً**: onda peşin para verdiği/avansladığı zaman; ve (şu beyti) inşad etti:
يطوي ابنُ سَلْمَى بها عن راكبٍ بَعَداً
عِيديَّةٌ أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانِيرُ

**بها**: develerle. **عيديّة**: seçkin develer; **بنات العيد**’e nispetlidir; o, bilinen bir damızlık erkektir; doğurgan idi. İstedi ki: İbn Selmâ insanları bu seçkin develere bindirir; o, **عيديّة**’dir; onun seçkinliği sebebiyle dinarlar onda telef olur; ve “ona şunu şunu rehin verdim”; **أَرْهنُه** **رَهناً**.

el-Asma‘î dedi: “**أرهنتُه**” denmez. Dedi: Abdullah b. Hemmâm es-Selûlî’nin sözüne gelince:
فلمّا خَشِيتُ أظافِيرَه
نجوتُ وأرْهَنهُمْ مالكا

O, senin “kalktım ve başını yarıyorum” demen gibidir. Dedi: Kim ( **وأرهنتُهم مالكاً** ) rivayet ettiyse, hata etmiştir.

Başkası dedi: **أرهنتُ** onlara yemeği ve içeceği **إرهاناً**: yani onu sürdürdüm/devam ettirdim. Ve o, **طعامٌ راهنٌ**’dir: yani daimî. Bunu Ebû Amr söyledi; ve inşad etti:
لا يَستِفيقون منها وهي راهِنَةٌ
إلاّ بهاتِ وإن عَلُّوا وإنْ نَهِلوا

Ebû Zeyd: **أنا لك رَهْنٌ بالرِّضا**: yani kefilim. Ve dedi:
إنّ كَفِّي لكَ رَهنٌ بالرِّضا
Yani ben sana kefilim; ve “elim sana **رَهنٌ**” (derler); bununla kefaleti kastederler.

Bana el-Münzirî haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: ona şu beyti inşad etti:
والمَرْءُ مرهونٌ ومن لا يُخْتَرمْ
بعاجل الحتْفِ يُعَاجَلْ بالهَرَمْ

Dedi: **أَرْهَن**: onlara devam ettirdi; **أرْهنتُ** onlara yemeğimi; ve **أَرْهَيْتُه**: yani onu onlara devam ettirdim. Ve **أَرْهَى** sana iş: yani sana imkân verdi; bunun gibi **أَوْهَبَ**. Dedi: **المَهْوُ** ve **الرَّهْوُ** ve **الرَّخَفُ** birdir; o da yumuşaklıktır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **أَرْهَنْتُ** malda: onunla pahalılaştırdım.
Dedi: O, özellikle pahalılıktandır; ve şu sözünü inşad etti:
عِيدِيَّةٌ أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ
Yani pahalılaştırıldı; başkası der ki: peşin verildi/avanslandı. Dedi: Ve **رَهَنْتُ** satışta ve borçta, ألف’sız; başka değil. Ve **أَرْهنْت** çocuğumu **إرْهاناً**: onları onunla tehlikeye attım, bir tehlike atışıyla. Ve Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( **فَرُهُنٌ مَقْبُوضَةٌ** ) (البقرة: 283). Nâfi‘, Âsım, Ebû Ca‘fer ve Şeybe okudu: ( **فرِهان** ); Ebû Amr ve İbn Kesîr okudu: ( **فرهن** ). Ebû Amr şöyle derdi: **الرِّهان** atlarda daha çoktur.

Ebû Ubeyd, el-Emevî’den: **الراهن**: develerden ve insanlardan zayıf/düşkün olan. Ve Ka‘neb dedi:
بانت سُعادُ وأَمْسَى دُونها عَدَنُ
وغَلِقَتْ عندها من قَلْبك الرُّهُنُ

Seleme, el-Ferrâ’dan: kim ( **فرهن** ) okursa, o, **رِهان**’ın cem‘idir; tıpkı **ثُمُر**’ün **ثِمار**’ın cem‘i olması gibi.

Başkası dedi: **رَهْن** ve **رُهُن**; **سَقْف** ve **سُقُف** gibi. Dedi: **الرُّهُن** rehinlerde daha çoktur; **الرِّهان** atlarda daha çoktur.

Ebû Ubeyd, el-Emevî’den: **الرَّاهنُ**: develerden ve insanlardan zayıf/düşkün olan; ve inşad etti:
إمّا تَريْ جِسْمِيَ خَلاًّ قَدْ رَهَنْ
هَزْلاً ومَا مَجْدُ الرِّجال في السِّمَنْ

Şemir, İbn Şümeyl’den: **الرّاهن**: binekten yahut hastalıktan yahut bir olaydan dolayı zayıflayıp incelen; denir: “bindi, ta ki **رَهن** oldu.”

Ebû Bekir el-İyâdî’nin hattıyla gördüm: **جاريةٌ أُرْهُون**: yani hayızlı. Dedim: Onu ondan başkası için görmedim.

**نهر** : el-Leys dedi: **النَّهَر** nehirde bir lugattır; hepsi **نُهُر** ve **أنهار**. Ve **استنهرَ** nehri: akış yatağı için sağlam bir yer aldığı zaman. Dedi: **المَنْهَرُ**: suyun kazdığı nehir yeri.

Dedi: **النهار**: fecrin doğuşu ile güneşin batışı arasındaki aydınlıktır; cem‘ edilmez. Ve **رجلٌ نَهِر**: gündüz sahibi.

el-Ferrâ, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında dedi: ( **مُّسْتَطَرٌ إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى جَنَّاتٍ** ) (القمر: 54): yani bir aydınlık ve genişlik içinde.

el-Ferrâ dedi: Arapları işittim, inşad ederler:
إنْ تكُ لَيْلِيّاً فإني نَهِرُ
مَتَى أَرَى الصُّبحَ فَلاَ أنتظِرُ

Dedi: **نَهِر**’in manası: yani gündüz sahibi; gece sahibi değilim. Ve inşad etti:
لولا الثّرِيدانِ هَلكْنَا بالضُّمُرْ
ثَريدُ ليلٍ وثريدٌ وبالنُّهُرْ

Dedim: **النُّهُر** burada **النهار**’ın cem‘idir.

el-Ferrâ dedi: Ve denildi ki: ( **الْمُتَّقِينَ فِى جَنَّاتٍ** ) (القمر: 54) manası: nehirlerdir; onun sözü gibi: ( **الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ** ) (القمر: 45) manası: arkalar. Ebû İshâk da onun benzerini söyledi. Ve dedi: tek isim hepsine delalet eder; onunla hepsinden iktifa edilir. Ve denir: **أَنهَرَ** karnı: karnı nehrin gelişi gibi geldiği zaman. Ve **أنهَرَ** kanı: yani kanı aktı.

Ebû’l-Cerrâh dedi: **أنهَر** karnı; ve düğümleri çözüldü.

Ve denir: **أنهَرتُ** kanını; ve **أَمَرتُ** kanını; ve **وَهَرَقْتُ** kanını. Ve denir: onu bir saplayışla sapladı; onun yarığını **أنهرَ**: yani onu genişletti. Ondan, Kays b. el-Hatîm’in sözü:
مَلكتُ بها كفِّي فأنهَرتُ فَتْقَها
يُرَى قائِماً مِن دُونها ما وَرَاءها

Ebû Ubeyd, Ebû Züeyb’in sözünü inşad etti:
على قَصَبٍ وفُراتٍ نَهِرْ

Şemir dedi: **نَهِر**: yani geniş. **القَصَب**: kaynaklardan suyun akış yataklarıdır.
Dedi: Araplar, sularının çokluğundan dolayı **العَوَّاء** ve **السِّماكَ**’ı **الأنهَرَين** diye adlandırır.

el-Münzirî, Ebû’l-Heysem’den rivayet etti: **النهار**: bir isimdir; o, gecenin zıddıdır. Ve **النهار**: her gün için bir isimdir. Ve **الليل**: her gece için bir isimdir; “bir gündüz ve iki gündüz” denmez; “bir gece ve iki gece” de denmez. Ancak gündüzün birliği **يوم**’dur; onun tesniyesi **يومان**’dır. Günün zıddı **ليلة**’dir; onun cem‘i **ليالٍ**’dir. Dedi: Belki Araplar **النهار**’ı **اليوم** yerinde koyarlar; sonra onu **نهُراً** diye cem‘ ederler. Râciz dedi:
ثَرِيدُ ليلٍ وثَرِيدٌ بالنُّهُرْ

el-Leys dedi: **النهارُ**: kınalı kekliğin yavrusudur; ve üç **أَنهِرة**.

Başkası dedi: **النهار**: toy kuşunun yavrusudur. Ve **النَّهْرُ**: **الانتهار**’dandır; denir: **نهَرْتهُ** ve **انتهَرْته**: onu, bir haberden onu men eden azarlayıcı bir sözle karşıladığın zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **النهر**: **الدَّغْرَةُ**’dir; o da kapıp kaçmadır.

Ebû Ubeyd dedi: el-Kisâî dedi: “kuyuyu kazdım, ta ki **نهَرتُ**”; ben **أَنهَرُ**: yani suya ulaştım. Ve **نهرٌ نَهِرٌ**: yani geniş. Ve inşad etti:
على قَصَب وفُراتٍ نَهِرْ

Başkası dedi: **الناهور**: buluttur. Ve inşad etti:
أَو شُقَّةٌ خرجت من جَوف ناهُورِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراءِ والهاءِ وما يثلثهما)
  (رهو)  الراء والهاء والحرف المعتل أصلان، يدلُّ أحدُهما على دَعَةٍ وخَفْضٍ وسكون، والآخرُ على مكانٍ قد ينخفض ويرتفع.
  فالأوّل الرَّهْو: البحر الساكن. ويقولون: عيشٌ راهٍ، أي ساكن. ويقولون: أَرْهِ على نفسك، أي ارفُقْ بها. قال ابن الأعرابيِّ: رَها في السَّير يرهُو، إذا رفَق. ومن الباب الفرس المِرْهاءُ([1]) في السَّير، وهو مِثل المِرْخاء. ويكون ذلك سرعةً في سكونٍ من غير قلق.
  وأما المكان الذي ذكرناه فالرَّهْو: المنخفِض من الأرض، ويقال المرتفِع. واحتج قائل القول الثاني بهذا البيت:
  * يظلُّ النِّساء المرضِعاتُ برهْوَةٍ([2]) *
  قال: وذلك أنَّهنّ خوائفُ فيطلُبْن المواضعَ المرتفِعة. وبِقول الآخَر:
فجلّى كما جلَّى على رأْسِ رهوةٍ *** من الطَّير أقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أزرقُ([3])  وحكى الخَليل: الرَّهْوة: مستنقَعْ الماء، فأمّا حديث رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، حين سُئل عن غَطَفان فقال: "رَهْوَةٌ تَنْبُِعُ ماءً"، فإنه أراد الجبلَ العالي. ضرب ذلك لهم مثلاً([4]). وقد جاءَ عنه صلى الله عليه وآله وسلم أنّه قال: "أكَمَةٌ خَشْناء تنفِي النَّاسَ عنها". قال القُتَيبيّ: الرَّهوة تكون المرتفِعَ من الأرض، وتكون المنخفضَ. قال: وهو حرفٌ من الأضداد. فأمّا الرَّهاء فهي المَفازة المستوية قَلَّما تخلو من سَراب.
  ومما شذّ عن البابين الرَّهْو: ضربٌ من الطّير. والرَّهو: نعت سَوءٍ للمرأة. وجاءت الخيل رهْواً، أي متتابعة.
  (رهأ)  الراء والهاء والهمزة لا تكون إلاّ بدَخيل([5])، وهي الرَّهْيأَة، وذلك يدلُّ على قلَّة اعتدالٍ في الشيء. فالرَّهْيأة: أن يكون أحد عِدْلي الحِمل أثْقَل من الآخَر. رَهْيَأْتَ حِمْلك؛ ورهيَأْتَ أمرك، إذا لم تقوِّمْه. والرَّهيأة: العجْز والتّوانِي. ويقال ترهْيأَ في أمرِه، إذا همَّ به ثُمَّ أمسَكَ عنه. ومنه الرَّهيأة: أنْ تَغرورِقَ العينانِ. وتَرَهْيَأت السّحابةُ، إِذا تمخَّضَتْ للمطر.
  (رهب)  الراء والهاء والباء أصلان: أحدهما يدلُّ على خوفٍ، والآخَر على دِقّة وخِفَّة.
  فالأوَّل الرَّهْبة: تقول رهِبْت الشيءَ رُهْباً ورَهَباً ورَهْبَة. والترهُّب: التعبُّد. ومن الباب الإِرهاب، وهو قَدْع الإِبل من الحوض وذِيادُها.
  والأصل الآخر: الرَّهْب: الناقة المهزولة. والرِّهاب: الرِّقاق من النِّصال؛ واحدها رَهْبٌ. والرَّهاب: عظمٌ في الصَّدر مشرفٌ على البَطن مثلُ اللِّسان.
  (رهج)  الراء والهاء والجيم أُصَيلٌ يدلُّ على إِثارة غبارٍ وشبهِه. فالرَّهَج: الغُبار.
  (رهد)  الراء والهاء والدال أُصَيلٌ يدل على نَعْمةٍ، وهي الرَّهادة. ويقال هي رَهيدة([6])، أي رَخْصة. فأمَّا ابن دريد فقد ذكر ما يقارب هذا القياس، قال: يقال* رَهَدْتُ الشّيءَ رَهْداً، إذا سحَقْتَه سَحْقاً شديداً([7]). قال: والرَّهيدة: بُرٌّ يُدقُّ ويصَبُّ عليه اللَّبَن.
  (رهز)  الراء والهاء والزاء كلمة تدلُّ على الرّهْز، وهو التحرُّك.
  (رهس)  الراء والهاء والسين أصلان: أحدهما الامتلاء والكثرة، والآخَر الوطء.
  فالأول قولهم: ارتهَسَ الوادي: امتلأ. وارتهَسَ الجرادُ: ركِب بعضُه بعضاً.
  والأصل الآخر: الرَّهْس: الوطء. ومنه الرجُل الرَّهْوَس([8]): الأكول.
  (رهش)  الراء والهاء والشين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتحرُّك. فالارتهاش: أن تصطدم يدُ الدابة في مَشْيِه فتعقِر رواهِشَه، وهي عصَب باطن الذِّراع. قال الخليل: والارتهاش ضربٌ من الطَّعْن في عَرْض. قال:
أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نصرَكُمْ *** أخذْتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا([9]) قال: وارتهاشُه: تحريك يدَيه. ومن الباب رجل رُهْشُوشٌ: حَيٌّ([10]) كريم كأَنه يهتزّ ويرتاح للكرم والخير. ومن الباب المرتَهِشة، وهي القوس التي إذا رُمِيَ عنها اهتزَّتْ فضرب وترُها أبْهَرَها. والرَّهيس: التي يُصيب وترُها طائفَها. ومن الباب ناقةٌ رُهشوشٌ: غزيرة.
  (رهص)  الراء والهاء والصاد أصلٌ يدلُّ على ضَغْط وعصر وثَباتٍ. فالرَّهْص، فيما رواه الخليل: شِدّة العَصْر. والرَّهَص: أن يُصيب حجرٌ حافراً أو مَنْسِماً فيدوَى باطِنُه. يقال رَهَصه الحجر يرهَصُه، من الرَّهصَة. ودابَّةٌ رهيص: مرهوصة. والرَّواهص من الحجارة: التي ترهَصُ الدوابَّ إذا وطِئَتْها، واحدتها راهصة. قال الأعشى:
فعَضَّ حَديد الأرْضِ إن كنتَ ساخطاً *** بفيك وأحجارَ الكُلابِ الرَّوَاهصا([11])  وكان "الأسد الرَّهيص" من فُرْسان العرب([12]). والمَرْهَص: موضع الرَّهْصة. وقال:
  * على جبالٍ ترهَص المَرَاهصا([13]) *
  والرِّهْص: أَسفلُ عِرْقٍ في الحائط. ويَرْهَصُ([14]) الحائط بما يقيمه.
  والمَرَاهص: المراتب، يقال مَرهَصةٌ ومراهص، كقولك مرتَبة ومراتب.  ويقال: كيف مرهَصَةُ فلانٍ عند الملك، أي منزلتُه. قال:
رمى بِكَ في أُخراهُم تَركُكَ العُلَى *** وفُضِّلَ أقوامٌ عليك مَرَاهِصا([15])  (رهط)  الراء والهاء والطاء أصلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ في النّاسِ وغيرِهم. فالرَّهط: العِصابة من ثلاثةٍ إلى عَشرة. قال الخليل: ما دون السَّبعة إلى الثلاثةِ نفرٌ. وتخفيف الرَّهط أحسن من تثقيله([16]). قال والترهيط: دَهْوَرةُ اللُّقْمَةِ وجَمْعُها([17]). قال:
  * يا أيُّها الآكلُ ذو التَّرهِيط([18]) *
  والرَّاهطاء: جُحْرٌ من جِحْرة اليَربوع بين النّافقاء والقاصعاء، يَخْبَأُ فيه أولادَه. وقال: والرِّهاط: أديمٌ يُقطَع كقَدْر ما بين الحُجْزة إلى الرُّكْبة، ثم يُشقَّق كأمثال الشُّرُك، تلبَسه الجارية. قال:
بِضربٍ تَسْقُطُ الهاماتُ منه *** وطعنٍ مثلِ تعْطيط الرِّهاطِ([19])  والواحد رَهْطٌ([20]). وَقال:
متى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو *** كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ([21])  قال الخليل: والرِّهاط واحدٌ، والجمع أرهطة. قال: ويجوز في العشيرة أن تقول هؤلاء رَهْطك وأرْهُطُك، كلُّ ذلك جميعٌ، وهم رجال عشيرتك. وقال:
يا بُؤْسَ للحربِ التي *** وضعَتْ أراهِط فاستراحُوا([22])أي أراحتْهم من الدُّنيا بالقَتْل. ويقال لِراهِطاء اليَربوع رُهَطَةٌ أيضاً.
  (رهق)  الراء والهاء والقاف أصلان متقاربان: فأحدهما غِشيان الشّيءِ الشيءَ، والآخر العَجلة والتأخير([23]).
  فأمَّا الأوّل فقولُهم: رَهِقَه الأمرُ: غَشِيَه. والرَّهُوق من النُّوق: الجوادُ الوَسَاعُ التي تَرْهَقُك إِذا مددتَها، أي تغشاك لسَعَة خَطْوها. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ﴾ [يونس 26]. والمرَاهِق: الغلام الذي دَانَى الحُلُم. ورجلٌ مُرَهَّق: تنزل به* الضِّيفَانُ. وأرهق القومُ الصّلاةَ: أخَّروها حتى يدنُوَ وقتُ الصّلاةِ الأُخرى. والرَّهَق: العَجَلة والظُّلم. قال الله تعالى: ﴿فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ رَهَقاً([24])﴾[الجن 13]. والرَّهَق: عجلةٌ في كذب وعَيب. قال:
  * سليم جنب الرّهَقا([25]) *
  (رهك)  الراء والهاء والكاف أصل يدل على استرخاء. فالرَّهْوَك([26]): السَّمين من الجِداء والظِّباء([27]). والتَّرَهْوُك: التحرُّك في رَخاوة. ويقولون: رهَكْت الشَّيءَ، إذا سَحَقْتَه.
  (رهل)  الراء والهاء واللام كلمةٌ تدلُّ على استرخاء. فالرَّهَل: الاسترخاء من سِمَن. يقال فرسٌ رهِلُ الصَّدْر.
أنشدنا أبو الحسن القَطَّان، قال أنشدنا علي بن عبد العزيز، عن أبي عبيدٍ، عن الفرّاء:
فتىً قُدَّ قَدَّ السّيفِ لا متآزِفٌ *** ولا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبَآدِلُه([28])  (رهم)  الراء والهاء والميم يدلُّ على خِصْبٍ ونَدىً. فالرِّهْمَة: المَطْرة الصَّغيرةُ القَطْر؛ والجمعُ رِهَمٌ ورِهام. وروضة مَرْهُومَةٌ. وأَرْهَمَتِ السّماء: أتت بالرِّهام. ونزلنا بفلانٍ فكُنّا في أرهَمِ جانِبَيه، أي أخصبهما.
  (رهن)  الراء والهاء والنون أصلٌ يدل على ثباتِ شيءٍ يُمسَك بحقٍّ أو غيره. من ذلك الرَّهْن: الشيءُ يُرْهَن. تقول رهَنْت الشيءَ رهْناً؛ ولا يقال أرهَنْتُ. والشيء الرَّاهن: الثابت الدائم. ورَهَن لك الشيءُ: أقام. وأرهنْتُه لك: أقمتُه. وقال أبو زيد: أرْهَنْتُ في السِّلعة إرهاناً: غالَيْتُ فيها. وَهو من الغَلاء خاصَّة. قال:
  * عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ([29]) *
  وعبارة أبي عُبيدٍ في هذا عبارة شاذّة. لكنّ ابن السكّيت وغيره قالوا: أُرْهِنَتْ أُسْلِفَتْ. وهذا هو الصَّحيح. قالوا كلُّهُم: أرهَنْتُ ولَدي إرهاناً: أخْطَرْتُهُمْ([30]). فأمّا تسميتهم المهزُولَ من الناس [و] الإبلِ راهناً، فهو من الباب؛ لأنَّهم جعلوه كأنّه من هُزاله يثبُت مكانَه لا يتحرَّك. قال:
إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ *** هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ([31])  يقال منه رَهَنَ رُهوناً.
---------------------------------------------------------------
([1]) بدلها في القاموس: "المرهاة". واقتصر في اللسان على "مره" من أرهى.
([2]) البيت في اللسان (رهو) بدون نسبة. وهو لبشر بن أبي خازم، من قصيدة في المفضليات.
2: 129-133). وعجزه: * تفزع من خوف الجبان قلوبها *
([3]) البيت لذي الرمة في ديوانه 400 واللسان (رها، قنا). ورواية الديوان واللسان: "نظرت كما جلى".
([4]) وفسر "رهوة" في الحديث أيضاً بأنه جبل معين.
([5]) كذا. ولعل في الكلام بعده سقطا.
([6]) في الأصل: "رهدة"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([7]) بعده في الجمهرة (2: 259): "زعموا مثل الرهك سواء".
([8]) الرهوس، كجرول. ذكر في القاموس ولم يذكر في اللسان.
([9]) البيت في المخصص (6: 67) واللسان (رهش).
([10]) في الأصل: "حتى"، صوابه في اللسان
([11]) ديوان الأعشى 110 واللسان (رهص).
([12]) اسمه جبار بن عمرو بن عميرة، شاعر جاهلي. انظر الاشتقاق 231.
([13]) في الأصل: "الرواهصا".
([14]) في المجمل واللسان: "ورهصت".
([15]) البيت للأعشى في ديوانه 109 واللسان (رهص).
([16]) أي من أن يقال "رهط" بفتح الهاء.
([17]) الدهورة: التكبير. وفي الأصل: "هورة اللقمة"، صوابه من اللسان.
([18]) البيت في اللسان (رهط).
([19]) أنشده في اللسان (رهط، عطط). ونسبه في الموضع الأخير إلى المتنخل الهذلي. وقصيدة المتنخل في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين ص 89 ونسخة الشنقيطي من الهذليين 48. وروايته فيهما: * بضرب في الجماجم ذي فروغ *
([20]) في الأصل: "رهطة"، صوابه من اللسان والقاموس.
([21]) البيت لأبي المثلم الهذلي، كما في اللسان (رهط). وقصيدته في شرح السكري للهذليين 51.
([22]) البيت أول أبيات لسعد بن مالك بن ضبيعة. انظر الحماسة (1: 192).
([23]) في الأصل: "في التأخير".
([24]) من الآية 13 في سورة الجن.
([25]) لم أهتد إلى مرجع لتحقيق هذا.
([26]) ذكرت في القاموس ولم تذكر في اللسان.
([27]) بعد هذا الكلمة في الأصل: "والترهوك السمين"، وهي عبارة مقحمة أخذت مما بعدها وما قبلها.
([28]) البيت للعجير السلولي، أو زينب أخت يزيد بن الطثرية، كما في اللسان (أزف، بأدل، رهل).
([29]) صدره كما في اللسان (رهن): * يطوي ابن سلمى بها من راكب بعدا *
    أو: *ظلت تجوب بها البلدان ناجية *
([30]) أي جعلت لهم خطراً يستبقون إليه.
([31]) البيتان في اللسان (رهن)، وقد سبق أولهما في (خل 156) من هذا الجزء.
ـ

##### Türkçe

(باب **الراءِ** ve **الهاءِ** ve ikisini üçlü yapan şeyler)

  (**رهو**)  **الراء** ve **الهاء** ve illetli harf iki asıldır; ikisinden biri rahatlığa, alçaklığa ve sükûna delâlet eder; diğeri ise alçalabilen ve yükselebilen bir mekâna.
  Birincisi **الرَّهْو**: durgun denizdir. Ve derler: **عيشٌ راهٍ**; yani sakin. Ve derler: **أَرْهِ على نفسك**; yani ona yumuşak davran. İbnü’l-A‘râbî dedi: **رَها** yolculukta **يرهُو**; yumuşak davrandığı zaman. Ve babdandır: yürüyüşte **الفرس المِرْهاءُ**([1]); o, **المِرْخاء** gibidir. Ve bu, bir sükûn içinde, huzursuzluk olmaksızın bir sürat olur.
  Bizim zikrettiğimiz mekâna gelince: **الرَّهْو**: yerin alçak olanıdır; ve yüksek olan denir. İkinci sözün sahibinin bu beyitle delil getirdi:
  * **يظلُّ النِّساء المرضِعاتُ برهْوَةٍ**([2]) *
  Dedi: bu, onların korkmuş olmaları sebebiyledir; böylece yüksek yerleri ararlar. Ve başkasının sözüyle:
فجلّى كما جلَّى على رأْسِ **رهوةٍ** *** من الطَّير أقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أزرقُ([3])  Halîl nakletti: **الرَّهْوة**: su birikintisidir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم’in hadisine gelince; Gatafân hakkında sorulunca dedi ki: "**رَهْوَةٌ تَنْبُِعُ ماءً**"; o, yüksek dağı kastetti. Bunu onlara bir misal olarak vurdu([4]). Ondan صلى الله عليه وآله وسلم geldiğine göre o dedi ki: "**أكَمَةٌ خَشْناء تنفِي النَّاسَ عنها**". Kuteybî dedi: **الرَّهوة** yerin yüksek olanı olur, ve alçak olanı olur. Dedi: o, zıtlar harflerinden bir harftir. **الرَّهاء** ise düz çöldür; nadiren seraptan boş kalır.
  İki babdan şâz olanlardandır: **الرَّهْو**: kuşlardan bir tür. Ve **الرَّهو**: kadın için kötü bir sıfattır. Ve atlar **رهْواً** geldi; yani peş peşe.

