# روأ (ر-و-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%88%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - و - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: روء

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللّفيف من الرّاء
و ر أ، و ر ي، و أ ر، أ ر ي، أ ي ر، أ ر ر، ي ر ر، و ر أ، أ و ر، ر ي ر، ر أ ر أ، ر أ ي، ر و ي، ر ي أ، ر و أ مستعملات
ورأ:
الوراء، ممدود: وَلَدُ الوَلَد، لقول اللَّه عزّ وجلّ: "ومن وراءِ إسحاقَ يَعْقوب".. وسأل الشّعبيّ رجلاً رأى معه صبيّاً: هذا ابنك? قال: نعم: من وراء.. ووراء ممدود: خِلاف قُدّام.
وتصغير وراء: وُرَيّة. تقول رأيتُه وُرَيّةَ ذلك المَوْضع وقُدَ يْدِمَه.
وري:
الرِّئة، محذوفة من روى، والوارية: سائطة داء يأخذ في الرِّئة، وربّما أخذ منه السُّعال، فيقتل صاحبه، يقال: وُرِيَ الرّجلُ فهو مَوْرُوٌ فيمن قال بالتَّخفيف، ومن قلب الهمزة ياءً قال: مَوْريٌ، قال هشام بن المغيرة:
هَلُمَّ إلى أميّة إنّ فـيهـا		شِفاءَ الوارياتِ من السَّقامِ

والثَّوريَرِي الكَلْبَ إذا طعنه في رِئته، قال المرّار بن منقذ في وصف رجل:
كَمْ ترى من شانىءٍ يَحْسُدُنـي		قد وراه الغيظ، ذو صَدْرٍ وَغِرْ
وفي الحديث: َلأَنْ يملأ الإنسانُ جَوْفَه قيحاً حتّى يَريه خيرٌ له من أن يملأهُ شعرا. قوله: حتّى يَريه، وهو من الوَرْي على مثال الرَّمْي، ومنه يُقال: رجل مَوْريٌ، غير مهموز، وهو أن يَدْوَى جوفه، قال الراجز: قالت له وَرْياً إذا تَنَحْنَحا تدعو عليه بالوَرْي، وهو مصدره. وقال العجّاج يصف الجراحات: عن قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرِّي مَنْ سَبَرْ يقول: إنْ سَبَرَها إنسانٌ أصابه منها الوَرْي.
وقال عبد بني الحَسْحاس:
وَراهُنَّ ربّي مِثْلَ ما قد وَرَيْنَني		وأَحْمَى على أكبادِهنَّ المكاويا
والرِّئةُ: تُهْمَز ولا تُهْمَز، وهي موضع الرِّيح والنَّفَس. وجمعها: الرِّئاتُ والرِّئين، وتصغيرها: رُوَيّةٌ ومن هَمَز الواو قال: رُؤَيّةٌ. قال:
ويَنْصبنَ القَدَورَ مُشَمِّرات		يُنازِعْنَ العَجاهنةَ الرِّئينا
والتَّوْريةُ: إخفاء الخبر وعدم إظهار السِّرّ، تقول: وَرَّيته تَوْريةً.
وأر:
تقول: وأرت إرةً، وهذه إرةٌ موءورة، وهي مَسْتَوْقَدُ النّار تحت الأَتّون وتحتَ الحمّام، وتحتَ أَتُّون الجِرارِ والجصّاصة وذلك إذا احتقرتَ حفرةً لإيقادك النّار، وأنا أَئِرُها إرةً ووَأْراً، وتجمع الإرةُ على الإرينَ والإراتِ، قال: كمِثل الدّواخن فوق الإرينا ووأرت الرَّجلَ أَثِرُهُ وأراً: ذَعَرْتُهُ وفزّعته، قال لبيد: تَسْلُبُ الكانِسَ لم يُؤارْ بها شُعْبة السّاقِ إذا الظِّلُّ عَقَلْ يصفُ ناقتَه أنّها تسلبُ من الثَّوْر الكانِس ظلّه، وذلك أنّه إذا رآها نَفَر منْ كِناسه فخرج من تحت شُعَب أرطاتها، ويروى: لم يُؤْرَبها، بوزن لم يُعْرَ مِنَ الأَرْي أي: لم يلصق بصدره الفزع، كقولك: إنّ في صدرك عليّ لأَرْياً، أي: لطخاً من حِقْد، تقول: قد أرى عليَّ صدرُهُ... وبعضهم يقول: لم يُؤْرَبها. من رواها كذا بالهمز قال: لم يدخل الفزع جنان رئته.
أري:
وأريُ القِدْر: ما يلتزقُ بجوانبها من الحَرَق، وكذلك من العَسَل ما التزق بجوانب العسّالة، قال:
إذا ما تأَوّتْ بالخليّ بَنَتْ به		شَريجَيْن مما تأتري وتُتِيعُ
أي: مما يلتزق ويسيل، وائترارُه: التزاقُه. وهو كذلك في بيت زُهَير في وصف البقر:
يَشِمْنَ بروقه ويَرُشُّ أَرْيَ ال		جنوبِ على حواجبها العَماءُ
ومنهم من يقول في بيت لبيد: لم يُوأَرْبها من أُوارِ الشَّمُس، وهو شدّة حرّها، أي: لم يحترق بها..
ويقال: قد أَرَتْ قِدْرُك يا فلانُ تأري، وإنما تأري عن الحَبِّ والتَّمر إذا لم يُسَطُ، والأَرْي أن يلزقَ بأسفلها مثل: الجُلْبة مما يُطْبَخُ فيها فقد أرت أرياً، والذي يلزقُ نفسه أيضا الأري.
والتَّأَرّي: التَّوَقُّع لما في القدر، قال الحارث الباهليّ:
لا يَتَأَرَّى لما في القِـدْر يَرْقَـبُـهُ		ولا يَعَضُّ على شُرْ سُوفه الصَّفَرُ
يقول: يأكُلُ القَفارَ الذي لا أدم فيه. وقوله: لا يتأرَّى، أي: لا ينتظر غداً القوم، ولا ما في قِدْرِهم أَنْ يطعموه منه. ويقال: لا يتأرّى لذلك، أي: لا يَنْتظر، ولا يهمّه.
وإنّ بينهم لأريَ عداوة، أي: أشدّها وألزقها وأقدمها.
وأَرْيُ النَّدَى: ما وقع من النَّدَى على الذي هو مثل العُشْب والشَّجَر والصَّخْر فلا يزال يَلْتزِقُ بعضُه ببعض.. والدّابّة تأري إلى الدّابّة، إذا انضمّت إليها وأَلِفَتْ معها معلفاً واحداً، وبذلك سُمِّي المعلف: آرِيّاً، فهو في التّقدير: فاعول، قال: يعتاد أرباضاً لها آريُّ والواري: الشَّحِمُ السّمين، والوَري مثله.
وزندٌ وارٍ للّذي يُورى النّارَ سريعاً.. يَرِي الزّندُ ويَوْرَى لغتان، وأوريتُ زنداً. وتقول للرّجل الكريم: إنّه لواري الزِّناد، ووَرَّيْتُ بك زِنادي، أي: رأيتُ منك ما أُحِبُّ من النُّصْحِ والنَّجابةِ والسّماحة.
ورجلٌ يورّي بالأمر، إذا أراد أمراً وهو يُظْهِر للنّاس غَيْرَه.
وأوريت النّار إذا كانت خامدةً فأجَّجْتها.
إير:
إير: مَوْضعٌ بالبادية قال:
على أصلاب جأبٍ أَخْدريّ		من اللائي تَضَمَّنهـنّ إيرُ