  (**رهأ**)  **الراء** ve **الهاء** ve hemze ancak dâhil (yabancı) ile olur([5]); o da **الرَّهْيأَة**’dir; bu, şeyde az bir itidale delâlet eder. **الرَّهْيأة**: yükün iki denklerinden birinin ötekinden daha ağır olmasıdır. **رَهْيَأْتَ حِمْلك**; ve **رهيَأْتَ أمرك**; onu doğrultmadığın zaman. Ve **الرَّهيأة**: âcizlik ve gevşekliktir. Ve denir: **ترهْيأَ في أمرِه**; ona niyet edip sonra ondan el çektiği zaman. Ondandır **الرَّهيأة**: iki gözün dolup taşar gibi olması. Ve bulut **تَرَهْيَأت**; yağmur için sancılandığı zaman.

  (**رهب**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الباء** iki asıldır: birisi korkuya delâlet eder, diğeri inceliğe ve hafifliğe.
  Birincisi **الرَّهْبة**: dersin ki **رهِبْت** şeyi **رُهْباً** ve **رَهَباً** ve **رَهْبَة**. Ve **الترهُّب**: ibadete çekilmedir. Ve babdandır **الإِرهاب**; o, develeri havuzdan geri çevirmek ve onları uzaklaştırmaktır.
  Diğer asıl: **الرَّهْب**: zayıflamış dişi devedir. Ve **الرِّهاب**: ok uçlarının ince olanlarıdır; onun teki **رَهْب**’dır. Ve **الرَّهاب**: göğüste karın üzerine çıkıntı yapan, dil gibi bir kemiktir.

  (**رهج**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الجيم** bir asıldır; toz kaldırmaya ve benzerine delâlet eder. **الرَّهَج**: tozdur.

  (**رهد**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الدال** bir asıldır; bir nimete delâlet eder; o da **الرَّهادة**’dir. Ve denir: o **رَهيدة**([6])’dir; yani ucuz. İbn Düreyd’e gelince, bu kıyasa yakın olanı zikretti; dedi: denir: **رَهَدْتُ** şeyi **رَهْداً**; onu şiddetli bir ezmeyle ezdiğin zaman([7]). Dedi: **الرَّهيدة**: dövülen buğdaydır; üzerine süt dökülür.

  (**رهز**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الزاء** hareket olan **الرّهْز**’e delâlet eden bir kelimedir.

  (**رهس**)  **الراء** ve **الهاء** ve **السين** iki asıldır: birisi doluluk ve çokluk, diğeri çiğneme.
  Birincisi onların sözü: **ارتهَسَ الوادي**: doldu. Ve **ارتهَسَ الجرادُ**: bir kısmı bir kısmının üzerine bindi.
  Diğer asıl: **الرَّهْس**: çiğneme. Ondandır **الرجل الرَّهْوَس**([8]): çok yiyen.

  (**رهش**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الشين** bir asıldır; çalkantıya ve harekete delâlet eder. **الارتهاش**: hayvanın yürüyüşünde elinin çarpışması, böylece **رواهِشَه**’ini yaralamasıdır; o, önkolun iç tarafındaki sinirlerdir. Halîl dedi: **الارتهاش** enine bir tür saplamadır. Dedi:
أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نصرَكُمْ *** أخذْتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا([9])  Dedi: onun **ارتهاشُه**’i: iki elini hareket ettirmesidir. Ve babdandır: **رجل رُهْشُوشٌ**: diri([10]) cömert; sanki cömertliğe ve hayra titrer ve can atar. Ve babdandır **المرتَهِشة**; o, kendisiyle atış yapıldığında titreyen, böylece kirişi onun **أبْهَرَها**’sını vuran yaydır. Ve **الرَّهيس**: kirişi onun **طائفَها**’ına isabet eden (yay)dır. Ve babdandır: **ناقةٌ رُهشوشٌ**: bol (sütlü).

  (**رهص**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الصاد** bir asıldır; basınç, sıkma ve sebat etmeye delâlet eder. **الرَّهْص**; Halîl’in rivayet ettiği üzere: sıkmanın şiddetidir. Ve **الرَّهَص**: bir taşın bir toynağa yahut bir nâla isabet edip içinin acımasıdır. Denir: taş onu **رَهَصه**; **يرهَصُه**; **الرَّهصَة**’den. Ve **دابَّةٌ رهيص**: **مرهوصة**. Ve taşlardan **الرَّواهص**: hayvanlar onları çiğnediğinde hayvanları **ترهَصُ** edenlerdir; onun teki **راهصة**’dır. A‘şâ dedi:
فعَضَّ حَديد الأرْضِ إن كنتَ ساخطاً *** بفيك وأحجارَ الكُلابِ الرَّوَاهصا([11])  Ve “**الأسد الرَّهيص**” Arap süvarilerindendi([12]). Ve **المَرْهَص**: **الرَّهْصة**’nın yeridir. Ve dedi:
  * على جبالٍ ترهَص المَرَاهصا([13]) *
  Ve **الرِّهْص**: duvardaki bir kökün en altıdır. Ve duvar onu ayakta tutan şeyle **يَرْهَصُ**([14]).
  Ve **المَرَاهص**: mertebelerdir; denir: **مَرهَصةٌ** ve **مراهص**; senin “**مرتَبة** ve **مراتب**” demen gibi. Ve denir: filânın hükümdar katındaki **مرهَصَةُ** nasıldır; yani menzili. Dedi:
رمى بِكَ في أُخراهُم تَركُكَ العُلَى *** وفُضِّلَ أقوامٌ عليك مَرَاهِصا([15])

  (**رهط**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الطاء** bir asıldır; insanlarda ve başkalarında toplanmaya delâlet eder. **الرَّهط**: üçten ona kadar olan topluluktur. Halîl dedi: yediden aşağı, üçe kadar **نفر**’dir. **الرَّهط**’ın hafifletilmesi, ağırlaştırılmasından daha güzeldir([16]). Dedi: ve **الترهيط**: lokmanın büyütülmesi ve toplanmasıdır([17]). Dedi:
  * يا أيُّها الآكلُ ذو التَّرهِيط([18]) *
  Ve **الرَّاهطاء**: yerboğazı faresinin (**اليَربوع**) **النافقاء** ile **القاصعاء** arasındaki deliklerinden bir deliktir; yavrularını onda saklar. Ve dedi: **الرِّهاط**: bel kuşağı ile diz arasındaki miktar kadar kesilen, sonra kayışlar gibi şerit şerit yarılan deridir; genç kız onu giyer. Dedi:
بِضربٍ تَسْقُطُ الهاماتُ منه *** وطعنٍ مثلِ تعْطيط الرِّهاطِ([19])  Tekili **رَهْط**’tır([20]). Ve dedi:
متى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو *** كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ([21])  Halîl dedi: **الرِّهاط** bir tanedir; çoğulu **أرهطة**’dır. Dedi: ve aşirette “bunlar senin **رَهْطك**’ın ve **أرْهُطُك**’undur” demen câizdir; bunların hepsi topluluktur; onlar senin aşiretinin erkekleridir. Ve dedi:
يا بُؤْسَ للحربِ التي *** وضعَتْ أراهِط فاستراحُوا([22]) yani onları öldürmekle dünyadan rahat ettirdi. Ve yerboğazı faresinin **راهِطاء**’sına **رُهَطَةٌ** da denir.

  (**رهق**)  **الراء** ve **الهاء** ve **القاف** birbirine yakın iki asıldır: birisi bir şeyin bir şeyi kaplaması; diğeri acele ve geciktirme([23]).
  Birincisine gelince, onların sözü: **رَهِقَه الأمرُ**: onu kapladı. Ve develerden **الرَّهُوق**: geniş adımlı iyi (deve)dir; onu uzattığında seni **تَرْهَقُك**; yani adımının genişliği sebebiyle seni kaplar. Allah جلّ ثناؤه dedi: ﴿وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ﴾ [Yûnus 26]. Ve **المرَاهِق**: bulûğa yaklaşan oğlandır. Ve **رجلٌ مُرَهَّق**: ona misafirler iner. Ve kavim namazı **أرهق** etti: onu, diğer namazın vakti yaklaşıncaya kadar geciktirdiler. Ve **الرَّهَق**: acele ve zulümdür. Allah تعالى dedi: ﴿فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ رَهَقاً([24])﴾[Cin 13]. Ve **الرَّهَق**: yalan ve ayıpta bir aceledir. Dedi:
  * سليم جنب الرّهَقا([25]) *

  (**رهك**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الكاف** bir asıldır; gevşemeye delâlet eder. **الرَّهْوَك**([26]): oğlakların ve ceylanların([27]) semiz olanıdır. Ve **التَّرَهْوُك**: gevşeklik içinde hareket etmektir. Ve derler: **رهَكْت** şeyi; onu ezdiğin zaman.

  (**رهل**)  **الراء** ve **الهاء** ve **اللام** gevşemeye delâlet eden bir kelimedir. **الرَّهَل**: semizlikten gelen gevşemedir. Denir: **فرسٌ رهِلُ الصَّدْر**.
Bize Ebü’l-Hasen el-Kattân rivayet etti; dedi: bize Ali b. Abdilazîz rivayet etti; Ebû Ubeyd’den; Ferrâ’dan:
فتىً قُدَّ قَدَّ السّيفِ لا متآزِفٌ *** ولا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبَآدِلُه([28])

  (**رهم**)  **الراء** ve **الهاء** ve **الميم** berekete ve neme delâlet eder. **الرِّهْمَة**: damlası küçük yağmurdur; çoğulu **رِهَمٌ** ve **رِهام**. Ve **روضة مَرْهُومَةٌ**. Ve gök **أَرْهَمَت**: **الرِّهام** getirdi. Ve filânın yanında indik de iki yanının **أرهَمِ**’inde olduk; yani ikisinin daha bereketlisinde.

  (**رهن**)  **الراء** ve **الهاء** ve **النون** bir asıldır; bir hakk ile veya başkasıyla tutulup alıkonulan bir şeyin sabitliğine delâlet eder. Ondandır **الرَّهْن**: rehin verilen şey. Dersin: **رهَنْت** şeyi **رهْناً**; **أرهَنْتُ** denmez. Ve **الشيء الرَّاهن**: sabit, devamlı olandır. Ve **رَهَن** sana şey: kaldı. Ve **أرهنْتُه** sana: onu ikame ettim. Ebû Zeyd dedi: **أرْهَنْتُ** malda **إرهاناً**: onda pahalıya gittim. Ve o, özellikle pahalılıktandır. Dedi:
  * عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ([29]) *
  Ebû Ubeyd’in bu husustaki ibaresi şâz bir ibaredir. Lâkin İbnü’s-Sikkît ve başkaları dediler: **أُرْهِنَتْ**: peşin verildi. Ve bu, sahih olandır. Hepsi dediler: **أرهَنْتُ** çocuklarımı **إرهاناً**: onları tehlikeye attım([30]). İnsanlardan ve develerden zayıf olana **راهناً** adını vermelerine gelince, o babdandır; çünkü onu, zayıflığından dolayı sanki yerinde sabit kalır da hareket etmez gibi kıldılar. Dedi:
إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ *** هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ([31])  Ondan **رَهَنَ** **رُهوناً** denir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الرهن: ما يوضع وثيقة للدين، والرهان مثله، لكن يختص بما يوشع في الخطار (في اللسان: الخطر: الرهن بعينه. والخطر: السبق الذي يترامى عليه في التراهن، وأخطر المال: جعله خطرا بين المتراهنين )، وأصلهما مصدر، ويقال: رهنت الرهن وراهنته رهانا، فهو رهين ومرهون. ويقال في جمع الرهن: رهان ورهن ورهون، وقرئ: ﴿فرهن مقبوضة﴾ (سورة البقرة: آية 283، وبها قرأ ابن كثير وأبو عمرو) و ﴿فرهان﴾ (وهي قراءة الباقين)، وقيل في قوله: ﴿كل نفس بما كسبت رهينة﴾ [المدثر/38]، إنه فعيل بمعنى فاعل، أي: ثابتة مقيمة. وقيل: بمعنى مفعول، أي: كل نفس مقامة في جزاء ما قدم من عمله. ولما كان الرهن يتصور منه حبسه استعير ذلك للمحتبس أي شيء كان، قال: ﴿بما كسبت رهينة﴾ [المدثر/38]، وأرهنت فلانا، ورهنت عنده وارتهنت: أخذت الرهن، وأرهنت في السلعة، قيل: غاليت بها، وحقيقة ذلك: أن يدفع سلعة تقدمة في ثمنه، فتجعلها رهينة لإتمام ثمنها.

##### Türkçe

- **الرهن**: borç için belge olarak konulan şey; **الرهان** da onun gibidir; fakat **الخطار** içinde konulan şeye mahsustur (Lisân’da: **الخطر**: bizzat **الرهن**’in kendisi. **الخطر**: **التراهن** içinde üzerine atışılan **السبق**; **أخطر المال**: onu **المتراهنين** arasında **خطرا** kılmaktır), ikisinin aslı da mastardır. Ve denilir: **رهنت الرهن** ve **راهنته رهانا**; o hâlde o **رهين** ve **مرهون**dur. Ve **الرهن**’in cem‘inde denilir: **رهان** ve **رهن** ve **رهون**. Ve şöyle okunmuştur: ﴿**فرهن مقبوضة**﴾ (Bakara sûresi: âyet 283; İbn Kesîr ve Ebû ‘Amr bununla okumuştur) ve ﴿**فرهان**﴾ (bu da kalanların kıraatidir). Ve şu sözü hakkında denilmiştir: ﴿**كل نفس بما كسبت رهينة**﴾ [Müddessir/38], onun **فعيل** vezninde **فاعل** mânâsında olduğu; yani: sabit, kaim. Ve denilmiştir: **مفعول** mânâsındadır; yani: her nefis, amelinden öne sürdüğü şeyin karşılığı içinde ikame edilmiştir. Ve **الرهن**’den onun hapsedilmesi tasavvur edilebildiği için, bu, her ne olursa olsun alıkonulana (muhtebes olana) ödünçlenmiştir; dedi ki: ﴿**بما كسبت رهينة**﴾ [Müddessir/38]. Ve **أرهنت فلانا**; ve **رهنت عنده** ve **ارتهنت**: **الرهن**’i aldım. Ve **أرهنت في السلعة**: denildi ki, onunla pahalıya gittim. Bunun hakikati: bir malı, bedelinde bir peşinat olarak vermendir; sonra onu, bedelinin tamamlanması için **رهينة** kılarsın.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر ه ن
قبض الرهن والرهون والرهان والرهن واسترهنني فرهنته ضيعتي ورهنتها عنده ورهنتها إياه فارتهنها مني وراهنته على كذا رهاناً ومراهنة وتراهنا عليه إذا تواضعا الرهون وسبق يوم الرهان‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ جـاءا فرسـي رهـان‏:‏ متساويين‏.‏
وإني لك رهن بكذا ورهينة به أي أنا ضامن له‏.‏
إني ودلويّ لها وصاحبي وحوضها الأفيـح ذا النضائـب رهن لهـا بالـرّيّ غيـر الكـاذب وقال‏:‏ إن كفّي لك رهن بالرضا ورجله رهينة أي مقيّدة‏.‏
قال السمهريّ بن أسد العكليّ‏:‏ لقد طرقت ليلي ورجلي رهينة فما راعني في السجن إلا سلامها وفلان رهن بكذا ورهين ورهينة ومرتهن به‏:‏ مأخوذ به ‏"‏ كل امرئ بما كسب رهين ‏"‏ ‏"‏ كل نفس بما كسبت رهينة ‏"‏ والإنسان رهن عمله‏.‏
والخلق رهائن الموت‏.‏
قال‏:‏ أبعد الذي بالنعف نعف كويكب رهينة رمس ذي تراب وجندل ورهن يده المنية إذا استمات‏.‏
قال الأخطل‏:‏ ولقد رهنت يدي المنية معلما وحملت حين تواكل الحمال ونعمـة اللـه راهنة‏:‏ دائمة‏.‏
وهذا الشيء راهن لك‏:‏ معدّ‏.‏
وطعام راهن وكأس راهنة‏:‏ دائمة لا تنقطع وأرهن لضيفه الطعام والشراب‏:‏ أجامهما‏.‏
ورهن بالمكان‏:‏ ثبت وأقام‏.‏
وأرهن الميت القبر ضمنه إياه وألزمه‏.‏
‏

##### Türkçe

ر ه ن
**قبض الرهن**: rehni kabzetti; **والرهون** ve **والرهان** ve **والرهن**; ve **واسترهنني**: benden rehin istedi; bunun üzerine **فرهنته ضيعتي**: çiftliğimi ona rehin verdim; ve **ورهنتها عنده**: onu onun yanında rehin bıraktım; ve **ورهنتها إياه**: onu ona rehin verdim; bunun üzerine **فارتهنها مني**: onu benden rehin aldı; ve **وراهنته على كذا رهاناً ومراهنة**: onunla şu şey üzerine bahisleştim; bahis ve bahse girişme olarak; ve **وتراهنا عليه**: onun üzerine karşılıklı bahisleştik; **إذا تواضعا الرهون**: rehinleri (bahisleri) ortaya koydukları zaman; ve **وسبق يوم الرهان**: bahis günü geçti (öne geçti).

Ve mecazdan: **جاءا فرسي رهان**: iki atım eşit geldiler.

Ve **وإني لك رهن بكذا ورهينة به**: ben senin için şu şeyle rehinim ve onunla rehineyim; yani ben onun için kefilim.

**إني ودلويّ لها وصاحبي وحوضها الأفيح ذا النضائـب رهن لها بالريّ غير الكاذب**: “Ben ve onun için iki kovam ve arkadaşım ve onun geniş havuzu, olukları olan; yalan söylemeyen bir sulamayla onun için rehindir.” Ve dedi: **إن كفّي لك رهن بالرضا ورجله رهينة**: “Şüphesiz elim senin için rıza ile rehindir ve ayağı rehinedir”; yani bağlıdır.

Semherî b. Esed el-ʿAklî dedi: **لقد طرقت ليلي ورجلي رهينة فما راعني في السجن إلا سلامها**: “Andolsun gecemi çaldın ve ayağım rehinedir; hapiste beni onun selamından başka bir şey korkutmadı.” Ve falan **رهن بكذا ورهين ورهينة ومرتهن به**: şu şeyle rehindir; ve rehin, rehine ve onunla rehin alınmış: onunla tutulmuş (yakalanmış)tır. “**كل امرئ بما كسب رهين**”: “Her kişi kazandığıyla rehindir.” “**كل نفس بما كسبت رهينة**”: “Her nefis kazandığıyla rehinedir.” Ve insan, amelinin rehnidir.

Ve yaratılmışlar, ölümün rehineleridir.

Dedi: **أبعد الذي بالنعف نعف كويكب رهينة رمس ذي تراب وجندل**: “Neʿf’te olan (kimse)den sonra mı; Kuveykib’in Neʿf’i, toprak ve çakıl sahibi bir kabrin rehinesi (olmuş)!” Ve **ورهن يده المنية إذا استمات**: öldürülmeyi göze aldığında elini ölüme rehin verdi.

Ahtal dedi: **ولقد رهنت يدي المنية معلما وحملت حين تواكل الحمال**: “Andolsun elimi ölüme, işaretlenmiş olarak rehin verdim; ve hamalların birbirine havale ettiği vakit ben yüklendim.”

Ve **ونعمة الله راهنة**: Allah’ın nimeti daimdir.

Ve **وهذا الشيء راهن لك**: bu şey senin için hazırlanmıştır.

Ve **وطعام راهن وكأس راهنة**: daim, kesilmeyen (şey); ve misafiri için **وأرهن لضيفه الطعام والشراب**: yiyecek ve içeceği alıkoydu; yani onları geciktirdi.

Ve **ورهن بالمكان**: mekânda sabit oldu ve ikamet etti.