والإيرُ: ريحٌ حارّةٌ ذات إيار، ياؤها في الأصل واوٌ مثل واو الرّيح صارت ياءً لكسرة ما قبلها، وتصغيرها: رُوَيْحة وأُوَيْرة.. وقال بعضهم: بل الإير: الشَّمالُ الباردة بلغة هُذيل، قال:
وإنّا مساميح إذا هبّت الصَّبا		وإنّا مساميح إذا الإير هبّتِ
وناس يقولون: هو جمع الأوار في هذا البيت كأنّهم يجعلون الأوار من حرّ السّموم.
أرر:
الإرارُ: شِبْهُ ظُؤْرةٍ يَؤرُّ بها الرّاعي رَحِم النّاقة إذا ما رَنَتْ، وممارنتها: أن يضربها الفحل فلا تلقح. وتفسير يَؤُرُّ بها الرّاعي: أن يُدْخِلَ يدّه في رَحمِها فيقطعَ ما هناك بالإرار ويُعالجَهُ.
والأرّ: أن يأخذ الرّجلُ إراراً، وهو غُصْنٌ من شوك القتاد وغيره فيضربه بالأرض حتّى تبينَ أطرافُ شوكه، ثمِ يَبُلُّه، ثمّ يَذُرّ عليه مِلحاً مدقوقاً فيَؤُرّ به ثَفْر النّاقة حتّى يُدْمِيَها.. يُقال: ناقة ممارن، والفعل: أرّها يؤرّها.
والأرير: حكاية صوت الماجن عند القمار والغلبة.. أرّ يأَرُّ أريراً.
يرر:
اليَرَرُ: مصدرُ الأَيَرّ، تقول: صخرة يرّاءُ، وحجرٌ أَيَرُّ. قال أبو الدُّقيش: إنّه لَحارٌّ يارٌّ، عَنَى به رغيفاً أُخْرجَ من التَّنُّور، وكذلك إذا حَمِيَتِ الشّمس على شيء حَجَراً كان أو غّه فلزمته حرارة شديدة قيل: إنّه لحارٌّ يارٌّ إذا كان له صلابة، ولا يُقال للماءِ ولا للطِّين، والفعل: يَرَّ يَيَرُّ يَرَراً، وتقول في الجزم: ييرّ، ولا يُوصَفُ به على نَعْتِ أَفْعَل وفَعْلاء إلاّ الصَّفا والصَّخرة، ولا يقال إلاّ مَلَّة حارةٌ يارّةٌ، وكلّ شيء نحو ذلك، إذا ذكروا اليارّ لم يذكروه إلاّ وقبلَه: حارّ.
ورأ:
الوَرَى، مقصور: الأنام الذي على ظهر الأرض، قال:
ويَسْجُدلي شعراءُ الوَرَى		سجودَ الوزاغ لثُعبانِهـا
أور:
الأوار: حُّر التَّنُّور من بعيدٍ. ويُقال: إرة في ورة، فالإرة: النّار بعينها، والورة: الحُفْرة.
والمُسْتأْوِرُ: الفَزِع، قال:
كأنّه بزِوانٍ نـام عـن غـنـمٍ		مُسْتأورٌ في سواد اللّيل مَذْءُوبُ
رير:
الرِّيْرُ والرّار، لغتان: المُخُّ الذّائبُ في العَظْم، كأنّه خيط أو ماء، قال:
على عمائِمنا تُلْقَى وأَرْحـلـنـا		على زواحفَ تُزْجَى، مُخُّها رِيرُ
والرّير: الماء الذي يَخْرُج من فم الصّبيّ كأنّه خيوط.
رأرأ:
الرَّأْرأةُ: تحديق النَّظر، وتحريك الحَدَقتين في ذلك... رأرأتُ بَصَري، ورَأْرأتْ عيناه.
ويُقال: رأرأ السَّحابُ والسَّرابُ، أي: لَمَحَ كلَمْح البَصَر، وهو دون اللَّمْع.
رأي:
الرأي: رأيُ القلب، ويُجْمع على الآراء، تقول: ما أَضَلَّ آراءَهم، على التَّعَجُّب وراءَهم أيضا.
ورأيت بعيني رؤيةً.. ورأيتُه رأيَ العَيْن، أي: حيثُ يقعُ البَصَرُ عليه.
وتقول من رأي القَلْب: ارتأيتُ، قال:
ألا أَيُّها المُرْتَئي في الأمور		سَيَجْلُو العَمَى عنك تِبْيانُها
وتقول: رأيت رؤيا حَسَنة، قال: عَسَى أَرَى يَقْظانَ ما أُرِيتُ في النَّوْم رؤيا أَنّني سُقِيتُ ولا تجمع الرُّؤيا.. ومن العَرَبِ من يُلَيِّن الهمزةَ فيقول: رُويا، ومن حول الهمزة فإِنّه يجعلها ياءً، ثمّ يكسر فيقول: رأيت رِيّا حسنةً.. والرّيّ: ما رأتِ العينُ من حالٍ حَسَنةٍ من المَتاع واللِّباس.
والرَّئيُّ: جِنيٌّ يتعرّض للرَّجل يُريه كهانةً وطِبّا، تقول: معه رَئيٌّ.
وبعضُ العرب تقول: رَيْتُ بمعنى رأيت، وعلى هذا قُرِىء قوله تعالى: "أَرَيْتَ الذي ينهى عبداً إذا صلَّى"، وقال: أَقْسَم باللَّهِ أبو حفصٍ عُمَرْ ما رايَها من نقَبٍ ولا دَبَرْ فاغفِرْ له اللَّهمَّ إن كان فَجَرْ وتراءَى القوم: رأى بَعْضُهم بعضاً، قال جلّ وعزّ: فلمّا تراءى الجمعان. وتقول: تراءى لي فلان، أي: تصدّى لك لتراه.. وتراءى له تابِعُهُ من الجِنّ إذا ظهر له ليَراه.
والمِرآة: التي يُنْظَرُ فيها والجميع: المَرائي، ومن ليّن الهمزة قال: المرايا. وتراءيت في المِرآة: نَظَرْتُ فيها، وفي الحديث: لا يَتَمرْأَى أَحَدُكم في الماء، أي: لا ينظرُ وجهَه فيه، وأُدْخِلَتِ الميم في حُروف الفِعْل.
وتقول في يفعل وذواتها من رأيت: يَرَى وهو في الأصل: يَرْأَى ولكنّهم يحذفون الهمزة في كلِّ كلمة تُشْتَقّ من رأيت إذا كانتِ الرّاء ساكنة.. تقول: رأيت كذا، فحذفت همزة أَرْأَيته، وأنا مُرٍ وهو مُرًى، بحذف الهمزة، إلاّ أنّهم يُثبتون في موضعين، قالوا: رأيته فهو مَرْئيٌّ، وأرأت النّاقة إذا أَرْأى ضرعها أنّها أقربت وأنزلت وهي مُرْأى، بهمزة، والحذف فيها صواب. وقد يقولون: اسْتَريتُ واسترأَيْتُ، أي: طَلَبْتُ الرُّؤْية.
وتَقُولُ في الظَّنِّ: رِيتُ أنّ فلاناً أخوك، ومنهم من يُثْبِتُ الهَمْزة فيقول: رُئِيتُ، فإِذا قلتَ أرى وذواتها حذفْتَ، ومن قَلَبَ الهَمْزةَ من رأى قال: راءك، كقولك: نأى وناء.
والتَّرِّية، مشدَّدة الرّاء، إن شئت همزت وإن شئت ليّنتَ وثقّلْتَ الياء، وإن شئت طرحتَ الهمزةَ وخفّفتَ الياء فقلت: تَرْية.. والتَّرِيّة، مكسورة الرّاء خفيفة، كلّ هذا لغات، وهو ما تراه المرأة من بقية محيضها من صفرة أو بياض، قبل أو بعد.
وأمّا البَصَرُ بالعَيْن فهو رؤية، إلاّ أن تقول: نظرت إليه رأيَ العين وتذكرُ العَيْنَ فيه.. وما رأيته إلاّ رأية واحدة، قال ذو الرّمّة
إذا ما رآها رَأْية هِيضَ قلبه		بها كانهياضِ المُتْعَبِ المُتَتَمِّمِ
والعربُ تَحذِف الهمزةَ فيما غُيِّر من الفِعْل في قولك: تَرَى ويَرى ونَرى وأَرَى ونحوه، وفيما زاد من الفعل في أَفْعل، واستفعل، وتَهْمِز فيما سِوى ذلك إلاّ أنّهم يقولون: أرأتِ النّاقة والشّاة أي: استبان حَمْلها.. وتقول للّذي يريك شيئاً فهو مُرْءٍ والنّاقة مُرئية، وإن شئت خفّفتَ وليّنتَ الهمزة، والشّاعر إذا احتاج إلى تثقيلة ثقّل، كما قال: وأبدتِ البيضُ الحسانُ أسوقا غير مَرِيّاتٍ ولكن فرقا وتقول رَأَّيت فلانا ترئيةً إذا رأَّيته المرآة لينظُرَ فيها.
واعلَمْ أنّ ناساً من العرب لا يرون أن يَهْمِزوا الهمزةَ الأولى من الرِّئاء كراهية تعليق ألف بين همزتين، ولذلك قالوا: ذُؤابة فهمزوا، ثم جمعوا الذّوائب بلا همز كراهية الذّآئب، وأمّا من همز الرئاء فمن أجل المدّة الّتي بعد الألف ليس من بعدها شيء يعتمد عليه فقد يسقط في الوقوف، وفي اضطرار الشِّعْر فيما يقصرون من الممدود، ولذلك جاز الهمز فيها ولم يَجُزْ في الذَّوائب.
والرِّيّ: ما أَرَيْت القومَ من حسن الشّارة والهيئة، قال جرير:
وكلّ قوم لهم ريّ ومختـبـر		وليس في تغلب رِيّ ولا خبرُ
وتقول: أرِني يا فلانُ ثَوْبَك لأراه، فإِذا استعطيتهُ شيئاً ليُعْطِيَكَهُ لم يقولوا إلاّ أرْنا بسكون الرّاء، يجعلونه سواء في الجمع والواحد والذّكر والأنثى كأنّها عندَهم كلمة وُضِعت للمُعاطاةِ خاصّةً، ومنهم من يُجرِيها على التّصريف فيقول: أَرِني وللمرأة أريني، ويفرّق بين حالاتهما، وقد يُقْرأ: "أرْنا الّلذينِ أضلاّنا" على هذا المعنى بالتّخفيف والتَّثْقيل، ومن أراد معنى الرُّؤْية قرأها بكسر الرّاء، فأمّا "أرِنا اللَّهَ جَهْرةً" و"أرِنا مَنا سِكَنا" فلا يُقْرأ إلاّ بكَسْر الرّاء.
واعلم أنَّ ناساً من العرب لما رأوا همزة يرى محذوفةً في كلِّ حالاتها حذفوها أيضاً من رأى في الماضي وهم الذين يقولون: رَيْت.
وفلانٌ يَتَراءَى برأي فلانٍ إذا كان يرى رأيه ويميلُ إليه ويقتدي به.
فأمّا التّرائي في الظّن فإِنّه فِعْلٌ قد تعدّى إليك من غيرِك، فإِذا جعلت ذلك في الماضي وأنت تُريدُ به معنى ظننت قلت: رُئيتُ. ومنهم من يَحذِفُ الهمزةَ منها أيضا فيكسر الرّاء، ويُسَكِّن الياء. فيقول: رِيتُ، وهي أقبحُها، ومنهم من يقول في الماضي: رأيتُ في معنى ظننت، وهو خُلْفٌ في القياس، كيف يكون في الماضي معروفاً وفي الغابر مجهولا من فعل واحد في معنى واحد.
روي:
الرُّواءُ: حُسْنُ المنظر في البَهاء والجَمال، يقال: امرأة لها رُواء وشارة حَسَنة.
والرِّواء: حَبْلُ الخِباء، أَعْظَمه وأَمْتَنه، وذلك لشدّة ارتوائه في غِلَظ فَتْله. وكلّ شجرةٍ أو عُضوٍ امتلأ قيل: قد ارتَوَى، وإنّما قالوا: رَوِيَ إذا أرادوا الرِّيّ من الماء والأعضاء والعروق من الدّم،ولا ترتوي العروقُ لأنّها لا تَغْلُظ، وليس معنى ارتوائها كارتواء القوم إذا حملوا رِيّهم من الماء، كلّ هذا من رَوِيَ يَرْوَى رَيّاً.. والرّاوي: الذي يقوم على الدّوابّ، وهم: الرُّواة، ولم أسمعهم يقولون: رويت الخيل. وأكثر ما يقال ذلك في الرِّياضة والسّياسة.
فأمّا الرّجل الرّاوية فالذي قد تمّت روايته واستحق هذا النّعت استحقاقَ الاسم، وفي هذا المعنى يدخلون الهاء في نعت المذكّر، فإِذا أردت وجه الفعل من غير مبالغة قلت: هو راوي هذا الشّيء.
وارْتَوَتْ مَفاصلُ الدّابّة إذا اعتدلت وغلظت. وفرس ريّان الظَّهْر إذا سَمِنَ مَتْناه.
وارتوتِ النَّخْلةُ إذا غُرست في قفرٍ، ثمّ سقيت في أصلها.
وارتوى الحَبْلُ إذا كَثُر قُواه وغَلُظَ في شِدّة فتْلٍ.
والتَّرْويةُ: أن تُروي شيئاً فيكْثُر عليك حتّى يشتدّ رِيُّهُ، كما تقول: روّيتُ السَّوِيقَ من الماء وغيره، فإِذا أردتَ وجهَ الفِعْل من غير مبالغة قيل: أَرْوَيْته.
والتَّروية: يومٌ قبْل عَرَفة، سُمِّي به لأنّ القومَ يتروّون من مكّة ويتزوّدونَ رِيّاً من الماء.
والرَّيُّ: مصدر رَوِيَ يَرْوَى وهو ريّان والمرأة: ريّا والجميع: رِواء للذَّكر والأُنثَى فيه.
والرَّواء من الماء: الذي يكونُ للواردِ فيه رِيّ، قال جرير: بئرٌ رَواءٌ عذْبةُ الشَّروبِ وقال ابن أحمر يذكر قطاةً وفرخها:
تَروي لَقىً أُلْقِيَ في صَفْصفٍ		تصْهَره الشَّمسُ فما يَنْصَهِرْ
تروي معناه: تستقي، يقال: قد روى، معناه: قد استقى على الرّاوية. والرّاوية: أعظمُ من المزادة، ويجمع: الرَّوايا، ويجعل الشّاعر القطا روايا لأفراخها.
والرَّيّا: ريحٌ طيِّبةٌ من نفحةِ ريّان، قال:
إذا قامتا تضوَّع المِسْكُ منهمـا		نسيمَ الصَّبا جاءت برَيّا القَرَنْفُلِ
وقال آخر:
فلو أنّ محموماً بخيبرَ مُدْنَفاً		تنشّقَ ريّاها لأَقْلَع صالبُهْ
ولا يُشتَقُّ منها فِعْل، ولا تَجْمع.
والرِّواية: رواية الشِّعْر والحديث. ورجل راوية: كثير الرِّواية.. والجَميعُ: رُواةٌ.
والمَرْوَى: اسمُ موضعٍ بالبادية.
والرَّويُّ: حروف قوافي الشِّعْر اللاّزمات، تقول: هاتان قصيدتان على رويٍّ واحد.
ريا:
الرّايةُ: من رايات الأعلام، وإن جعلت الرّايَ جميعا بغير الهاء استقام، وكذلك الرّاية التي تجعل في عُنُق الغُلام، وهما من تأليف راء وياءين.. وتصغير الرّاية: رُييّة. والفِعْل: رَيَيْتُ ريّاً، وريَّيْتُ تريّةً، والأمرُ: ارْيهْ وريِّهْ والتَّشديدُ أحسنُ.
وعَلَمٌ مَرِيٌ بالتّخفيف، وإن شئت بَيَّنْتَ الياءاتِ فقلت: علم مَرْييٌ بلا تشديد ولا همز ولكن ببيان الياءات.
روء:
الرّاء، ممدود، والواحدة: راءة: شجر له ثمرة بيضاء، الهمزة فيها أصليّة وتصغيرُها: رُوَيْئةٌ.
وروّأت في الأمر إذا أثبتّ النّظر فيه، والاسم: الرّويئة والرويّة، قال:
لا خَيْرَ في رأيٍ بـغـير رويّة		ولا خَيْرَ في جهلٍ تُعابُ به غَدا