Ve **وأرهن الميت القبر**: kabir ölüyü ona zimmetledi ve onu ona ilzam etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّهْنُ: معروف. قال ابن سيده: الرَّهْنُ ما وضع عند الإنسان مما ينوب مناب ما أُخذ منه. يقال: رَهَنْتُ فلاناً داراً رَهْناً وارْتَهنه إذا أَخذه رَهْناً، والجمع رُهون ورِهان ورُهُنٌ، بضم الهاء؛ قال: وليس رُهُن جمعَ رِهان لأَن رِهاناً جمع، وليس كل جمع يجمع إلا أَن ينص عليه بعد أَن لا يحتمل غيرذلك كأَكْلُب وأَكالِب وأَيْدٍ وأَيادٍ وأَسْقِية وأَساقٍ، وحكى ابن جني في جمعه رَهين كعَبْدٍ وعَبيدٍ، قال الأَخفش في جمعه على رُهُنٍ قال: وهي قبيحة لأَنه لا يجمع فَعْل على فُعُل إلا قليلاً شاذّاً، قال: وذكر أَنهم يقولون سَقْفٌ وسُقُفٌ، قال: وقد يكون رُهُنٌ جمعاً للرهان كأَنه يجمع رَهْن على رِهان، ثم يجمع رِهان على رُهُن مثل فِراشٍ وفُرُش. والرَّهينة: واحدة الرَّهائن. وفي الحديث: كل غلام رَهينة بعقيقته؛ الرَّهينة: الرَّهْنُ، والهاء للمبالغة كالشَّتيمة والشَّتْم، ثم استعملا في معنى المَرْهون فقيل: هو رَهْن بكذا ورَهِينة بكذا، ومعنى قوله رهينة بعقيقته أَن العقيقة لازمة له لا بد منها، فشبهه في لزومها له وعدم انفكاكه منها بالرَّهْن في يد المُرْتَهِن. قال الخطابي: تكلم الناس في هذا وأَجود ما قيل فيه ما ذهب إليه أَحمد بن حنبل، قال: هذا في الشفاعة، يريد أَنه إذا لم يُعَقَّ عنه فمات طفلاً
لم يَشْفَعْ في والديه، وقيل: معناه أَنه مرهون بأَذى شَعْره، واستدلوا بقوله: فأَمِيطُوا عنه الأَذى، وهو ما عَلِقَ به من دم الرحم. ورَهَنَه الشيءَ يَرْهَنَه رَهْناً ورَهَنَه عنده، كلاهما: جعله عنده رَهْناً. قال الأَصمعي: ولا يقال أَرْهَنتُه. ورَهَنَه عنه: جعله رَهْناً بدلاً منه؛ قال:
ارْهَنْ بنيك عنهمُ أَرْهَنْ بَني
أَراد أَرْهَن أَنا بني كما فعلت أَنت، وزعم ابن جني أَن هذا الشعر جاهليّ. وأَرْهَنته الشيء: لغة؛ قال هَمَّام بن مرة، وهو في الصحاح لعبد الله بن همام السَّلُولي:
فلما خَشِيتُ أَظافيرَهُمْ،
نَجَوْتُ وأَرْهَنْتُهم مالكا
غَريباً مُقِيماً بدار الهَوا
نِ، أَهْونْ علَيَّ به هالِكا
وأَحْضَرتُ عُذْرِي عليه الشُّهُو
دَ، إنْ عاذراً لي، وإن تاركا
وقد شَهِدَ الناسُ، عند الإِما
مِ، أَني عَدُوٌّ لأَعْدَائكا
وأَنكر بعضهم أَرهنته، وروي هذا البيت: وأَرْهَنُهُم مالكا، كما تقول: قمت وأَصُكُّ عينه؛ قال ثعلب: الرُّواة كلهم على أَرْهَنْتُهم، على أَنه يجوز رَهَنْتُه وأَرْهَنْته، إلاَّ الأَصمعي فإنه رواه وأَرْهَنُهم مالكا على أَنه عطف بفعل مستقبل على فعل ماض، وشبهه بقولهم قمتُ وأَصُكُّ وجهَه، وهو مذهب حسن لأَن الواو واو حال، فيجعل أَصُك حالاً للفعل الأَول على معنى قمت صاكّاً وجهه أَي تركته مقيماً عندهم، ليس من طرق الرَّهْنِ، لأَنه لا يقال أَرْهَنْتُ الشيء، وإنما يقال رَهَنْتُه، قال: ومن روى وأَرهنتهم مالكاً فقد أَخطأَ؛ قال ابن بري: وشاهد رَهَنْته الشيءَ بيت أُحَيْحة بن الجُلاح:
يُراهِنُني فيَرْهَنُني بنيه،
وأَرْهَنُه بَنِيَّ بما أَقُولُ.
ومثله للأَعشى:
آلَيْتُ لا أُعطيه من أَبنائنا
رُهُناً فيُفْسِدُهم كمن قد أَفْسَدا
حتى يُفِيدَك من بنيه رَهِينةً
نَعْشٌ، ويَرْهَنك السِّماك الفَرْقدا.
وفي هذا البيت شاهد على جمع رَهْنٍ على رُهُنٍ. وأَرْهَنْتُه الثوبَ: دفعته إليه ليَرْهَنه. قال ابن الأَعرابي: رَهَنْتُه لساني لا غير، وأَما الثوب فرَهَنْتُه وأَرْهَنْتُه معروفتان. وكل شيء يُحْتَبَس به شيء فهو رَهِينه ومُرْتَهَنه. وارْتَهَن منه رَهْناً: أَخذه. والرِّهانُ والمُراهَنة: المُخاطرة، وقد راهَنه وهم يَتَراهنُون، وأَرْهَنُوا بينهم خَطَراً: بَدَلُوا منه ما يَرْضى به القوم بالغاً ما بلغ، فيكون لهم سَبَقاً. وراهَنْتُ فلاناً على كذا مُراهنة: خاطرته. التهذيب: وأَرْهَنْتُ ولَدي إرهاناً أَخطرتهم خَطَراً. وفي التنزيل العزيز: فرِهانٌ مقبوضة؛ قرأَ نافع وعاصم وأَبو جعفر وشَيْبةُ: فرِهان مقبوضة، وقرأَ أَبو عمرو وابن كثير: فرُهُنٌ مقبوضة، وكان أَبو عمرو يقول: الرِّهانُ في الخيل؛ قال قَعْنَب: بانت سُعادُ، وأَمْسَى دُونها عَدَنُ،
وغَلِقَتْ عندَها من قَبْلِكَ الرُّهُنُ. وقال الفراء: من قرأَ فَرُهُن فهي جمع رِهانٍ مثل ثُمُرٍ جمع ثِمارٍ، والرُّهُنُ في الرَّهْنِ أَكثر، والرِّهانُ في الخيل أَكثر، وقيل في قوله تعالى: فرِهانٌ مقبوضة؛ قال ابن عرفة: الرَّهْنُ في كلام العرب هو الشيء الملزم. يقال: هذا راهِنُ لك أَي دائم محبوس عليك. وقوله تعالى: كلُّ نفْسٍ بما كَسَبَتْ رَهِينَة وكل امرئٍ بما كَسَبَ رَهِين؛ أَي مُحْتَبَس بعمله، ورَهِينة محبوسة بكسبها. وقال الفراء: الرَّهْن يجمع رِهاناً مثل نَعْلٍ ونِعال؛ ثم الرِّهانُ يجمع رُهُناً. وكل شيء ثبت ودام فقد رَهَنَ. والمُراهَنَةُ والرهانُ: المسابقة على الخيل وغير ذلك. وأَنا لك رَهْنٌ بالرِّيّ وغيره أَي كَفيل؛ قال: إني ودَلْوَيَّ لها وصاحبِي،
وحَوْضَها الأَفْيَحَ ذا النصائبِ،
رَهْنٌ لها بالرِّيّ غير الكاذِبِ
وأَنشد الأَزهري:
إن كَفِّي لك رَهْنٌ بالرِّضا.
أَي أَنا كفيل لك. ويدي لك رَهْنٌ: يريدون به الكفالة؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
والمَرْءُ مَرْهُونٌ، فمن لا يُخْتَرَمْ
بعاجِلِ الحَتْفِ، يُعاجَلْ بالهَرَمْ
قال: أَرْهَنَ أَدامَ لهم. أَرْهَنْتُ لهم طعامي وأَرْهَيْته أَي أَدمته لهم. وأَرْهَى لك الأَمر أَي أَمْكنك، وكذلك أَوْهَب. قال: والمَهْوُ والرَّهْوُ والرخَفُ واحد، وهو اللِّينُ. وقد رَهَنَ في البيع والقرض، بغير أَلف، وأَرْهَنَ بالسلْعة وفيها: غالَى بها وبذل فيها ماله حتى أَدركها؛ قال: وهو من الغلاء خاصة: قال:
يَطْوي ابنُ سَلْمَى بها من راكبٍ بُعُداً
عِيديَّةً أُرْهِنَتْ فيه الدَّنانيرُ
(* قوله «من راكب» كذا في الأصل، والذي في المحكم: في راكب، وفي التهذيب: عن).
ويروى صدر البيت:
ظَلَّتْ تَجُوبُ بها البُلْدانَ ناجيةٌ.
والعِيديّة: إبل منسوبة إلى العيد، والعيدُ: قبيلة من مَهْرة، وإِبلُ مَهْرة موصوفة بالنجابة؛ وأَورد الأَزهري هذا البيت مستشهداً على قوله أَرْهَنَ في كذا وكذا يُرْهِنُ إِرْهاناً إذا أَسلف فيه. ويقال: أَرْهَنت في السلعة بمعنى أَسلفت. والمُرْتَهِنُ: الذي يأْخذ الرَّهْنَ، والشيءِ مَرْهُونٌ ورهِين، والأُنثى رَهِينة. والراهِنُ: الثابت. وأَرْهَنه للموت: أَسلمه؛ عن ابن الأَعرابي. وأَرْهَنَ الميتَ قبراً: ضَمَّنه إياه، وإنه لرَهِينُ قبرٍ وبِلىً، والأُنثى رَهِينة. وكل أَمر يُحْتبس به شيء فهو رَهِينة ومُرْتَهَنه، كما أَن الإنسان رَهِينُ عمله. ورَهَنَ لك الشيءُ: أَقام ودام. وطعام راهِنٌ: مقيم؛ قال:
الخُبْزُ واللَّحْمُ لهم راهِنٌ،
وقَهْوَةٌ راوُوقُها ساكِبُ.
وأَرْهَنه لهم ورَهَنه: أَدامه، والأَول أَعلى. التهذيب: أَرْهَنْتُ لهم الطعام والشرابَ إرهاناً أَي أَدمته. وهو طعام راهِنٌ أَي دائم؛ قاله أَبو عمرو؛ وأَنشد للأََعشى يصف قوماً يشربون خمراً لا تنقطع: لا يَسْتَفِيقُونَ منها، وهي راهِنَةٌ،
إلاّ بهاتِ، وإن عَلُّوا وإن نَهِلُوا.
ورَهَنَ الشيءُ رَهْناً: دام وثبت. وراهِنةٌ في البيت: دائمة ثابتة. وأَرْهَنَ له الشرَّ: أَدامه وأَثبته له حتى كف عنه. وأَرْهَنَ لهم ماله: أَدامه لهم. وهذا راهنٌ لك أَي مُعَدٌّ. والراهِنُ: المهزول المُعْيي من الناس والإِبل وجميع الدواب، رَهَنَ يَرْهَنُ رُهُوناً؛ وأَنشد الأُمَوِيّ: إما تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ
هَزْلاً، وما مَجْدُ الرِّجالِ في السِّمَنْ.
ابن شميل: الرَّاهِنُ الأَعْجَفُ من ركوب أَو مرض أَو حَدَث؛ يقال: ركب حتى رَهَنَ. الأَزهري: رأَيت بخط أَبي بكر الإيادي: جارية أُرْهُونٌ أَي حائض؛ قال: ولم أَره لغيره. والرَّاهنة من الفرس: السُّرَّة وما حولها. والرَّاهُونُ: اسم جبل بالهند، وهو الذي هبط عليه آدم، عليه السلام. ورُهْنانُ: موضع. ورُهَيْنٌ والرَّهِينُ: اسمان؛ قال أَبو ذؤيب: عَرَفْتُ الدِّيارَ لأُمِّ الرَّهِيـ
ـنِ بَيْنَ الظُّباءِ فَوادِي عُشَرْ.

##### Türkçe

**الرَّهْنُ**: bilinen (şey). İbn Sîde dedi ki: **الرَّهْنُ** insanın yanında konulan, kendisinden alınanın yerine geçen şeydir. Denir ki: **رَهَنْتُ** falana bir evi **رَهْناً** (rehin olarak) (verdim) ve **ارْتَهنه**: onu **رَهْناً** olarak aldı(ğı zaman). Çoğulu **رُهون** ve **رِهان** ve **رُهُنٌ**’dür, **الهاء**’nın zammesiyle; dedi ki: **رُهُن** **رِهان**’ın çoğulu değildir; çünkü **رِهان** bir çoğuldur; her çoğul da çoğullaştırılmaz; ancak, başka bir ihtimale yer bırakmayacak şekilde üzerine nass gelirse (olur); **أَكْلُب** ve **أَكالِب** ve **أَيْدٍ** ve **أَيادٍ** ve **أَسْقِية** ve **أَساقٍ** gibi. İbn Cinnî, onun çoğulunda **رَهين**’i **عَبْدٍ** ve **عَبيدٍ** gibi (olarak) nakletti. el-Ahfeş, onun **رُهُنٍ** üzere çoğulunda dedi ki: Bu çirkindir; çünkü **فَعْل** **فُعُل** üzere ancak az, şâz olarak çoğullaştırılır. Dedi ki: Onların **سَقْفٌ** ve **سُقُفٌ** dediklerini zikretti. Dedi ki: **رُهُنٌ** **الرِّهان**’ın çoğulu da olabilir; sanki **رَهْن**’i **رِهان** üzere çoğullaştırır, sonra **رِهان**’ı **رُهُن** üzere, **فِراشٍ** ve **فُرُش** gibi, çoğullaştırır.

**الرَّهينة**: **الرَّهائن**’in bir tanesi. Hadiste: “Her oğlan **رَهينة**’dir, **بعقيقته**”; **الرَّهينة**: **الرَّهْنُ**’dür; **الهاء** mübalağa içindir; **الشَّتيمة** ve **الشَّتْم** gibi; sonra **المَرْهون** manasında kullanıldılar; böylece denildi ki: o, şununla **رَهْن**’dir ve şununla **رَهِينة**’dir. “**رهينة بعقيقته**” sözünün manası: **العقيقة** ona lâzımdır, ondan kaçınılmaz; onu, **المُرْتَهِن**’in elindeki **الرَّهْن**’e, ona lüzumu ve ondan ayrılmaması bakımından benzetti. el-Hattâbî dedi ki: İnsanlar bunun hakkında konuştu; onda söylenenlerin en iyisi Ahmed b. Hanbel’in gittiği görüştür; dedi ki: Bu, şefaat hakkındadır; yani, eğer onun adına **يُعَقَّ** edilmez de çocukken ölürse, anne-babasına şefaat etmez. Ve denildi ki: manası, saçının eziyetiyle rehindir; “**فأَمِيطُوا عنه الأَذى**” sözüyle delil getirdiler; o da rahim kanından ona yapışan şeydir.

**ورَهَنَه** şeyi **يَرْهَنَه رَهْناً** ve **رَهَنَه عنده**: ikisi de, onu yanında **رَهْناً** kıldı. el-Asma‘î dedi ki: **أَرْهَنتُه** denmez. **ورَهَنَه عنه**: onu onun yerine bedel olarak **رَهْناً** kıldı; dedi ki:
ارْهَنْ بنيك عنهمُ أَرْهَنْ بَني
“Ben de senin yaptığın gibi oğullarımı **أَرْهَن** ederim” demek istedi. İbn Cinnî, bu şiirin câhili olduğunu iddia etti.

**وأَرْهَنته** şeyi: bir lugat (kullanım); Hemmâm b. Murra dedi ki—ki bu, Abdullah b. Hemmâm es-Selûlî’nin **الصحاح**’ındadır:
فلما خَشِيتُ أَظافيرَهُمْ،
نَجَوْتُ وأَرْهَنْتُهم مالكا
غَريباً مُقِيماً بدار الهَوا
نِ، أَهْونْ علَيَّ به هالِكا
وأَحْضَرتُ عُذْرِي عليه الشُّهُو
دَ، إنْ عاذراً لي، وإن تاركا
وقد شَهِدَ الناسُ، عند الإِما
مِ، أَني عَدُوٌّ لأَعْدَائكا

Bazıları **أَرهنته**’yi inkâr etti. Bu beyit şöyle de rivayet edildi: **وأَرْهَنُهُم مالكا**; “kalktım ve gözünü vuruyorum” dediğin gibi. Sa‘leb dedi ki: Râvilerin hepsi **أَرْهَنْتُهم** üzeredir; **رَهَنْتُه** ve **أَرْهَنْته** caiz olmakla beraber; ancak el-Asma‘î onu **وأَرْهَنُهم مالكا** diye rivayet etti; bunu, gelecek zaman fiilini geçmiş zaman fiiline atfetme olarak (gördü) ve “**قمتُ وأَصُكُّ وجهَه**” sözlerine benzetti; bu, güzel bir mezheptir; çünkü **الواو** hâl **واو**’udur; böylece **أَصُك**’u birinci fiilin hâli kılar; “yüzünü vurarak kalktım” manasında; yani onu onların yanında mukim bıraktım; **الرَّهْنِ** yollarından değildir; çünkü **أَرْهَنْتُ** şey denmez; ancak **رَهَنْتُه** denir. Dedi ki: “**وأَرهنتهم مالكاً**” diye rivayet eden hata etmiştir. İbn Berrî dedi ki: **رَهَنْته** şeyi için şahit, Uhayha b. el-Culâh’ın beytidir:
يُراهِنُني فيَرْهَنُني بنيه،
وأَرْهَنُه بَنِيَّ بما أَقُولُ.

Ve A‘şâ’nın buna benzeri:
آلَيْتُ لا أُعطيه من أَبنائنا
رُهُناً فيُفْسِدُهم كمن قد أَفْسَدا
حتى يُفِيدَك من بنيه رَهِينةً
نَعْشٌ، ويَرْهَنك السِّماك الفَرْقدا.

Bu beyitte **رَهْنٍ**’in **رُهُنٍ** üzere çoğuluna şahit vardır.

**وأَرْهَنْتُه الثوبَ**: onu, onu rehin etsin diye ona verdim. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Ben yalnızca “**رَهَنْتُه لساني**” derim; ama elbise için **رَهَنْتُه** ve **أَرْهَنْتُه** bilinen ikisidir. Her ne ki onunla bir şey hapsedilir, o, onun **رَهِينه**’si ve **مُرْتَهَنه**’dir. **وارْتَهَن منه رَهْناً**: onu aldı.

**الرِّهانُ** ve **المُراهَنة**: risk etme; ona **راهَنه** ve onlar **يَتَراهنُون** (bahisleşiyorlar). **وأَرْهَنُوا بينهم خَطَراً**: kavmin razı olacağı, ne kadar olursa olsun, bir bedel koydular; böylece onlar için bir **سَبَق** olur. **وراهَنْتُ** falanı şunun üzerine **مُراهنة**: onunla riskleştim.

**التهذيب**: **وأَرْهَنْتُ ولَدي إرهاناً**: onları bir **خَطَراً** ile tehlikeye attım.

Aziz tenzilde: **فرِهانٌ مقبوضة**; Nâfi‘, Âsım, Ebû Ca‘fer ve Şeybe okudu: **فرِهان مقبوضة**; Ebû Amr ve İbn Kesîr okudu: **فرُهُنٌ مقبوضة**. Ebû Amr derdi ki: **الرِّهانُ** atlarda (olur). Ka‘neb dedi ki:
بانت سُعادُ، وأَمْسَى دُونها عَدَنُ،
وغَلِقَتْ عندَها من قَبْلِكَ الرُّهُنُ.

el-Ferrâ dedi ki: Kim **فَرُهُن** okursa, o, **رِهانٍ**’ın çoğuludur; **ثُمُرٍ**’ün **ثِمارٍ**’ın çoğulu olması gibi. **الرُّهُنُ** **الرَّهْنِ**’de daha çoktur; **الرِّهانُ** atlarda daha çoktur. Ve “**فرِهانٌ مقبوضة**” hakkında denildi ki: İbn ‘Arafa dedi ki: Arapların كلامında **الرَّهْنُ** bağlayıcı şeydir. Denir ki: bu, senin için **راهِنُ**’dir; yani, senin üzerinde daimî hapsedilmiş. Ve Yüce Allah’ın sözü: **كلُّ نفْسٍ بما كَسَبَتْ رَهِينَة** ve **كل امرئٍ بما كَسَبَ رَهِين**; yani, ameliyle hapsedilmiş; ve **رَهِينة** kazancıyla hapsedilmiş. el-Ferrâ dedi ki: **الرَّهْن** **رِهاناً** olarak çoğullaşır; **نَعْلٍ** ve **نِعال** gibi; sonra **الرِّهانُ** **رُهُناً** olarak çoğullaşır. Her şey ki sabit oldu ve devam etti, **رَهَنَ** etmiştir.

**المُراهَنَةُ** ve **الرهانُ**: atlar ve başka şeyler üzerine yarış.

“Ben senin için **رَهْنٌ**’üm, **بالرِّيّ** ve başkasıyla”; yani kefil; dedi ki:
إني ودَلْوَيَّ لها وصاحبِي،
وحَوْضَها الأَفْيَحَ ذا النصائبِ،
رَهْنٌ لها بالرِّيّ غير الكاذِبِ

el-Ezherî rivayet etti:
إن كَفِّي لك رَهْنٌ بالرِّضا.
Yani: ben sana kefilim. “Elim sana **رَهْنٌ**”: bununla kefaleti isterler. İbnü’l-A‘râbî rivayet etti:
والمَرْءُ مَرْهُونٌ، فمن لا يُخْتَرَمْ
بعاجِلِ الحَتْفِ، يُعاجَلْ بالهَرَمْ

Dedi ki: **أَرْهَنَ**: onlar için katığı devam ettirdi. **أَرْهَنْتُ لهم طعامي** ve **أَرْهَيْته**: yani onu onlar için devam ettirdim. **وأَرْهَى لك الأَمر**: yani sana imkân verdi; **أَوْهَب** de böyledir. Dedi ki: **المَهْوُ** ve **الرَّهْوُ** ve **الرخَفُ** birdir; o da yumuşaklıktır.

Ve satışta ve borçta, elifsiz olarak, **رَهَنَ** etti. Ve **أَرْهَنَ** mal ile ve onda: onda pahalıya gitti ve onda malını harcadı, ta ki ona erişti; dedi ki: bu, özellikle pahalılıktandır; dedi ki:
يَطْوي ابنُ سَلْمَى بها من راكبٍ بُعُداً
عِيديَّةً أُرْهِنَتْ فيه الدَّنانيرُ

(Bu söz “**من راكب**” asılda böyledir; **المحكم**’de: **في راكب**; **التهذيب**’de: **عن**.)
Beytin صدر’ı şöyle de rivayet edilir:
ظَلَّتْ تَجُوبُ بها البُلْدانَ ناجيةٌ.

**العِيديّة**: **العيد**’e nispet edilen develer; **العيد**: **مَهْرة**’den bir kabiledir. **إِبلُ مَهْرة** seçkinlikle vasfedilmiştir. el-Ezherî bu beyti, “**أَرْهَنَ في كذا وكذا يُرْهِنُ إِرْهاناً**: onda peşin verdiği zaman” sözüne şahit getirerek zikretti. Ve denir ki: **أَرْهَنت في السلعة**: **أَسلفت** manasında.

**المُرْتَهِنُ**: **الرَّهْنَ** alan kimsedir. Şey **مَرْهُونٌ** ve **رَهِين**’dir; dişisi **رَهِينة**. **الراهِنُ**: sabit olan. **وأَرْهَنه للموت**: onu teslim etti; İbnü’l-A‘râbî’den. **وأَرْهَنَ الميتَ قبراً**: onu ona zimmetledi; o, bir kabre ve çürümeye **رَهِينُ**’dir; dişisi **رَهِينة**. Her iş ki onunla bir şey hapsedilir, o, **رَهِينة** ve **مُرْتَهَنه**’dir; tıpkı insanın amelinin **رَهِينُ** olması gibi.

**ورَهَنَ لك الشيءُ**: ikamet etti ve devam etti. **وطعام راهِنٌ**: mukim; dedi ki:
الخُبْزُ واللَّحْمُ لهم راهِنٌ،
وقَهْوَةٌ راوُوقُها ساكِبُ.

**وأَرْهَنه لهم** ve **رَهَنه**: onu devam ettirdi; birincisi daha üstündür. **التهذيب**: **أَرْهَنْتُ لهم الطعام والشرابَ إرهاناً**: yani onu onlar için devam ettirdim. Ve o, **طعام راهِنٌ**’dir; yani daimî; bunu Ebû Amr söyledi. A‘şâ’dan, kesilmeyen şarap içen bir kavmi vasfederken:
لا يَسْتَفِيقُونَ منها، وهي راهِنَةٌ،
إلاّ بهاتِ، وإن عَلُّوا وإن نَهِلُوا.

**ورَهَنَ الشيءُ رَهْناً**: devam etti ve sabit oldu. Beyitteki **راهِنةٌ**: daimî, sabit. **وأَرْهَنَ له الشرَّ**: ona şerri devam ettirdi ve sabitledi, ta ki ondan vazgeçti. **وأَرْهَنَ لهم ماله**: malını onlara devam ettirdi. “Bu senin için **راهنٌ**’dir”: yani hazırlanmış.

**والراهِنُ**: insanlardan, develerden ve bütün binek hayvanlarından zayıf, bitkin olan; **رَهَنَ يَرْهَنُ رُهُوناً**; el-Umevî rivayet etti:
إما تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ
هَزْلاً، وما مَجْدُ الرِّجالِ في السِّمَنْ.

İbn Şümeyl: **الرَّاهِنُ** binekten yahut hastalıktan yahut bir olaydan dolayı aşırı zayıflayan kimsedir; denir ki: bindi, ta ki **رَهَنَ** etti. el-Ezherî: Ebû Bekir el-Îyâdî’nin hattıyla gördüm: “câriye **أُرْهُونٌ**”; yani hayızlı; dedi ki: onu başkasında görmedim.

**الرَّاهنة** attan: göbek ve çevresi. **والرَّاهُونُ**: Hind’de bir dağın adıdır; Âdem’in, عليه السلام, üzerine indiği odur. **ورُهْنانُ**: bir yer. **ورُهَيْنٌ** ve **الرَّهِينُ**: iki isim; Ebû Züeyb dedi ki:
عَرَفْتُ الدِّيارَ لأُمِّ الرَّهِيـ
ـنِ بَيْنَ الظُّباءِ فَوادِي عُشَرْ.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر ه ن * * الرَّهْنُ * معروف وجمعه * رِهَانٌ * مثل حبل وحبال وقال أبو عمرو بن العلاء * رُهُنٌ * بضم الهاء قال الأخفش وهي قبيحة لأنه لا يجمع فَعْل على فُعُل إلا قليلا شاذا قال وذكر أنهم يقولون سَقْف وسُقُفٌ قال وقد يكون * ﴿ثهُنٌ﴾ جمع * رِهان * مثل فِراش وفُرُش وقد * رَهَنْتُ * الشيء عنده و * رَهَنْتُهُ * الشيء من باب قطع و * أرْهَنْتُهُ * الشيء أيضا قال الأصمعي لا يجوز أرهنته و * رَهَنَ * الشيء دام وثبت فهو * رَاهِنٌ * وبابه أيضا قطع و * المُرْتَهِنُ * الذي يأخذ الرهن والشيء * مَرْهُونٌ * و * رَهِينٌ * والأنثى * رَهِينةٌ * و * رَاهَنتُهُ * على كذا * مُرَاهَنَةً * خاطرته و * الرَّهِينةُ * واحدة * الرَهَائِنِ * و * أرْهَنْتُ * لهم الطعام والشراب أدمته لهم وهو طعام * رَاهِنٌ

##### Türkçe

* ر ه ن * * **الرَّهْنُ** * bilinen (şey)dir; çoğulu * **رِهَانٌ** *dur; **حبل** ve **حبال** gibi. Ebû Amr b. el-Alâ dedi ki: * **رُهُنٌ** * ( **الهاء** ’nın dammesiyle). el-Ahfeş dedi ki: Bu çirkindir; çünkü **فَعْل** kalıbı **فُعُل** üzerine ancak az, şâz olarak cem‘ edilir. Dedi ki: Onların **سَقْف** ve **سُقُفٌ** dediklerini zikretti. Dedi ki: Ve olabilir: * ﴿**ثهُنٌ**﴾ *; **رِهان** ’ın çoğuludur; **فِراش** ve **فُرُش** gibi. Ve: **رَهَنْتُ** şeyi onun yanında (rehin) ettim; ve **رَهَنْتُهُ** şeyi (ona) (rehin) ettim; **قطع** bâbından. Ve **أرْهَنْتُهُ** şeyi de (böyledir). el-Asmaî dedi ki: **أرهنته** câiz değildir. Ve **رَهَنَ** şey devam etti ve sabit oldu; o hâlde o **رَاهِنٌ**’dir; bâbı da **قطع**’tır. Ve **المُرْتَهِنُ** rehin alan kimsedir; ve şey **مَرْهُونٌ** ve **رَهِينٌ**’dir; dişisi **رَهِينةٌ**’dir. Ve **رَاهَنتُهُ** şunun üzerine, **مُرَاهَنَةً** (olarak): onunla tehlikeye attım. Ve **الرَّهِينةُ** **الرَهَائِنِ**’in bir tanesidir. Ve **أرْهَنْتُ** onlara yiyecek ve içeceği: onu onlara devam ettirdim; ve o, **رَاهِنٌ** bir yiyecektir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الرَّهْنُ ) : مَعْروفٌ ؛ كما في الصِّحاحِ .
وفي المحْكَم : ( ما وُضِعَ عِندَكَ ليَنْوبَ مَنابَ ما أُخِذَ منكَ ) .
وقالَ الحَرَّاليُّ : الرَّهْنُ : التّوثقةُ بالشَّيءِ بِما يُعادِلُه بوجْهٍ مَّا .
وقالَ غيرُهُ : هو لُغَةٌ : الثُّبوتِ والاسْتِقرارِ وشرعاً : جعل عينٍ ماليةٍ وثيقةً بدَيْنٍ لازِمٍ أَو آيلٍ إلى اللُّزومِ .
وقالَ الرَّاغبُ : الرَّهْنُ ما يُوضَعُ وَثِيقَةً للدَّيْنِ ، والرّهان مثْلُه لكنَّه مُخْتَصّ بما يُوضَعُ في الخطارِ ، وأَصْلُهما مَصْدرٌ ؛ قالَ : ولمَّا كانَ الرَّهْنُ يتصوَّرُ منه الحبْسُ اسْتُعِيرَ ذلك للمُخْتَبِسِ أَيَّ شيءٍ كانَ ؛ ومِثْلُه في عمْدَةِ الحفَّاظ للسَّمين .
( ج رِهانٌ ) ، بالكسْرِ ، مِثْلُ سَهْمٍ وسِهَامٍ وحَبْلٍ وحِبَال ، ( ورُهُونٌ ) ، مِثْل فَرْخٍ وفِرَاخٍ وفُرُوخٍ .

( و ) قالَ أَبو عَمْرِو بنُ العَلاءِ : ( رُهُنٌ بضمَّتينِ ) .
وقالَ الأَخْفَشُ : وهي قَبيحَةٌ لأنَّه لا يجمعُ فَعْل على فُعُل إلاَّ قَليلاً شاذّاً ، قالَ : وذكرَ أنَّهم يقُولُونَ سَقْفٌ وسُقُفٌ ، قالَ : وقد يكونُ رُهُنٌ جَمْعاً للرّهانِ كأَنَّ يجمَعُ رَهْن على رِهانٍ ثم يجمَعُ رِهان على رُهُن مِثْل فِرَاشٍ وفُرُش ؛ كذا في الصِّحاحِ .
وقَرأَ نافِعٌ وعاصِمٌ وأَبو جعْفرٍ وشيبةُ : ﴿فرِهانٌ مَقْبوضَةٌ﴾ : وقَرَأَ أَبو عَمْرٍ و وابنُ كثيرٍ : ﴿فرُهُنٌ مَقْبوضَةٌ﴾ ؛ وكانَ أَبو عَمْرٍ و يقولُ : الرِّهانُ في الخيْلِ ؛ قالَ قَعْنَب :
بانَتْ سُعادُ وأَمْسى دُونها عَدَنُوغَلِّقَتْ عندَها من قَبْلِكَ الرُّهُنُوقالَ الفرَّاءُ : مَنْ قَرَأَ فرُهُن فهي جَمْعُ رِهانٍ مِثْل ثُمُرٍ وثِمَارٍ .
وفي المُحْكَمِ : وليسَ رُهُنٌ جَمْع رِهانٍ لأنَّ رِهاناً جَمْعٌ ، وليسَ كلُّ جَمْعٍ يُجْمَع إلاَّ أَن ينصَّ عليه بعْدَ أَن لا يحْتملَ غَيْره ذلِكَ كأَكْلُبٍ وأَكالِبٍ وأَيْدٍ وأَيادٍ وأَسْقِيةٍ وأَساقٍ .
( و ) حَكَى ابنُ جنيّ في جَمْعِه ( رَهِينٌ ) ، كعَبْدٍ وعَبِيدٍ .
( رَهَنَه ) الشَّيءَ .
( و ) رَهَنَ ( عنْدَهُ الشَّيءَ ، كمَنَعَه ) ، رَهْناً ، وعليه اقْتَصَرَ ثَعْلَب في فصِيحِه ، ( وأَرْهَنَه ) الشَّيءَ لُغَةٌ ؛ قالَ هَمَّامُ بنُ مرَّةَ ، وهو في الصِّحاحِ لعبْدِ اللهاِ بنِ هَمَّام السَّلُوي :
فلمَّا خَشِيتُ أَظافِيرَهُمْنَجَوْتُ وأَرْهَنْتُهم مالِكاوأَنْكَرَ بعضُهم : وأَرْهَنْتُهم ، ورُوِي هذا البيتُ : وأَرْهَنُهُم مالِكا .
وفي الصِّحاحِ : قالَ ثَعْلَب : الرُّواةُ كُلُّهم على أَرْهَنْتُهُم على أنَّه يَجوزُ رَهَنْتُه وأَرْهَنْتُه ، إلاَّ الأَصْمعيّ فإنَّه رَوَاهُ

وأَرْهَنُهُم مالِكا ، على أنَّه عطفٌ بفعْلٍ مُسْتَقبل على فعْلٍ ماضٍ ، وشبَّههُ بقوْلِهم : قمْتُ وأَصُكُّ وجْهَه ، وهو مَذْهبٌ حَسَنٌ لأنَّ الواوَ واوُ حالٍ ، فيُجْعَلَ أَصُكّ حالاً للفعْلِ الأَوَّلِ على معْنَى قمتُ صاكّاً وجْهَه أَي تَرَكْته مُقِيماً عنْدَهم ، ليسَ مِن طَريقِ الرَّهْنِ ، لأَنَّه لا يقالُ أَرْهَنْتُ الشيءَ ، وإنَّما يقالُ رَهَنْتُه ا ه . ( جَعَلَهُ رَهْناً ) ؛ قالَ ابنُ بَرِّي : وشاهِدُ رَهَنْتُه الشيءَ بيتُ أُحَيْحة بنِ الجُلاَّح :
يُراهِنُني فيَرْهَنُني بنيهِوأَرْهَنُه بَنِيَّ بما أَقُولُومنه قوْلُ الأَعْشى :
آلَيْتُ لا أُعْطِيه من أَبْنائِنارُهُناً فيُفْسِدُهم كمنْ قد أَفْسَداحتى يُفِيدَك من بنيهِ رَهِينةًنَعْشٌ ويَرْهَنك السِّماكُ الفَرْقداوفي هذا البيتِ شاهِدٌ على جَمْعِ رَهْنٍ على رُهُنٍ .
( وارْتَهَنَ منه : أَخَذَهُ ) رَهْناً .
( و ) قالَ ابنُ الأعْرابيِّ : ( رَهَنْتُه لِسانِي ، ولا يقالُ أَرْهَنْتُه ) ؛ وأَمَّا الثَّوْبَ فرَهَنْتُه وأَرْهَنْتُه مَعْروفتانِ .
( وكلُّ ما احْتُبِسَ به شيءٌ فرَهِينُه ومُرْتَهَنُه ) ؛ كما أنَّ الإِنسانَ رَهِينُ عَمَلِه ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿كلُّ امْرىءٍ بما كَسَبَ رَهِينٌ﴾ ، أَي يُحْبَسُ بعَمَلِه .
( والمُرَاهَنَةُ والرِّهانُ : المُخاطَرَةُ ) ، وقد سَبَقَ أنَّ الرُّهُنَ في الرَّهْن أَكْثَر ، والرِّهان في الخيْلِ أَكْثَر .
( و ) المُراهَنَةُ والرِّهانُ : ( المُسابقَةُ على الخَيْلِ ) وغَيْر ذلِكَ ؛ ومنه قوْلُهم : جاءَا فَرَسَيْ رِهانٍ ، أَي مُتَساوِيَيْن ؛ وهو مجازٌ .
( و ) مِن المجازِ : ( رَهَنَ ) بالمكانِ : ( ثَبَتَ ) وأَقامَ ؛ كما في الأساسِ .

( و ) في الصِّحاحِ : رَهَنَ الشيءُ رَهْناً : ( دامَ ) فثَبَتَ .
( و ) رَهَنَ الطَّعامَ لضَيْفِه : ( أَدَامَ ، كأَرْهَنَ ) ، والأَخيرَةُ أَعْلى ، وكذا أَرْهَى .
وفي الصِّحاحِ والتَّهْذيبِ : أَرْهَنْتُ لهم الطَّعامَ والشَّرابَ : أَدَمْته لهم ؛ ومِثْلُه في الأَساسِ .
( والرَّاهِنُ : المُعَدُّ ) . يقالُ : هذا راهِنٌ لك : أَي مُعَدُّ ؛ وفي الصِّحاحِ : أَي ثابِتٌ .
( و ) الَّراهِنُ : ( المَهْزولُ ) المُعْيي مِن النَّاسِ والإِبِلِ وجَميعِ الدَّوابِّ ، ( وقد رَهَنَ ، كَمَنَعَ ) يَرْهَنُ ( رُهُوناً ) ، بالضَّمِّ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ :
إما تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْهَزْلاً وما مَجْدُ الرِّجالِ في السِّمَنْوقالَ ابنُ شُمَيْلٍ : الرَّاهِنُ : الأَعْجَفُ مِن ركوبٍ أَو مَرَضٍ أَو حَدَثٍ ؛ يقالُ : رَكِبَ حتى رَهَنَ .
( و ) الَّراهِنَةُ ، ( بهاءٍ : السُّرَّةُ وما حَوْلَها من الفَرَسِ ) ؛ نَقَلَه الأزْهرِيُّ .
( والرَّاهُونُ : جَبَلٌ بالهِنْدِ ) من سرنديب ، وهو الذي ( هَبَطَ عليه آدَمُ ، عليه السَّلامُ ) ، يُرَى من بُعْدٍ ، وعليه آثارُ أَقْدامِهِ الشَّريفَةِ ، وهو صَعْبُ الطّلُوعِ ، وبه الياقوتُ الجَيِّدُ ، ذَكَرَه ابنُ بَطوطَةَ في رحْلَتِه .
( ورَهْنانُ : ع .
( و ) رُهْنانُ ، ( بالضَّمِّ ) : مَوْضِعٌ ( آخَرُ .
( ورُهْنَةُ ، بالضَّمِّ : ة بكِرْمانَ .
( و ) الرَّهِينُ ، ( كأَميرٍ : لَقَبُ الحارِثِ بنِ عَلْقَمَةَ ) بنِ كلدَةَ بنِ عبْدِ مَنَاف

بنِ عبْدِ الدَّارِي بنِ قصيَ ، وإنَّما لُقِّبَ به لأنَّه كان رَهِينَةَ قُرَيْشٍ عنْدَ أَبي يكْسومٍ الحَبَشِيّ ، ووَلَده النَّضْر بن الحارِثِ مِن مسْلِمَةِ الفتْحِ ، وأَخُوه النَّضْرُ بنُ الحارِثِ قَتَلَه عليٌّ ، رضِيَ اللهاِ تعالى عنه ، بالصَّفْراء بَعْد رجُوعِهم مِن بدرٍ بأَمْرٍ من النَّبيِّ ، صلى الله عليه وسلم وبنْتُهُ قُتَيْلَةُ رَثَتْ أَبَاها بالأَبْياتِ القافِيَةِ وليسَ فيها ما يدلُّ على إسْلامِها ؛ ومِن ولدِ النَّضْر محمدُ بنُ الرُّويْفِع بنِ النَّضْرِ عن عبدِ اللهاِ بنِ الزُّبَيْرِ ، وعنه ابنُ عُيَيْنَةَ .
( و ) قوْلُ المصنِّفِ : ( النَّضْرُ بنُ الرَّهينِ مِن تابِعي التَّابِعِينَ ) ، محلُّ نَظَرٍ ، فإنَّ النَّضْرَ هذا قُتِلَ يَوْم بدْرٍ كافِراً باتِّفاقِ أَهْل المَغازِي ، فمَنْ كانَ كذا فكيفَ يكونُ مِن أَتْباعِ التابِعِينَ ؛ وأَخْرَجَه ابنُ منْدَه وأَبو نعيمٍ وأَبو إسحْق في الصَّحابَةِ ، وهو وهمٌ أَيْضاً ، والصَّوابُ أنَّ الصحْبَةَ للنَّضْرِ بنِ النَّضْر في قوْلِ بعضٍ وليسَ بمعْرُوفٍ .
( وأَرْهَنَهُ : أَضْعَفَهُ ) وأَعْجَفَهُ ؛ ( و ) أَيْضاً : ( أَسْلَفَهُ ) . يقالُ : أَرْهَنْتُ في السِّلْعَةِ : أَي أَسْلَفْتَ ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ عن ابنِ السِّكِّيت .
( و ) قالَ أَبو زيْدٍ : أَرْهَنَ ( في السِّلْعَةِ : غالَى بها ) وبَذَلَ فيها مالَهُ حتى أَدْرَكَها ؛ قالَ : وهو مِن الغَلاءِ خاصَّةً ، وأَنْشَدَ لشداد :
يَطْوي ابنُ سَلْمَى بها مِن راكبٍ بُعُداً عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانير

ُكما في الصِّحاحِ .
وقالَ الرَّاغبُ : وحَقِيقتُه أنْ تَرْفَعَ سلْعَةً مقدّمَةً لثَمَنِه فتَجْعَلَها رَهِينَةً لإِتْمامِ ثَمَنِها .
وأَنْشَدَ الأزْهِرِيُّ هذا البيتَ شاهِداً على قوْلِه أَرْهَنَ في كذا وكذا إرْهاناً أَسْلَفَ فيه .
( و ) أَرْهَنَ ( الطَّعامَ لهم : أَدَامَهُ ) ، وهو مجازٌ ؛ وكذلِكَ الشَّرابَ والمَالَ ، وقد تقدَّمَ .
( و ) مِن المجازِ : أَرْهَنَ ( المَيِّتَ القَبْرَ ) : أَي ( ضَمَّنَه إيَّاهُ ) وألْزَمَه .
( و ) أَرْهَنَ ( فلاناً ثَوْباً : دَفَعَهُ إليه ليَرْهَنَه .
( و ) أَرْهَنَ ( وَلَدَهُ به ) إرْهاناً : ( أَخْطَرَهُم به خَطَراً ) ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ والأَزْهرِيُّ .
ويقالُ : أَرْهَنُوا بينهم خَطَراً : إذا بَدَلُوا منه ما يَرْضَى به القوْمُ بالغاً ما بَلَغَ ، فيكونُ لهم سَبَقاً .
( وهو رِهْنُ مالٍ ، بالكسْرِ ) : أَي ( إِزاؤُهُ ) ، أَي القَيِّم به والسَّائِس له .
( و ) الرَّهِينَةُ ، ( كسَفِينَةٍ : ع .
( و ) الرَّهِينَةُ : ( واحِدُ الرَّهائِنِ ) . وفي الحدِيثِ : ( كلُّ غُلامٍ رَهِينَةٌ بعَقِيقَتِه ) .
قالَ ابنُ الأثيرِ : الرَّهِينَةُ : الرَّهْنُ ، والهاءُ للمُبالَغَةِ كالشَّتِيمةِ والشَّتْمِ ، ثم اسْتُعْمِلا في معْنَى المَرْهونِ ، فيُقالُ : هو رَهْنٌ بكذا ورَهِينَةٌ بكذا ، والمعْنَى أنَّ العَقِيقَةَ لازِمَةٌ له لا بدَّ منها ، فشبَّهَه في لُزُومِها له وعَدَمِ انْفكَاكِه عنها بالرَّهْن في يدِ المُرْتَهِن .
وقالَ الخطابيُّ ، رحِمه الّلهُ تعالى : تكلَّم الناسُ في هذا وأَجْودُ ما قِيلَ فيه ما ذَهَبَ إليه أَحْمدُ بنُ حنْبَلٍ ، رَحِمه الله تعالى ، قالَ : هذا في الشَّفاعَةِ ، يُريدُ أنَّه إذا لم يُعَقَّ عنه فماتَ طِفلاً لم يَشْفَعْ في والِدَيْه ؛ وقيلَ : معْناهُ أنَّه مَرْهونٌ بأَذى شَعَرِه ، واسْتدلُّوا بقوْلِه : فأَمِيطُوا عنه الأَذَى ، وهو ما عَلِقَ به مِن دمِ الرَّحمِ .

( و ) قالَ الأزْهرِيُّ : رأَيْتُ بخطِّ أَبي بكْرٍ الأيادِيِّ : ( جارِيَةٌ أُرْهُونٌ ، بالضَّمِّ ) : أَي ( حائِضٌ ) ، قالَ : و ولم أَرَه لغيرِهِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
رَهَنَه عنه رَهْناً : جَعَلَه رَهْناً بدلاً منه ؛ قالَ :
ارْهَنْ بَنِيك عنهمُ أَرْهَنْ بَني أَرادَ : أَرْهَنُ أَنا بَنيَّ كما فَعَلْتَ أَنت .
وزَعَمَ ابنُ جنيّ ، رَحِمه اللهاُ تعالى ، أنَّ هذا الشِّعْرَ جاهِلِيٌّ .
واسْتَرْهَنَه فرَهَنَه .
وتَراهَنا : تَواضَعا الرُّهُون .
وأَنَالك رَهْنٌ بكذا ورَهِينَةٌ به : أَي ضامِنٌ له .
ورِجْلُه رَهِينَةٌ : أي مُقَيَّدَةٌ .
وهو رَهْنٌ بكذا ورَهِينَةً به ورَهِينٌ ومُرْتَهَنٌ : مأْخُوذٌ به .
والإِنْسانُ رَهْنُ عَمَلِه .
والخَلْقُ رَهائِنُ المَوْتِ .
وهو رَهن يد المَنِيّة : إذا اسْتَمَاتَ .
ونعْمَةُ الّلهِ راهِنَةٌ : أَي دائِمَةٌ .
وقالَ ابنُ عرفَةَ : الرَّاهِن : الشيءُ المَلْزُوم ، يقالُ : هذا رَاهِنٌ لك : أَي دائِمٌ مَحْبُوسٌ عليك .
ونَفْسٌ رَهِينَةٌ : أَي مَحْبوسَةٌ بكَسَبِها .
ويدِي لك رَهْنٌ : يُريدُونَ به الكَفالَةَ .
والأُمورُ مَرْهونَةٌ بِأَوْقاتِها : أَي مَكْفولَةٌ .
وأَرْهَنَه للمَوْتِ : أَسْلَمَهُ ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
وإنَّه لرَهِينُ قبْرٍ .
وطعامٌ راهِنٌ : مُقِيمٌ ؛ قالَ الشَّاعِرُ :
الخُبْزُ واللّحْمُ لهم راهِنٌ وقَهْوَةٌ راوُوقُها ساكِبُ

وقالَ أَبو عَمْرٍ و : أَي دائِمٌ .
وخَمْرٌ و راهِنَةٌ : دائِمَةٌ لا تَنْقَطِع ؛ قالَ الأعْشى :
لا يَسْتَفِيقُونَ منها وهْي راهِنَةٌ إلاَّ بهاتِ وإِن عَلُّوا وإن نَهِلُواوسَمَّوْا رُهَيْناً ، كزُبَيْرٍ .
وأُمُّ الرَّهِينِ ، كأَميرٍ : امْرأَةٌ ؛ قالَ أَبو ذُؤَيْبٍ :
عَرَفْتُ الدِّيارَ لأُمِّ الرَّهِينِ بَيْنَ الظُّباءِ فَوادِي عُشَرْوالحالَةُ الرَّاهِنَةُ : أَي الثابتَةُ المَوْجودَةُ الباقِيَةُ الآنَ ؛ نَقَلَه السّمين .
ومنية رَهِينَة ؛ كسَفِينَة : قَرْيةٌ بمِصْرَ مِن أَعْمالِ الجيزَةِ .

##### Türkçe

: ( **الرَّهْنُ** ) : bilinen (meşhur)dur; **الصِّحاحِ**’ta olduğu gibi.
**المحْكَم**’de: ( **ما وُضِعَ عِندَكَ ليَنْوبَ مَنابَ ما أُخِذَ منكَ** ) .
**الحَرَّاليُّ** dedi ki: **الرَّهْنُ**: bir yönden bir şeyle, ona denk olanla sağlamlaştırma (tevsik)tir.
Başkası dedi ki: o, lügatte: sabitlik ve yerleşikliktir; şer‘an: lâzım olan yahut lüzuma dönen bir borca karşı, mâlî bir ayn’ı bir vesika kılmaktır.
**الرَّاغبُ** dedi ki: **الرَّهْنُ** borç için vesika olarak konulan şeydir; **الرّهان** da onun gibidir; ancak **الخطارِ**’da konulana mahsustur; ikisinin aslı bir masdardır; dedi ki: **الرَّهْنُ**’dan haps tasavvur olunduğu için, bu (lafız) her ne şey olursa olsun hapsedilene ödünç alınmıştır; **السَّمين**’in **عمْدَةِ الحفَّاظ**’ında da bunun gibidir.
( **ج رِهانٌ** ) kesre ile, **سَهْمٍ** ve **سِهَامٍ** ve **حَبْلٍ** ve **حِبَال** misli; ( **ورُهُونٌ** ) **فَرْخٍ** ve **فِرَاخٍ** ve **فُرُوخٍ** misli.

( Ve ) **أَبو عَمْرِو بنُ العَلاءِ** dedi ki: ( **رُهُنٌ بضمَّتينِ** ) .
**الأَخْفَشُ** dedi ki: o çirkindir; çünkü **فَعْل**’ı **فُعُل** üzerine ancak az, şâz olarak cem‘ eder; dedi ki: onların **سَقْفٌ** ve **سُقُفٌ** dediklerini zikretti; dedi ki: **رُهُنٌ** **الرّهانِ**’ın cemi de olabilir; sanki **رَهْن**’i **رِهانٍ** üzerine cem‘ eder, sonra **رِهان**’ı **رُهُن** üzerine cem‘ eder; **فِرَاشٍ** ve **فُرُش** misli; **الصِّحاحِ**’ta böyle.
**نافعٌ** ve **عاصِمٌ** ve **أَبو جعْفرٍ** ve **شيبةُ** okudu: ﴿**فرِهانٌ مَقْبوضَةٌ**﴾ ; ve **أَبو عَمْرٍ** ve **ابنُ كثيرٍ** okudu: ﴿**فرُهُنٌ مَقْبوضَةٌ**﴾ ; ve **أَبو عَمْرٍ** derdi ki: **الرِّهانُ** atlarda (olur); **قَعْنَب** dedi ki:
بانَتْ سُعادُ وأَمْسى دُونها عَدَنُ
وغَلِّقَتْ عندَها من قَبْلِكَ الرُّهُنُ
**الفرَّاءُ** dedi ki: kim ﴿**فرُهُن**﴾ okursa, o **رِهانٍ**’ın cem‘idir; **ثُمُرٍ** ve **ثِمَارٍ** misli.
**المُحْكَم**’de: **رُهُنٌ** **رِهانٍ**’ın cemi değildir; çünkü **رِهاناً** bir cem‘dir; her cem‘ cem‘ edilmez; ancak, ondan başkasını ihtimal etmediği halde, sonra onun üzerine nass getirilirse (olur); **أَكْلُبٍ** ve **أَكالِبٍ** ve **أَيْدٍ** ve **أَيادٍ** ve **أَسْقِيةٍ** ve **أَساقٍ** gibi.
( Ve ) **ابنُ جنيّ** onun cem‘inde ( **رَهِينٌ** )’i, **عَبْدٍ** ve **عَبِيدٍ** gibi, nakletti.
( **رَهَنَه** ) şeyi.
( Ve ) **رَهَنَ** ( **عنْدَهُ الشَّيءَ ، كمَنَعَه** ) **رَهْناً**; ve **ثَعْلَب** **فصِيحِه**’inde bununla yetindi; ( **وأَرْهَنَه** ) şeyi bir lügattir; **هَمَّامُ بنُ مرَّةَ** dedi ki—ve o, **الصِّحاحِ**’ta **عبْدِ اللهاِ بنِ هَمَّام السَّلُوي**’e aittir:
فلمَّا خَشِيتُ أَظافِيرَهُمْ
نَجَوْتُ وأَرْهَنْتُهم مالِكا
Bazıları inkâr etti: **وأَرْهَنْتُهم**; ve bu beyit şöyle rivayet edildi: **وأَرْهَنُهُم مالِكا**.
**الصِّحاحِ**’ta: **ثَعْلَب** dedi ki: râvilerin hepsi **أَرْهَنْتُهُم** üzerinedir; **رَهَنْتُه** ve **أَرْهَنْتُه** câiz olmak üzere; ancak **الأَصْمعيّ** müstesna; çünkü onu şöyle rivayet etti:

**وأَرْهَنُهُم مالِكا**; (bunun) geçmiş bir fiile, gelecek bir fiil ile atıf olması üzere; ve onu onların şu sözüne benzetti: **قمْتُ وأَصُكُّ وجْهَه**; ve bu güzel bir mezheptir; çünkü **الواوَ** hâl vâvıdır; böylece **أَصُكّ** birinci fiilin hâli kılınır; “yüzünü vurarak kalktım” mânâsı üzere; yani onu onların yanında mukim bıraktım; rehin yolundan değildir; çünkü “**أَرْهَنْتُ الشيءَ**” denmez; ancak “**رَهَنْتُه**” denir; h. ( **جَعَلَهُ رَهْناً** ); **ابنُ بَرِّي** dedi ki: **رَهَنْتُه الشيءَ**’in şahidi, **أُحَيْحة بنِ الجُلاَّح**’ın beytidir:
يُراهِنُني فيَرْهَنُني بنيهِ
وأَرْهَنُه بَنِيَّ بما أَقُولُ
Ve ondan **الأَعْشى**’nın sözü:
آلَيْتُ لا أُعْطِيه من أَبْنائِنا
رُهُناً فيُفْسِدُهم كمنْ قد أَفْسَدَ
حتى يُفِيدَك من بنيهِ رَهِينةً
نَعْشٌ ويَرْهَنك السِّماكُ الفَرْقدا
Ve bu beyitte, **رَهْنٍ**’in **رُهُنٍ** üzerine cem‘ine delil vardır.
( **وارْتَهَنَ منه : أَخَذَهُ** ) **رَهْناً**.
( Ve ) **ابنُ الأعْرابيِّ** dedi ki: ( **رَهَنْتُه لِسانِي ، ولا يقالُ أَرْهَنْتُه** ); ama elbise gelince, **رَهَنْتُه** ve **أَرْهَنْتُه** ikisi de bilinen (kullanılan)dır.
( Ve her ne ile bir şey hapsedilirse, onun **رَهِينُه**’u ve **مُرْتَهَنُه**’udur ); nitekim insan, amelinin **رَهِينُ**’idir; ve ondan, yüce Allah’ın sözü: ﴿**كلُّ امْرىءٍ بما كَسَبَ رَهِينٌ**﴾ ; yani ameliyle hapsedilir.
( **والمُرَاهَنَةُ والرِّهانُ : المُخاطَرَةُ** ); ve daha önce geçti ki, **الرُّهُنَ** rehin hakkında daha çoktur; **الرِّهان** atlarda daha çoktur.
( Ve ) **المُراهَنَةُ والرِّهانُ**: ( **المُسابقَةُ على الخَيْلِ** ) ve bunun dışı; ve ondan onların sözü: “iki **فَرَسَيْ رِهانٍ** geldiler”; yani iki eşit (at); ve o mecazdır.
( Ve ) mecazdandır: ( **رَهَنَ** ) mekânda: ( **ثَبَتَ** ) ve ikamet etti; **الأساسِ**’ta olduğu gibi.