##### Türkçe

باب اللّفيف من **الرّاء**
و **ر أ**، و **ر ي**، و **أ ر**، **أ ر ي**، **أ ي ر**، **أ ر ر**، **ي ر ر**، **و ر أ**، **أ و ر**، **ر ي ر**، **ر أ ر أ**، **ر أ ي**، **ر و ي**، **ر ي أ**، **ر و أ** kullanımdadır.

**ورأ**:
**الوراء**, medli: çocuğun çocuğu; Allah عزّ وجلّ’ün sözü için: “ومن وراءِ إسحاقَ يَعْقوب”; ve **الشّعبيّ** bir adamı, yanında bir çocuk gördüğü hâlde, sordu: “Bu senin oğlun mu?” Dedi: “Evet: **من وراء**..” Ve **وراء** medli: **قُدّام**’ın zıddı.
Ve **وراء**’ın küçültmesi: **وُرَيّة**. Dersin: “Onu, şu yerin **وُرَيّةَ**’sinde ve onun **قُدَ يْدِمَه**’sinde gördüm.”

**وري**:
**الرِّئة**, **روى**’dan hazfedilmiştir; ve **الوارية**: **الرِّئة**’de tutan bir hastalığın kamçısıdır; bazen ondan **السُّعال** tutar da sahibini öldürür; denir: “**وُرِيَ** adam” yani o, hafifletmeyi söyleyen kimseye göre **مَوْرُوٌ**’dur; hemzeyi **ياء**’ya çeviren dedi: **مَوْريٌ**. **هشام بن المغيرة** dedi:
هَلُمَّ إلى أميّة إنّ فـيهـا		شِفاءَ الوارياتِ من السَّقامِ

Ve **الثَّوري** köpeği **رِي**’ler, onu **رِئته**’sinden mızraklayınca. **المرّار بن منقذ** bir adamın vasfında dedi:
كَمْ ترى من شانىءٍ يَحْسُدُنـي		قد وراه الغيظ، ذو صَدْرٍ وَغِرْ

Ve hadiste: “İnsanın karnını irinle doldurması, ta ki onu **يَريه** etsin, kendisi için, onu şiirle doldurmasından daha hayırlıdır.” Sözü: “ta ki onu **يَريه** etsin”; o, **الرَّمْي** misali üzere **الوَرْي**’dendir; ondan denir: **مَوْريٌ** adam; hemzeli değildir; o, karnının hastalanmasıdır. **الراجز** dedi:
قالت له وَرْياً إذا تَنَحْنَحا

Ona **وَرْي** ile dedi, boğazını temizlediği vakit; ona **الوَرْي** ile beddua eder; o ise onun masdarıdır. Ve **العجّاج** yaraları vasfederek dedi:
عن قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرِّي مَنْ سَبَرْ

Der ki: Bir insan onu yoklarsa, ondan **الوَرْي** ona isabet eder.
Ve **عبد بني الحَسْحاس** dedi:
وَراهُنَّ ربّي مِثْلَ ما قد وَرَيْنَني		وأَحْمَى على أكبادِهنَّ المكاويا

Ve **الرِّئة**: hemzelenir ve hemzelenmez; o, rüzgârın ve nefesin yeridir. Onun cemi: **الرِّئاتُ** ve **الرِّئين**; onun küçültmesi: **رُوَيّةٌ**; **الواو**’yu hemzeleyen dedi: **رُؤَيّةٌ**. Dedi:
ويَنْصبنَ القَدَورَ مُشَمِّرات		يُنازِعْنَ العَجاهنةَ الرِّئينا

Ve **التَّوْريةُ**: haberi gizlemek ve sırrı ortaya çıkarmamaktır; dersin: “Onu **تَوْريةً** olarak **وَرَّيتُ**.”

**وأر**:
Dersin: “**وأرت** bir **إرةً**”; ve bu, **إرةٌ موءورة**’dur; o, **الأَتّون**’un altında ve hamamın altında, ve **أَتُّون الجِرارِ**’ın ve **الجصّاصة**’ın altında ateşin yakıldığı yerdir; bu, ateş yakman için bir çukur kazmayı küçük gördüğün vakittir. Ve ben onu **إرةً** ve **وَأْراً** olarak **أَئِرُ**. Ve **الإرةُ**, **الإرينَ** ve **الإراتِ** üzere cem olunur. Dedi:
كمِثل الدّواخن فوق الإرينا

Ve “Adamı **وأرتُ**; onu **أَثِرُهُ** **وأراً**”: onu ürküttüm ve korkuttum. **لبيد** dedi:
تَسْلُبُ الكانِسَ لم يُؤارْ بها شُعْبة السّاقِ إذا الظِّلُّ عَقَلْ

Devesini vasfeder: o, **الثَّوْر الكانِس**’ten gölgesini soyar; bu, şudur: onu görünce, **كِناسه**’nden ürker; böylece **أرطاتها**’sının **شُعَب**’ının altından çıkar. Ve rivayet olunur: “**لم يُؤْرَبها**”, **الأَرْي**’den “**لم يُعْرَ**” vezninde; yani: korku onun göğsüne yapışmadı; senin “Senin göğsünde bana karşı bir **أَرْياً** vardır” sözün gibi; yani: kinden bir leke. Dersin: “Onun göğsü bana karşı **أرى** etti...” Ve bazısı der: “**لم يُؤْرَبها**”. Onu böyle hemze ile rivayet eden dedi: korku, onun **رئته**’sinin iç tarafına girmedi.