( Ve ) **الصِّحاحِ**’ta: **رَهَنَ** şey **رَهْناً**: ( **دامَ** ) sonra sabit oldu.
( Ve ) **رَهَنَ** yemeği misafiri için: ( **أَدَامَ ، كأَرْهَنَ** ); ve sonuncusu daha üstündür; ve yine **أَرْهَى**.
**الصِّحاحِ** ve **التَّهْذيبِ**’de: **أَرْهَنْتُ** onlara yemeği ve içeceği: onlara devam ettirdim; **الأَساسِ**’ta da bunun gibidir.
( **والرَّاهِنُ : المُعَدُّ** ). Denir ki: “bu senin için **راهِنٌ**”: yani hazırlanmış; **الصِّحاحِ**’ta: yani sabit.
( Ve ) **الَّراهِنُ**: ( **المَهْزولُ** ) insanlardan, develerden ve bütün binek hayvanlarından bitkin zayıf; (ve **رَهَنَ ، كَمَنَعَ** ) **يَرْهَنُ** ( **رُهُوناً** ) damme ile; ve **الجَوْهرِيُّ** inşâd etti:
إما تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ
هَزْلاً وما مَجْدُ الرِّجالِ في السِّمَنْ
**ابنُ شُمَيْلٍ** dedi ki: **الرَّاهِنُ**: binişten yahut hastalıktan yahut bir hâlden dolayı aşırı zayıf; denir ki: bindi de nihayet **رَهَنَ** oldu.
( Ve ) **الَّراهِنَةُ** (tâ ile): ( **السُّرَّةُ وما حَوْلَها من الفَرَسِ** ); **الأزْهرِيُّ** onu nakletti.
( **والرَّاهُونُ : جَبَلٌ بالهِنْدِ** ) **سرنديب**’den; ve o, ( **هَبَطَ عليه آدَمُ ، عليه السَّلامُ** ) olan (dağ)dır; uzaktan görülür; üzerinde onun şerefli ayak izlerinin eserleri vardır; tırmanışı zordur; onda iyi yakut vardır; **ابنُ بَطوطَةَ** onu **رحْلَتِه**’inde zikretti.
( **ورَهْنانُ : ع .**
( Ve ) **رُهْنانُ** (damme ile): bir ( **مَوْضِعٌ** ) ( **آخَرُ .**
( **ورُهْنَةُ** , damme ile: **ة بكِرْمانَ** .
( Ve ) **الرَّهِينُ** ( **كأَميرٍ** : **لَقَبُ الحارِثِ بنِ عَلْقَمَةَ** ) **بنِ كلدَةَ بنِ عبْدِ مَنَاف**

بنِ **عبْدِ الدَّارِي** بنِ **قصيَ**; ve ancak bununla lakaplandırıldı, çünkü o, **قُرَيْشٍ**’in **أَبي يكْسومٍ الحَبَشِيّ** yanında rehin(es)i idi; ve onun çocuğu **النَّضْر بن الحارِثِ** **مسْلِمَةِ الفتْحِ**’tandır; ve onun kardeşi **النَّضْرُ بنُ الحارِثِ**’i **عليٌّ**—Allah Teâlâ ondan razı olsun—**الصَّفْراء**’da, onların **بدرٍ**’den dönüşlerinden sonra, Peygamber’den—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—bir emirle öldürdü; ve onun kızı **قُتَيْلَةُ** babasını kafiyeli beyitlerle mersiye etti ve onda onun İslâmına delâlet eden bir şey yoktur; ve **النَّضْر**’ün evlâdından **محمدُ بنُ الرُّويْفِع بنِ النَّضْرِ** vardır, **عبدِ اللهاِ بنِ الزُّبَيْرِ**’den (rivayet eder), ondan da **ابنُ عُيَيْنَةَ** (rivayet eder).

( و ) musannifin sözü: ( **النَّضْرُ بنُ الرَّهينِ مِن تابِعي التَّابِعِينَ** ), nazar mahallidir; zira bu **النَّضْر** **بدْرٍ** günü kâfir olarak öldürüldü, **أَهْل المَغازِي**’nin ittifakıyla; böyle olan kimse nasıl **أَتْباعِ التابِعِينَ**’den olur; ve onu **ابنُ منْدَه** ve **أَبو نعيمٍ** ve **أَبو إسحْق** sahâbe içinde çıkardı; bu da bir vehimdir; ve doğru olan, bazıların sözüne göre sohbetin **النَّضْرِ بنِ النَّضْر** için olduğudur; fakat ma‘ruf değildir.

( **وأَرْهَنَهُ : أَضْعَفَهُ** ) ve onu zayıflattı; ( و ) ayrıca: ( **أَسْلَفَهُ** ). Denir ki: **أَرْهَنْتُ في السِّلْعَةِ**: yani peşin verdin; onu **الجَوْهرِيُّ** **ابنِ السِّكِّيت**’ten nakletti.

( و ) **أَبو زيْدٍ** dedi: **أَرْهَنَ** ( **في السِّلْعَةِ : غالَى بها** ) ve onda malını harcadı, ta ki ona erişti; dedi ki: bu, özellikle pahalılıktandır; ve **شداد**’dan inşad etti:
يَطْوي ابنُ سَلْمَى بها مِن راكبٍ بُعُداً عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانير

**الصِّحاحِ**’ta olduğu gibi.

**الرَّاغبُ** dedi: ve onun hakikati, bir malı, bedelinin peşinatı olarak yükseltmendir; sonra onu, bedelinin tamamlanması için rehin kılmandır.

**الأزْهِرِيُّ** bu beyti, onun “**أَرْهَنَ في كذا وكذا إرْهاناً**: onda peşin verdi” sözüne şahit olarak inşad etti.

( و ) **أَرْهَنَ** ( **الطَّعامَ لهم : أَدَامَهُ** ), bu mecazdır; aynı şekilde içecek ve mal (için de); ve geçmişti.

( و ) mecazdandır: **أَرْهَنَ** ( **المَيِّتَ القَبْرَ** ): yani ( **ضَمَّنَه إيَّاهُ** ) ve onu ona ilzam etti.

( و ) **أَرْهَنَ** ( **فلاناً ثَوْباً** : onu, onu rehin etsin diye ona verdi.

( و ) **أَرْهَنَ** ( **وَلَدَهُ به** ) **إرْهاناً**: ( **أَخْطَرَهُم به خَطَراً** ); onu **الجَوْهرِيُّ** ve **الأَزْهرِيُّ** nakletti.

Ve denir ki: **أَرْهَنُوا بينهم خَطَراً**: eğer ondan, kavmin razı olacağı şeyi—ne kadar olursa olsun—bedel olarak verdilerse; böylece onlar için bir sebk olur.

( **وهو رِهْنُ مالٍ ، بالكسْرِ** ): yani ( **إِزاؤُهُ** ), yani onunla kaim olan ve onu idare eden.

( و ) **الرَّهِينَةُ** ( **كسَفِينَةٍ** ): çoğul.

( و ) **الرَّهِينَةُ**: ( **واحِدُ الرَّهائِنِ** ). Ve hadiste: ( **كلُّ غُلامٍ رَهِينَةٌ بعَقِيقَتِه** ).

**ابنُ الأثيرِ** dedi: **الرَّهِينَةُ**: **الرَّهْنُ**’dür; ve **الهاءُ** mübalağa içindir; **الشَّتِيمةِ** ve **الشَّتْمِ** gibi; sonra ikisi de merhun manasında kullanıldı; denir ki: o, şununla **رَهْنٌ** ve şununla **رَهِينَةٌ**’dir; ve mana, **العَقِيقَةَ**’nın ona lâzım olduğudur, onsuz olmaz; böylece onu, ona lüzumu ve ondan ayrılmaması bakımından, **المُرْتَهِن**’in elindeki rehin’e benzetti.

**الخطابيُّ**—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—dedi: insanlar bunun hakkında konuştu; onda söylenenin en iyisi, **أَحْمدُ بنُ حنْبَلٍ**’in—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—gittiği şeydir; dedi ki: bu, şefaat hakkındadır; yani, eğer onun için akîka yapılmazsa ve çocuk olarak ölürse, anne-babası için şefaat etmez; ve denildi ki: manası, saçının eziyetiyle rehin olduğudur; ve onun sözüyle istidlal ettiler: **فأَمِيطُوا عنه الأَذَى**; o, rahim kanından ona yapışan şeydir.

( و ) **الأزْهرِيُّ** dedi: **أَبي بكْرٍ الأيادِيِّ**’nin hattıyla gördüm: ( **جارِيَةٌ أُرْهُونٌ ، بالضَّمِّ** ): yani ( **حائِضٌ** ); dedi ki: ve onu başkasında görmedim.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

**رَهَنَه عنه رَهْناً**: onu, onun yerine rehin kıldı; dedi ki:
ارْهَنْ بَنِيك عنهمُ أَرْهَنْ بَني
Murad etti: ben, senin yaptığın gibi, ben de oğullarımı rehin ederim.

**ابنُ جنيّ**—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—bu şiirin cahilî olduğunu iddia etti.

**واسْتَرْهَنَه**; sonra o, rehin etti.

**وتَراهَنا**: rehinleri karşılıklı verdiler.

**وأَنَالك رَهْنٌ بكذا ورَهِينَةٌ به**: yani ona zâmin.

**ورِجْلُه رَهِينَةٌ**: yani bağlanmış.

Ve o, şununla **رَهْنٌ** ve onunla **رَهِينَةً** ve **رَهِينٌ** ve **مُرْتَهَنٌ**’dir: onunla alınmış.

Ve insan, amelinin rehni(dir).

Ve خلق, ölümün rehineleridir.

Ve o, ölümün elinin rehni(dir): eğer ölümü istercesine kendini atarsa.

Allah’ın nimeti **راهِنَةٌ**’dir: yani daimî.

**ابنُ عرفَةَ** dedi: **الرَّاهِن**: ilzam olunan şeydir; denir ki: bu, senin için **رَاهِنٌ**’dir: yani daimî, senin üzerinde hapsedilmiş.

**ونَفْسٌ رَهِينَةٌ**: yani kazancıyla hapsedilmiş.

**ويدِي لك رَهْنٌ**: bununla kefaleti murad ederler.

**والأُمورُ مَرْهونَةٌ بِأَوْقاتِها**: yani kefil olunmuş.

**وأَرْهَنَه للمَوْتِ**: onu teslim etti; **ابنِ الأعْرابيِّ**’den.

Ve muhakkak o, bir kabrin **رَهِينُ**’idir.

**وطعامٌ راهِنٌ**: mukim; şair dedi ki:
الخُبْزُ واللّحْمُ لهم راهِنٌ وقَهْوَةٌ راوُوقُها ساكِبُ

**أَبو عَمْرٍ** dedi: yani daimî.

Ve şarap **راهِنَةٌ**’dir: daimî, kesilmez; **الأعْشى** dedi ki:
لا يَسْتَفِيقُونَ منها وهْي راهِنَةٌ إلاَّ بهاتِ وإِن عَلُّوا وإن نَهِلُوا

Ve **رُهَيْناً** diye isimlendirdiler; **زُبَيْرٍ** gibi.

**وأُمُّ الرَّهِينِ** ( **كأَميرٍ** ): bir kadın; **أَبو ذُؤَيْبٍ** dedi ki:
عَرَفْتُ الدِّيارَ لأُمِّ الرَّهِينِ بَيْنَ الظُّباءِ فَوادِي عُشَرْ

**والحالَةُ الرَّاهِنَةُ**: yani şimdi sabit, mevcut, bâkî olan; onu **السّمين** nakletti.

Ve **منية رَهِينَة** ( **كسَفِينَة** ): Mısır’da, **الجيزَةِ** a‘mâlinden bir köy.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَهَنَ
1 رَهَنَ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) aor. رَهَنَ , (Msb,) inf. n. رَهْنٌ, (S, TA,) or رُهُونٌ, (Msb,) It (a thing, S, Msb, TA) continued, subsisted, lasted, endured, remained, or remained fixed or stationary; it was, or became, permanent, constant, firm, steady, stead fast, stable, fixed, fast, settled, or established. (S, Mgh, Msb, K, TA.) This is the primary signification. (Mgh, TA. *) ― -b2- Hence, (Mgh,) رَهَنَ بِالمَكَانِ (tropical:) He remained, stayed, dwelt, or abode, in the place. (A, Mgh, TA.) ― -b3- And رَهَنَ, (JK, S, K,) aor. رَهَنَ , (K, TA,) or رَهُنَ , (JK, [but this I think to be a mis take,]) inf. n. رُهُونٌ, (K,) said of a man, and of a camel, (JK, S, * TA,) and of any beast (TA,) He was, or became, lean, or emaciated; (JK, S, K, TA;) and fatigued, tired, weary, or jaded. (JK, TA.) You say, رَكِبَ حَتَّى رَهَنَ He rode until he became lean, or emaciated. (ISh, TA. [See رَاهِنٌ.]) -A2- As trans., see 4, first signification. ― -b2- [Hence,] as a law term, رَهْنٌ signifies The putting, or placing, an article of real property [to remain] as a pledge, or security, or making it to be such, for a debt that is obligatory or that will become obligatory. (TA.) You say, رَهَنَهُ الشَّىْءَ, and رَهَنَهُ عِنْدَهُ, (S, Mgh, Msb, K,) aor. رَهَنَ , (K,) inf. n. رَهْنٌ (Msb, TA) [and رَهِينَةٌ, q. v. voce رَهْنٌ]; and ↓ ارهنهُ الشَّىْءَ; (S, K;) all signify the same; (S;) i. e. He deposited the thing with him (Msb, K) [as a pledge] to be in lieu of that which he had taken, or received, from him: (K:) [i. e. he pledged the thing to him, or with him:] and رَهَنْتُ المَتَاعَ بِالدَّيْنِ, inf. n. رَهْنٌ, I restricted the commodity or placed it in custody, for, or by reason of, the debt; and بالدين ↓ ارهنتهُ is a dial. var. thereof, but of rare occurrence, and disallowed by those who are held in esteem: (Msb:) for, properly, they say, (Msb,) زَيْدًا الثَّوْبَ ↓ أَرْهَنْتُ signifies I gave to Zeyd the garment, or piece of cloth, in order that he should deposit it as a pledge (Msb, K *) with some one. (Msb.) 'Abd-Allah Ibn Hemmلm Es-Saloolee says, (S,) or Hemmلm Ibn-Murrah, (TA,)
مَالِكَا ↓ نَجَوْتُ وَ أَرْهَنْتُهُمْ
فَلَمَّا خَشِيتُ أَظَافِيرَهُمْ
[And when I dreaded their nails, I escaped, and gave them, or left with them, as a pledge, Mلlik]: thus, says Th, all relate the verse, except As, who says وَ أَرْهَنُهُمْ مالكا [i. e. leaving with them, as a pledge, Mلlik]: he likens this phrase to the say ing قُمْتُ وَ أَصُكُّ وَجْهَهُ; and this is a good way of explaining it; for the و is that which is a deno tative of state; the meaning being صَاكًّا وَجْهَهُ: [accord. to the former reading, in the opinion of Th,] the poet means I left Mلlik remaining with them; not as a pledge; because [when the leaving a thing as a pledge is meant, in his opinion,] one does not say, الشَّىْءَ ↓ أَرْهَنْتُ, but only رَهَنْتُهُ. (S, TA.) [See, however, 4.] You say also, رَهَنَهُ عَنْهُ, inf. n. رَهْنٌ, meaning He made him, or it, to be a pledge in lieu of him, or it: a poet, asserted by IJ to be a pagan, says,
اِرْهَنْ بَنِيكَ عَنْهُمُ أَرْهَنْ بَنِىْ
[Make thou thy sons to be pledges in lieu of them: in that case I will make my sons to be pledges: بَنِى being for بَنِىَّ]. (TA.) And رَهَنْتُهُ لِسَانِى (assumed tropical:) [I made my tongue to be as though it were a pledge to him, to be restrained, or to be used, for his sake or benefit]: in this case one should not say ↓ أَرْهَنْتُهُ; (IAar, K;) though one says thus of a garment, or piece of cloth, [&c.,] as well as رَهَنْتُهُ. (TA.)

رَاهُنْتُ فُلَانًا عَلَى كَذَا
3 رَاهُنْتُ فُلَانًا عَلَى كَذَا ذ , (S, Msb,) inf. n. مُرَاهَنَةٌ, (S,) or رِهَانٌ, (Msb,) or both, (K, and so in a copy of the S,) I laid a bet, or wager, or stake, with such a one, for such a thing, (S, Msb, K, *) mostly (TA) said in relation to horses running a race, (JK, TA, *) to be taken by him who should outstrip, or overcome. (Msb.) ― -b2- The inf. ns. also signify (tropical:) The contending [of two persons] to outstrip [in a race] upon horses, (K, TA,) and otherwise. (TA.) Hence the prov., هُمَا كَفَرَسَىْ رِهَانٍ [explained in art. فرس]. (JK.)

ارهن
4 ارهن ذ He made (a thing, Msb,) to continue, subsist, last, endure, remain, or remain fixed or stationary; to be, or become, permanent, can stant, firm, steady, steadfast, stable, fixed, fast, settled, or established; (S, * Mgh, * Msb, K; *) and so ↓ رَهَنَ; (K;) but the former is the more ap proved: (TA:) and also he found it to be so. (Msb.) You say, ارهن لَهُمُ الطَّعَامَ, (T, S, K, TA,) and الشَّرَابَ, (T, S, TA,) and المَالَ, (TA,) (tropical:) He continued, or made permanent, to them the food, (T, S, K, TA,) and the beverage, (T, S, TA,) and the property. (TA.) [And accord. to an expla nation of أُرْهِنَتْ (referring to dates), by 'Alee Ibn Hamzeh, cited in a marginal note in a copy of the S, in art. أَرْهَنَ، وهب signifies He prepared food, and continued it, or made it permanent.] ― -b2- [Hence ارهنهُ as used by some in another sense of رَهَنَهُ:] see 1, in six places. [That it is allowable to use it thus may be inferred from phrases here following.] ― -b3- You say, أَرْهَنْتُ مَالِى I staked my property. (JK.) And أَرْهَنُوا بَيْنَهُمْ خَطَرًا They gave, of their own free will, what the party approved, whatever were its amount, to be to them a stake at a race. (TA.) And أَرْهَنْتُ بِهِ وَلَدِى (S, K, *) inf. n. اـِرْهَانٌ, (S,) (assumed tropical:) I made my children to be as a stake for him, or it. (S, K. *) And ارهنهُ لِلْمَوْتِ (assumed tropical:) He resigned him to death. (IAar, TA.) And ارهن المَيِّتَ القَبْرَ (tropical:) He deposited the dead body in the grave [as a pledge to be rendered up on the day of resurrection]. (K, TA.) ― -b4- Accord. to AZ, (S, TA, in one copy of the S it is A'Obeyd,) أَرْهَنْتُ فِى السِّلْعَةِ signifies I bought the commodity for a dear, or an excessive, price; (S, K, TA;) gave largely for it until I obtained it: (TA:) accord. to ISk, I paid in advance for the commodity; syn. أَسْلَفْتُ; (S, TA;) and in the T it is said, [and in like manner in the JK,] that ارهن فِى كَذَا وَ كَذَا signifies اسلف فِيهِ: (TA:) [in the K it is said that أَرْهَنَهُ signifies أَسْلَفَهُ, as though it meant he lent him a sum of money &c.:] accord. to Er-Rلghib, the proper meaning [of اـِرْهَانٌ] is one's giving a com modity before [the full payment of] the price, and so making it to be pledged for the completion of its price. (TA.) -A2- ارهنهُ also signifies He, or it, weakened him: (K:) [like أَوْهَنَهُ:] and rendered him lean, or emaciated. (TA.) And ارهن اللّٰهُ قُوَّتَهُ God weakened him; syn. أَوْهَنَهُ. (JK.)

تراهنا
6 تراهنا ذ They two laid bets, wagers, or stakes, each with the other; syn. تَوَاضَعَا الرُّهُونَ. (TA.) And تراهن القَوْمُ The party contended together, every one of them laying a bet, wager, or stake, in order that the person outstripping should take the whole when he overcame. (Msb.)

ارتهن مِنْهُ
8 ارتهن مِنْهُ ذ He took, or received, from him a pledge. (K.) [Or] ارتهنهُ He took, or received, it as a pledge: (JK, Mgh:) or ارتهنهُ مِنْهُ he took, or received, it from him; namely, a pledge. (Msb.) ― -b2- [Accord. to Freytag, ارتهنهُ بِهِ signifies He had him, or held him, as a pledge to him for it. And اُرْتُهِنَ He, or it, was given as a pledge. But for neither of these has he mentioned any authority.]

10 اـِسْتَرْهَنَ [استرهنهُ He asked him, or desired him, to pledge a thing with him: and, to give a pledge.] You say, اِسْتَرْهَنَنِى كَذَا فَرَهَنْتُهُ عِنْدَهُ [He asked me, or desired me, to pledge such a thing, or to deposit such a thing as a pledge, and I pledged it with him, or deposited it with him as a pledge]. (Mgh.)

رَهْنٌ
رَهْنٌ ذ , originally an inf. n., (Msb,) is syn. with ↓ مَرْهُونٌ; (Mgh, Msb;) i. e. (Msb) it signifies [A pledge;] a thing deposited with a person (Msb, * K) to be in lieu of a thing that has been taken, or received, from him; (K;) or a thing that is deposited as a security for a debt: and ↓ رِهَانٌ has a similar meaning, but is specially applied to a thing that is deposited as a bet, or wager, or stake; and is likewise originally an inf. n.: (Er-Rلghib, TA:) ↓ رَهِينَةٌ, also, is syn. with رَهْنٌ [as meaning the act of giving as a pledge], like as شَتِيمَةٌ is syn. with شَتْمٌ; the ة being added to give intensiveness to the significa tion: then, like رَهْنٌ, it is used as syn. with مَرْهُونٌ [in the sense explained above, as will be seen in what follows in this paragraph]; (IAth, TA;) [i. e.] رَهِينَةٌ is an inf. n. like شَتِيمَةٌ, applied to denote the pass. part. n. [used as a subst. pro perly so termed] like رَهْنٌ, not as an epithet; (Bd in lxxiv. 41;) [or, in other words,] رَهِينَةٌ signifies anything by reason of which a thing [such as a debt or the like] is restricted, or appro priated, to oneself; as also ↓ مُرْتَهَنَةٌ: (K: [I here follow two copies of the K, in which it is said, كُلُّ مَا احْتُبِسَ بِهِ شَىْءٌ فَرَهِينَةٌ وَ مُرْتَهَنَةٌ: in the CK, and in the copy of the K followed in the TA, فَرَهِينُهُ وَ مُرْتَهَنُهُ, which perverts the meaning, though ↓ رَهِينٌ and ↓ مُرْتَهَنٌ may be used in the same sense as رَهِينَةٌ and مُزْتَهَنَةٌ, as will be seen in the course of this paragraph: and in the TA, in the place of احْتُبِسَ, is put يحبس, meaning يُحْبَسُ: there is, however, this difference between ↓ رَهِينَةٌ and ↓ مُرْتَهَنَةٌ; that the former properly signifies a thing deposited as a pledge; and the latter, a thing taken, or received, as a pledge:]) the pl. of رَهْنٌ is رِهَانٌ (S, Mgh, Msb, K) and رُهُونٌ (Mgh, Msb, K) and رُهُنٌ, (Mgh, K,) this last said to be a pl. of رَهْنٌ by Aboo-' Amr Ibn-El-' Alà, but disap proved by Akh, because a word of the measure فَعْلٌ has not a pl. of the measure فُعُلٌ except in rare and anomalous instances, though he says that it may be [as it is said to be in the Msb] pl. of رِهَانٌ, which is pl. of رَهْنٌ, (S,) and Fr says that رُهُنٌ is pl. of رِهَانٌ, but this is denied in the M, because any pl. may not be pluralized except when there is express authority for it and when the case does not admit of any other decision; (TA;) and رُهْنٌ, also, is another pl. of رَهْنٌ, (TA,) [or rather it is a contraction of رُهُنٌ;] and another pl. of رَهْنٌ [or rather a quasi-pl. n.] is ↓ رَهِينٌ, (IJ, K,) like as عَبِيدٌ is of عَبْدٌ: (TA:) the pl. of ↓ رَهِينَةٌ is رَهَائِنُ. (S, K.) غَلِقَ الرَّهْنُ بِمَا فِيهِ. [The pledge became, or has become, per manent as a possession, with what was, or is, comprised in it,] is a prov., applied to him who has fallen into a case from which he cannot hope to escape: it is said in a trad., لَا يَغْلَقُِ الرَّهْنُ, (Meyd,) [i. e. The pledge shall not remain, or let not the pledge remain, in the hand of its receiver when its depositer is able to release it; for] لا is here either negative or prohibitive: you say, غَلِقَ الرَّهْنُ, aor. يَغْلَقُ, inf. n. غُلُوقٌ [or غَلَقٌ], meaning The pledge remained in the hand of the receiver when the depositor was able to release it: (Nh, cited in a copy of the “ Jلmi' es-Sagheer: ”) the trad. means that the receiver of the pledge shall not have a right to it when the depositer has not released it within a certain time: for it was a custom in the Time of Ignorance for the receiver to keep possession of the pledge in this case; but El-Islلm abolished it. (Meyd, * Nh.) You say also, هُوَ رَهْنٌ بِكَذَا and بكذا ↓ رَهِينَةٌ He, or it, is [a person, or thing,] pledged for such a thing: (IAth, TA:) or taken [as a pledge] for such a thing; as also ↓ رَهِينٌ and ↓ مُرْتَهَنٌ. (TA.) And أَنَا رَهْنٌ بِكَذَا and ↓ رَهِينٌ and ↓ رَهِينَةٌ I am taken [as a pledge] for such a thing. (Mgh.) And [hence,] أَنَا لَكَ رَهْنٌ بِكَذَا (JK, TA) and ↓ رَهِينَةٌ (TA) I am responsible, or a surety, to thee for such a thing. (JK, TA.) And بِقَيْدِهِ ↓ رِجْلُهُ رَهِينَةٌ [His leg, or foot, is a pledge for the safe-keeping of his shackle: for if the meaning were مَرْهُونَةٌ it would be رَهِينٌ, without ة]. (TA.) And الخَلْقُ المَوْتِ ↓ رَهَائِنُ [Mankind, or all created beings, are the pledges of death]. (TA.) And هُوَ رَهْنُ يَدِ المَنِيَّةِ [He is the pledge of the hand of death, or of fate, or destiny]; said of one when he has sought, or courted, death. (TA.) And يَدِى لَكَ رَهْنٌ [My hand is a pledge to thee]; by which is meant responsibility, or suretiship. (TA.) And قَبْرٍ ↓ اـِنَّهُ لَرَهِينُ [Verily he is the pledge of a grave, which will render him up on the day of resurrection]. (TA.) It is said in the Kur lxxiv. 41, ↓ كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ, meaning [Every soul is a thing] pledged with God [for what it shall have wrought; its works being regarded as a debt, for which it will be either released or held in custody to be punished everlastingly]: رهينة being an inf. n. like شَتِيمَةٌ applied to denote the pass. part. n. [in a manner before mentioned] like رَهْنٌ; for if it were an epithet [i. e. used in the proper sense of a pass. part. n.] the word would be رَهِينٌ. (Bd.) And in lii. 21 of the same, كُلُّ ↓ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ, i. e. [Every man is] pledged (مَرْهُونٌ, Bd, Jel) with God (عِنْدَ اللّٰهِ) for what he shall have wrought; so that if he have done good, He will release him; but other wise, He will destroy [or hold in confinement and punish] him; (Bd;) or to be punished for evil, and recompensed for good. (Jel.) And it is said in a trad., بِعَقِيقَتِهِ ↓ كُلُّ غُلَامٍ رَهِينَةٌ [Every boy that is born is a pledge for his عقيقة, i. e. for the victim that is to be sacrificed for him when his head is shaven the first time; which is com monly regarded as his ransom from the fire of Hell]: i. e., the عقيقة is absolutely necessary for him; wherefore he is likened, when not released from it, to a pledge in the hand of the receiver: El-Khattلbee says that the best explanation of it is that of Ahmad Ibn-Hambal; that if the عقيقة be not sacrificed for the boy and he die an infant, he will not intercede for his parents. (TA.) ― -b2- See also what next follows.

هُوَ رِهْنُ مَالٍ
هُوَ رِهْنُ مَالٍ ذ , (JK, K, TA,) with kesr, (K,) and ↓ رَهْنُهُ, (JK,) He is a manager, tender, or superintendent, of cattle, or camels &c.; or a good pastor thereof. (K, * TA.)

رِهَانٌ
رِهَانٌ ذ , as a sing: see رَهْنٌ. ― -b2- It is also a pl. of the latter word. (S, Mgh, Msb, K.)

رَهِينٌ
رَهِينٌ ذ : see مَرْهُونٌ: and see also رَهْنٌ in six places.

رَهِينَةٌ
رَهِينَةٌ ذ , and its pl. رَهَائِنُ: see رَهْنٌ, in ten places.

رَاهِنٌ
رَاهِنٌ ذ Continuing, subsisting, lasting, enduring, remaining, or remaining fixed or stationary, permanent, constant, firm, steady, steadfast, stable, fixed, fast, settled, or established. (S, * Mgh, Msb.) You say طَعَامٌ رَاهِنٌ (S, Mgh) Food that continues, or is permanent, &c. (Mgh.) And خَمْرٌ رَاهِنَةٌ Wine of which there is a con tinual, or constant, supply; uninterrupted, or unfailing. (TA.) And نِعْمَةُ اللّٰهِ رَاهِنَةٌ, i. e. [The bounty of God is] continual, permanent, or constant. (TA.) And حَالَةٌ رَاهِنَةٌ A state, or condition, continuing; remaining to the present time. (Es-Semeen, TA.) And هٰذَا رَاهِنٌ لَكَ meaning This is continual, or permanent, to thee; beloved by thee; and also as explained below. (TA.) ― -b2- (tropical:) Remaining, staying, dwelling, or abid ing, in a place. (JK.) ― -b3- Prepared. (K.) One says, هٰذَا رَاهِنٌ لَكَ meaning as explained above, and also This is prepared for thee. (TA.) ― -b4- As an epithet applied to a man, and a camel, (JK, S, TA,) and any beast, (TA,) Lean, or emaciated; (JK, S, K, TA;) accord. to ISh, in consequence of riding, or disease, or some [other] accident: (TA:) and fatigued, tired, weary, or jaded. (JK, TA.) ― -b5- And اـِبِلٌ رَاهِنَةٌ Camels that will not, or do not, pasture upon the [plants, or tress, termed] حَمْض. (JK.)

رَاهِنَةٌ
رَاهِنَةٌ ذ The navel, with what surrounds it, (JK, Az, K,) in the outer part of the belly (JK) of the horse. (JK, Az, K.)

اـِرْهَانٌ
اـِرْهَانٌ ذ A thong, or strap, that is bound upon the middle of the نِير [or yoke] that is upon the two bulls [drawing a plough]. (JK.)

أُرْهُونٌ
أُرْهُونٌ ذ A girl, or young woman menstruating: (K:) seen by Az in the handwriting of Aboo Bekr El-Iyلdee, but not seen by him on any other authority. (TA.)

مَرْهُونٌ
مَرْهُونٌ ذ [Pledged; deposited as a pledge; or] restricted, or placed in custody, for, or by reason of, a debt; (S, * Msb;) originally مَرْهُونٌ بِالدَّيْنِ [or بِدَيْنٍ]; (Msb;) and ↓ رَهِينٌ signifies the same; (S, Msb;) and the fem. of this [or rather the subst. formed from it, for when it is used as a fem. epithet, having the sense of a pass. part. n., it is without ة, as remarked above, voce رَهْنٌ,] is رَهِينَةٌ. (S.) الأُمُورُ مَرْهُونَةٌ بِأَوْقَاتِهَا is expl. by مَكْفُولَةٌ [app. meaning Events are guaranteed, or pledged, for their times, to which they are limited by the decrees of God]. (TA.) See also رَهْنٌ.

مُرْتَهَنٌ
مُرْتَهَنٌ ذ : see رَهْنٌ, in two places.

مُرْتَهِنٌ
مُرْتَهِنٌ ذ One who takes, or receives, a رَهْن [or pledge]. (S.)

مُرْتَهَنَةٌ
مُرْتَهَنَةٌ ذ : see رَهْنٌ, in two places.

##### Türkçe

رَهَنَ
1 **رَهَنَ** **ذ** , (S, Mgh, Msb, K,) muzâri‘ı **رَهَنَ** , (Msb,) mastarı **رَهْنٌ**, (S, TA,) yahut **رُهُونٌ**, (Msb,) O (bir şey, S, Msb, TA) devam etti, varlığını sürdürdü, sürdü, dayandı, kaldı; yahut sabit veya yerinde kalır oldu; kalıcı, sürekli, sağlam, sâbit, metin, istikrarlı, sabitlenmiş, yerleşmiş veya tesis edilmiş oldu. (S, Mgh, Msb, K, TA.) Bu, aslî anlamdır. (Mgh, TA. *) ― -b2- Bundan dolayı, (Mgh,) **رَهَنَ بِالمَكَانِ** (mecazen:) O, yerde kaldı, durdu, ikamet etti veya barındı. (A, Mgh, TA.) ― -b3- Ve **رَهَنَ**, (JK, S, K,) muzâri‘ı **رَهَنَ** , (K, TA,) yahut **رَهُنَ** , (JK, [fakat bunun bir hata olduğunu düşünüyorum,]) mastarı **رُهُونٌ**, (K,) bir adam hakkında ve bir deve hakkında, (JK, S, * TA,) ve her türlü hayvan hakkında (TA,) O zayıf oldu, yahut zayıfladı; (JK, S, K, TA;) ve yoruldu, bitkin düştü, yorgun oldu, yahut takatsiz kaldı. (JK, TA.) Sen dersin ki, **رَكِبَ حَتَّى رَهَنَ** O, zayıflayıncaya kadar bindi. (ISh, TA. [Bkz. **رَاهِنٌ**.]) -A2- Müteaddî olarak: 4’e, birinci anlama bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] bir fıkıh terimi olarak, **رَهْنٌ**; bir borç için—vacip olan yahut vacip olacak olan—bir aynî malı rehin olarak [kalacak şekilde] koymak veya yerleştirmek, yahut onu böyle kılmak demektir. (TA.) Sen dersin ki, **رَهَنَهُ الشَّىْءَ**, ve **رَهَنَهُ عِنْدَهُ**, (S, Mgh, Msb, K,) muzâri‘ı **رَهَنَ** , (K,) mastarı **رَهْنٌ** (Msb, TA) [ve **رَهِينَةٌ**, bkz. **رَهْنٌ** maddesinde]; ve ↓ **ارهنهُ الشَّىْءَ**; (S, K;) hepsi aynı anlama gelir; (S;) yani: O, şeyi onun yanında (Msb, K) [rehin olarak] ona, kendisinden almış veya teslim almış olduğu şeyin yerine olmak üzere bıraktı: (K:) [yani: ona, yahut onun yanında, şeyi rehin verdi:] ve **رَهَنْتُ المَتَاعَ بِالدَّيْنِ**, mastarı **رَهْنٌ**, Ben, borç için yahut borç sebebiyle, malı kısıtladım veya muhafaza altına koydum; ve bunun lehçe varyantı olarak **بالدين ↓ ارهنتهُ** vardır; fakat nadirdir ve itibarlı sayılanlarca reddedilmiştir: (Msb:) çünkü, doğru olarak, onlar derler ki, (Msb,) **زَيْدًا الثَّوْبَ ↓ أَرْهَنْتُ** demek: Ben, Zeyd’e elbiseyi yahut kumaş parçasını verdim ki onu bir kimsenin yanında (Msb, K *) rehin olarak bıraksın. (Msb.) ‘Abd-Allah İbn Hemmâm Es-Salûlî der ki, (S,) yahut Hemmâm İbn-Murrah, (TA,)
**مَالِكَا ↓ نَجَوْتُ وَ أَرْهَنْتُهُمْ**
**فَلَمَّا خَشِيتُ أَظَافِيرَهُمْ**
[Ve onların tırnaklarından korktuğum vakit, kurtuldum ve **مَالِك**’i onlara rehin olarak verdim yahut onların yanında rehin olarak bıraktım]: böylece, Th der ki, As hariç herkes beyti böyle rivayet eder; As ise **وَ أَرْهَنُهُمْ مالكا** der [yani: **مَالِك**’i onların yanında rehin olarak bırakıyorum]: o, bu ibareyi **قُمْتُ وَ أَصُكُّ وَجْهَهُ** sözüne benzetir; ve bu, onu açıklamanın güzel bir yoludur; çünkü **و** hâl bildiren şeydir; anlam **صَاكًّا وَجْهَهُ** olmaktadır: [Th’nin görüşüne göre, önceki kıraate göre,] şairin muradı: Ben **مَالِك**’i onların yanında kalır halde bıraktım; rehin olarak değil; çünkü [onun görüşüne göre, bir şeyi rehin olarak bırakmak kastedildiğinde] **الشَّىْءَ ↓ أَرْهَنْتُ** denmez, yalnızca **رَهَنْتُهُ** denir. (S, TA.) [Bununla beraber, 4’e bak.] Sen ayrıca dersin ki, **رَهَنَهُ عَنْهُ**, mastarı **رَهْنٌ**, yani: O, onu, onun yerine rehin kıldı: IJ tarafından müşrik olduğu ileri sürülen bir şair der ki,
**اِرْهَنْ بَنِيكَ عَنْهُمُ أَرْهَنْ بَنِىْ**
[Onların yerine oğullarını rehin kıl: o takdirde ben de oğullarımı rehin kılarım: **بَنِى** burada **بَنِىَّ** yerinedir]. (TA.) Ve **رَهَنْتُهُ لِسَانِى** (farazî mecaz:) [Ben, dilimi ona karşı sanki bir rehin gibi kıldım; tutulmak yahut onun hatırı/menfaati için kullanılmak üzere]: bu durumda ↓ **أَرْهَنْتُهُ** denmemelidir; (IAar, K;) her ne kadar bir elbise yahut kumaş parçası vb. hakkında böyle denildiği gibi **رَهَنْتُهُ** da denir. (TA.)

**رَاهُنْتُ فُلَانًا عَلَى كَذَا**
3 **رَاهُنْتُ فُلَانًا عَلَى كَذَا** **ذ** , (S, Msb,) mastarı **مُرَاهَنَةٌ**, (S,) yahut **رِهَانٌ**, (Msb,) yahut ikisi birden, (K, ve S’nin bir nüshasında da böyle,) Ben, falan kimseyle şu şey üzerine bahisleştim, kumar/iddia koydum, ortaya pay sürdüm; (S, Msb, K, *) çoğunlukla (TA) yarışan atlar hakkında söylenir, (JK, TA, *) öne geçenin yahut yenenin alması için. (Msb.) ― -b2- Mastarlar ayrıca (mecazen:) iki kişinin atlar üzerinde [yarışta] öne geçmek için çekişmesi, (K, TA,) ve başka şekilde de, demektir. (TA.) Bundan dolayı darbımesel: **هُمَا كَفَرَسَىْ رِهَانٍ** [**فرس** maddesinde açıklanmıştır]. (JK.)

**ارهن**
4 **ارهن** **ذ** O (bir şeyi, Msb,) devam ettirdi, varlığını sürdürttü, sürdürdü, dayandırdı, bıraktı, yahut sabit veya yerinde kalır kıldı; kalıcı, sürekli, sağlam, sâbit, metin, istikrarlı, sabitlenmiş, yerleşmiş veya tesis edilmiş kıldı; (S, * Mgh, * Msb, K; *) ve bunun gibi ↓ **رَهَنَ**; (K;) fakat birincisi daha makbuldür: (TA:) ve ayrıca onu böyle buldu. (Msb.) Sen dersin ki, **ارهن لَهُمُ الطَّعَامَ**, (T, S, K, TA,) ve **الشَّرَابَ**, (T, S, TA,) ve **المَالَ**, (TA,) (mecazen:) O, onlara yiyeceği (T, S, K, TA) ve içeceği (T, S, TA) ve malı (TA) devam ettirdi yahut kalıcı kıldı. (TA.) [Ve S’nin bir nüshasında, **أَرْهَنَ** maddesinde, **وهب**’deki bir kenar notunda zikredilen ‘Alî İbn Hamzeh’in **أُرْهِنَتْ** (hurmalara dair) açıklamasına göre: O, yiyecek hazırladı ve onu devam ettirdi yahut kalıcı kıldı.] ― -b2- [Bundan dolayı, **رَهَنَهُ**’nun başka bir anlamında bazılarınca kullanılan **ارهنهُ**:] 1’e, altı yerde bak. [Bunu böyle kullanmanın caiz olduğu, aşağıda gelen ibarelerden çıkarılabilir.] ― -b3- Sen dersin ki, **أَرْهَنْتُ مَالِى** Ben malımı ortaya koydum (bahse sürdüm). (JK.) Ve **أَرْهَنُوا بَيْنَهُمْ خَطَرًا** Onlar, kendi rızalarıyla, tarafın uygun gördüğü şeyi—miktarı ne olursa olsun—yarışta kendileri için bir pay/ortaya konan şey olmak üzere verdiler. (TA.) Ve **أَرْهَنْتُ بِهِ وَلَدِى** (S, K, *) mastarı **اـِرْهَانٌ**, (S,) (farazî mecaz:) Ben, çocuklarımı onun için yahut onun uğruna bir pay/ortaya konan şey gibi kıldım. (S, K. *) Ve **ارهنهُ لِلْمَوْتِ** (farazî mecaz:) O, onu ölüme teslim etti. (IAar, TA.) Ve **ارهن المَيِّتَ القَبْرَ** (mecazen:) O, ölüyü kabre bıraktı [diriliş gününde geri verilmek üzere bir rehin gibi]. (K, TA.) ― -b4- AZ’ye göre, (S, TA, S’nin bir nüshasında A‘Obeyd’dir,) **أَرْهَنْتُ فِى السِّلْعَةِ** demek: Ben, malı pahalı yahut aşırı bir fiyatla satın aldım; (S, K, TA;) onu elde edinceye kadar ona çok verdim: (TA:) ISk’ye göre: Ben, mal için peşin ödeme yaptım; eş anlamlısı **أَسْلَفْتُ**; (S, TA;) ve T’de denilmiştir ki, [ve aynı şekilde JK’de,] **ارهن فِى كَذَا وَ كَذَا** demek **اسلف فِيهِ** demektir: (TA:) [K’de **أَرْهَنَهُ**’nun **أَسْلَفَهُ** anlamına geldiği söylenmiştir; sanki ona bir miktar para vb. ödünç verdi demek gibi:] Er-Râghib’e göre, **اـِرْهَانٌ**’ın doğru anlamı, fiyatın [tam ödenmesinin] öncesinde bir mal vermek ve böylece onu fiyatının tamamlanması için rehin kılmaktır. (TA.) -A2- **ارهنهُ** ayrıca: O, onu zayıflattı demektir: (K:) [**أَوْهَنَهُ** gibi:] ve onu zayıf yahut cılız kıldı. (TA.) Ve **ارهن اللّٰهُ قُوَّتَهُ** Allah onun kuvvetini zayıflattı; eş anlamlısı **أَوْهَنَهُ**. (JK.)

**تراهنا**
6 **تراهنا** **ذ** İkisi, birbirleriyle bahisler, kumarlar, ortaya konan paylar koydular; eş anlamlısı **تَوَاضَعَا الرُّهُونَ**. (TA.) Ve **تراهن القَوْمُ** Topluluk birlikte çekişti; onların her biri, öne geçenin yendiğinde hepsini alması için bir bahis/ortaya konan pay koydu. (Msb.)

**ارتهن مِنْهُ**
8 **ارتهن مِنْهُ** **ذ** O, ondan bir rehin aldı yahut teslim aldı. (K.) [Veya] **ارتهنهُ** O, onu rehin olarak aldı yahut teslim aldı: (JK, Mgh:) yahut **ارتهنهُ مِنْهُ** o, onu ondan aldı; yani bir rehni. (Msb.) ― -b2- [Freytag’a göre, **ارتهنهُ بِهِ** demek: O, onu, onun için kendisine rehin olarak yanında tuttu. Ve **اُرْتُهِنَ**: O, rehin olarak verildi. Fakat bu ikisi için de herhangi bir dayanak zikretmemiştir.]

10 **اـِسْتَرْهَنَ** [**استرهنهُ** O, ondan bir şeyi yanında rehin bırakmasını istedi yahut arzuladı; ve bir rehin vermesini (istedi).] Sen dersin ki, **اِسْتَرْهَنَنِى كَذَا فَرَهَنْتُهُ عِنْدَهُ** [O, benden şöyle bir şeyi rehin bırakmamı yahut rehin olarak bırakıp tevdi etmemi istedi; ben de onu onun yanında rehin bıraktım yahut rehin olarak tevdi ettim]. (Mgh.)