**أري**:
**أريُ القِدْر**: yanık olarak onun kenarlarına yapışan şeydir; ve baldan da, bal kabının kenarlarına yapışan şey böyledir. Dedi:
إذا ما تأَوّتْ بالخليّ بَنَتْ به		شَريجَيْن مما تأتري وتُتِيعُ

Yani: yapışandan ve akandan. Ve onun **ائترارُه**: onun yapışmasıdır. Ve o, **زُهَير**’in sığır vasfındaki beytinde de böyledir:
يَشِمْنَ بروقه ويَرُشُّ أَرْيَ ال		جنوبِ على حواجبها العَماءُ

Ve onlardan kimi, **لبيد**’in beytinde der: “**لم يُوأَرْبها**” **أُوارِ الشَّمُس**’tan; o, onun şiddetli sıcağıdır; yani: onunla yanmadı..
Ve denir: “Ey falan, senin tenceren **أَرَتْ**; **تأري** eder”; o, ancak **الحَبِّ** ve **التَّمر**’den **تأري** eder, eğer karıştırılmazsa. Ve **الأَرْي**: altına yapışmasıdır; tıpkı içinde pişirilen şeyden **الجُلْبة** gibi; böylece o, **أرياً** olarak **أرت** etti. Ve bizzat yapışan şey de **الأري**’dir.
Ve **التَّأَرّي**: tenceredekini beklemektir. **الحارث الباهليّ** dedi:
لا يَتَأَرَّى لما في القِـدْر يَرْقَـبُـهُ		ولا يَعَضُّ على شُرْ سُوفه الصَّفَرُ

Der ki: içinde katık olmayan kuru yemeği yer. Ve sözü: “**لا يتأرَّى**”; yani: yarın kavmi beklemez; ne de onların tenceresinde olanı, ondan kendisine yedirmelerini. Ve denir: “Bunun için **لا يتأرّى**”; yani: beklemez ve ona aldırmaz.
Ve şüphesiz aralarında **أريَ عداوة** vardır; yani: onun en şiddetlisi, en yapışığı ve en eskisi.
Ve **أَرْيُ النَّدَى**: **النَّدَى**’dan, ot ve ağaç ve kaya gibi olanın üzerine düşen şeydir; böylece onun bir kısmı bir kısmına yapışıp durur.. Ve binek, bineğe **تأري** eder; ona katılıp onunla aynı yemliğe alıştığı vakit. Bununla yemlik **آرِيّاً** diye adlandırıldı; o, takdirde **فاعول** üzeredir. Dedi:
يعتاد أرباضاً لها آريُّ

Ve **الواري**: semiz yağdır; **الوَري** de onun gibidir.
Ve **زندٌ وارٍ**: ateşi çabucak çıkaran kimse içindir.. **يَرِي الزّندُ** ve **يَوْرَى** iki lugattır; ve “Bir çakmak taşı **أوريتُ**.” Ve cömert adama dersin: “O, **لواري الزِّناد**’dır.” Ve “Seninle çakmak taşımı **وَرَّيْتُ**”; yani: senden, nasihat, olgunluk ve cömertlikten sevdiğim şeyi gördüm.
Ve bir adam, işte **يورّي** eder; bir işi istediği hâlde insanlara başkasını gösterdiği vakit.
Ve ateşi **أوريتُ**, sönük iken onu alevlendirdiğim vakit.

**إير**:
**إير**: çölde bir yerdir. Dedi:
على أصلاب جأبٍ أَخْدريّ		من اللائي تَضَمَّنهـنّ إيرُ

Ve **الإيرُ**: **إيار** sahibi sıcak bir rüzgârdır; onun **ياء**’sı aslında **واو**’dur; **الرّيح**’ın **واو**’u gibi, kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle **ياء** olmuştur; onun küçültmesi: **رُوَيْحة** ve **أُوَيْرة**.. Bazıları dedi ki: Bilakis **الإير**: Hüzeyl dilinde soğuk **الشَّمالُ**’dır; dedi ki:
وإنّا مساميح إذا هبّت الصَّبا		وإنّا مساميح إذا الإير هبّتِ
Ve insanlar derler ki: Bu beyitte o, **الأوار**’ın cem‘idir; sanki onlar **الأوار**’ı **السّموم**’un sıcağından kılıyorlar.

أرر:
**الإرارُ**: çoban onunla, deve rânediği zaman, devenin rahmini **يَؤرُّ** ettiği, **ظُؤْرة** benzeri bir şeydir; onun **ممارنتها**’sı: erkeğin onu vurması da gebe kalmamasıdır. Ve çobanın onunla **يَؤُرُّ** etmesinin tefsiri: elini onun rahmine sokması, oradakini **الإرار** ile kesmesi ve onu tedavi etmesidir.
Ve **الأرّ**: adamın bir **إرار** almasıdır; o, **القتاد** dikeninden ve başkasından bir daldır; onu yere vurur, ta ki dikeninin uçları belirginleşsin; sonra onu ıslatır; sonra üzerine dövülmüş tuz serper; sonra onunla devenin **ثَفْر**’ini kanatıncaya kadar **يَؤُرّ** eder.. Denir ki: **ناقة ممارن**; fiil: **أرّها يؤرّها**.
Ve **الأرير**: kumar ve galebe sırasında sefihin sesinin taklididir.. **أرّ يأَرُّ أريراً**.

يرر:
**اليَرَرُ**: **الأَيَرّ**’in masdarıdır; dersin: **صخرة يرّاءُ**, ve **حجرٌ أَيَرُّ**. Ebû’d-Dukayş dedi ki: “Şüphesiz o, sıcak **حارٌّ يارٌّ**’dır”; bununla tandırdan çıkarılmış bir ekmeği kastetti; aynı şekilde güneş bir şey üzerine kızıştığında—taş olsun yahut başkası—ve ona şiddetli bir sıcaklık yapıştığında, eğer onda sertlik varsa “Şüphesiz o, sıcak **حارٌّ يارٌّ**’dır” denir; suya ve çamura denmez. Fiil: **يَرَّ يَيَرُّ يَرَراً**; cezimde dersin: **ييرّ**. **أَفْعَل** ve **فَعْلاء** sıfatı üzere onunla ancak **الصَّفا** ve **الصَّخرة** vasfedilir; ve ancak “**مَلَّة حارةٌ يارّةٌ**” denir; ve bunun gibi her şey: **اليارّ**’ı zikrettiklerinde onu ancak önünde **حارّ** ile birlikte zikrederler.

ورأ:
**الوَرَى** (maksûr): yeryüzünün sırtı üzerindeki insanlar; dedi ki:
ويَسْجُدلي شعراءُ الوَرَى		سجودَ الوزاغ لثُعبانِهـا

أور:
**الأوار**: uzaktan tandırın sıcağıdır. Ve “**إرة في ورة**” denir; **الإرة**: bizzat ateştir; **الورة**: çukurdur.
Ve **المُسْتأْوِرُ**: korkmuş olan; dedi ki:
كأنّه بزِوانٍ نـام عـن غـنـمٍ		مُسْتأورٌ في سواد اللّيل مَذْءُوبُ

رير:
**الرِّيْرُ** ve **الرّار**: iki lugattır; kemikte eriyen iliktir; sanki iplik yahut su gibidir; dedi ki:
على عمائِمنا تُلْقَى وأَرْحـلـنـا		على زواحفَ تُزْجَى، مُخُّها رِيرُ
Ve **الرّير**: sanki iplikler gibi çocuğun ağzından çıkan sudur.

رأرأ:
**الرَّأْرأةُ**: bakışı dikmek ve bunda iki gözbebeğini hareket ettirmektir... “**رأرأتُ** bakışımı” ve “Onun iki gözü **رَأْرأتْ**.”
Ve denir ki: **رأرأ السَّحابُ** ve **السَّرابُ**, yani: göz kırpması gibi parladı; o, **اللَّمْع**’dan aşağıdır.

رأي:
**الرأي**: kalbin görüşüdür; **الآراء** üzerine cem‘ olunur; dersin: “Onların **آراء**’sı ne kadar da sapıktır!”; taaccüb üzere; ve “**راءَهم**” de.
Ve “Gözümle bir **رؤيةً** gördüm..” ve “Onu **رأيَ العَيْن** gördüm”, yani: bakışın onun üzerine düştüğü yerde.
Ve kalbin görüşünden dersin: **ارتأيتُ**; dedi ki:
ألا أَيُّها المُرْتَئي في الأمور		سَيَجْلُو العَمَى عنك تِبْيانُها
Ve dersin: “Güzel bir **رؤيا** gördüm”; dedi ki: “Belki uyanıkken, uykuda bana gösterilen ‘benim sulandığım’ bir **رؤيا**yı görürüm”; ve **الرُّؤيا** cem‘ edilmez.. Araplardan kimi hemzeyi yumuşatır da “**رُويا**” der; hemzeyi çeviren ise onu **ياء** yapar, sonra kesreler de “Güzel bir **رِيّا** gördüm” der.. Ve **الرّيّ**: gözün, eşya ve elbiseden, güzel bir hâl olarak gördüğü şeydir.
Ve **الرَّئيُّ**: adama musallat olan, ona kâhinlik ve tıp gösteren bir cindir; dersin: “Onunla birlikte bir **رَئيٌّ** var.”
Ve Araplardan bazıları **رَيْتُ** der, **رأيت** mânâsında; bunun üzerine şu yüce söz okunmuştur: “**أَرَيْتَ** الذي ينهى عبداً إذا صلَّى”; ve dedi ki: “**أَقْسَم** باللَّهِ أبو حفصٍ عُمَرْ ما **رايَها** من نقَبٍ ولا دَبَرْ فاغفِرْ له اللَّهمَّ إن كان فَجَرْ”.
Ve **تراءَى القوم**: bazısı bazısını gördü; azîz ve celîl buyurdu: “فلمّا **تراءى** الجمعان”. Ve dersin: “Bana falan kimse **تراءى** etti”, yani: onu göresin diye sana göründü.. Ve cinlerden onun tâbii, ona göründüğünde, ona **تراءى** eder ki onu görsün.
Ve **المِرآة**: içine bakılan şeydir; cem‘i: **المَرائي**; hemzeyi yumuşatan “**المرايا**” dedi. Ve “**تراءيت** في **المِرآة**”: ona baktım. Ve hadiste: “Sizden biriniz suda **يَتَمرْأَى** etmesin”, yani: onda yüzüne bakmasın; ve **الميم** fiilin harflerine dâhil edilmiştir.
Ve **رأيت**’ten “**يفعل**” ve benzerlerinde dersin: **يَرَى**; aslında **يَرْأَى** idi; fakat **رأيت**’ten türeyen her kelimede, **الرّاء** sâkin olduğunda hemzeyi düşürürler.. Dersin: “Şunu gördüm”; böylece **أَرْأَيته**’nin hemzesini düşürdün; ve “Ben **مُرٍ**’üm, o **مُرًى**’dır”, hemzeyi düşürerek; ancak iki yerde ispat ederler: “Onu gördüm; o **مَرْئيٌّ**’dir” dediler; ve “Deve **أرأت** etti” (yani) memesi, yaklaştığını ve süt indirdiğini **أَرْأى** etti; o **مُرْأى**’dır; hemze ile; onda hazf da doğrudur. Ve derler: **اسْتَريتُ** ve **استرأَيْتُ**, yani: **الرُّؤْية**yi talep ettim.
Ve zanda dersin: “Ben **رِيتُ** ki falan senin kardeşindir”; onlardan kimi hemzeyi ispat eder de “**رُئِيتُ**” der. “**أرى**” ve benzerlerini söylediğinde hazf edersin. **رأى**’dan hemzeyi çeviren “**راءك**” dedi; senin “**نأى** ve **ناء**” demen gibi.
Ve **التَّرِّية**—**الرّاء** şeddeli—istersen hemzelersin, istersen yumuşatırsın ve **الياء**’yı ağırlaştırırsın; istersen hemzeyi atar, **الياء**’yı hafifletir de “**تَرْية**” dersin.. Ve **التَّرِيّة**—**الرّاء** kesreli, hafif—bütün bunlar lugatlardır; o, kadının hayzının kalıntısından, önce yahut sonra, sarılık veya beyazlık olarak gördüğü şeydir.
Gözle görmeye gelince, o **رؤية**’dir; ancak “Ona **رأيَ العين** baktım” deyip içinde **العَيْن**’ı zikretmen müstesna.. Ve “Onu ancak bir tek **رأية** gördüm”; Zû’r-Rumme dedi ki:
إذا ما رآها رَأْية هِيضَ قلبه		بها كانهياضِ المُتْعَبِ المُتَتَمِّمِ
Ve Arap, fiilden değiştirilenlerde—senin “**تَرَى**”, “**يَرى**”, “**نَرى**”, “**أَرَى**” ve benzerin demende—hemzeyi hazf eder; ve fiilden artırılanlarda, **أَفْعل** ve **استفعل**’de; bunun dışındakilerde hemzeler; ancak “Deve ve koyun **أرأت** etti” derler, yani: gebeliği belli oldu.. Ve sana bir şey gösteren kimse için “O **مُرْءٍ**’dür” dersin; deve **مُرئية**’dir; istersen hafifletir, hemzeyi yumuşatırsın. Şair, ağırlaştırmaya muhtaç olursa ağırlaştırır; nitekim dedi ki: “وأبدتِ البيضُ الحسانُ أسوقا غير **مَرِيّاتٍ** ولكن فرقا”. Ve “Falanı **رَأَّيت** ettim, **ترئيةً**” dersin; eğer ona aynayı gösterip ona baksın diye yaptıysan.
Ve bil ki Araplardan bazı insanlar, iki hemze arasına bir **ألف** asılmasını çirkin gördüklerinden, **الرِّئاء**’ın ilk hemzesini hemzelemeyi uygun görmezler; bu sebeple “**ذُؤابة**” dediler de hemzelediler; sonra “**الذّوائب**”i hemzesiz cem‘ ettiler, “**الذّآئب**”i çirkin görerek. **الرئاء**’ı hemzeleyen ise, **الألف**’ten sonraki med sebebiyle—ondan sonra dayanılacak bir şey olmadığından—vakıfta düşebileceği için; ve şiir zaruretinde, medliden kısalttıkları şeyde; bu yüzden onda hemze câiz oldu, **الذَّوائب**’de câiz olmadı.
Ve **الرِّيّ**: kavme, güzel süs ve heyetten gösterdiğin şeydir; Cerîr dedi ki:
وكلّ قوم لهم ريّ ومختـبـر		وليس في تغلب رِيّ ولا خبرُ
Ve dersin: “Ey falan, bana elbiseni **أرِني** ki onu göreyim”; fakat bir şeyi, sana versin diye ondan istediğinde, ancak **أرْنا** ( **الرّاء** sâkin) derler; onu cem‘, müfred, erkek, kadın için eşit kılarlar; sanki onların yanında, özellikle karşılıklı verme için konmuş bir kelimedir. Onlardan kimi onu tasrîf üzere yürütür de “**أَرِني**” der; kadına da “**أريني**” der; ikisinin hâlleri arasında ayırır. Ve “**أرْنا الّلذينِ أضلاّنا**” bu mânâ üzere tahfîf ve teşdîd ile okunabilir. **الرُّؤْية** mânâsını isteyen onu **الرّاء**’yı kesreleyerek okur. Ama “**أرِنا اللَّهَ جَهْرةً**” ve “**أرِنا مَنا سِكَنا**” ancak **الرّاء**’yı kesreleyerek okunur.
Ve bil ki Araplardan bazı insanlar, **يَرَى**’nın hemzesini bütün hâllerinde hazfedilmiş görünce, onu mâzîde de **رأى**’dan hazfettiler; onlar “**رَيْت**” diyenlerdir.
Ve falan kimse, falanın görüşüyle **يَتَراءَى** eder; eğer onun görüşünü görüyor, ona meylediyor ve ona uyuyorsa.
Zandaki **التّرائي**’ye gelince: o, başkasından sana geçmiş bir fiildir; onu mâzîye koyup onunla “zannettim” mânâsını murat ettiğinde “**رُئيتُ**” dersin. Onlardan kimi hemzeyi ondan da hazf eder; **الرّاء**’yı kesreler, **الياء**’yı sâkin kılar; “**رِيتُ**” der; o, onların en çirkini. Onlardan kimi mâzîde “**رأيتُ**” der, “zannettim” mânâsında; bu, kıyasta bir hilâftır: bir mânâda tek bir fiilden, mâzîde mâruf, istikbalde meçhul nasıl olur?

روي:
**الرُّواءُ**: parlaklık ve güzellikte görünüş güzelliğidir; “Güzel **رُواء** ve güzel **شارة** sahibi bir kadın” denir.
Ve **الرِّواء**: çadırın ipidir; onun en büyüğü ve en sağlamıdır; bu, bükümünün kalınlığında şiddetli **ارتواء**’sundan dolayıdır. Her ağaç yahut uzuv dolduğunda “**ارتَوَى** etti” denir. Ancak suyla doyma ve uzuvların ve damarların kandan dolması için istediklerinde “**رَوِيَ**” dediler; damarlar **ترتوي** etmez; çünkü kalınlaşmaz; onların **ارتواء**’sunun mânâsı, kavmin su **رِيّ**’lerini taşıdıklarındaki **ارتواء** gibi değildir. Bütün bu, **رَوِيَ يَرْوَى رَيّاً**’dandır.. Ve **الرّاوي**: bineklerin başında duran kimsedir; onlar: **الرُّواة**; “**رويت الخيل**” dediklerini işitmedim. Bunun en çok söylendiği yer, idman ve idaredir.
Ama **الرّجل الرّاوية**: rivayeti tamam olmuş ve bu sıfatı isim gibi hak etmiş kimsedir; bu mânâda, müzekkerin sıfatına **الهاء**’yı dâhil ederler. Eğer mübalağasız fiil yönünü istersen “O, bu şeyin **راوي**’sidir” dersin.
Ve binitin eklemleri **ارْتَوَتْ** ettiğinde: düzeldi ve kalınlaştı. Ve sırtı **ريّان** bir at: bel kemiği semirdiğinde.
Ve hurma ağacı **ارتوت** ettiğinde: kıraç yere dikildi, sonra kökünde sulandı.
Ve ip **ارتوى** ettiğinde: lifleri çoğaldı ve şiddetli bükümde kalınlaştı.
Ve **التَّرْويةُ**: bir şeyi sulaman, böylece sende çoğalması ve onun **رِيّ**’inin şiddetlenmesidir; nitekim “**روّيتُ السَّوِيقَ** suyla ve başkasıyla” dersin; fiilin yüzünü mübalağasız istediğinde “**أَرْوَيْته**” denir.
Ve **التَّروية**: Arefe’den önceki bir gündür; onunla adlandırıldı; çünkü kavim Mekke’den **يتروّون** eder ve sudan **رِيّ** azığı edinirler.
Ve **الرَّيُّ**: **رَوِيَ يَرْوَى**’nın masdarıdır; o **ريّان**’dır; kadın: **ريّا**; cem‘i: erkek ve dişide **رِواء**’dır.
Ve sudan **الرَّواء**: gelen kimse için onda **رِيّ** bulunan şeydir; Cerîr dedi ki: “**بئرٌ رَواءٌ** عذْبةُ الشَّروبِ”. Ve İbn Ahmer, bir **قطاة** ve yavrusunu zikrederek dedi ki:
تَروي لَقىً أُلْقِيَ في صَفْصفٍ		تصْهَره الشَّمسُ فما يَنْصَهِرْ
**تَروي**’nin mânâsı: su çeker; denir ki: “**قد روى**”, mânâsı: **الرّاوية** üzerinde su çekti. Ve **الرّاوية**: **المزادة**’den daha büyüktür; cem‘i: **الرَّوايا**. Şair, **القطا**’yı yavruları için **روايا** kılar.
Ve **الرَّيّا**: **ريّان**’ın nefhasından hoş bir rüzgârdır; dedi ki:
إذا قامتا تضوَّع المِسْكُ منهمـا		نسيمَ الصَّبا جاءت برَيّا القَرَنْفُلِ
Ve bir başkası dedi ki:
فلو أنّ محموماً بخيبرَ مُدْنَفاً		تنشّقَ ريّاها لأَقْلَع صالبُهْ
Ondan fiil türetilmez ve cem‘ edilmez.
Ve **الرِّواية**: şiir ve hadis rivayetidir. Ve **راوية** bir adam: rivayeti çok olan.. Cem‘i: **رُواةٌ**.
Ve **المَرْوَى**: bedevîlikte bir yer adıdır.
Ve **الرَّويُّ**: şiirin gerekli kafiye harfleridir; dersin: “Bu iki kaside bir **رويٍّ** üzerinedir.”

ريا:
**الرّايةُ**: sancakların bayraklarındandır; eğer **الرّايَ**’ı **الهاء** olmaksızın cem‘ kılarsan doğru olur; aynı şekilde, oğlanın boynuna konulan **الرّاية** de; ikisi, **راء** ve iki **ياء**’ın telifindendir.. **الرّاية**’nin küçültmesi: **رُييّة**. Fiil: **رَيَيْتُ ريّاً**, ve **ريَّيْتُ تريّةً**; emir: **ارْيهْ** ve **ريِّهْ**; teşdîd daha güzeldir.
Ve “**عَلَمٌ مَرِيٌ**” tahfîf ile; istersen **الياءات**’ı beyan eder de “**علم مَرْييٌ**” dersin; ne teşdîd ne hemze ile, fakat **الياءات**’ın beyanıyla.