**رَهْنٌ**
**رَهْنٌ** **ذ** , aslında bir mastar, (Msb,) ↓ **مَرْهُونٌ** ile eş anlamlıdır; (Mgh, Msb;) yani (Msb) [bir rehin;] bir kimsenin yanında (Msb, * K) kendisinden alınmış yahut teslim alınmış bir şeyin yerine olmak üzere bırakılan şey demektir; (K;) yahut bir borç için güvence olarak bırakılan şey: ve ↓ **رِهَانٌ** benzer bir anlama sahiptir; fakat özellikle bahis, kumar yahut ortaya konan pay olarak bırakılan şeye uygulanır; ve o da aslında bir mastardır: (Er-Râghib, TA:) ↓ **رَهِينَةٌ** da, **رَهْنٌ** ile eş anlamlıdır [rehin verme fiili anlamında], tıpkı **شَتِيمَةٌ**’nin **شَتْمٌ** ile eş anlamlı olması gibi; **ة** anlamı pekiştirmek için eklenmiştir: sonra, **رَهْنٌ** gibi, **مَرْهُونٌ** ile eş anlamlı olarak kullanılır [yukarıda açıklanan anlamda; bu paragrafın devamında görüleceği üzere]; (IAth, TA;) [yani:] **رَهِينَةٌ**, **شَتِيمَةٌ** gibi bir mastardır; **رَهْنٌ** gibi, sıfat olarak değil, edilgen ism-i mef‘ûlü göstermek üzere [isim olarak, asıl anlamıyla isim denilen şekilde] kullanılır; (Bd, lxxiv. 41;) [yahut başka bir ifadeyle,] **رَهِينَةٌ**, bir şeyin [borç vb. gibi] kendine tahsis edilmesi yahut kısıtlanması sebebi olan her şey demektir; bunun gibi ↓ **مُرْتَهَنَةٌ** da: (K: [burada K’nin iki nüshasını takip ediyorum; onlarda şöyle denmiştir: **كُلُّ مَا احْتُبِسَ بِهِ شَىْءٌ فَرَهِينَةٌ وَ مُرْتَهَنَةٌ**: CK’de ve TA’da takip edilen K nüshasında ise **فَرَهِينُهُ وَ مُرْتَهَنُهُ** vardır; bu anlamı bozar; her ne kadar ↓ **رَهِينٌ** ve ↓ **مُرْتَهَنٌ**, **رَهِينَةٌ** ve **مُزْتَهَنَةٌ** ile aynı anlamda kullanılabilse de, bu paragrafın akışında görüleceği üzere: ve TA’da **احْتُبِسَ** yerine **يحبس** konmuştur; anlamı **يُحْبَسُ**: bununla beraber ↓ **رَهِينَةٌ** ile ↓ **مُرْتَهَنَةٌ** arasında şu fark vardır: birincisi doğru olarak rehin olarak bırakılan şeyi; ikincisi ise rehin olarak alınan yahut teslim alınan şeyi ifade eder:]) **رَهْنٌ**’ün çoğulu **رِهَانٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **رُهُونٌ** (Mgh, Msb, K) ve **رُهُنٌ**’dür, (Mgh, K,) bu sonuncusu, Ebû-‘Amr İbn-El-‘Alâ tarafından **رَهْنٌ**’ün çoğulu sayılmıştır; fakat Akh tarafından reddedilmiştir; çünkü **فَعْلٌ** veznindeki bir kelimenin **فُعُلٌ** vezninde çoğulu, nadir ve şâz örnekler dışında yoktur; bununla beraber o, bunun [Msb’de söylendiği üzere] **رِهَانٌ**’ın çoğulu olabileceğini söyler; **رِهَانٌ** da **رَهْنٌ**’ün çoğuludur, (S,) ve Fr der ki **رُهُنٌ**, **رِهَانٌ**’ın çoğuludur; fakat bu M’de inkâr edilmiştir; çünkü herhangi bir çoğul, ancak açık bir nakil bulunduğunda ve başka bir hükme imkân olmadığında tekrar çoğullaştırılabilir; (TA;) ve **رُهْنٌ** da **رَهْنٌ**’ün başka bir çoğuludur, (TA,) [daha doğrusu **رُهُنٌ**’ün kısaltmasıdır;] ve **رَهْنٌ**’ün başka bir çoğulu [yahut daha doğrusu çoğul-isim benzeri] ↓ **رَهِينٌ**’dir, (IJ, K,) tıpkı **عَبِيدٌ**’ün **عَبْدٌ**’ün olması gibi: (TA:) ↓ **رَهِينَةٌ**’nin çoğulu **رَهَائِنُ**’dir. (S, K.) **غَلِقَ الرَّهْنُ بِمَا فِيهِ.** [Rehin, içinde bulunanla birlikte, mülk olarak kalıcı oldu yahut kalıcı olmuştur] bir darbımeseldir; kaçmayı umamayacağı bir duruma düşen kimseye uygulanır: bir hadiste şöyle denmiştir: **لَا يَغْلَقُِ الرَّهْنُ**, (Meyd,) [yani: Rehin, onu bırakanın onu çözmeye gücü varken, alanın elinde kalıcı olarak kalmayacaktır; yahut: rehin, böyle kalmasın; çünkü] buradaki **لا** ya nefiydir ya nehiydir: sen dersin ki, **غَلِقَ الرَّهْنُ**, muzâri‘ı **يَغْلَقُ**, mastarı **غُلُوقٌ** [yahut **غَلَقٌ**], yani: Rehin, onu bırakanın onu çözmeye gücü varken, alanın elinde kaldı: (Nh, “**Jلmi' es-Sagheer**”in bir nüshasında nakledilmiştir:) hadis, rehin alanın, rehin bırakanın belirli bir süre içinde onu çözmemesi halinde, rehinde hak sahibi olmayacağını ifade eder: çünkü Câhiliye devrinde, rehin alanın bu durumda rehni mülk edinmesi âdetti; fakat İslâm bunu kaldırdı. (Meyd, * Nh.) Sen ayrıca dersin ki, **هُوَ رَهْنٌ بِكَذَا** ve **بكذا ↓ رَهِينَةٌ** O, yahut o şey, şu şey için rehin verilmiştir: (IAth, TA:) yahut şu şey için [rehin olarak] alınmıştır; bunun gibi ↓ **رَهِينٌ** ve ↓ **مُرْتَهَنٌ** da. (TA.) Ve **أَنَا رَهْنٌ بِكَذَا** ve ↓ **رَهِينٌ** ve ↓ **رَهِينَةٌ** Ben, şu şey için [rehin olarak] alınmışım. (Mgh.) Ve [bundan dolayı,] **أَنَا لَكَ رَهْنٌ بِكَذَا** (JK, TA) ve ↓ **رَهِينَةٌ** (TA) Ben, sana şu şey için mes’ulüm yahut kefilim. (JK, TA.) Ve **بِقَيْدِهِ ↓ رِجْلُهُ رَهِينَةٌ** [Onun ayağı, prangasının muhafazası için bir rehindir: çünkü anlam **مَرْهُونَةٌ** olsaydı, **ة** olmaksızın **رَهِينٌ** olurdu]. (TA.) Ve **الخَلْقُ المَوْتِ ↓ رَهَائِنُ** [Yaratılmışlar, ölümün rehinleridir]. (TA.) Ve **هُوَ رَهْنُ يَدِ المَنِيَّةِ** [O, ölümün elinin, yahut kaderin, rehnidir]; ölümü arayan yahut ölüme talip olan kimse hakkında söylenir. (TA.) Ve **يَدِى لَكَ رَهْنٌ** [Elim sana rehindir]; bununla sorumluluk yahut kefalet kastedilir. (TA.) Ve **قَبْرٍ ↓ اـِنَّهُ لَرَهِينُ** [Şüphesiz o, bir kabrin rehnidir; kabir onu diriliş gününde geri verecektir]. (TA.) Kur’ân’da lxxiv. 41’de şöyle denmiştir: ↓ **كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ**, yani: [Her nefis, bir şeydir ki] Allah katında [kazandığı şey sebebiyle] rehindir; amelleri bir borç gibi sayılmıştır; bunun için ya salıverilecek ya da ebedî azap için alıkonacaktır: **رهينة**, **شَتِيمَةٌ** gibi bir mastardır; daha önce zikredilen tarzda, **رَهْنٌ** gibi edilgen ism-i mef‘ûlü göstermek için kullanılmıştır; çünkü eğer sıfat olsaydı [yani edilgen ism-i mef‘ûlün asıl sıfat anlamında] kelime **رَهِينٌ** olurdu. (Bd.) Ve aynı kitabın lii. 21’inde şöyle denmiştir: **كُلُّ ↓ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ**, yani: [Her insan] Allah katında (عِنْدَ اللّٰهِ) yaptığı şey sebebiyle rehindir ( **مَرْهُونٌ**, Bd, Jel); öyle ki iyilik yapmışsa onu salıverir; aksi halde onu helâk eder [yahut alıkoyar ve cezalandırır]; (Bd;) yahut kötülük için cezalandırılmak ve iyilik için mükâfatlandırılmak üzere. (Jel.) Ve bir hadiste şöyle denmiştir: **بِعَقِيقَتِهِ ↓ كُلُّ غُلَامٍ رَهِينَةٌ** [Doğan her oğlan, kendi **عقيقة**’sı için bir rehindir; yani ilk defa başı tıraş edildiğinde onun için kesilecek kurban için; bu, çoğunlukla onun Cehennem ateşinden fidyesi sayılır]: yani: **عقيقة** onun için mutlaka gereklidir; bu sebeple, ondan çözülmediğinde, rehin alanın elindeki bir rehne benzetilmiştir: El-Khattâbî der ki bunun en iyi açıklaması Ahmed İbn-Hanbel’inkidir; o da şudur: eğer oğlan için **عقيقة** kesilmez ve o bebekken ölürse, anne-babası için şefaat etmez. (TA.) ― -b2- Ayrıca, hemen ardından gelen şeye de bak.

**هُوَ رِهْنُ مَالٍ**
**هُوَ رِهْنُ مَالٍ** **ذ** , (JK, K, TA,) kesre ile, (K,) ve ↓ **رَهْنُهُ**, (JK,) O, sığırın yahut develerin vb. idarecisi, bakıcısı, yahut gözeticisidir; yahut onların iyi bir çobanıdır. (K, * TA.)

**رِهَانٌ**
**رِهَانٌ** **ذ** , tekil olarak: **رَهْنٌ**’e bak. ― -b2- O, ayrıca, bu kelimenin çoğuludur. (S, Mgh, Msb, K.)

**رَهِينٌ**
**رَهِينٌ** **ذ** : **مَرْهُونٌ**’a bak: ve ayrıca **رَهْنٌ**’e, altı yerde bak.

**رَهِينَةٌ**
**رَهِينَةٌ** **ذ** , ve onun çoğulu **رَهَائِنُ**: **رَهْنٌ**’e, on yerde bak.

**رَاهِنٌ**
**رَاهِنٌ** **ذ** Devam eden, varlığını sürdüren, süren, dayanan, kalan, yahut sabit veya yerinde kalan; kalıcı, sürekli, sağlam, sâbit, metin, istikrarlı, sabitlenmiş, yerleşmiş veya tesis edilmiş. (S, * Mgh, Msb.) Sen dersin **طَعَامٌ رَاهِنٌ** (S, Mgh) Devam eden yahut kalıcı vb. yiyecek. (Mgh.) Ve **خَمْرٌ رَاهِنَةٌ** Kesintisiz yahut sürekli bir arzı bulunan; aralıksız yahut tükenmez şarap. (TA.) Ve **نِعْمَةُ اللّٰهِ رَاهِنَةٌ**, yani: [Allah’ın nimeti] sürekli, kalıcı yahut daimîdir. (TA.) Ve **حَالَةٌ رَاهِنَةٌ** Devam eden bir hâl yahut durum; şimdiki zamana kadar kalan. (Es-Semeen, TA.) Ve **هٰذَا رَاهِنٌ لَكَ** demek: Bu, sana sürekli yahut kalıcıdır; senin sevdiğindir; ve ayrıca aşağıda açıklandığı üzere. (TA.) ― -b2- (mecazen:) Bir yerde kalan, duran, ikamet eden yahut barınan. (JK.) ― -b3- Hazır. (K.) Denir ki, **هٰذَا رَاهِنٌ لَكَ**; yukarıda açıklandığı gibi ve ayrıca: Bu, senin için hazırlanmıştır. (TA.) ― -b4- Bir adama ve bir deveye, (JK, S, TA,) ve her türlü hayvana, (TA,) sıfat olarak: Zayıf yahut cılız; (JK, S, K, TA;) ISh’ye göre binme, yahut hastalık, yahut bir [başka] ârızadan dolayı: (TA:) ve yorulmuş, bitkin, yorgun, yahut takatsiz. (JK, TA.) ― -b5- Ve **اـِبِلٌ رَاهِنَةٌ** **حَمْض** denilen [bitkiler/ağaçlar] üzerinde otlamayan yahut otlamayan develer. (JK.)

**رَاهِنَةٌ**
**رَاهِنَةٌ** **ذ** Atın karnının dış kısmında (JK) göbek ve onun çevresindeki şey. (JK, Az, K.)

**اـِرْهَانٌ**
**اـِرْهَانٌ** **ذ** İki öküzün üzerinde bulunan **نِير**’in [yahut boyunduruğun] ortasına bağlanan bir kayış yahut şerit. (JK.)

**أُرْهُونٌ**
**أُرْهُونٌ** **ذ** Hayız gören bir kız yahut genç kadın: (K:) Az, bunu Ebû Bekr El-İyâdî’nin el yazısında görmüştür; fakat başka hiçbir rivayette görmemiştir. (TA.)

**مَرْهُونٌ**
**مَرْهُونٌ** **ذ** [Rehin verilmiş; rehin olarak tevdi edilmiş; yahut] bir borç için yahut borç sebebiyle kısıtlanmış yahut muhafaza altına konmuş; (S, * Msb;) aslında **مَرْهُونٌ بِالدَّيْنِ** [yahut **بِدَيْنٍ**]; (Msb;) ve ↓ **رَهِينٌ** aynı anlama gelir; (S, Msb;) ve bunun müennesi [daha doğrusu ondan yapılan isim; çünkü edilgen ism-i mef‘ûl anlamında müennes sıfat olarak kullanıldığında, yukarıda **رَهْنٌ** maddesinde belirtildiği üzere, **ة** olmaksızın olur,] **رَهِينَةٌ**’dir. (S.) **الأُمُورُ مَرْهُونَةٌ بِأَوْقَاتِهَا** ifadesi **مَكْفُولَةٌ** ile açıklanır [görünüşe göre anlamı: İşler, Allah’ın takdirleriyle sınırlandıkları vakitleri için teminat altına alınmıştır yahut rehin kılınmıştır]. (TA.) Ayrıca **رَهْنٌ**’e bak.

**مُرْتَهَنٌ**
**مُرْتَهَنٌ** **ذ** : **رَهْنٌ**’e, iki yerde bak.

**مُرْتَهِنٌ**
**مُرْتَهِنٌ** **ذ** Bir **رَهْن** [yahut rehin] alan yahut teslim alan kimse. (S.)

**مُرْتَهَنَةٌ**
**مُرْتَهَنَةٌ** **ذ** : **رَهْنٌ**’e, iki yerde bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَهَن
رَهَن A ( n. ac. رَهْن 1 ),
a.  Pledged to.

b.  U ( n. ac. رَهْن 1 ), Lasted, endured, was durable.

c.  [ Bi ], Was settled, fixed in ( place ).

d.  U ( n. ac. رُهُوْن 27 ), Was thin, lean.

رَاْهَنَ
رَاْهَنَ III ,
a.  Betted, wagered with.

أَرْهَنَ
أَرْهَنَ IV
a.  [ acc. &  La ], Guaranteed, assured to; pledged to.

b.  Weakened.

c.  [ Fī ], Raised the price of, charged a high price for.

تَرَاْهَنَ
تَرَاْهَنَ VI ,
a.  Betted, wagered together.

اِرْتَهَنَ
اِرْتَهَنَ VIII
a.  [ acc. or Min ], Took, received as a pledge, guarantee.

اِسْتَرْهَنَ
اِسْتَرْهَنَ X ,
a.  Asked for a pledge, guarantee, security.

رَهْن
رَهْن 1 , ( pl. رُهُن 10 ,  رِهَاْن 23 ,  رَهِيْن 25 ,  رُهُوْن 27 ),
a.  Deposit: pledge, guarantee, surety; stake; mortgage.

رِهْن
رِهْن 2 ,
a.  Manager, overseer, steward, bailiff.

رَاْهِن
رَاْهِن 21 ,
a.  Fixed, stable; permanent; durable; constant.

b.  Ready, prepared.

c.  Thin, lean.

رَهِيْن
رَهِيْن 25 ,
a.  Pledged, deposited.

رَهِيْنَة
رَهِيْنَة 25t , ( pl. رَهَاْئِنُ 46 ),
a.  see 1 .

رَهڤنَ
N. P. رَهڤنَ I ,  اِرْتَهَنَ VIII ,
a.  see 25 .

رَهْنَامَج
رَهْنَامَج P. ,
a.  Sea-chart.

##### Türkçe

رَهَن
رَهَن A ( n. ac. **رَهْن** 1 ),
a. Rehin verdi; rehin olarak verdi.

b. U ( n. ac. **رَهْن** 1 ), Sürdü, devam etti; dayanıklı oldu.

c. [ Bi ], (bir yerde) yerleşti, sabitlendi.

d. U ( n. ac. **رُهُوْن** 27 ), İnce oldu, zayıf oldu.

رَاْهَنَ
رَاْهَنَ III ,
a. İddiaya girdi; ile bahse girdi.

أَرْهَنَ
أَرْهَنَ IV
a. [ acc. & La ], (birine) garanti verdi, teminat verdi; (birine) rehin verdi.

b. Zayıflattı.

c. [ Fī ], (bir şeyin) fiyatını yükseltti; (bir şey için) yüksek fiyat aldı.

تَرَاْهَنَ
تَرَاْهَنَ VI ,
a. Birlikte bahse girdiler.

اِرْتَهَنَ
اِرْتَهَنَ VIII
a. [ acc. or Min ], Rehin, garanti olarak aldı, kabul etti.

اِسْتَرْهَنَ
اِسْتَرْهَنَ X ,
a. Rehin, garanti, güvence istedi.

رَهْن
**رَهْن** 1 , ( pl. **رُهُن** 10 , **رِهَاْن** 23 , **رَهِيْن** 25 , **رُهُوْن** 27 ),
a. Depozito: rehin, garanti, kefalet; bahis; ipotek.

رِهْن
**رِهْن** 2 ,
a. Yönetici, gözetmen, kâhya, mültezim.

رَاْهِن
رَاْهِن 21 ,
a. Sabit, istikrarlı; daimî; dayanıklı; sürekli.

b. Hazır, hazırlanmış.

c. İnce, zayıf.

رَهِيْن
**رَهِيْن** 25 ,
a. Rehin verilmiş, depo edilmiş.

رَهِيْنَة
**رَهِيْنَة** 25t , ( pl. **رَهَاْئِنُ** 46 ),
a. 1’e bak.

رَهڤنَ
N. P. **رَهڤنَ** I , **اِرْتَهَنَ** VIII ,
a. 25’e bak.

رَهْنَامَج
رَهْنَامَج P. ,
a. Deniz haritası.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

رهن
رَهَنَ - يَرْهَنُ - رَهِيْن - رِهَان
رَهَنَ - يَرْهَنُ + كائن + شيئاً أوأمراً + بشيء أو أمر: يحتبسه ويبقيه على حاله حتى يُفَكَّ ويُطْلَقَ بالشيء أو الأمر: يربط إطلاق وفك شيء بحدوث وتحقق شيء آخر: يحبس ويربط شيئاً أو فعلاً فيمنعه من المضي والفعل، وذلك بشكل مؤقت إلى أن يقع شيء آخر يعتبر شرطاً لإطلاق وفك المحبوس
رَهِيْن: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل بمعنى مفعول من " رَهَنَ - يَرْهَنُ ": الشيء الذي يُرْبَط ويُحْبَس بشكل مؤقت ريثما يقع فعل آخر يكون شرطاً لفكه وإيقاف منعه: المحبوس والممنوع عن الفعل بشكل مؤقت
رِهَان: على وزن " فـِعال" اسم فعل مبالغة من " رَهَنَ - يَرْهَنُ ": وهو كذلك اسم آلة منه: الآلة أو الشيء الذي يستخدم لمنع وحبس شيء أو كائن عن فعل معين بشكل شرطي مؤقت: وهذا يشمل ضمناً العقد والتعهد والدفعة المسبقة مالياً، والتي تمنع المالك الأصلي من التصرف والفعل ريثما يقع فعل آخر وهو أن يأمن البائع والمشتري بعضهم بعضاً
وبذلك يكون " الرهان " هو بذات معنى الرهن المتعارف عليه حالياً: ما يحدد أو يقبض كتأمين لمنع البائع من التصرف ببضاعته، ريثما يأمن المشتري وصول البضاعة له، ويأمن البائع استلام المال سداداً لثمن البيع
﴿وإن كنتم على سفر ولم تجدوا كاتبا فرهان مقبوضة فإن أمن بعضكم بعضا فليؤد الذي اؤتمن أمانته﴾: فليؤدي الذي قبض واحتفظ عنده بالرهان أمانة، فليؤدها للبائع
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشرط والوعد بفعل أو عطاء في المستقبل بعد تحقق شرط سابق"، وهي:
شَرَطَ - يَشْرِطُ، رَهَنَ - يَرْهَنُ، عَتُدَ- يَعْتُدُ، نَذَرَ - يَنْذِرُ (نَذَرَ - يَنْذُرُ)، وَعَدَ - يَعِدُ، قَاضَ - يَقِيضُ
رهين
 	﴿والذين آمنوا واتبعتهم ذريتهم بإيمان ألحقنا بهم ذريتهم وما ألتناهم من عملهم من شيء كل امرئ بما كسب رهين(21)﴾ الطور ﴿كل نفس بما كسبت رهينة(38)﴾ المدثر
رهان
 وإن كنتم على سفر ولم تجدوا كاتبا فرهان مقبوضة فإن أمن بعضكم بعضا فليؤد الذي اؤتمن أمانته وليتق الله ربه ولا تكتموا الشهادة ومن يكتمها فإنه آثم قلبه والله بما تعملون عليم(283) } البقرة
مختار الصحاح
● [رهن] ر ه ن: الرَّهْنُ معروف وجمعه رِهَانٌ مثل حبل وحبال وقال أبو عمرو بن العلاء رُهُنٌ بضم الهاء قال الأخفش وهي قبيحة لأنه لا يجمع فَعْل على فُعُل إلا قليلا شاذا قال وذكر أنهم يقولون سَقْف وسُقُفٌ قال وقد يكون {ثهُنٌ جمع رِهان مثل فِراش وفُرُش وقد رَهَنْتُ الشيء عنده و رَهَنْتُهُ الشيء من باب قطع و أرْهَنْتُهُ الشيء أيضا قال الأصمعي لا يجوز أرهنته و رَهَنَ الشيء دام وثبت فهو رَاهِنٌ وبابه أيضا قطع و المُرْتَهِنُ الذي يأخذ الرهن والشيء مَرْهُونٌ و رَهِينٌ والأنثى رَهِينةٌ و رَاهَنتُهُ على كذا مُرَاهَنَةً خاطرته و الرَّهِينةُ واحدة الرَهَائِنِ و أرْهَنْتُ لهم الطعام والشراب أدمته لهم وهو طعام رَاهِنٌ
الراغب
رهن
- الرهن: ما يوضع وثيقة للدين، والرهان مثله، لكن يختص بما يوشع في الخطار (في اللسان: الخطر: الرهن بعينه. والخطر: السبق الذي يترامى عليه في التراهن، وأخطر المال: جعله خطرا بين المتراهنين )، وأصلهما مصدر، ويقال: رهنت الرهن وراهنته رهانا، فهو رهين ومرهون. ويقال في جمع الرهن: رهان ورهن ورهون، وقرئ: }فرهن مقبوضة﴿(سورة البقرة: آية 283، وبها قرأ ابن كثير وأبو عمرو) و﴾فرهان﴿(وهي قراءة الباقين)، وقيل في قوله:﴾كل نفس بما كسبت رهينة﴿[المدثر/38]، إنه فعيل بمعنى فاعل، أي: ثابتة مقيمة. وقيل: بمعنى مفعول، أي: كل نفس مقامة في جزاء ما قدم من عمله. ولما كان الرهن يتصور منه حبسه استعير ذلك للمحتبس أي شيء كان، قال:﴾بما كسبت رهينة{ [المدثر/38]، وأرهنت فلانا، ورهنت عنده وارتهنت: أخذت الرهن، وأرهنت في السلعة، قيل: غاليت بها، وحقيقة ذلك: أن يدفع سلعة تقدمة في ثمنه، فتجعلها رهينة لإتمام ثمنها.
ملخص اللسان
1.     الرَّهْنُ ما وضع عند الإنسان مما  ينوب مناب ما أُخذ منه. يقال: رَهَنْتُ فلاناً داراً رَهْناً وارْتَهنه إذا أَخذه رَهْناً، والجمع رُهون ورِهان ورُهُنٌ،
2.     والرَّهينة: واحدة الرَّهائن ،هو رَهْن بكذا ورَهِينة بكذا،
3.     ورَهَنَه الشيءَ يَرْهَنَه رَهْناً ورَهَنَه عنده، كلاهما: جعله عنده رَهْناً. قال الأَصمعي: ولا يقال أَرْهَنتُه. ورَهَنَه عنه: جعله رَهْناً بدلاً منه؛
4.     رَهَنْتُه لساني لا غير، وأَما الثوب فرَهَنْتُه وأَرْهَنْتُه معروفتان.
5.     وكل شيء يُحْتَبَس به شيء فهو رَهِينه ومُرْتَهَنه. وارْتَهَن منه رَهْناً: أَخذه.
6.     وأَرْهَنَ الميتَ قبراً: ضَمَّنه إياه، وإنه لرَهِينُ قبرٍ وبِلىً،
7.     والأُنثى رَهِينة. كما أَن الإنسان رَهِينُ عمله.
8.     فرِهانٌ مقبوضة؛: الرَّهْنُ في كلام العرب هو الشيء الملزم.
9. يقال: هذا راهِنُ لك أَي دائم محبوس عليك. وقوله تعالى: كلُّ نفْسٍ بما كَسَبَتْ رَهِينَة وكل امرئٍ بما كَسَبَ رَهِين؛ أَي مُحْتَبَس بعمله، ورَهِينة محبوسة بكسبها. والمُرْتَهِنُ: الذي يأْخذ الرَّهْنَ، والشيءِ مَرْهُونٌ ورهِين، والأُنثى رَهِينة. والراهِنُ: الثابت
10.                        أَرْهَنَ في كذا وكذا يُرْهِنُ إِرْهاناً إذا أَسلف فيه. ويقال: أَرْهَنت في السلعة بمعنى أَسلفت.
11.                        والرِّهانُ والمُراهَنة: المُخاطرة، وقد راهَنه وهم يَتَراهنُون، وأَرْهَنُوا بينهم خَطَراً: بَدَلُوا منه ما يَرْضى به القوم بالغاً ما بلغ، فيكون لهم سَبَقاً. وراهَنْتُ فلاناً على كذا مُراهنة: خاطرته.
12.                        وأَرْهَنه للموت: أَسلمه؛ عن ابن الأَعرابي.
13.                         ورَهَنَ لك الشيءُ: أَقام ودام. وطعام راهِنٌ: مقيم؛ وأَرْهَنه لهم ورَهَنه: أَدامه، والأَول أَعلى.أَرْهَنْتُ لهم       الطعام والشرابَ إرهاناً أَي أَدمته. وهو طعام راهِنٌ أَي دائم؛
14.                         ورَهَنَ الشيءُ رَهْناً: دام وثبت.وراهِنةٌ في البيت: دائمة ثابتة.وأَرْهَنَ له الشرَّ: أَدامه وأَثبته له حتى كف عنه. وأَرْهَنَ لهم ماله: أَدامه لهم.
15.                         وهذا راهنٌ لك أَي مُعَدٌّ.
لسان العرب
● - رهن: الرَّهْنُ: معروف. قال ابن سيده: الرَّهْنُ ما وضع عند الإنسان مما       ينوب مناب ما أُخذ منه. يقال: رَهَنْتُ فلاناً داراً رَهْناً وارْتَهنه       إذا أَخذه رَهْناً، والجمع رُهون ورِهان ورُهُنٌ، بضم الهاء؛ قال: وليس       رُهُن جمعَ رِهان لأَن رِهاناً جمع، وليس كل جمع يجمع إلا أَن ينص عليه       بعد أَن لا يحتمل غيرذلك كأَكْلُب وأَكالِب وأَيْدٍ وأَيادٍ وأَسْقِية       وأَساقٍ، وحكى ابن جني في جمعه رَهين كعَبْدٍ وعَبيدٍ، قال الأَخفش في جمعه       على رُهُنٍ قال: وهي قبيحة لأَنه لا يجمع فَعْل على فُعُل إلا قليلاً       شاذّاً، قال: وذكر أَنهم يقولون سَقْفٌ وسُقُفٌ، قال: وقد يكون رُهُنٌ جمعاً       للرهان كأَنه يجمع رَهْن على رِهان، ثم يجمع رِهان على رُهُن مثل فِراشٍ       وفُرُش. والرَّهينة: واحدة الرَّهائن. وفي الحديث: كل غلام رَهينة       بعقيقته؛ الرَّهينة: الرَّهْنُ، والهاء للمبالغة كالشَّتيمة والشَّتْم، ثم       استعملا في معنى المَرْهون فقيل: هو رَهْن بكذا ورَهِينة بكذا، ومعنى قوله       رهينة بعقيقته أَن العقيقة لازمة له لا بد منها، فشبهه في لزومها له وعدم       انفكاكه منها بالرَّهْن في يد المُرْتَهِن. قال الخطابي: تكلم الناس في       هذا وأَجود ما قيل فيه ما ذهب إليه أَحمد بن حنبل، قال: هذا في الشفاعة،       يريد أَنه إذا لم يُعَقَّ عنه فمات طفلاً       لم يَشْفَعْ في والديه، وقيل: معناه أَنه مرهون بأَذى شَعْره، واستدلوا       بقوله: فأَمِيطُوا عنه الأَذى، وهو ما عَلِقَ به من دم الرحم. ورَهَنَه       الشيءَ يَرْهَنَه رَهْناً ورَهَنَه عنده، كلاهما: جعله عنده رَهْناً. قال       الأَصمعي: ولا يقال أَرْهَنتُه. ورَهَنَه عنه: جعله رَهْناً بدلاً منه؛       قال:       ارْهَنْ بنيك عنهمُ أَرْهَنْ بَني       أَراد أَرْهَن أَنا بني كما فعلت أَنت، وزعم ابن جني أَن هذا الشعر       جاهليّ. وأَرْهَنته الشيء: لغة؛ قال هَمَّام بن مرة، وهو في الصحاح لعبد الله       بن همام السَّلُولي:       فلما خَشِيتُ أَظافيرَهُمْ،       نَجَوْتُ وأَرْهَنْتُهم مالكا       غَريباً مُقِيماً بدار الهَوا       نِ، أَهْونْ علَيَّ به هالِكا       وأَحْضَرتُ عُذْرِي عليه الشُّهُو       دَ، إنْ عاذراً لي، وإن تاركا       وقد شَهِدَ الناسُ، عند الإِما       مِ، أَني عَدُوٌّ لأَعْدَائكا       وأَنكر بعضهم أَرهنته، وروي هذا البيت: وأَرْهَنُهُم مالكا، كما تقول:       قمت وأَصُكُّ عينه؛ قال ثعلب: الرُّواة كلهم على أَرْهَنْتُهم، على أَنه       يجوز رَهَنْتُه وأَرْهَنْته، إلاَّ الأَصمعي فإنه رواه وأَرْهَنُهم مالكا       على أَنه عطف بفعل مستقبل على فعل ماض، وشبهه بقولهم قمتُ وأَصُكُّ       وجهَه، وهو مذهب حسن لأَن الواو واو حال، فيجعل أَصُك حالاً للفعل الأَول على       معنى قمت صاكّاً وجهه أَي تركته مقيماً عندهم، ليس من طرق الرَّهْنِ،       لأَنه لا يقال أَرْهَنْتُ الشيء، وإنما يقال رَهَنْتُه، قال: ومن روى       وأَرهنتهم مالكاً فقد أَخطأَ؛ قال ابن بري: وشاهد رَهَنْته الشيءَ بيت أُحَيْحة       بن الجُلاح:       يُراهِنُني فيَرْهَنُني بنيه،       وأَرْهَنُه بَنِيَّ بما أَقُولُ.       ومثله للأَعشى:       آلَيْتُ لا أُعطيه من أَبنائنا       رُهُناً فيُفْسِدُهم كمن قد أَفْسَدا       حتى يُفِيدَك من بنيه رَهِينةً       نَعْشٌ، ويَرْهَنك السِّماك الفَرْقدا.       وفي هذا البيت شاهد على جمع رَهْنٍ على رُهُنٍ. وأَرْهَنْتُه الثوبَ:       دفعته إليه ليَرْهَنه. قال ابن الأَعرابي: رَهَنْتُه لساني لا غير، وأَما       الثوب فرَهَنْتُه وأَرْهَنْتُه معروفتان. وكل شيء يُحْتَبَس به شيء فهو       رَهِينه ومُرْتَهَنه. وارْتَهَن منه رَهْناً: أَخذه. والرِّهانُ       والمُراهَنة: المُخاطرة، وقد راهَنه وهم يَتَراهنُون، وأَرْهَنُوا بينهم خَطَراً:       بَدَلُوا منه ما يَرْضى به القوم بالغاً ما بلغ، فيكون لهم سَبَقاً.       وراهَنْتُ فلاناً على كذا مُراهنة: خاطرته. التهذيب: وأَرْهَنْتُ ولَدي       إرهاناً أَخطرتهم خَطَراً. وفي التنزيل العزيز: فرِهانٌ مقبوضة؛ قرأَ نافع       وعاصم وأَبو جعفر وشَيْبةُ: فرِهان مقبوضة، وقرأَ أَبو عمرو وابن كثير:       فرُهُنٌ مقبوضة، وكان أَبو عمرو يقول: الرِّهانُ في الخيل؛ قال قَعْنَب:       بانت سُعادُ، وأَمْسَى دُونها عَدَنُ،       وغَلِقَتْ عندَها من قَبْلِكَ الرُّهُنُ. وقال الفراء: من قرأَ فَرُهُن       فهي جمع رِهانٍ مثل ثُمُرٍ جمع ثِمارٍ، والرُّهُنُ في الرَّهْنِ أَكثر،       والرِّهانُ في الخيل أَكثر، وقيل في قوله تعالى: فرِهانٌ مقبوضة؛ قال ابن       عرفة: الرَّهْنُ في كلام العرب هو الشيء الملزم. يقال: هذا راهِنُ لك أَي       دائم محبوس عليك. وقوله تعالى: كلُّ نفْسٍ بما كَسَبَتْ رَهِينَة وكل       امرئٍ بما كَسَبَ رَهِين؛ أَي مُحْتَبَس بعمله، ورَهِينة محبوسة بكسبها.       وقال الفراء: الرَّهْن يجمع رِهاناً مثل نَعْلٍ ونِعال؛ ثم الرِّهانُ يجمع       رُهُناً. وكل شيء ثبت ودام فقد رَهَنَ. والمُراهَنَةُ والرهانُ:       المسابقة على الخيل وغير ذلك. وأَنا لك رَهْنٌ بالرِّيّ وغيره أَي كَفيل؛ قال:       إني ودَلْوَيَّ لها وصاحبِي،       وحَوْضَها الأَفْيَحَ ذا النصائبِ،       رَهْنٌ لها بالرِّيّ غير الكاذِبِ       وأَنشد الأَزهري:       إن كَفِّي لك رَهْنٌ بالرِّضا.       أَي أَنا كفيل لك. ويدي لك رَهْنٌ: يريدون به الكفالة؛ وأَنشد ابن       الأَعرابي:       والمَرْءُ مَرْهُونٌ، فمن لا يُخْتَرَمْ       بعاجِلِ الحَتْفِ، يُعاجَلْ بالهَرَمْ       قال: أَرْهَنَ أَدامَ لهم. أَرْهَنْتُ لهم طعامي وأَرْهَيْته أَي أَدمته       لهم. وأَرْهَى لك الأَمر أَي أَمْكنك، وكذلك أَوْهَب. قال: والمَهْوُ       والرَّهْوُ والرخَفُ واحد، وهو اللِّينُ. وقد رَهَنَ في البيع والقرض، بغير       أَلف، وأَرْهَنَ بالسلْعة وفيها: غالَى بها وبذل فيها ماله حتى أَدركها؛       قال: وهو من الغلاء خاصة: قال:       يَطْوي ابنُ سَلْمَى بها من راكبٍ بُعُداً       عِيديَّةً أُرْهِنَتْ فيه الدَّنانيرُ       (* قوله «من راكب» كذا في الأصل، والذي في المحكم: في راكب، وفي       التهذيب: عن).       ويروى صدر البيت:       ظَلَّتْ تَجُوبُ بها البُلْدانَ ناجيةٌ.       والعِيديّة: إبل منسوبة إلى العيد، والعيدُ: قبيلة من مَهْرة، وإِبلُ       مَهْرة موصوفة بالنجابة؛ وأَورد الأَزهري هذا البيت مستشهداً على قوله       أَرْهَنَ في كذا وكذا يُرْهِنُ إِرْهاناً إذا أَسلف فيه. ويقال: أَرْهَنت في       السلعة بمعنى أَسلفت. والمُرْتَهِنُ: الذي يأْخذ الرَّهْنَ، والشيءِ       مَرْهُونٌ ورهِين، والأُنثى رَهِينة. والراهِنُ: الثابت. وأَرْهَنه للموت:       أَسلمه؛ عن ابن الأَعرابي. وأَرْهَنَ الميتَ قبراً: ضَمَّنه إياه، وإنه       لرَهِينُ قبرٍ وبِلىً، والأُنثى رَهِينة. وكل أَمر يُحْتبس به شيء فهو       رَهِينة ومُرْتَهَنه، كما أَن الإنسان رَهِينُ عمله. ورَهَنَ لك الشيءُ: أَقام       ودام. وطعام راهِنٌ: مقيم؛ قال:       الخُبْزُ واللَّحْمُ لهم راهِنٌ،       وقَهْوَةٌ راوُوقُها ساكِبُ.       وأَرْهَنه لهم ورَهَنه: أَدامه، والأَول أَعلى. التهذيب: أَرْهَنْتُ لهم       الطعام والشرابَ إرهاناً أَي أَدمته. وهو طعام راهِنٌ أَي دائم؛ قاله       أَبو عمرو؛ وأَنشد للأََعشى يصف قوماً يشربون خمراً لا تنقطع:       لا يَسْتَفِيقُونَ منها، وهي راهِنَةٌ،       إلاّ بهاتِ، وإن عَلُّوا وإن نَهِلُوا.       ورَهَنَ الشيءُ رَهْناً: دام وثبت. وراهِنةٌ في البيت: دائمة ثابتة.       وأَرْهَنَ له الشرَّ: أَدامه وأَثبته له حتى كف عنه. وأَرْهَنَ لهم ماله:       أَدامه لهم. وهذا راهنٌ لك أَي مُعَدٌّ. والراهِنُ: المهزول المُعْيي من       الناس والإِبل وجميع الدواب، رَهَنَ يَرْهَنُ رُهُوناً؛ وأَنشد الأُمَوِيّ:       إما تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ       هَزْلاً، وما مَجْدُ الرِّجالِ في السِّمَنْ.       ابن شميل: الرَّاهِنُ الأَعْجَفُ من ركوب أَو مرض أَو حَدَث؛ يقال: ركب       حتى رَهَنَ. الأَزهري: رأَيت بخط أَبي بكر الإيادي: جارية أُرْهُونٌ أَي       حائض؛ قال: ولم أَره لغيره. والرَّاهنة من الفرس: السُّرَّة وما حولها.       والرَّاهُونُ: اسم جبل بالهند، وهو الذي هبط عليه آدم، عليه السلام.       ورُهْنانُ: موضع. ورُهَيْنٌ والرَّهِينُ: اسمان؛ قال أَبو ذؤيب:       عَرَفْتُ الدِّيارَ لأُمِّ الرَّهِيـ       ـنِ بَيْنَ الظُّباءِ فَوادِي عُشَرْ.
مقاييس اللغة:
(رهن)  الراء والهاء والنون أصلٌ يدل على ثباتِ شيءٍ يُمسَك بحقٍّ أو غيره. من ذلك الرَّهْن: الشيءُ يُرْهَن. تقول رهَنْت الشيءَ رهْناً؛ ولا يقال أرهَنْتُ. والشيءالرَّاهن: الثابت الدائم. ورَهَن لك الشيءُ: أقام. وأرهنْتُه لك: أقمتُه. وقال أبو زيد: أرْهَنْتُ في السِّلعة إرهاناً: غالَيْتُ فيها. وَهو من الغَلاء خاصَّة. قال:
* عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ([29]) *
وعبارة أبي عُبيدٍ في هذا عبارة شاذّة. لكنّ ابن السكّيت وغيره قالوا: أُرْهِنَتْ أُسْلِفَتْ. وهذا هو الصَّحيح. قالوا كلُّهُم: أرهَنْتُ ولَدي إرهاناً: أخْطَرْتُهُمْ([30]). فأمّا تسميتهم المهزُولَ من الناس [و] الإبلِ راهناً، فهو من الباب؛ لأنَّهم جعلوه كأنّه من هُزاله يثبُت مكانَه لا يتحرَّك. قال:
إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ *** هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ([31])
يقال منه رَهَنَ رُهوناً.
القاموس المحيط:
الرَّهْنُ ما وُضِعَ عِنْدَكَ ليَنُوبَ مَنَابَ ما أُخِذَ مِنكَ ج رِهَانٌ ورُهُونٌ ورُهُنٌ، بضمتين، ورَهِينٌ.
رَهَنَه، و عندَهُ الشيءَ، كمنَعَ، وأرْهَنَه: جَعَلَهُ رَهْناً. وارْتَهَنَ منه: أخَذَهُ. ورَهَنْتُهُ لِسانِي
ولا يقالُ: أرْهَنْتُهُ. وكلُّ ما احْتُبِسَ به شيءٌ فَرَهِينُهُ ومُرْتَهَنُهُ. والمُراهَنَةُ والرِّهانُ: المُخاطَرَةُ، والمُسابَقَةُ على الخَيْلِ. ورَهَنَ: ثَبَتَ، ودامَ، وأدامَ، كأَرْهَنَ. والراهِنُ: المُعَدُّ، والمَهْزُولُ، وقد رَهَنَ، كمَنَعَ، رُهوناً، وبهاءٍ: السُّرَّةُ وما حَوْلَها من الفَرَسِ. والرَّاهُونُ: جَبَلٌ بالهِنْدِ، هَبَطَ عليه آدَمُ عليه السلامُ. ورَهْنانُ: ع، وبالضم: آخَرُ. ورُهْنَةُ، بالضم: ة بكِرمانَ. وكأَميرٍ: لَقَبُ الحارِثِ بنِ عَلْقَمَةَ. والنَّضْرُ بنُ الرَّهينِ: من تابِعي التابِعِينَ. وأرْهَنَه: أضْعَفَه، وأسْلَفَه، و في السِّلْعَةِ: غالَى بِها، و الطَّعامَ لَهُم: أدامَه، و المَيِّتَ القَبْرَ: ضَمَّنَه إياهُ، و فلاناً ثَوْباً: دَفَعَهُ إليه ليَرْهَنَه، و وَلَدَهُ به: أخْطَرَهُم به خَطَراً. وهو رِهْنُ مالٍ، بالكسرِ: إزاؤُهُ. وكسَفينَةٍ: ع، وواحِدُ الرهائِنِ. وجارِيَةٌ أُرْهُونٌ، بالضم: حائِضٌ.
تاج العروس:
( الرهن ) معروف كما في الصحاح وفى المحكم ( ما وضع عندك لينوب مناب ما أخذ منك ) وقال الحر الى الرهن التوثقة بالشئ بما يعادله بوجه ما وقال غيره هو لغة الثبوت والاستقرار وشرعا جعل عين مالية وثيقة بدين لازم أو آيل الى اللزوم وقال الراغب الرهن ما يوضع وثيقة للدين والرهان مثله لكنه مختص بما
يوضع في الخطار وأصلهما مصدر قال ولما كان الرهن يتصور منه الحبس استعير ذلك للمحتبس أي شئ كان ومثله في عمدة الحفاظ للسمين ( ج رهان ) بالكسر مثل سهم وسهام وحبل وحبال ( ورهون ) مثل فرخ وفراخ وفروخ ( و ) قال أبو عمرو بن العلاء ( رهن بضمتين ) وقال الاخفش وهى قبيحة لانه لا يجمع فعل على فعل الا قليلا شاذا قال وذكر أنهم يقولون سقف وسقف قال وقد يكون رهن جمعا للرهان كأنه يجمع رهن على رهان ثم يجمع رهان على رهن مثل فراش وفرش كذا في الصحاح وقرأ نافع وعاصم وأبو جعفر وشيبة فرهان مقبوضة وقرأ أبو عمرو وابن كثير فرهن مقبوضة وكان أبو عمرو يقول الرهان في الخيل قال قنعب بانت سعاد وأمسى دونها عدن * وغلقت عندها من قبلك الرهن وقال الفراء من قرأ فرهن فهى جمع رهان مثل ثمر وثمار وفى المحكم وليس رهن جمع رهان لان رهانا جمع وليس كل جمع يجمع الا ان ينص عليه بعد أن لا يحتمل غيره ذلك كأكلب وأكالب وأيد وأياد وأسقية وأساق ( و ) حكى ابن جنى في جمعه ( رهين ) كعبد وعبيد ( رهنه ) الشئ ( و ) رهن ( عنده الشئ كمنعه ) رهنا وعليه اقتصر ثعلب في فصيحه ( وأرهنه ) الشئ لغة قال همام بن مرة وهو في الصحاح لعبد الله بن همام السلولى فلما خشيت أظافيرهم * نجوت وأرهنتهم مالكا وأنكر بعضهم وأرهنتهم وروى هذا البيت وأرهنهم مالكا وفى الصحاح قال ثعلب الرواة كلهم على أرهنتهم على انه يجوز رهنته وأرهنته الا الاصمعي فانه رواه وأرهنهم مالكا على انه عطف بفعل مستقبل على فعل ماض وشبهه بقولهم قمت وأصك وجه وهو مذهب حسن لان الواو واو حال فيجعل أصك حالا للفعل الاول على معنى قمت صاكا وجهه أي تركته مقيما عندهم ليس من طريق
الرهن لانه لا يقال أرهنت الشئ وانما يقال رهنته اه ( جعله رهنا ) قال ابن برى وشاهد رهنته الشئ بيت أحيحة بن الجلاح يراهننى فيرهننى بنيه * وأرهنه بنى بما أقول ومنه قول الاعشى آليت لا أعطيه من أبنائنا * رهنا فيفسدهم كمن قد أفسدا حتى يفيدك من بنيه رهينة * نعش ويرهنك السماك الفرقدا وفي هذا البيت شاهد على جمع رهن على رهن ( وارتهن منه أخذه ) رهنا ( و ) قال ابن الاعرابي ( رهنته لساني ولا يقال أرهنته ) وأما الثوب فرهنته وأرهنته معروفتان ( وكل ما احتبس به شئ فرهينه ومرتهنه ) كما ان الانسان رهين عمله ومنه قوله تعالى كل امرئ بما كسب رهين أي يحبس بعمله ( والمراهنة والرهان المخاطرة ) وقد سبق ان الرهن في الرهن أكثر والزهان في الخيل أكثر ( و ) المراهنة والرهان ( المسابقة على الخيل ) وغير ذلك ومنه قولهم جاآ فرسى رهان أي متساويين وهو مجاز ( و ) من المجاز ( رهن ) بالمكان ( ثبت ) وأقام كما في الاساس ( و ) في الصحاح رهن الشئ رهنا ( دام ) فثبت ( و ) رهن الطعام لضيفه ( أدام كارهن ) والاخيرة أعلى وكذا أرهى وفى الصحاح والتهذيب أرهنت لهم الطعام والشراب أدمته لهم ومثله في الاساس ( والراهن المعد ) يقال هذا راهن لك أي معد وفى الصحاح أي ثابت ( و ) الراهن ( المهزول ) المعيى من الناس والابل وجميع الدواب ( وقد رهن كمنع ) يرهن ( رهونا ) بالضم وأنشد الجوهرى اما ترى جسمي خلا قد رهن * هزلا وما مجد الرجال في السمن وقال ابن شميل الراهن الاعجف من ركوب أو مرض أو حدث يقال ركب حتى رهن ( و ) الراهنة ( بهاء السرة وما حولها من الفرس ) نقله الازهرى ( والراهون جبل بالهند ) من سرنديب وهو الذى ( هبط عليه آدم عليه السلام ) يرى من بعد وعليه آثار أقدامه الشريفة وهو صعب الطلوع وبه الياقوت الجيد ذكره ابن بطوطة في رحلته ( ورهنان ع و ) رهنان ( بالضم ) موضع ( آخر ورهنة بالضم ة بكرمان و ) الرهين ( كأمير لقب الحرث بن علقمة ) بن كلدة بن عبد مناف بن عبد الدار بن قصى وانما لقب به لانه كان رهينة قريش عند أبى يكسوم الحبشى وولده النضر بن الحرث من مسلمة الفتح وأخوه النضر بن الحرث قتله على رضى الله تعالى عنه بالصفراء بعد رجوعهم من بدر بأمر من النبي صلى الله تعالى عليه وسلم وبنته قتيلة رثت أباها بالابيات القافية وليس فيها ما يدل على اسلامها ومن ولد النضر محمد بن الرويفع بن النضر عن عبد الله الزبير وعنه ابن عيينة ( و ) قول الصنف ( النضر بن الرهين من تابعي التابعين ) محل نظر فان النضر هذا قتل يوم بدر كافرا باتفاق أهل المغازى فمن كان كذا فكيف يكون من أتباع التابعين وأخرجه ابن منده وأبو نعيم وابو اسحق في الصحابة وهو وهم أيضا والصواب ان الصحبة للنضر بن النضر في قول بعض وليس بمعروف ( وأرهنه أضعفه ) وأعجفه ( و ) أيضا ( أسلفه ) يقال أرهنت في السلعة أي أسلفت نقله الجوهرى عن ابن السكيت ( و ) قال أبو زيد أرهن ( في السلعة غالى بها ) وبذل فيها ماله حتى أدركها قال وهو من الغلاء خاصة وأنشد لشداد يطوى ابن سلمى بها من راكب بعدا * عيدية أرهنت فيها الدنانير كما في الصحاح وقال الراغب وحقيقته ان ترفع سلعه مقدمة لثمنه فتجعلها رهينة لاتمام ثمنها وأنشد الازهرى هذا البيت شاهدا على قوله أرهن في كذا وكذا ارهانا أسلف فيه ( و ) أرهن ( الطعام لهم أدامه ) وهو مجاز وكذلك الشراب والمال وقد تقدم ( و ) من المجاز أرهن ( الميت القبر ) أي ( ضمنه اياه ) والزمه ( و ) أرهن ( فلانا ثوبا دفعه إليه ليرهنه و ) أرهن ( ولده به ) ارهانا ( أخطرهم به خطرا ) نقله الجوهرى والازهري ويقال أرهنوا بينهم خطرا إذا بدلوا منه ما يرضى به القوم بالغا ما بلغ فيكون لهم سبقا ( وهو رهن مال
بالكسر ) أي ( ازاؤه ) أي القيم به والسائس له ( و ) الرهينة ( كسفينة ع و ) الرهينة ( واحد الرهائن ) وفى الحديث كل غلام رهينة بعقيقته قال ابن الاثير الرهينة الرهن والهاء للمبالغة كالشتيمة والشتم ثم استعملا في معنى المرهون فيقال هو رهن بكذا ورهينة بكذا والمعنى ان العقيقة لازمة له لا بد منها فشبه في لزومها له وعدم انفكاكه عنها بالرهن في يد المرتهن وقال الخطابى رحمه الله تعالى تكلم الناس في هذا وأجود ما قيل فيه ما ذهب إليه أحمد بن حنبل رحمه الله تعالى قال هذا في الشفاعة يريد انه إذا لم يعق عنه فمات طفلا لم يشفع في والديه وقيل معناه انه مرهون بأذى شعره واستلوا بقوله فأميطوا عنه الاذى وهو ما علق به من دم الرحم ( و ) قال الازهرى رأيت بخط أبى بكر الايادي ( جارية أرهون بالضم ) أي ( حائض ) قال ولم أره لغيره * ومما يستدرك عليه رهنه عنه رهنا جعله رهنا بدلا منه قال * ارهن بنيك عنهم أرهن بنى * أراد أرهن انا بنى كما فعلت انت وزعم ابن جنى رحمه الله تعالى ان هذا الشعر جاهلي واسترهنه فرهنه وتراهنا تواضعا الرهون وانا لك رهن بكذا ورهينة به أي ضامن له ورجله رهينة أي مقيدة
وهو رهن بكذا ورهينة به ورهين ومرتهن مأخوذ به والانسان رهن عمله والخلق رهائن الموت وهو رهن يد المنية إذا استمات ونعمة الله راهنة أي دائمة وقال ابن عرفة الراهن الشئ الملزوم يقال هذا راهن لك أي دائم محبوس عليك ونفس رهينة أي محبوسة بكسبها ويدى لك رهن يريدون به الكفالة والامور مرهونة بأوقاتها أي مكفولة وأرهنه للموت أسلمه عن ابن الاعرابي وانه لرهين قبر وطعام راهن مقيم قال الشاعر الخبز واللحم لهم راهن * وقهوة راو وقها ساكب وقال أبو عمرو أي دائم وخمر راهنة دائمة لا تنقطع قال الاعشى لا يستفيقون منه وهى راهنة * الابهات وان علوا وان نهلوا وسموا رهينا كزبير وأم الرهين كأمير أمرأة قال أبو ذؤيب عرفت الديار لام الرهين * بين الظباء فوادى عشر والحاله الراهنة أي الثابتة الموجودة الباقية الان نقله السمين ومنية رهينة كسفينة قرية بمصر من أعمال الجيزة

_Türkçe çeviri henüz yok_