روء:
**الرّاء** (memdûd); tekili: **راءة**: beyaz meyveli bir ağaçtır; ondaki hemze aslîdir; onun küçültmesi: **رُوَيْئةٌ**.
Ve işte **روّأت** ettin: onda bakışı sabitlediğinde; isim: **الرّويئة** ve **الرويّة**; dedi ki:
لا خَيْرَ في رأيٍ بـغـير رويّة		ولا خَيْرَ في جهلٍ تُعابُ به غَدا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الراءُ: شجرٌ، الواحدة راءَةٌ. ورَوَّأْتُ في الأمر، تَرْوِئَةً وترويئاً، إذا نَظَرْتَ فيه، ولم تَعْجَلْ بجواب، والاسم الرَوِيَّةُ، جَرَتْ في كلامهم غيرَ مَهْموزةٍ.

##### Türkçe

**الراءُ**: bir ağaç; teki **راءَةٌ**.

Ve “**رَوَّأْتُ** fi’l-emr”, “**تَرْوِئَةً**” ve “**ترويئاً**” (yaptım): onda baktığın, ve cevapta acele etmediğin zaman. İsim **الرَوِيَّةُ**’dir; onların sözlerinde hemzesiz olarak cereyan etmiştir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر و أ
روّأت في الأمر فرأيت من الرأي كذا‏.‏
والرويّة ثم العزيمة‏.‏
وليس لفلان روية‏.‏
ولا يقف على الرّوايا إلا أهل الرّوايا‏.‏
ولهم بديهة ورويّه وقلوب من العلم رويّه‏.‏
قال‏:‏ ولا خيـر فـي رأي بغيـر روية ولا خير في جهل تعاب به غدا

##### Türkçe

ر و أ
İşte **روّأت**’im işte; böylece görüşten (**الرأي**) şunu gördüm.
Ve **الرويّة**; sonra **العزيمة**.
Ve falanın **روية**’si yoktur.
Ve **الرّوايا** üzerine ancak **أهل الرّوايا** durup vakıf olur.
Ve onlar için **بديهة** ve **رويّه** ve ilimden **رويّه** kalpler vardır.
Dedi ki:
Ve **روية** olmaksızın bir **رأي**’de hayır yoktur; ve yarın onunla ayıplanacağın bir cehalette hayır yoktur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رَّوأَ في الأَمرِ تَرْوِئةً وتَرْوِيئاً: نظر فيه وتَعَقَّبه ولم يَعْجَلْ بجَواب. وهي الرَّوِيئةُ، وقيل إِنما هي الرَّوِيَّةُ بغير همز، ثم قالوا رَوَّأَ، فهمزوه على غير قياس كما قالوا حَلأْتُ السَّوِيقَ، وإِنما هو من الحَلاوةِ. ورَوَّى لغة. وفي الصحاح: أَنَّ الرَّوِيَّةَ جَرَتْ في كلامهم غير مهموزة. التهذيب: رَوَّأْتُ في الأَمْر ورَيَّأْتُ وفَكَّرْتُ بمعنى واحِد. والراء: شَجر سَهلِيٌّ له ثمر أَبيضُ. وقيل: هو شجر أَغْبَرُ له ثَمر أَحمرُ، واحدته راءة، وتصغيرها رُوَيْئةٌ. وقال أَبو حنيفة: الرَّاءة لا تكون أَطْوَل ولا أَعْرضَ من قَدْر الإِنسان جالساً. قال: وعن بعض أَعراب عَمَّانَ أَنه قال: الرَّاءةُ شجيرة ترتفع على ساقٍ ثم تَتَفَرَّعُ، لها ورَقٌ مُدَوَّرٌ أَحْرَشُ. قال، وقال غيره: شجيرة جبَلِيَّةٌ كأَنها عِظْلِمةٌ، ولها زَهرة بيضاء لَيِّنة كأَنها قُطن. وأَرْوَأَتِ الأَرض: كَثر راؤُها، عن أَبي زيد، حكى ذلك أَبو علي الفارسي. أَبو الهيثم: الرَّاء: زَبَدُ البحر، والـمَظُّ: دَمُ الأَخَوَيْن، وهو دمُ الغَزال وعُصارةُ عُروق الأَرْطَى، وهي حُمر، وأَنشد: كَأَنَّ، بِنَحْرِها وبِمِشْفَرَيْها *  ومَخْلِجِ أَنْفِها، راءً ومَظَّا والـمَظُّ: رُمَّان البَرِّ.

##### Türkçe

**رَّوأَ** işte **الأَمرِ**de **تَرْوِئةً** ve **تَرْوِيئاً**: onda baktı ve onu izledi ve bir cevaba acele etmedi. Ve o, **الرَّوِيئةُ**dir; ve denildi ki: ancak o, hemzesiz **الرَّوِيَّةُ**dir; sonra **رَوَّأَ** dediler; onu kıyas dışı olarak hemzelediler; nitekim **حَلأْتُ السَّوِيقَ** dedikleri gibi; hâlbuki o, **الحَلاوةِ**dendir. Ve **رَوَّى** bir lugattır. Ve **الصحاح**’ta: **الرَّوِيَّةَ**nın onların كلامında hemzesiz olarak cereyan ettiği (geçtiği (kullanıldığı)) (vardır). **التهذيب**: **رَوَّأْتُ** işte **الأَمْر**de ve **رَيَّأْتُ** ve **فَكَّرْتُ** bir tek mânâdadır.

Ve **والراء**: beyaz meyvesi olan bir sahlî (ova) ağacıdır. Ve denildi: o, kırmızı meyvesi olan tozlu (boz) bir ağaçtır; onun bir teki **راءة**dır; ve onun küçültmesi **رُوَيْئةٌ**dir. Ve **أَبو حنيفة** dedi: **الرَّاءة** insanın oturur hâlde ölçüsü kadar ne daha uzun olur ne daha geniş. Dedi: ve **عَمَّانَ** bedevîlerinden bazısından, onun şöyle dediği rivayet edildi: **الرَّاءةُ** bir çalıcıktır; bir gövde üzerinde yükselir, sonra dallanır; onun yuvarlak yaprağı vardır, daha pürtüklüdür.

Dedi; ve başkası dedi: sanki **عِظْلِمةٌ** gibi bir dağ çalıcığıdır; ve onun beyaz, yumuşak bir çiçeği vardır; sanki o pamuktur. Ve **أَرْوَأَتِ الأَرض**: onun **راؤُها**sı çoğaldı; **أَبي زيد**’den; bunu **أَبو علي الفارسي** nakletti. **أَبو الهيثم**: **الرَّاء**: denizin köpüğüdür; ve **الـمَظُّ**: **الأَخَوَيْن** kanıdır; ve o, ceylan kanı ve **الأَرْطَى** damarlarının özsuyudur; ve onlar kırmızıdır; ve şu beyit okundu:

كَأَنَّ، بِنَحْرِها وبِمِشْفَرَيْها *  ومَخْلِجِ أَنْفِها، راءً ومَظَّا

Ve **الـمَظُّ**: kırın (yabanın) narıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر و أ * * رَوَّأَ * في الأمر * تَرْوِئَةً * و * تَرْويئاً * بالمد نظر فيه ولم يعجل والاسم * الرَّوِيَّةُ * تركوا همزها

##### Türkçe

* ر و أ * **رَوَّأَ** في الأمر **تَرْوِئَةً** ve **تَرْويئاً** (med ile): onda baktı ve acele etmedi; isim **الرَّوِيَّةُ**’dur; hemzesini terk ettiler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

روأ، على الهمز اقتصر في الصحيح. وتبعه أكثر شراحه، قال ابن درستويه في شرحه: أصل روأت الهمز، وترك الهمز فيه جائز، قاله شيخنا، وفي لسان العرب: قالوا روأ، فهمزوه على غير قياس، كما قالوا: حلأت السويق، وإنما هو من الحلواء، وروى لغة. قلت: وقد ذكره المؤلف كغيره في المعتل، في الأمر تروئة على إلحاق فعل المهموز بفعل المعتل كزكى تزكية، وكثيرا ما عاملا المهموز معاملة المعتل، وترويئا على القياس: نظر فيه وتعقبه كذا في سائر النسخ الموجودة بأيدينا، وهكذا في لسان العرب وغيره، ومعناه أي ردد فيه فكره ثانيا، لا ما قاله شيخنا: إنه طلب العورة وتتبع العثرة، بقرينة المقام، وحيث إنها ثبتت في الأمهات كيف يقال فيها إنها زيادة غير معروفة أو إنها مضرة، كما لا يخفى، ولم يعجل بجواب بل تأنى فيه والاسم الرويئة بالهمز، على الأصل، وقيل: هي الروية كذا في الصحاح، جرت في كلامهم غير مهموزة، كذا في الفصيح. والراء حرف من حروف التهجي، وريأت راء كتبتها وشجر سهلي له ثمر أبيض، وقيل: هو شجر أغبر له ثمر أحمر واحدته راءة بهاء وتصغيرها رويئة، وقال أبو حنيفة: الراءة لا تكون أطول ولا أعرض من قدر الإنسان جالسا، قال: وعن بعض أعراب عمان أنه قال: الراءة: شجيرة ترتفع على ساق، ثم يرتفع لها ورق مدور أحرش، قال: وقال غيره: هي شجيرة جبلية كأنها عظلمة، ولها زهرة بيضاء لينة كأنها قطن. وأروأ المكان: كثر به الراء، عن أبي زيد، حكى ذلك أبو علي الفارسي، وقال شيخنا: قالوا: هي نوع من شجر الطلح، وهي الشجرة التي نبتت على الغار الذي كان فيه النبي صلى الله عليه وسلم، وأبو بكر رضي الله عنه، قاله السهيلي وغيره، قالوا: وهي لها زهر أبيض شبه القطن يحشى به المخاد كالريش خفة ولينا، كما في كتاب النبات، قال الشاعر:
  ترى ودك السديف على لحاهم                      كمثل الراء لبده الصـقـيع ونقله شراح الشفاء، وفي المواهب أنها أم غيلان، وسبقه إليه ابن هشام وتعقبوه، وقال في النور: هذه الشجرة التي وصفها أبو حنيفة غالب ظني أنها العشر، كذا رأيتها بأرض البركة خارج القاهرة، وهي تنفتق عن مثل قطن يشبه الريش في الخفة، ورأيت من يجعله في اللحف في القاهرة. قلت: ليس هو العشر كما زعم، بل شجر يشبهه، انتهى. قلت: وما ذكره شيخنا هو الصحيح، فإن الراء غير العشر، وقد رأيت كليهما باليمن، ومن ثمر كل منهما تحشى المخاد والوسائد، إلا أن العشر ثمره يبدو صغيرا ثم يكبر حتى يكون كالباذنجانة، ثم ينفتق عن شبه قطن، وثمر الراء ليس كذلك، والعشر لا يوجد بأرض مصر، كما هو معلوم عندهم، وهما من خواص أرض الحجاز وقال أبو الهيثم: الراء: زبد البحر وأنشد:
  كأن بنحرها وبمشفريها                      ومخلج أنفها راء ومظا والمظ: دم الأخوين، وهو دم الغزال وعصارة عروق الأرطى، وهي حمر، وقيل: هو رمان البر، وسيأتي.

##### Türkçe

**روأ**; sahihte hemze üzere iktisar edildi. Ve şârihlerinin çoğu ona tâbi oldu. İbn Düreستüveyh şerhinde dedi: **روأت**’in aslı hemzedir; onda hemzeyi terk câizdir; bunu şeyhimiz söyledi. Ve **لسان العرب**’da: **روأ** dediler; onu kıyasa aykırı olarak hemzelediler; tıpkı **حلأت السويق** dedikleri gibi; hâlbuki o ancak **الحلواء**’dandır; ve **روى** bir lugattır. Dedim: Müellif onu, başkası gibi, mu‘tel’de zikretmiştir; emirde **تروئة** (vardır); hemzeli fiili mu‘tel fiile ilhâk üzere; **زكى تزكية** gibi. Ve çoğu kez hemzeliye mu‘tel muamelesi yapmışlardır. Ve kıyas üzere **ترويئا**: onda nazar etti ve onu ta‘kîb etti; bizim elimizde bulunan sair nüshalarda da böyledir; ve **لسان العرب** ve başkasında da böyledir. Ve mânâsı: yani onda fikrini ikinci defa geri çevirdi; şeyhimizin dediği gibi değil: “ayıbı talep etti ve sürçmeyi izledi”; makam karînesiyle. Ve mademki o, ana kaynaklarda sabit olmuştur, onda “bilinmeyen bir ziyadedir” yahut “zararlıdır” nasıl denir; gizli olmadığı üzere. Ve bir cevaba acele etmedi; bilakis onda teenni etti. İsim **الرويئة**’dir; hemze ile; asıl üzere. Ve denildi ki: o **الروية**’dir; **الصحاح**’ta böyledir. Onların كلامında hemzesiz olarak cereyan etmiştir; **الفصيح**’ta böyledir.

Ve **الراء** hece harflerinden bir harftir. Ve **ريأت راء**: onu yazdım. Ve **شجر سهلي**: beyaz meyvesi olan (bir ağaçtır). Ve denildi ki: o, kızıl meyvesi olan boz bir ağaçtır; onun tekili **راءة**’dir, **هاء** ile; onun küçültmesi **رويئة**’dir. Ebû Hanîfe dedi: **الراءة** oturan insanın ölçüsünden daha uzun da daha geniş de olmaz. Dedi: Umân bedevîlerinden bazısından: o dedi ki: **الراءة**: bir gövde üzerinde yükselen bir çalıdır; sonra ona yuvarlak, daha pürtüklü yaprak yükselir. Dedi: Başkası dedi ki: o, dağlık bir çalıdır; sanki bir **عظلمة** gibidir; ve onun yumuşak beyaz bir çiçeği vardır; sanki pamuk gibidir.

Ve **أروأ المكان**: onda **الراء** çoğaldı; Ebû Zeyd’den. Bunu Ebû Ali el-Fârisî nakletti. Şeyhimiz dedi: Dediler ki: o, **شجر الطلح**’tan bir türdür; ve o, Peygamber صلى الله عليه وسلم ve Ebû Bekir رضي الله عنه’nun içinde bulunduğu mağara üzerinde biten ağaçtır; bunu Süheylî ve başkası söyledi. Dediler ki: onun pamuk benzeri beyaz çiçeği vardır; onunla yastıklar, tüy gibi hafiflik ve yumuşaklıkla doldurulur; **كتاب النبات**’ta olduğu gibi. Şair dedi:
  “Onların sakalları üzerinde iç yağını görürsün;
  tıpkı **الراء** gibi; ona kırağı yapışmıştır.”

Bunu **الشفاء** şârihleri nakletti. Ve **المواهب**’de onun **أم غيلان** olduğu (vardır); İbn Hişâm buna ondan önce gitmiştir; ve onu ta‘kîb ettiler. Ve **النور**’da dedi: Ebû Hanîfe’nin vasfettiği bu ağaç, galip zannımca **العشر**’dir; onu Kahire dışındaki **أرض البركة**’de böyle gördüm; o, hafiflikte tüye benzeyen pamuk gibi bir şeyden yarılır; ve Kahire’de onu yorganlarda yapanı gördüm. Dedim: Onun zannettiği gibi **العشر** değildir; bilakis ona benzeyen bir ağaçtır; bitti. Dedim: Şeyhimizin zikrettiği şey sahih olanın kendisidir; çünkü **الراء** **العشر**’dan başkadır. Ben ikisini de Yemen’de gördüm. Her birinin meyvesinden yastıklar ve minderler doldurulur; ancak **العشر**’ın meyvesi küçük görünür, sonra büyür; nihayet patlıcan gibi olur; sonra pamuk benzeri bir şeyden yarılır. **الراء**’ın meyvesi ise böyle değildir. Ve **العشر** Mısır toprağında bulunmaz; onların yanında bilindiği üzere. Ve ikisi Hicaz toprağının haslarındandır.

Ebû’l-Heysem dedi: **الراء**: denizin köpüğüdür. Ve şu beyti inşâd etti:
  “Sanki onun gerdanında ve dudaklarında,
  ve burnunun yarığında **راء** ve **مظا** (vardır).”

Ve **المظ**: **دم الأخوين**’dir; o, ceylan kanıdır ve **الأرطى** damarlarının özsuyudur; ve onlar kırmızıdır. Ve denildi ki: o, **رمان البر**’dur; ve gelecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

روّأ فِى الأَمْرِ
2 روّأ فِى الأَمْرِ ذ , (T, S, M, Mgh, Msb, K, &c.,) inf. n. تَرْوِئَةٌ, (S, Mgh, K,) or تَرْوِيَةٌ, (so in one of my copies of the S,) after the manner of a verb with an infirm final radical, like تَزْكِيَةٌ, inf. n. of زَكَّى, (TA,) and تَرْوِىْءٌ, (S, K,) agreeably with analogy; (TA;) and, accord. to IDrst, in his Expos. of the Fs, رَوَّى also is allowable; but the former is the original; or, accord. to the L, the former is anomalous, like حَلَّأْتُ in the phrase حَلَّأْتُ السَّوِيقَ; (TA;) He looked into the thing, or affair, or case; inspected it; examined it; considered it; or thought upon it; (S, M, Mgh, Msb, K;) and thought upon it repeatedly; syn. تَعَقَّبَهُ; (M, L, K, TA;) i. e. رَدَّدَ فِيهِ فِكْرَهُ; (TA;) not hastening to reply: (S, K:) and رَيَّأَ signifies the same; (K in art. ريأ;) i. q. فَكَّرَ; (T;) or, accord. to some, it is a mispronunciation. (MF.) ― -b2- Hence, يَوْمُ التَّرْوِيَةِ The eighth day of [the month] Dhu-l-Hijjeh; originally with ء: its derivation from الرُّؤْيَةُ is a mistake; and its derivation from الرِّىُّ requires consideration. (Mgh.) [See 2 in art. روى.]

أَرْوَأَ
4 أَرْوَأَ ذ It (a place) abounded with the [kind of plant, or tree, called] رَآء: (AZ, AAF, K:) or so أَرْوَأَتْ, said of land (أَرْض). (M.)

رَآءٌ
رَآءٌ ذ A kind of [plant, or] tree, (T, * S, M, K, &c.,) that grows in plain, or soft, land, (T, M, TA,) having a white fruit: or, as some say, a kind of dust-coloured tree, having a red fruit: (M, TA:) n. un. رَآءَةٌ: (T, S, M, K:) and dim. ↓ رُوَيْئَةٌ: (M, TA:) AHn says that the رآءة is not taller nor broader than a sitting man: and accord. to one of the Arabs of the desert of 'Omلn, it is a tree that rises on a stem, and then there branch forth [so in the M, but accord. to the TA, rise,] from it round, rough leaves: others, he adds, say that it is a small tree of the mountains, resembling an عظلمة [q. v.], having a soft white flower like cotton: (M, TA: [but in the latter, the word rendered “ soft ” is omitted:]) some say that it is a species of the kind of tree called طَلْح [acacia, or mimosa, gummifera], and is the tree that grew at the cave in which were the Prophet and Aboo-Bekr: so say Suh and others: it is, they say, of the height of a man, and has white flowers, resembling cotton, with which cushions are stuffed, like feathers in lightness and softness: it is said by IHsh to be the same [tree] that is called أُمُّ غَيْلَان [see art. غيل]; but they have found fault with him. [for so saying]: it is not the عُشَر [asclepias gigantea], as one author has supposed; but a tree resembling this: (MF, TA:) such is the truth: the رآء is not the عشر: I have seen them both [says SM] in El-Yemen; and with the fruit of each of them cushions and pillows are stuffed: but the fruit of the عشر commences small; then increases to the size of the باذنجانة [or fruit of the egg-plant, and much larger, like a bladder]; and then breaks open, disclosing what is like cotton: and the fruit of the رآء is not thus: the عشر [he adds] is not found in Egypt; but it and the رآء are peculiar to El- Hijلz and the neighbouring parts; [in saying this, however, he errs; for I have seen the عشر in abundance in the deserts of the upper part of the Sa'eed;] and the saddles of camels &c. are stuffed with the fruit of the رآء in El-Hijلz. (TA.) ― -b2- Also The foam of the sea. (AHeyth, K.) -A2- And One of the letters of the alphabet. (TA.) [See the letter ر.] -A3- See also art. ريأ.

رَآءَةٌ
رَآءَةٌ ذ n. un. of رَآءٌ. (T, S, M, K.) -A2- See also رَايَةٌ, in art. رى.

رَوِيْئَةٌ
رَوِيْئَةٌ ذ , or, as some say, only رَوِيَّةٌ, without ء; (M;) the latter was the usual form, without ء; (S, Msb;) or each; (K;) a subst. from رَوَّأَ فِى; الأَمْرِ; (S, K;) meaning Inspection, examination, consideration, or thought; (S, * M, Msb, K; *) and repeated inspection or examination or consideration; (M, * Msb, K, * TA;) or consideration of the issues, or results, of an affair; (Msb;) without haste to reply. (S, * K, * TA.) You say, فُلَانٌ لَيْسَ لَهُ رَوِيَّةٌ [Such a one has no inspection, &c.]. (T.) It precedes what is termed عَزِيمَةٌ [i. e. resolution, or determination, &c.], and follows what is termed بَدِيهَةٌ [i. e. intuitive knowledge, &c.]: one has well said,
بَدِيهَتُهُ تَحُلُّ عُرَى المَعَانِى
اـِذَا انْغَلَقَتْ فَتَكْفِيهِ الرَّوِيَّهْ
[His intuitive knowledge undoes the loops of meanings when they are fast closed, and inspection suffices him]. (Har p. 8.) [See also رَوِيَّةٌ in art. روى.]

رُوَيْئَةٌ
رُوَيْئَةٌ ذ dim. of رَآءٌ, q. v. (M, TA.)

قَصيدَةٌ رَائيَّةٌ
قَصيدَةٌ رَائيَّةٌ ذ and رَاوِيَّةٌ and رَيِّيَّةٌ A قصيدة of which the رَوِىَّ is ر. (TA in باب الالف الليّنة.)

##### Türkçe

**روّأ فِى الأَمْرِ**
2 **روّأ فِى الأَمْرِ** ذ , (T, S, M, Mgh, Msb, K, &c.,) mastar ismi **تَرْوِئَةٌ**, (S, Mgh, K,) yahut **تَرْوِيَةٌ**, (S’nin nüshalarımdan birinde böyle,) son kök harfi illetli olan fiil tarzı üzere, **تَزْكِيَةٌ** gibi, **زَكَّى**’nın mastar ismi, (TA,) ve **تَرْوِىْءٌ**, (S, K,) kıyasa uygun olarak; (TA;) ve IDrst’e göre, Fs’nin şerhinde, **رَوَّى** da câizdir; fakat evvelki asıldır; yahut L’ye göre, evvelki şâzdır, **حَلَّأْتُ السَّوِيقَ** ibaresindeki **حَلَّأْتُ** gibi; (TA;) O, şeyi, yahut işi, yahut hâli inceledi; onu teftiş etti; onu yokladı; onu düşündü; yahut onun üzerinde düşündü; (S, M, Mgh, Msb, K;) ve onun üzerinde tekrar tekrar düşündü; müradifi **تَعَقَّبَهُ**; (M, L, K, TA;) yani **رَدَّدَ فِيهِ فِكْرَهُ**; (TA;) cevaba acele etmeyerek: (S, K:) ve **رَيَّأَ** da aynı mânâya gelir; (K, **ريأ** maddesinde;) **فَكَّرَ** ile aynı mânâdadır; (T;) yahut bazılarına göre, o bir yanlış telaffuzdur. (MF.) ― -b2- Bundan dolayı, **يَوْمُ التَّرْوِيَةِ**: [ayın] Zü’l-Hicce’sinin sekizinci günü; aslında ء ile: onun **الرُّؤْيَةُ**’den türetilmesi bir hatadır; ve onun **الرِّىُّ**’den türetilmesi düşünmeyi gerektirir. (Mgh.) [**روى** maddesinde 2’ye bak.]

**أَرْوَأَ**
4 **أَرْوَأَ** ذ O (bir yer) **رَآء** denilen [bitki yahut ağaç] ile bol oldu: (AZ, AAF, K:) yahut arazi (**أَرْض**) hakkında **أَرْوَأَتْ** böyledir. (M.)

**رَآءٌ**
**رَآءٌ** ذ Düz, yahut yumuşak, arazide yetişen, (T, * S, M, K, &c.,) beyaz meyveli bir çeşit [bitki yahut] ağaçtır: yahut bazılarınca, kırmızı meyveli, toz renkli bir çeşit ağaçtır: (M, TA:) tekil ismi **رَآءَةٌ**: (T, S, M, K:) ve küçültmesi ↓ **رُوَيْئَةٌ**: (M, TA:) AHn der ki: **رآءة** oturan bir adamdan ne daha uzundur ne de daha geniştir: ve ‘Omلn çölünün Araplarından birine göre, o, bir gövde üzerinde yükselen bir ağaçtır, sonra ondan yuvarlak, pürüzlü yapraklar dallanır [M’de böyle; fakat TA’ya göre, yükselir]: başkaları, diye ekler, onun dağların küçük bir ağacı olduğunu, bir **عظلمة**’ye [bk. o] benzediğini, pamuk gibi yumuşak beyaz bir çiçeği bulunduğunu söyler: (M, TA: [fakat ikincisinde “yumuşak” diye çevrilen kelime düşürülmüştür:]) bazıları, onun **طَلْح** denilen ağaç türünden bir tür olduğunu, ve Peygamber ile Ebû-Bekr’in içinde bulundukları mağarada yetişen ağaç olduğunu söyler: Suh ve başkaları böyle söyler: o, derler, bir adam boyundadır, pamuk gibi beyaz çiçekleri vardır; bunlarla, hafiflik ve yumuşaklıkta tüyler gibi, minderler doldurulur: IHsh tarafından, onun **أُمُّ غَيْلَان** denilenin aynısı olduğu söylenmiştir [**غيل** maddesine bak]; fakat bu sözünden dolayı onu ayıplamışlardır: o, bir müellifin zannettiği gibi **عُشَر** değildir; fakat buna benzeyen bir ağaçtır: (MF, TA:) hakikat budur: **رآء** **عشر** değildir: ikisini de [SM der ki] Yemen’de gördüm; ve her birinin meyvesiyle minderler ve yastıklar doldurulur: fakat **عشر**’in meyvesi küçük başlar; sonra **باذنجانة** [yahut patlıcan meyvesi, ve ondan çok daha büyük, bir mesane gibi] büyüklüğüne kadar artar; sonra yarılır, pamuk gibi olanı ortaya çıkarır: ve **رآء**’ın meyvesi böyle değildir: **عشر** [diye ekler] Mısır’da bulunmaz; fakat o ve **رآء** Hicaz’a ve komşu yerlere mahsustur; [bunu söylemekle ise hata eder; zira ben **عشر**’i Sa‘îd’in yukarı kısmının çöllerinde bolca gördüm;] ve Hicaz’da develerin semerleri vb. **رآء**’ın meyvesiyle doldurulur. (TA.) ― -b2- Ayrıca: denizin köpüğü. (AHeyth, K.) -A2- Ve: alfabenin harflerinden biri. (TA.) [**ر** harfine bak.] -A3- Ayrıca **ريأ** maddesine de bak.

**رَآءَةٌ**
**رَآءَةٌ** ذ **رَآءٌ**’ın tekil ismidir. (T, S, M, K.) -A2- Ayrıca **رى** maddesinde **رَايَةٌ**’ye de bak.

**رَوِيْئَةٌ**
**رَوِيْئَةٌ** ذ , yahut bazılarınca yalnız **رَوِيَّةٌ**, ء’siz; (M;) ikincisi, ء’siz, alışılmış şekildi; (S, Msb;) yahut her ikisi; (K;) **رَوَّأَ فِى الأَمْرِ**’den bir isimdir; (S, K;) mânâsı: teftiş, yoklama, düşünme, yahut fikir yürütme; (S, * M, Msb, K; *) ve tekrar tekrar teftiş yahut yoklama yahut düşünme; (M, * Msb, K, * TA;) yahut bir işin akıbetlerini, yahut sonuçlarını, düşünme; (Msb;) cevaba acele etmeksizin. (S, * K, * TA.) Sen dersin ki: **فُلَانٌ لَيْسَ لَهُ رَوِيَّةٌ** [Falancanın teftişi vb. yoktur]. (T.) O, **عَزِيمَةٌ** denilenden [yani azim, yahut kararlılık, vb.] önce gelir, ve **بَدِيهَةٌ** denileni [yani sezgisel bilgi, vb.] takip eder: biri güzel söylemiştir,
**بَدِيهَتُهُ تَحُلُّ عُرَى المَعَانِى**
**اـِذَا انْغَلَقَتْ فَتَكْفِيهِ الرَّوِيَّهْ**
[Onun sezgisel bilgisi, mânâların düğümlerini, sıkıca kapandıklarında çözer; ve teftiş ona yeter]. (Har s. 8.) [Ayrıca **روى** maddesinde **رَوِيَّةٌ**’ye de bak.]

**رُوَيْئَةٌ**
**رُوَيْئَةٌ** ذ **رَآءٌ**’ın küçültmesidir, bk. o. (M, TA.)

**قَصيدَةٌ رَائيَّةٌ**
**قَصيدَةٌ رَائيَّةٌ** ذ ve **رَاوِيَّةٌ** ve **رَيِّيَّةٌ**: **رَوِىَّ**’si **ر** olan bir **قصيدة**. (TA, **باب الالف الليّنة**’de.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: روء

رَوأَ
رَوأَ رَوَّأَ II ,
a.  Considered, reflected.

رَوِيْئَة
رَوِيْئَة ,  رَوِيَّة [ 25t ] ,
a.  Inspection, scrutiny.

اِرْتِيَآء
اِرْتِيَآء [ n. ac.
a.  VIII], Consideration, reflection.

##### Türkçe

رَوأَ
**رَوأَ** **رَوَّأَ** II,
f. Düşündü, tefekkür etti.

رَوِيْئَة
**رَوِيْئَة** , **رَوِيَّة** [ 25t ],
f. İnceleme, tetkik.

اِرْتِيَآء
**اِرْتِيَآء** [ n. ac.
f. VIII], Düşünme, tefekkür.
